Nghiên cứu tiêu chí và đề xuất mô hình mái nhà xanh vườn đứng cho đô thị cổ hội an

Những năm qua, thành phố đã có nhiều chủ trương, biện pháp thiết thực và được các cấp, các ngành, các doanh nghiệp và nhân dân trên địa bàn thành phố tích cực triển khai thực hiện, trong

ỌC N N

ỌC SƯ P M KHOA SINH

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

NGHIÊN CỨU TIÊU CHÍ VÀ Ề XUẤT MÔ HÌNH MÁI NHÀ XANH - VƯỜN ỨN C O Ô T Ị CỔ HỘI AN

Sinh viên thực hiện : Nguyễn Thị Thu Cúc

Chuyên ngành : Cử nhân Sinh Môi Trường

Người hướng dẫn : Th.S Nguyễn Văn Khánh

LỜ CÁM ƠN

Để hoàn thành đề tài này tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến thầy

Nguyễn Văn Khánh thầy Võ Văn Minh đã chỉ bảo, hướng dẫn tôi hết sức tận tình trong suốt thời gian thực hiện đề tài Đồng thời tôi cũng xin chân thành cám

ơn các thầy cô khoa Sinh – Môi trường, trường Đại học Sư phạm Đà Nẵng đã tạo điều kiện thuận lợi hỗ trợ em để hoàn thành đề tài này

Cuối cùng tôi cũng xin cám ơn được gửi lời cám ơn đến các cán bộ Phòng Tài nguyên - Môi trường, Công ty TNHH MTV Công trình Công cộng, Phòng quản lí Đô thị, Trung tâm Quản lí bảo tồn di sản văn hóa Hội An Và sự giúp đỡ của gia đình và bạn bè

Đà Nẵng, ngày 27 tháng 05 năm 2013 Sinh viên: Nguyễn Thị Thu Cúc

3.9 Khái toán chi phí cho xây dựng mô hình mái nhà xanh –

3.4 Một số vị trí trồng cây trong khu nhà ở đô thị cổ Hội An 33

3.6 Hình ảnh mô phỏng mái nhà trước và sau khi ứng dụng mô

3.11

Hiện trạng bên trong của một nhà hàng Ý trên đường

Nguyễn Thái Học, phố cổ Hội An

48

3.12

Hiện trạng bên trong của một nhà hàng Ý trên đường

MỞ ẦU

1 TÍNH CẤP THIẾT CỦA Ề TÀI

Cây xanh là một trong các yếu tố quan trọng tạo nên diện mạo và đời sống đô thị Phát triển đô thị xanh luôn là mục tiêu hướng tới của các nước trên thế giới nói chung và nước ta nói riêng Tuy nhiên, theo "Báo cáo môi trường quốc gia năm 2010 - Tổng quan môi trường Việt Nam", cho đến hiện nay vẫn chưa có đô thị nào của nước ta đạt tiêu chuẩn đô thị xanh, sạch Hệ thống cây xanh đô thị chưa đáp ứng được yêu cầu về môi trường và tạo cảnh quan đô thị Diện tích đất cây xanh quá ít, cơ cấu cây trồng chưa hợp lý Cụ thể đối với Hội An, diện tích cây xanh chỉ đạt 0,9 m2/người, thấp hơn rất nhiều so với chỉ tiêu 6 m2/ người để đạt xây dựng thành phố sinh thái [3]

Mặt khác, thành phố Hội An đang trong quá trình xây dựng „„Đô thị sinh thái- văn hóa - du lịch‟‟ Những năm qua, thành phố đã có nhiều chủ trương, biện pháp thiết thực và được các cấp, các ngành, các doanh nghiệp và nhân dân trên địa bàn thành phố tích cực triển khai thực hiện, trong đó tập trung đẩy mạnh trồng cây xanh nhằm cải thiện môi trường, cảnh quan đô thị và chất lượng cuộc sống, từng bước nâng cao sức hút của một đô thị du lịch đối với du khách Tuy nhiên, hiện trạng khan hiếm đất và bế tắc phương án quy hoạch cây xanh trong khu nhà ở đô thị cổ đang là một trở ngại rất lớn cho việc thực hiện đề án này, so với yêu cầu tiêu chí của một thành phố sinh thái thì cây xanh đô thị của thành phố Hội An còn rất nhiều hạn chế và yếu kém

Mặc dù đã có nhiều biện pháp được nghiên cứu thực hiện tại Thành phố, đối tượng cụ thể là khu đô thị cổ Hội An, nhưng vẫn còn nhiều điểm tồn tại chưa giải

quyết được, những giải pháp hiện nay còn mang tính tự phát, chưa thực hiện đúng theo tiêu chí khoa học, gây ảnh hưởng đến chất lượng kiến trúc di sản Theo kinh nghiệm của các nước tiên phong trong việc bảo vệ môi trường thì việc ứng dụng mô hình mái nhà xanh và vườn đứng là một trong những giải pháp hữu hiệu, kinh tế và có tính bền vững nhất Với những lợi ích của mô hình này mang lại thì việc ứng dụng mô hình mái nhà xanh và vườn đứng vào đối tượng là khu đô thị cổ Hội An, một Di sản văn hóa thế giới, phát triển không gian theo xu hướng sinh thái, thân thiện với môi trường hoàn toàn là một giải pháp phù hợp để giải quyết các vấn đề

Xuất phát từ những nhu cầu thực tế trên, tôi tiến hành thực hiện đề tài:

“N ÊN CỨU T ÊU C Í V Ề XUẤT MÔ ÌN MÁ N XAN - VƯỜN ỨN C O Ô T Ị CỔ Ộ AN”

C ƯƠN 1 TỔN QUAN T L ỆU

1.1.MÁI NHÀ XANH – VƯỜN ỨN : QUAN ỂM, TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ ÁP DỤNG TRÊN THẾ GIỚI VÀ VIỆT NAM

1.1.1 Một số khái niệm về mô hình mái nhà xanh - vườn đứng

Mái nhà xanh và vườn đứng đang dần trở thành sự lựa chọn số một cho việc xây dựng một ngôi nhà, thành phố thân thiện với môi trường Từ “xanh” ở đây không phải là màu xanh của sơn hay tấm lát mà là màu xanh của thực vật được trồng trên mái nhà, trên tường tạo không gian xanh cho cả căn nhà của bạn

Theo Tổng cục Xây dựng Việt Nam, “Mái nhà xanh” là mái của một công trình được bao phủ một phần hoặc toàn phần bởi cây cối thảo mộc và đất hoặc một lớp tăng trưởng, được trồng trên một màng chống thấm Nó cũng có thể có các lớp bổ sung như lớp ngăn rễ, lớp tiêu nước và các hệ thống tưới Thuật ngữ

“Mái nhà xanh” cũng được dùng để chỉ những mái nhà sử dụng một vài công nghệ xanh như pa - nen thu năng lượng mặt trời, module phothovoltaic “Mái nhà xanh” cũng để chỉ “mái nhà sinh thái”, “mái nhà thực vật”, “mái nhà sống động”,…

Vườn đứng là khu vườn được trồng các loại thực vật theo chiều thẳng đứng, khác với kiểu vườn ngang truyền thống, vườn đứng có thể chạy dọc theo ngôi nhà, bức tường, hành lang hoặc theo lối đi dẫn vào ngôi nhà, [17]

Mô hình mái nhà xanh và vườn đứng ở đây bao gồm tất cả các phương thức

trồng cây: phương thức trồng cây trên mái nhà theo kỹ thuật trồng sâu (Intensive green roof), phương thức trồng mái nhà xanh theo kỹ thuật trồng rộng (Extensive green roof), phương thức trồng cây theo kiểu vườn đứng ngoài trời và vườn

đứng trong nhà

1.1.2 Tình hình nghiên cứu và áp dụng mô hình mái nhà xanh trên thế giới

Trong thực tế, mô hình mái nhà xanh đã có từ rất lâu tại Bắc và Tây Âu, từ khi xuất hiện vườn treo Babylon, đến cuối thế kỷ 20, thiết kế chi tiết và hiện đại

kỹ thuật trồng cây trên mái nhà mới được công bố chính thức tại Đức vào thập niên 60, hiện nay Đức đang dẫn đầu về mô hình mái nhà xanh với tỉ lệ 10% ngôi nhà đã áp dụng mô hình này

Kể từ khi ra đời, kỹ thuật này đã lan rộng khắp châu Âu và các nước ở Bắc

Mỹ Tại Thụy Sĩ, diện tích phủ xanh các mái nhà của mỗi khu dân cư bắt đầu được thể chế hóa thành quy định với con số cụ thể mặc dầu hình thức trồng cây

và loại cây có thể khác nhau Tại Anh, tuy chưa trở thành quy định bắt buộc nhưng theo số liệu thống kê của các nhà khoa học thì diện tích “xanh” của các mái nhà của quốc gia này đã tăng 300% từ năm 2003 đến 2004 Các nước Bắc

Mỹ, điển hình là Mỹ và Canada là những quốc gia tiên phong trong việc nhập khẩu công nghệ trồng cây trên mái nhà từ châu Âu Các tập đoàn kinh tế lớn tại

Mỹ đã chấp nhận lắp đặt hệ thống mái nhà xanh như: Ford Motor Co., The Gap,

và H.J Heinz Co., và hiện nay, quốc gia này đang xây dựng bộ tiêu chuẩn thiết

kế và thi công mô hình này nhằm nhân rộng hơn nữa Thủ đô Toronto của Canada cũng là một trong những thành phố có tỷ lệ phát triển mái nhà xanh lớn nhất tại Bắc Mỹ từ năm 2000 trong khuôn khổ dự án xây dựng các thành phố khỏe (Healthy Cities) Nhật Bản là quốc gia đi đầu trong việc tiếp cận và triển khai công nghệ trồng cây trên mái nhà, cụ thể là hiện nay, thủ đô Tokyo có đến 20% các công trình mới xây đã lắp đặt và duy trì hệ thống cây xanh trên mái nhà Như vậy, có thể thấy rằng, kỹ thuật trồng cây trên mái nhà mới chỉ được nghiên cứu và triển khai một cách bài bản trong vòng hơn nửa thế kỷ nhưng đã bắt đầu có mặt ở hầu hết các châu lục trên thế giới

1.1.3 Tình hình nghiên cứu và ứng dụng mô hình mái nhà xanh ở Việt Nam

Ở nước ta, mô hình mái nhà xanh và vườn đứng xuất hiện cách đây khoảng gần 4 năm gần đây, cho đến nay cũng đã xuất hiện một số công ty kinh doanh loại hình này, tuy nhiên mới chỉ dừng lại ở quy mô nhỏ lẻ và chưa có nghiên cứu

cụ thể nào được công bố và khả năng sử dụng cũng như lợi ích của mô hình này Một số Công ty hoạt động kinh doanh, dịch vụ về việc thiết kế, lắp đặt, bảo trì

mô hình mái nhà xanh và vườn đứng ở Việt Nam như: tại Hà Nội có Công ty Cổ phần Plink, Công ty GreenMore, hay Công ty CP H - Gorup tại Thành phố Hồ Chí Minh,

Đơn vị đầu tiên đưa ứng dụng mô hình mái nhà xanh vào sử dụng tại Việt Nam là Công ty VinaGrass, ngoài ra, cũng có một số hộ gia đình, khu nghỉ dưỡng, tuy nhiên, quy mô và phạm vi vẫn còn hạn chế Do vậy, trong tương lai gần, chắc chắn sẽ cần nhiều hơn những thử nghiệm và nghiên cứu nghiêm túc về khả năng phát triển kỹ thuật trồng cây trên mái nhà trong điều kiện Việt Nam Đề tài nghiên cứu ứng dụng mô hình mái nhà xanh - vườn đứng trên đối tượng là khu đô thị cổ Hội An - một hướng nghiên cứu mới, sự hòa hợp giữa mô hình vốn

dĩ được ứng dụng với những kiến trúc hiện đại, nay áp dụng với điều kiện tại Việt Nam, cụ thể nằm trong những ngôi nhà cổ, làm cơ sở nhân rộng ứng dụng

mô hình trên phạm vi toàn quốc

3.3.2 Những lợi ích của mô hình mái nhà xanh

Thực nghiệm và kiểm chứng tại các nơi trong và ngoài nước đã tiến hành lắp đặt và sử dụng mô mình mái nhà xanh và đã cho thấy được rất nhiều lợi ích của mô hình này như sau:

- Mô hình mái nhà xanh và vườn đứng có tác dụng giữ nhiệt độ cho ngôi nhà vào mùa lạnh và làm mát vào mùa nóng

Theo nghiên cứu của Sonne và Jeffrey (2006), so với mái nhà truyền thống thì các mái nhà xanh có thể làm giảm nhiệt độ trung bình tối đa từ 130oF (54oC) xuống còn 93oF (33oC) tại Florida [21] Một nghiên cứu được tiến hành tại Chicago cũng chỉ ra rằng, tính trung bình nếu các tòa nhà tại đây đều lắp đặt mô hình mái nhà xanh thì hằng năm sẽ tiết kiệm chi phí điện cho điều hòa là 100 triệu đô [4] Vào mùa đông thì các mái nhà xanh và vườn đứng sẽ giúp giảm lượng nhiệt thoát ra môi trường bên ngoài nhờ lớp màng cách nhiệt được tạo thành do hệ sinh vật trên mái nhà, trên tường

Với những đô thị thường xuyên phải đối mặt với tình trạng ngập úng sau những trận mưa lớn như Hội An, mái nhà xanh và vườn đứng có thể là một giải pháp thú vị Thảm thực vật nếu được bố trí khoa học có thể giữ lại đến 75% lượng nước mưa rơi xuống mái nhà, sau đó dần dần trả lại khí quyển thông qua quá trình ngưng tụ và bay hơi tự nhiên [22], [14] Đồng thời, các chất gây ô nhiễm trong nước mưa sẽ được giữ lại ở lớp đất, điều này đặc biệt có ý nghĩa, góp phần giảm áp lực đối với các đô thị có hệ thống thoát nước chung như Hội

An

- Hấp thụ các chất bụi, sol khí độc làm trong lành môi trường không khí và quan trọng hơn hết đó là khả năng hấp thụ khí CO2, một trong những khí gây hiệu ứng nhà kính Theo nghiên cứu các nhà khoa học trường Đại học Michigan, nếu thay thế các chất liệu mái nhà truyền thống ở một vùng đô thị có diện tích bằng thành phố Detroit với dân số khoảng 1 triệu người bằng cây xanh thì kết quả đạt được sẽ tương đương với việc cắt giảm lượng CO2 do 10.000 chiếc xe tải trung thải ra mỗi năm, điều này đã được chứng minh trong hàng loạt công bố của

các nhà nghiên cứu trên thế giới Các mái nhà xanh chính là những bể hấp thụ khí CO2 cỡ nhỏ giúp con người thích ứng với Biến đổi khí hậu [20]

Ngoài ra, những khu vườn trên mái nhà là cơ hội để họ tự tay trồng và thưởng thức rau quả hữu cơ, tăng cường phát triển hệ sinh thái và nông nghiệp

đô thị, đảm bảo an ninh lương thực [13] Và đây cũng là cơ hội để họ sống gần gũi hơn với thiên nhiên

Và một vai trò quan trọng không kém ở đây là mô hình mái nhà xanh (green roof) là một mô hình thân thiện với môi trường, tạo điểm nhấn nổi bật cho một thành phố du lịch Hội An

1.2 ỊN ƯỚNG CHIẾN LƯỢC PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG Ở VIỆT NAM V Ề ÁN XÂY DỰNG THÀNH PHỐ HỘI AN – THÀNH PHỐ

SINH THÁI

1.2.1 ịnh hướng chiến lược phát triển bền vững ở Việt Nam

Qua mười tám năm tiến hành công cuộc Đổi mới, Việt Nam đã đạt được những kết quả to lớn trong phát triển kinh tế - xã hội và bảo vệ môi trường Tuy nhiên, vẫn còn nhiều vấn đề còn tồn tại, tính bền vững của sự phát triển vẫn chưa được quan tâm đúng mức

Chính vì thế, nước ta cần phát triển theo một hướng mới - phát triển bền vững Với tình hình đó, trong Chương trình Nghị sự 21 ngày 17/08/2004, Thủ tướng Chính phủ Việt Nam đã kí Quyết định phê duyệt “Định hướng chiến lược phát triển bền vững ở Việt Nam”, và đã đưa ra văn bản pháp lý quan trọng để thúc đẩy quá trình phát triển bền vững là Quyết định số 153/2004/QĐ-TTg Đây

là một chiến lược khung, kết hợp chặt chẽ, hợp lý và hài hòa giữa phát triển kinh

tế, phát triển xã hội và bảo vệ môi trường; là yêu cầu, cơ sở pháp lý cho quá trình

đô thị hóa ở nước ta [8]

Theo quan điểm phát triển bền vững trên đã khẳng định: "Phát triển nhanh, hiệu quả và bền vững, tăng trưởng kinh tế đi đôi với thực hiện tiến bộ, công bằng

xã hội và bảo vệ môi trường"; "Phát triển kinh tế - xã hội gắn chặt với bảo vệ và cải thiện môi trường, bảo đảm sự hài hoà giữa môi trường nhân tạo với môi trường thiên nhiên, giữ gìn đa dạng sinh học" Mục tiêu tổng quát của phát triển bền vững là đạt được sự đầy đủ về vật chất, sự giàu có về tinh thần và văn hóa,

sự bình đẳng của các công dân và sự đồng thuận của xã hội, sự hài hòa giữa con người và tự nhiên; phát triển phải kết hợp chặt chẽ, hợp lý và hài hoà được ba mặt là phát triển kinh tế, phát triển xã hội và bảo vệ môi trường

Như vậy, việc phát triển bền vững gắn liền với phát triển theo hướng xây dựng đô thị xanh - đô thị sinh thái, một nền kinh tế du lịch kết hợp với phát triển không gian sinh thái bằng việc đề xuất mô hình mái nhà xanh và vườn đứng nhằm tạo điểm nhấn, góp phần phát triển kinh tế du lịch theo hướng sinh thái là việc làm rất cần thiết để thực hiện phát triển bền vững theo định hướng của Nhà nước

1.2.2 ề án xây dựng thành phố Hội An - thành phố sinh thái

Thế giới có nhiều mô hình “đô thị sinh thái” khác nhau Ở nước ta, xây dựng

đô thị sinh thái là vấn đề còn mới mẻ, chưa có mô hình mẫu, nhiều địa phương vận dụng khác nhau, có nơi thiên về cải tạo môi trường tự nhiên nhiều, có nơi chủ yếu tập trung giải quyết vấn đề vệ sinh môi trường, hạ tầng kỹ thuật và kiến

trúc công trình Vì vậy, để thực hiện “Đề án xây dựng thành phố Hội An-

thành phố sinh thái” ở Hội An cần phù hợp với điều kiện nơi đây

Bản chất của sinh thái đô thị là sinh thái nhân văn với con người là trung tâm, vì thế từ tính chất đặc thù của một thành phố có Di sản đặc biệt của quốc gia, Di sản văn hóa thế giới và Khu dự trữ sinh quyển thế giới, với địa hình của

vùng cửa sông ven biển Miền Trung, Hội An chọn lựa mô hình xây dựng thành phố sinh thái trên cả hai phương diện: sinh thái tự nhiên và sinh thái xã hội (nhân văn), trên cơ sở chọn lựa các vùng đất đủ điều kiện xây dựng trên toàn địa bàn thành phố, có khu vực tập trung mật độ tương đối cao, có khu vực mật độ thấp, chuỗi liên kết chặt chẽ từ nội thành đến ngoại thành, có khu vực giữ được đặc trưng của làng quê [2]

Theo đề án, Trên cơ sở vận dụng đầy đủ linh hoạt và sáng tạo 5 quan điểm về xây dựng và phát triển hệ thống đô thị Việt Nam đến năm 2025 và tầm nhìn đến năm 2050 theo Quyết định số 445/QĐ - TTg ngày 07/4/2009 của Thủ tướng Chỉnh phủ (kèm theo Đề án), việc thực hiện đề án theo phương hướng: “Vì mục tiêu đảm bảo bền vững trên các phương diện kinh tế, xã hội và môi trường, xây dựng thành phố sinh thái phải do con người làm chủ thể sáng tạo và vì con người

mà phát triển Do vậy, trong quá trình xây dựng thành phố phải đáp ứng các yêu cầu phát triển ổn định lâu dài, giữ được sự cân bằng sinh thái, cân bằng giữa các yếu tố tự nhiên và nhân tạo, cân bằng giữa tự nhiên và xã hội, đáp ứng nhu cầu cuộc sống có chất lượng tốt nhất cho cư dân thành phố và có sức hấp dẫn du khách” [8]

Tuy nhiên, thành phố Hội An trong tương lai phải đối mặt nhiều tác động, qua các hoạt động phát triển cơ sở hạ tầng, đang cùng tồn tại với những gì đã tồn tại với những gì vốn có từ lâu đời, vấn đề cần quan tâm mà trong số đó môi tường được tạo lập bởi cây xanh đang có nguy cơ mất cân đối do số lượng cây xanh còn quá ít, chỉ đạt 0,9 m2/ người, chủng loại đơn điệu nên cảnh quan tự nhiên, cảnh quan sinh thái vẫn còn hoang sơ, môi trường bị ô nhiễm hơn do việc xây dựng, giao thông việc này tác động tiêu cực đến một thành phố sinh thái - văn hóa - du lịch về sau này [3] Phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường là chiến

lược quốc gia và cây xanh trong không gian xanh là một bộ phận cấu thành môi trường của thành phố, có chức năng bảo vệ môi trường, hạn chế sự tác hại của thiên nhiên, tăng thêm đời sống văn hóa, mỹ quan thành phố sau này

Chính vì lẽ đó, việc lựa chọn mô hình mái nhà xanh và vườn đứng ứng dụng đối với khu đô thị cổ Hội An là việc làm cần thiết nhằm góp phần thực hiện “ Đề

án xây dựng thành phố Hội An - Thành phố sinh thái” là một việc làm cần thiết

để thực hiện mục tiêu xây dựng thành phố sinh thái, phát triển bền vững

1.3 KHÁI QUÁT CHUNG VỀ THÀNH PHỐ HỘI AN

1.3.1 iều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội tại thành phố Hội An

a Điều kiện tự nhiên

- Vị trí địa lý:

Thành phố Hội An thuộc tỉnh Quảng Nam Toạ độ địa lý: nằm ở 15o15‟26‟‟ đến 15o55‟15‟‟ vĩ Bắc và từ 108o17‟08” đến 108o23‟10‟‟ kinh Đông Phía Bắc, phía Tây giáp huyện Điện Bàn; phía Đông Bắc giáp biển Đông; phía Nam giáp huyện Duy Xuyên

- Diện tích: Thành phố Hội An có tổng diện tích tự nhiên là 6.171,25 ha Tuy diện tích khá khiêm tốn nhưng địa hình, địa mạo Hội An hết sức đa dạng với hệ cồn - bàu, vùng cửa sông - ven biển, vừa bị chia cắt bởi hệ thống nhiều sông rạch, vừa có dải bờ biển với nhiều bãi tắm đẹp; có biển, có đảo với núi, rừng Cù Lao Chàm kết nối với vùng ngập mặn Cửa Đại thành khu dự trữ sinh quyển thế giới vừa được công nhận

- Khí hậu: nhiệt đới gió mùa; nền nhiệt độ tương đối cao, về mùa mưa thường xảy ra bão và lũ lụt

b Điều kiện kinh tế, xã hội

Về tốc độ tăng trưởng kinh tế đạt 11,73% Năm 2007, tổng GDP của thành phố( theo giá trị thực) đạt 1.249.708 triệu đồng, thu nhập bình quân đầu người

(GDP/ người) đạt 14,74 triệu đồng

Cơ cấu kinh tế của thành phố Hội An chủ yếu là du lịch, dịch vụ, thương mại, nông lâm ngư nghiệp, xây dựng Trong đó, tỷ trọng thương mại Dịch vụ, du lịch trong tổng GDP năm 2007 là 53,65 %, hoạt động xuất nhập khẩu chủ yếu tập trung vào hàng thuỷ sản gồm có: Yến, cá, mực, tôm, vây cá, sản phẩm thủy sản đông lạnh, sò và các loại nhuyễn thể Hải sản và yến sào Hội An nổi tiếng ngon

và quý giá Thương mại phát triển Du lịch và dịch vụ du lịch tiến triển nhanh, du khách thường trú bình quân trên 21.000 người (600000 khách lưu trú : 2,34 ngày lưu trú :12 tháng)

Về hoạt động sản xuất nông nghiệp, công nghiệp: tỷ trọng nông nghiệp, lâm nghiệp, thủy sản là 8,80 % Hoạt động nông nghiệp Hội An cơ bản là sản xuất lúa bắp, rau quả và tôm mực, cá, khai thác tổ yến Hàng năm Hội An sản xuất 5.386 tấn lương thực tiêu dùng tại chỗ Xuất khẩu 13.000 tấn thuỷ sản trong đó 4.290 tấn hải sản Mặt hàng xuất khẩu thô sơ dạng bán nguyên liệu Nghề nuôi trồng thuỷ sản có chiều hướng phát triển tốt có thể phục vụ phát triển du lịch Riêng ngành thuỷ sản đạt 277.550 triệu đồng năm 2007 Tuy nhiên, việc khai thác tài nguyên ven bờ có thể dẫn đến phá vỡ sinh thái dưới biển, ảnh hưởng đến tài nguyên du lịch, thể thao và thám hiểm biển

Tỷ trọng công nghiệp, xây dựng trong tổng GDP năm 2007 là 37,56 %, trong sản xuất công nghiệp, trước đây, mặt hàng nổi tiếng là dệt vải, chiếu cói, mành trúc, mộc (Kim Bồng), thảm len đã một thời được khách hàng thị trường Đông

Âu ưa chuộng; nay được bổ sung nhiều ngành nghề có giá trị kinh tế cao

Theo điều tra năm 2007, dân số toàn thành phố có 84.801 người (19.395 hộ) với mật độ dân số là: 1.374 người/km2, tỷ lệ tăng dân số tự nhiên đạt 0,912% Trong tổng số hộ dân trong địa bàn thành phố, số hộ nghèo chiếm 4,67%

Về tình hình y tế, giáo dục: 100% xã phường có trạm y tế, trường cấp I, 50% dân số được dùng nước sạch, 100% các hộ có ti vi, radio, 92,31% thôn xã có đường ô tô đến tận nơi, 100% xã có đài truyền thanh xã

C ƢƠN 2 Ố TƢỢNG, NỘ DUN V P ƢƠN P ÁP

NGHIÊN CỨU

2.1 Ố TƢỢNG NGHIÊN CỨU

Mô hình mái nhà xanh và vườn đứng được ứng dụng tại khu đô thị cổ Hội

An

2.2 THỜ AN, ỊA ỂM NGHIÊN CỨU

- Thời gian nghiên cứu từ tháng 8/2012 đến tháng 4/2013

- Địa điểm nghiên cứu: khu đô thị cổ Hội An, phường Minh An

2.3 NỘI DUNG NGHIÊN CỨU

- Nghiên cứu xây dựng bộ tiêu chí nhằm ứng dụng mô hình mái nhà xanh

và vườn thẳng đứng cho khu đô thị cổ Hội An

- Tiến hành khảo sát, định loại cây xanh, đánh giá hiện trạng về vị trí, phương thức trồng và định hướng xây dựng phát triển không gian xanh trên địa bàn Thành phố Hội An

- Nghiên cứu, đề xuất mô hình mái nhà xanh và vườn thẳng đứng phù hợp với điều kiện tự nhiên, kinh tế, văn hóa xã hội tại Hội An

- Thu thập ý kiến đánh giá của các chuyên gia về mô hình, từ đó có những điều chỉnh thích hợp với đề tài

- Hoàn thiện các thiếu sót của mô hình ứng dụng đối với khu đô thị cổ Hội

An

2.4 P ƢƠN P ÁP N ÊN CỨU

Để giải quyết tốt các nội dung nghiên cứu đã đề ra,, chúng tôi vận dụng các phương pháp nghiên cứu sau:

2.4.1 Phương pháp hồi cứu số liệu

Tiến hành thu thập, tổng hợp, phân tích các tài liệu về tình hình đất đai, khí hậu, thời tiết, địa hình, tình hình kinh tế xã hội, mô hình cây xanh tại khu đô thị

cổ Hội An

Tham khảo, tìm hiểu các văn bản pháp quy như: Quy chế quản lí, bảo tồn,

sử dụng di tích khu phố cổ Hội An, các tài liệu về hiện trạng cây xanh ở Hội An Ngoài ra, chúng tôi còn thu thập, tổng hợp, đọc và phân tích các tài liệu về kiến trúc các khu nhà cổ như sách Kiến trúc cổ Hội An Việt Nam

2.4.2 Phương pháp phiếu điều tra, định loại cây xanh

Dựa vào cơ sở thực tế tại Hội An, chúng tôi đưa ra hệ thống câu hỏi nhằm thu thập những thông tin khách quan về các loại cây và mô hình cây xanh hiện tại khu đô thị cổ Hội An đã và đang sử dụng

Để định loại các loại cây xanh trong khu vực nghiên cứu, đề tài áp dụng phương pháp giám định tên cây xanh, sử dụng phương pháp so sánh hình thái bằng giám định trực tiếp, sử dụng khóa phân loại của Phạm Hoàng Hộ (1999) Ngoài ra, còn tra cứu tham khảo thêm một số tài liệu như: Phân loại học thực vật

- Hoàng Thị Sản (2002), Từ điển tranh về các loài hoa - Lê Quang Long (2006),

Từ điển thực vật thông dụng của Võ Văn Chi, cùng các luận văn nghiên cứu khoa học cùng đề tài đã được thực hiện

2.4.3 Phương pháp khảo sát thực tế và phỏng vấn bán cấu trúc

Tiến hành khảo sát thực tế và điều tra phỏng vấn người dân và các chuyên gia qua phiếu câu hỏi về tình hình sử dụng các loài cây xanh và các kiểu dáng của các mái nhà, các mô hình cây xanh hiện nay đã và đang sử dụng tại khu phố

cổ Hôi An

Sau khi đã đưa ra được mô hình dự kiến, chúng tôi tiến hành khảo sát phỏng vấn ý kiến của người dân và các chuyên gia về mô hình mái nhà xanh đã đề xuất

2.4.4 Phương pháp phỏng vấn chuyên gia

Tiến hành trao đổi ý kiến với các cán bộ quản lý trong phòng tài nguyên và môi trường, cán bộ kỹ thuật chăm sóc cây xanh,kỹ sư có chuyên môn về xây dựng để được tư vấn về các tiêu chí và đề xuất mô hình cho phù hợp trong từng không gian

Sau khi đã có được mô hình dự kiến, chúng tôi tiến hành trao đổi, thu thập những ý kiến quan trọng của những chuyên gia có kinh nghiệm trong lĩnh vực nghiên cứu, từ đó có những điều chỉnh thích hợp với đề tài, đưa ra được mô hình hoàn chỉnh

2.4.5 Phương pháp thiết kế mô hình

Sau khi đưa ra được mô hình, chúng tôi sử dụng các phần mềm AutoCad, Photoshop nhằm mô phỏng mô hình mái nhà xanh- vườn đứng trên đối tượng cụ thể tại khu đô thị cổ Hội An

C ƢƠN 3 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN

3.1 HIỆN TR N , ỊN ƢỚNG QUY HO CH CÂY XANH TRONG

Theo nghiên cứu của nhóm tác giả trường Đại học Nữ Chiêu Hoàng - trích từ sách “Kiến trúc nhà cổ Hội An Việt Nam”, đề tài xác định vùng giới hạn khu đô thị cổ bởi 4 phía được quy định cụ thể như sau:

Phía Đông được giới hạn bởi dãy nhà mặt tiền số lẻ đường Hoàng Diệu, kéo về Đông giáp hai dãy nhà mặt tiền đường Nguyễn Duy Hiệu, số chẵn đến hết nhà số 313 (Đình Sơn Phong), số lẻ đến hết nhà số 313 (giáp đường Trương Minh Lượng) và dãy nhà mặt tiền số chẵn, dãy nhà số lẻ từ đường Phan Bội Châu đến giáp đường Trương Minh Lượng Giáp phía Tây tại điểm giao nhau giữa 2 đường Phan Bội Châu và Nguyễn Thị Minh Khai (nhà số 77 Nguyễn Thị Minh Khai) Giới hạn phía Nam được quy định toàn bộ đoạn sông Hội An, từ điểm Đông (đường Trương Minh Lượng) và điểm Tây (phía sau nhà 51 Nguyễn Thị Minh Khai) kéo về nam phía đỉnh kè bờ Nam sông Hội An và phía Bắc từ dãy nhà mặt tiền số chẵn đường Phan Châu Trinh kéo về Bắc theo hai dãy nhà mặt tiền đường Lê Lợi (kể cả các nhà số 2/2 đến 2/10)

Hình 3.1 Sơ đồ khoanh vùng bảo vệ khu đô thị cổ Hội An

Nằm trong khu đô thị cổ Hội An là nhiều dãy nhà cổ với nhiều loại khác nhau đan xen nhau tạo nên một nét riêng biệt, tôn vinh vẻ đẹp của những ngôi nhà được xây dựng từ thế kỉ XVIII, XIX Các nhà nghiên cứu chuyên gia về kiến trúc cổ Hội An đã đưa ra một số đặc điểm khác biệt giữa những loại nhà cổ để phân biệt chúng như sau:

Kiến trúc nhà cổ ở khu phố cổ Hội An có thể chia làm 5 loại dựa vào kết cấu bên ngoài, vật liệu tường và niên đại xây dựng của nó:

Loại 1: loại nhà 1 tầng vách gỗ, các ngôi nhà loại nãy chủ yếu nằm trên đường Trần Phú, tiêu biểu như nhà 48 Trần Phú

Loại 2: nhà 2 tầng có mái hiên như nhà số 05 Nguyễn Thị Minh Khai Loại 3: nhà 2 tầng vách gỗ, có ban công

Loại 4: nhà 2 tầng tường gạch, có thể thấy ở 2 đường Trần Phú và Nguyễn Thái Học

Loại 5: nhà 2 tầng kiểu kiến trúc Pháp, có thể thấy ở phía Tây đường Nguyễn Thái Học, những loại nhà 1 tầng vách gỗ có niên đại từ thế kỉ XVIII đến thế kỉ XIX Những loại nhà kiến trúc Pháp có niên địa khoảng từ đầu thế kỉ XX Những loại còn lại được xây dựng khoảng từ cuối thế kỉ XIX đến đầu thế kỉ XX [9]

- Ngói: làm từ đất, mỏng, nung thô, chu vi hình vuông, mỗi cạnh 22 cm và

có hình hơi cong [9]

Như vậy, từ những cơ sở nghiên cứu trên, chúng tôi xác định đối tượng nghiên cứu áp dụng mô hình mái nhà xanh - vườn đứng tại khu đô thị cổ Hội An được thực hiện trên nền vật liệu là loại nhà có vách gỗ hoặc nhà tường gạch cũ,

từ đó đề xuất mô hình phù hợp với đối tượng nghiên cứu, lựa chọn sử dụng các phụ kiện, vật liệu nhẹ và không làm ảnh hưởng đến kết cấu kiến trúc nhà cổ

3.1.2 Hiện trạng cây xanh trong khu đô thị cổ Hội An

Nhà cổ loại 5 – Nhà số 97 Nguyễn Thái Học

Để thu thập những cơ sở thực tiễn về hiện trạng cây xanh tại khu đô thị cổ Hội An, chúng tôi tiến hành khảo sát, thu thập thông tin, số liệu về hiện trạng cây xanh tại khu đô thị cổ Hội An Qua những số liệu thu thập được, chúng tôi hệ thống cây xanh trên địa bàn khu đô thị cổ theo 2 mảng: cây xanh đường phố và cây xanh trong khu nhà ở, được trình bày cụ thể dưới đây

a. Hiện trạng cây xanh đường phố trên địa bàn khu phố cổ Hội An

Mảng cây xanh đường phố bao gồm hệ thống cây xanh được trồng trên vỉa

hè đường phố hay các địa điểm sinh hoạt công cộng (công viên, ) được nhà nước quản lí rất chặt chẽ, quy hoạch đến từng con đường, từng địa điểm với những chủng loại được lựa chọn phù hợp với điều kiện ở Hội An Dưới đây là bảng thống kê các loại cây xanh đường phố đã và đang được trồng trong khu vực phố cổ Hội An

Bảng 3.1 Phân loại các loại cây xanh đường phố tại khu đô thị cổ Hội

An

STT Tên Việt Nam Tên khoa học Thuộc họ

2 Bàng Terminalia catappa L Họ Bàng (Combretaceae)

3 Bồ đề Ficus religiosa L Họ Dâu tằm (Moraceae)

4 Nhạc ngựa Swietenia macrophylla Họ Xoan (Meliaceae)

(Euphorbiaceae)

(Magnoliaceae)

Họ Lão mai (Ochnaceae)

(Plumbaginaceae)

10 Sầu đâu Azadirachta indica A Họ Xoan (Meliaceae)

14 Nhãn Dimocarpus longan Họ Bồ hòn (Sapindaceae)

15 Muồng hoa đào Cassia javanica L Họ Đậu (Fabaceae)

pulcherrima

camphora

Họ Long não (Lauraceae)

(Nguồn: Trung tâm công viên cây xanh Huế )

Qua số liệu bảng 3.1, ta nhận thấy cây xanh đường phố tương đối đa dạng,

có hơn 20 loài cây, thuộc 13 họ với những tính chất phù hợp như thích nghi với điều kiện sống, có phối kết màu sắc hoa lá nhiều mùa trong năm, tán rộng tạo bóng mát, tốc độ tăng trưởng vừa phải, lá nhỏ, không rụng gây mất vệ sinh đường phố, các loại cây phù hợp với từng đặc điểm lòng đường Theo Quyết định số 1907/ QĐ- UBND, UBND thành phố Hội An đã quyết định thống nhất chỉ định thầu tư vấn thiết kế cho Trung tâm Công viên cây xanh Huế làm nhiệm

vụ tư vấn, thiết kế lập quy hoạch trồng cây xanh đối với mảng cây xanh đường phố Giao Công ty công trình công cộng Hội An chịu trrách nhiệm triển khai thực hiện [8]

Chính vì lẽ đó, trong phạm vi và mục đích nghiên cứu của đề tài này, chúng tôi chú trọng tới mảng cây xanh trong khu nhà ở tại khu đô thị cổ Hội An Góp phần đề xuất phương án quy hoạch cây xanh trong khu nhà ở, góp phần đáp ứng chỉ tiêu cây xanh/ đầu người của một thành phố sinh thái, bảo vệ tốt văn hóa dân tộc vốn có, tăng giá trị cảnh quan, cải thiện môi trường, tăng tính chiến lược trong bố cục hợp lý không gian xanh cho đô thị cổ Hội An

b. Hiện trạng cây xanh trong khu nhà ở tại khu phố cổ Hội An

Sau khi tiến hành khoanh vùng điều tra, khảo sát trên đối tượng 30 hộ gia đình thuộc địa bàn khu phố cổ, chia làm 2 nhóm đối tượng, chúng tôi đã thu thập được những kết quả sau:

1 Nhóm đối tượng có trồng cây xanh (27 hộ)

Theo ý kiến trong 27 hộ được điều tra khảo sát, 92,6 % hộ trồng cây theo kiểu tự phát, theo sở thích, nhằm trang trí, làm đẹp và tạo cảnh quan môi trường,

có 37,04 % hộ có ý định phát triển, mở rộng mô hình, diện tích trồng cây xanh

Qua kết quả trên ta thấy được nhu cầu trồng cây xanh, trang trí, làm mát cho ngôi nhà của người dân trong khu đô thị cổ rất cao, tuy nhiên chiếm 62,96 %

hộ dân vẫn chọn phương án không mở rộng, phát triển diện tích trồng cây, lí do chủ yếu ở đây là sự khan hiếm đất trồng, hầu hết người dân nơi đây đã tận dụng từng mảnh đất trống, từng khoảng không gian để trồng cây, tuy nhiên dù trồng bất cứ nơi đâu, bất cứ hình thức nào đi nữa thì với hiện trạng như hiện nay vẫn khó có thể đáp ứng chỉ tiêu cây xanh/ đầu người được đề ra trong “ Đề án xây dựng thành phố Hội An - thành phố sinh thái”

2 Nhóm đối tượng không trồng cây xanh

Trong số 30 hộ được điều tra khảo sát, có 2 hộ hiện nay không trồng cây xanh trong khuôn viên ngôi nhà Xác định nhu cầu trồng cây xanh và ứng dụng

mô hình mái nhà xanh - vườn đứng tạo cảnh quan môi trường Qua thông tin phỏng vấn, ngoài nguyên nhân không có diện tích đất như một trong các lí do đã nêu trong nhóm có trồng cây xanh, còn do tính chất của hoạt động kinh doanh bận rộn nên không có thời gian chăm sóc, ngoài ra còn lí do bảo tồn kiến trúc di sản, tác động đến kết cấu tường nhà

Như vậy, đối với nhóm đối tượng này, cần nghiên cứu đề xuất một mô hình đáp ứng đầy đủ nhu cầu thị hiếu cho người dân, vừa đảm bảo không gây ảnh hưởng đến kết cấu kiến trúc, dễ chăm sóc và ít tốn thời gian, xây dựng không gian sinh thái cảnh quan, tạo sự gần gũi giữa con người với thiên nhiên

mà một mô hình như mái nhà xanh và vườn đứng mang lại

Cây xanh trong khu đô thị cổ Hội An với nhiều thành phần loài được trồng tại những vị trí khác nhau được liệt kê theo bảng dưới đây

Bảng 3.2 Vị trí và các loại cây trồng trong khu nhà ở phố cổ Hội An

Vị trí trồng Loại cây Tỉ lệ %

Trên mái hiên Dây bông xanh, hoa giấy bông đỏ, hoa giấy

bông hồng tím, hoa tigon, sử quân tử 51,85

Trong nhà Trúc cảnh, thần tài, thiên điểu, mỏ vọt, nha

sứ Thái, cau nhật, phát tài, đại phú gia, trạng nguyên, ngũ gia bì, đại tướng quân, mãn đình hòa, mỏ vọt, dừa, cọ

59,26

Qua kết quả từ bảng 3.3 cho thấy sự tận dụng tối đa từng khoảng không gian để trồng cây xanh của người dân khu phố Hội Những loại cây thân leo, thân bò được trồng ở những vị trí như mái hiên, mái nhà, chiếm tới 51,9 % tỉ lệ

hộ gia đình trồng cây ở vị trí này, một vị trí được ưa chuộng nữa là đặt các chậu cây trước sân Tuy nhiên, hầu hết các ngôi nhà cổ tại khu đô thị cổ, mỗi ngôi nhà diện tích mái hiên, ban công và sân trước, sân trong rất nhỏ, bởi vậy số lượng cây xanh đặt trong khuôn viên xung quanh ngôi nhà bị hạn chế rất nhiều

Từ các loại cây thích hợp được trồng ở những vị trí trên, chúng tôi tiến hành phân loại các loại cây xanh trong khu nhà ở tại đô thị cổ Hội An được thể hiện qua bảng sau

Bảng 3.3 Phân loại các loài cây xanh khu nhà ở trong đô thị cổ Hội An

STT Tên Việt Nam Tên khoa học Thuộc họ

3 Trầu bà bạc Epipremnum aureum

4 Hoa giấy hồng

tím

Buogainvillea glabra Choisy

(Nyctaginaceae)

5 Dạ Yến Thảo Petunia hybryda Họ Solanaceae

6 Kim phát tài Zamioculcas

7 Dây bông xanh Thunbergia

grandifloria Roxb Họ Ô rô (Acanthaceae)

8 Mai chiếu thủy Wrightia religiosa

Hook

(Apocynaceae)

9 Khoai môn tía Alocasia indica Schott Họ Ráy (Araceae)

11 Sử Quân tử Quisqualis indica L Họ Bàng (Combretaceae)

12 Xương rắn đỏ Euphorbia milli

Ch.des Moulins

(Euphorbiaceae)

13 Cây Bàng Terminalia catappa Họ Combretaceae

(Lour.) Merr Họ Lão mai (Ochnaceae)

15 Dừa cạn Catharanthus roseus (

17 Chanh Citrus aurantifolia Họ Cam (Rutaceae)

(Fors.) Roem et Sch

(Apocynaceae)

19 Chuối hoa Cana indica L Họ chuối hoa (Canaceae)

21 Môn trường sinh

có đốm trên lá Dieffenbachia Schott Họ Ráy (Araceae)

23 Thiết mộc lan

một sọc Dracaena fragrans

(Dracaenaceae)

24 Thược dược Dahlia Pinnata Cav Họ Cúc (Asteraceae)

26 Nha đam Aloe barbadensis Mill

var sinensis Haw

(Asphodelaceae)

27 Ngũ gia bì Acanthopanax

aculeatus Seem Họ Nhân sâm (Araliaceae)

28 Trạng nguyên Poinsettia pulcherrima

38 Vạn niên thanh Aglaonema aromatica

39 Trầu bà vàng Epipremnum pinnatum

(L ) Schott Họ Ráy (Araceae)