Không gian nghệ thuật trong tôi thấy hoa vàng trên cỏ xanh của nguyễn nhật ánh

Cũng như nhiều sáng tác khác của Nguyễn Nhật Ánh, không gian nghệ thuật trong Tôi thấy hoa vàng trên cỏ xanh được thể hiện một cách sáng tạo với nhiều tầng bậc, sắc màu không gian khác

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

KHOA NGỮ VĂN -

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC NGÀNH CỬ NHÂN VĂN HỌC

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi dưới sự hướng dẫn của TS Nguyễn Thanh Trường Tôi xin chịu trách nhiệm về nội dung khoa học của công trình này

Đà Nẵng, tháng 05 năm 2013

Sinh viên thực hiện Nguyễn Thị Thương

LỜI CẢM ƠN

Tôi xin trân trọng bày tỏ lòng cảm ơn chân thành đến thầy giáo TS Nguyễn Thanh Trường – người đã

nhiệt tình, chu đáo hướng dẫn tôi hoàn thành khóa luận

này Tôi xin cảm ơn các thầy cô giáo trong khoa Ngữ văn

– Trường Đại học Sư phạm – Đại học Đà Nẵng đã chỉ

bảo, giúp đỡ tôi trong quá trình thực hiện đề tài Nhân dịp

này, tôi xin chân thành cảm ơn bạn bè và người thân đã

ủng hộ, giúp đỡ tôi hoàn thành khóa luận này

Mặc dù có nhiều cố gắng, song do trình độ còn hạn chế nên không tránh khỏi những thiếu sót, rất mong được

sự đóng góp chân thành của quý thầy cô giáo, bạn bè để

đề tài được hoàn thiện hơn

Đà Nẵng, tháng 05 năm 2013

Sinh viên thực hiện Nguyễn Thị Thương

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Lịch sử vấn đề nghiên cứu 2

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 3

4 Phương pháp nghiên cứu 4

5 Bố cục khóa luận 4

NỘI DUNG 5

CHƯƠNG 1: KHÔNG GIAN NGHỆ THUẬT TRONG VĂN XUÔI VIỆT NAM SAU 1975 5

1.1 Khái quát về không gian nghệ thuật 5

1.1.1 Quan niệm về không gian nghệ thuật 5

1.1.2 Tiêu chí phân loại không gian nghệ thuật 6

1.2 Một vài biểu hiện của không gian nghệ thuật trong truyện viết cho thiếu nhi Việt Nam sau 1975 8

1.3 Không gian nghệ thuật trong sáng tác của Nguyễn Nhật Ánh 12

CHƯƠNG 2: TÔI THẤY HOA VÀNG TRÊN CỎ XANH – NHỮNG SẮC MÀU KHÔNG GIAN NGHỆ THUẬT 20

2.1 Thế giới thiên nhiên – Không gian lung linh sắc màu 20

2.2 Cuộc sống con người – Không gian sinh hoạt đời thường 26

2.3 Những giấc mơ – Không gian chập chờn trong cõi vô thức 33

2.4 Kí ức tuổi thơ – Không gian của những miền cổ tích 37

CHƯƠNG 3: TÔI THẤY HOA VÀNG TRÊN CỎ XANH – KĨ THUẬT XỬ LÍ KHÔNG GIAN NGHỆ THUẬT 42

3.1 Không gian mở 42

3.2 Không gian chuyển hóa 45

3.3 Không gian xa lạ 50

3.4 Không gian hồi tưởng 54

KẾT LUẬN 61

TÀI LIỆU THAM KHẢO 62

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Cùng với thời gian nghệ thuật, không gian nghệ thuật chiếm một vị trí đặc biệt trong kết cấu nghệ thuật của tác phẩm văn học Không gian nghệ thuật trong mỗi tác phẩm có vai trò quan trọng trong việc thể hiện tư tưởng, tình cảm và tâm hồn của tác giả cũng như của nhân vật Khi nghiên cứu tác phẩm văn học, chúng ta không thể không đề cập đến vấn đề không gian nghệ thuật Đây là một khía cạnh rất quan trọng góp phần làm nên sự thành công cho mỗi tác phẩm

Trong nền văn học Việt Nam đương đại có các cây bút chuyên viết truyện cho thiếu nhi như Võ Quảng, Phạm Hổ, Nguyễn Thị Châu Giang, và đặc biệt phải kể đến nhà văn Nguyễn Nhật Ánh Với hơn 40 đầu sách viết về tuổi nhỏ và tuổi mới lớn, các trang văn của Nguyễn Nhật Ánh đã thể hiện được các cung bậc tình cảm cũng như tính cách và số phận của nhân vật Để làm được điều này, ông đã rất khéo léo khi xây dựng thành công hình tượng không gian nghệ thuật

Cũng như nhiều sáng tác khác của Nguyễn Nhật Ánh, không gian nghệ

thuật trong Tôi thấy hoa vàng trên cỏ xanh được thể hiện một cách sáng tạo

với nhiều tầng bậc, sắc màu không gian khác nhau, tạo nên ấn tượng riêng cho độc giả và đem lại thành công cho tác phẩm

Nghiên cứu về không gian nghệ thuật trong Tôi thấy hoa vàng trên cỏ

xanh, chúng tôi không chỉ tìm hiểu phong cách riêng của Nguyễn Nhật Ánh

mà còn góp phần khẳng định tài năng và vị trí của cây bút đầy nhiệt huyết này trong lịch sử văn học Việt Nam đương đại

2 Lịch sử vấn đề nghiên cứu

Xuất hiện như một hiện tượng trong văn học thiếu nhi, Nguyễn Nhật Ánh nhận được không ít sự quan tâm của các nhà báo, các nhà nghiên cứu và

phê bình văn học Tiêu biểu có những bài viết của các tác giả sau:

Trong bài viết Một tuổi thơ lộng lẫy và đau đớn, Nguyễn Quang Lập đã

ca ngợi lối kể chuyện chân chất hồn hậu, khi dí dỏm khi ngọt ngào, cả tếu táo

và nghịch ngợm của Nguyễn Nhật Ánh: “Có thể nói mỗi cuốn sách của Nguyễn Nhật Ánh như mỗi chuyến tàu về tuổi thơ, ở đó có nhiều toa, mỗi toa

là mỗi bất ngờ, mỗi thú vị, mỗi háo hức, mỗi say mê, khi làm ta bật cười khi

làm ta rưng rưng hoặc ngồi lặng đi suy ngẫm Tôi thấy hoa vàng trên cỏ xanh

cũng vậy Ở toa này ta gặp những câu chuyện hài hước vui nhộn, chuyện ông

Cả Hớn trúng xổ số, chuyện cu Tường làm chim xanh hay chuyện lá thư tình đầu đời của cu Thiều chẳng hạn ” [16]

Nói về sức hút của tác phẩm Tôi thấy hoa vàng trên cỏ xanh của Nguyễn Nhật Ánh, Nguyên Cẩn trong bài viết Mơ thấy hoa vàng trên cỏ xanh

đã chỉ rõ: “Câu chuyện của Nguyễn Nhật Ánh, trong cuốn Tôi thấy hoa vàng

trên cỏ xanh vừa ấn hành đã lập kỷ lục về tái bản, khiến chúng ta liên tưởng

đến tuổi trẻ hôm nay Một tuổi trẻ đang trải qua những biến động dữ dội về mặt nhận thức, về tư duy, trong sự thay đổi môi trường giáo dục một cách mãnh liệt với những phương tiện truyền thông cực kỳ tinh xảo, thay đổi cả về trạng thái tâm hồn và cả lý tưởng vào đời” [8]

Bài viết “Quả chuông” Nguyễn Nhật Ánh lại rung của Quỳnh Chi cũng

đã có cái nhìn khái quát về các nhân vật và các câu chuyện trong tác phẩm,

đồng thời ca ngợi sự lên ngôi của tác phẩm đắt khách này: “Tôi thấy hoa vàng

trên cỏ xanh như một tập “nhật ký” của nhân vật chính trong truyện, bao gồm

81 câu chuyện nhỏ, với những sự kiện xoay quanh chuyện ma, chuyện đi học, chuyện làm bạn với các con vật gần gũi trong thế giới trẻ thơ như cóc, cuốn

chiếu, ve Cạnh đó là những tình cảm trong sáng của lứa tuổi mới vừa biết

“để ý” nhau, cũng như mối tình của những người lớn khác” [9]

Vớ i Tôi thấy hoa vàng trên cỏ xanh, Nguyễn Nhâ ̣t Ánh đã ta ̣o nên được

một nấc thang mới trong hành trình sáng ta ̣o của mình Vẫn với văn phong dí

dỏ m, nhưng câu chuyê ̣n đươ ̣c viết ra như không có mô ̣t sự sắp đă ̣t sẵn nào cả

Các nhân vâ ̣t cứ thế xuất hiê ̣n trong những “mẩu” rất ngắn Người lớn – trẻ con, người tốt – kẻ xấu như không tách ba ̣ch mà đan lồng vào nhau Nhà thơ

Đỗ Trung Quân trong bài viết “Thương hiệu” Nguyễn Nhật Ánh của Tiểu Quyên đã bình luâ ̣n về tác phẩm: “Cái mới của Nguyễn Nhật Ánh trong Tôi

thấy hoa vàng trên cỏ xanh là anh đã đưa những tính không đẹp của con

người vào các nhân vật Cái xấu xưa nay chưa từng có trong tác phẩm của anh Không hẳn là anh xây dựng những nhân vật rất xấu nhưng những gì anh đưa vào các nhân vật trong tác phẩm này là để thấy rằng trong người tốt vẫn

có thể tiềm ẩn cái xấu Nhưng cái xấu cũng chỉ được đưa vào với liều lượng vừa phải, đủ để cho người ta thẩm thấu và lựa chọn thái độ sống” [21] Với

cách viết nhe ̣ nhàng, giản di ̣, câu chuyê ̣n vẫn toát lên được tính nhân văn cao

cả Sự hi sinh không chỉ có ở người lớn mà còn có ở trẻ con Sự hi sinh ấy rất đơn giản nhưng lại vô cùng cao cả và thánh thiện

Như vâ ̣y, chúng ta có thể thấy Tôi thấy hoa vàng trên cỏ xanh là tác phẩm còn rất mới mẻ với công chúng Chính vì vậy, nghiên cứu Không gian

nghệ thuật trong Tôi thấy hoa vàng trên cỏ xanh của Nguyễn Nhật Ánh sẽ

đem đến cho chúng ta cái nhìn mới về tác phẩm này, đồng thời thấy được những đóng góp có giá tri ̣ về nghệ thuật của tác phẩm

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là Không gian nghệ thuật trong Tôi

thấy hoa vàng trên cỏ xanh của Nguyễn Nhật Ánh

Phạm vi nghiên cứu của đề tài là tác phẩm Tôi thấy hoa vàng trên cỏ

xanh của Nguyễn Nhật Ánh (2012), NXB Trẻ

4 Phương pháp nghiên cứu

Để nghiên cứu và hoàn thành đề tài này chúng tôi đã sử dụng các phương pháp nghiên cứu sau:

- Phương pháp thống kê – phân loại

- Phương pháp so sánh – đối chiếu

- Phương pháp phân tích – tổng hợp

5 Bố cục khóa luận

Ngoài phần mở đầu, kết luận và tài liệu tham khảo, nội dung của khóa luận chia thành ba chương:

Chương 1 Không gian nghệ thuật trong văn xuôi Việt Nam sau 1975

Chương 2 Tôi thấy hoa vàng trên cỏ xanh – Những sắc màu không

gian nghệ thuật

Chương 3 Tôi thấy hoa vàng trên cỏ xanh – Kĩ thuật xử lí không gian

nghệ thuật

NỘI DUNG

CHƯƠNG 1: KHÔNG GIAN NGHỆ THUẬT TRONG VĂN XUÔI

VIỆT NAM SAU 1975 1.1 Khái quát về không gian nghệ thuật

1.1.1 Quan niệm về không gian nghệ thuật

Không gian – thời gian nghệ thuật luôn là một hình tượng nghệ thuật được các nhà văn sử dụng linh hoạt và chứa đựng nhiều tầng bậc ý nghĩa trong các tác phẩm văn học từ trước đến nay Trong quá trình sáng tạo nghệ thuật, nếu hiện thực cuộc sống và phương thức biểu hiện được coi là mặt triển khai của mối quan hệ giữa nội dung và hình thức thì, không gian và thời gian nghệ thuật được các tác giả sử dụng như một quan niệm riêng để thể hiện mối quan hệ cụ thể giữa nhân vật và hoàn cảnh

Theo Từ điển thuật ngữ văn học: “Không gian nghệ thuật là hình thức

bên trong của hình tượng nghệ thuật thể hiện tính chỉnh thể của nó Sự miêu

tả, trần thuật trong nghệ thuật bao giờ cũng xuất phát từ một điểm nhìn, diễn

ra trong một trường nhìn nhất định, qua đó thế giới nghệ thuật cụ thể, cảm tính bộc lộ toàn bộ quảng tính của nó: cái này bên cạnh cái kia, liên tục, cách quãng, tiếp nối, cao, thấp, xa, gần, rộng, dài, tạo thành viễn cảnh nghệ thuật Không gian nghệ thuật gắn với cảm thụ về không gian, nên mang tính chủ quan Ngoài không gian vật thể, có không gian tâm tưởng Do vậy không gian nghệ thuật có tính độc lập tương đối, không quy được vào không gian địa lý” [13, tr.160]

Tác giả Hà Minh Đức cho rằng: “Không gian nghệ thuật là hình thức tồn tại của hình tượng nghệ thuật” Tức là để khắc họa hình tượng nhân vật, bao giờ người nghệ sĩ cũng đặt nó vào một không gian nhất định, nhờ vậy mà không gian nghệ thuật không chỉ là môi trường tồn tại của hình tượng mà nó

còn thâm nhập vào bản thân hình tượng và bộc lộ tính tư tưởng của hình tượng

Theo Trần Đình Sử: “Không gian nghệ thuật là mô hình thế giới của tác giả Cụ thể, được biểu hiện bằng ngôn ngữ của các biểu tượng không gian Ngôn ngữ này tự nó ít cá thể và phần lớn thuộc về thời đại, xã hội và các nhóm nghệ sĩ khác nhau, nhưng cái điều mà nghệ sĩ ấy nói lại khác, đó chính

là mô hình thế giới riêng của người nghệ sĩ” [26, tr.117]

Từ những quan niệm trên cho ta thấy, mỗi loại hình nghệ thuật có một cách chiếm lĩnh các chiều không gian khác nhau Nếu “hội họa và điêu khắc miêu tả các sự vật một cách tĩnh tại, nêu ra hàng đầu các nét và tỷ lệ không gian của chúng” thì “trong việc chiếm lĩnh không gian nghệ thuật, văn học lại

có những ưu thế riêng so với điêu khắc và hội họa Vận dụng từ ngữ để chỉ ra các sự vật, nhà văn có khả năng chuyển dịch từ bức tranh này sang bức tranh khác một cách nhanh chóng lạ thường, dễ dàng đưa người đọc vào những miền không gian khác nhau” [11, tr.26]

Như vậy, có thể khẳng định không gian nghệ thuật là hình thức tồn tại của hình tượng nghệ thuật Không gian nghệ thuật không những cho thấy cấu trúc nội tại của tác phẩm văn học, các ngôn ngữ tượng trưng, mà còn cho thấy những quan niệm về thế giới, chiều sâu cảm thụ của tác giả hay một giai đoạn văn học Nó cung cấp cơ sở khách quan để khám phá tính độc đáo cũng như nghiên cứu loại hình của các hình tượng nghệ thuật Vì vậy không thể tách hình tượng ra khỏi không gian mà nó tồn tại

1.1.2 Tiêu chí phân loại không gian nghệ thuật

Khi nhận diện, phân loại không gian nghệ thuật, các nhà nghiên cứu đã đưa ra các tiêu chí cụ thể như sau:

Trong Dẫn luận thi pháp học Trần Đình Sử dựa vào một số đặc điểm

để phân loại không gian nghệ thuật:

- Căn cứ vào vị trí, giới hạn của sự vật, không gian nghệ thuật được chia thành: không gian điểm (địa điểm); không gian tuyến, không gian mặt phẳng (không gian khối) Không gian tuyến và không gian mặt phẳng có thể

có hướng vươn ra chiều rộng hay chiều thẳng đứng; còn không gian điểm thì được xác định bằng các giới hạn và tính chất chức năng của nó, tính đối lập của nó

- Dựa vào sự biến đổi, vận động của sự vật hiện tượng, không gian nghệ thuật được chia thành: không gian bên trong (phi thời gian, không biến đổi, trừ khi thảm họa làm nó hủy diệt); không gian bên ngoài (đổi thay, vô thường, ngẫu nhiên)

- Ngoài ra còn có không gian hành động và phi hành động

Tác giả Nguyễn Thái Hòa trong công trình nghiên cứu Những vấn đề

thi pháp của truyện đã phân chia không gian nghệ thuật thành các dạng thức

cụ thể sau:

- Không gian bối cảnh: là không gian rộng lớn nhất mà câu chuyện xảy

ra, bao gồm: bối cảnh thiên nhiên, bối cảnh xã hội, bối cảnh tâm trạng

- Không gian sự kiện: là tình huống bộc lộ tính cách, tâm trạng,… của nhân vật, đóng vai trò như một tham số cho lời giải tiếp tục đến khi nào nhà văn đưa ra được lời giải cuối cùng

- Không gian tâm lý: là không gian xuất hiện bên trong nhân vật, trong tâm trạng của người kể chuyện

- Không gian kể truyện: là không gian bên trong mà người kể nhập vào một thế giới, một không gian hay nhiều không gian mới lạ với nhiều mối tương quan và tác động lẫn nhau, một không gian ảo

Tác giả Huỳnh Như Phương phân chia không gian nghệ thuật thành các kiểu dạng: không gian nghệ thuật có thể là không gian thiên nhiên hay không gian sinh hoạt Và những không gian này luôn gắn với ước mơ, khát vọng, lý

tưởng của con người Không gian nghệ thuật có thể là không gian mở hay không gian khép Không gian nghệ thuật cũng có thể là không gian linh hoạt, vận động đa dạng hay đa hướng, cũng có thể là không gian tĩnh bất động

Theo G Genette, một truyện kể gồm có hai thành phần: sự trần thuật và

sự mô tả Một phần thuật lại những hành động, sự kiện của truyện, đấy là sự trần thuật Mặt khác là thuật lại những đồ vật, cảnh vật, những nhân vật, đấy

là sự mô tả Trong đó, sự trần thuật biểu hiện trong sự trôi chảy của thời gian, còn sự mô tả biểu hiện không gian Có thể chia thành các loại không gian sau:

- Không gian truyện: toàn bộ môi trường tồn tại của cốt truyện, đó chính là môi trường nảy sinh, vận động, phát triển và kết thúc của truyện kể

- Không gian diễn ngôn: môi trường không gian hiện hữu của người kể chuyện

Dựa vào những tiêu chí phân loại về không gian nghệ thuật của các nhà nghiên cứu cho ta thấy: Mặc dù có những quan niệm khác nhau trong cách thức phân loại về mô hình không gian nhưng vẫn có sự gặp gỡ và giao thoa trong cách nhận diện về phẩm tính của không gian nghệ thuật Theo đó: Không gian nghệ thuật thuộc về phương diện hình thức bên trong của tác phẩm; Không gian nghệ thuật là phương thức tồn tại của thế giới hình tượng;

và không gian nghệ thuật có tính độc lập tương đối, mang tính quan niệm

1.2 Một vài biểu hiện của không gian nghệ thuật trong truyện viết cho thiếu nhi Việt Nam sau 1975

Văn học thiếu nhi sau 1975 đã có những bước chuyển mình vượt trội, không những có sự tăng nhanh về đội ngũ sáng tác mà số lượng và chất lượng tác phẩm cũng được nâng cao Một số sách phê bình, nghiên cứu văn học thiếu nhi lần đầu tiên được xuất bản Đội ngũ sáng tác đông đảo, nhiều cuộc thi viết cho thiếu nhi ở mọi lứa tuổi được nhà xuất bản Kim Đồng, nhà xuất bản Giáo dục, nhà xuất bản Trẻ, các tạp chí Vì trẻ thơ, Mực tím, báo Hoa học

trò,… phát động và thu được kết quả rất khả quan Giai đoạn này cũng đã xuất hiện nhiều gương mặt tiêu biểu như Nguyễn Hoàng Sơn, Dương Thuấn, Nguyễn Nhật Ánh, Trần Thiên Hương, Đoàn Giỏi, Võ Quảng, Phạm Hổ, Phùng Quán, Nguyễn Thị Châu Giang,… Trong các sáng tác viết cho thiếu nhi, các tác giả yêu mến trẻ thơ đã xây dựng nên nhiều bối cảnh không gian mang những sắc màu rực rỡ tô thắm thêm cho bầu trời văn học thiếu nhi Đó

là những mảng không gian được tái hiê ̣n mô ̣t cách sinh đô ̣ng, chân thực về thế giớ i trẻ thơ đa da ̣ng, muôn màu muôn vẻ Trong không gian đó, trẻ thơ đã bộc

lộ một cách hồn nhiên sự vui tươi, yêu đời, giàu tình yêu thương, giàu ước mơ

và sự hiếu đô ̣ng của mình Và để làm sáng tỏ điều này, chúng tôi xin viện dẫn một vài biểu hiện của không gian nghệ thuật trong truyện viết cho thiếu nhi sau 1975 như sau:

Không gian thiên nhiên là không gian mà ở đó các nhân vật được hòa

mình vào thế giới rộng lớn, mênh mông của cỏ cây, hoa lá và các con vật để thỏa sức khám phá “Vân Thanh đã từng nhận định rằng, bài học mở đầu và niềm khao khát hiểu biết của con người ở lứa tuổi bé nhất là bài học về tự nhiên bao la Chính vì lẽ đó mà các nhà văn hiện đại đã dẫn dắt tuổi thơ vào thế giới tự nhiên diệu kì” [27, tr.101-102] Nguyễn Thị Châu Giang trong

Mùa cuối năm đã xây dựng nên một không gian thoáng đảng, nhuốm đầy

không khí trong trẻo của mùa thu Không gian mùa thu trong truyện đã được tác giả mở rộng đến tận cùng: “Mùa thu đến với chiếc giỏ con đựng đầy bụi vàng và mật ngọt trên tay Nó bay là là trên những ngọn cây ngoài bờ sông làm rơi vãi bụi vàng lên những chiếc lá mỏng mảnh Nó sà xuống nước đùa nghịch với những ngọn sóng bé làm tung những hột nước vàng óng Nó thảy lên trời xanh trong veo những cụm mây nhỏ trắng nõn viền chỉ vàng Nó rảy vào không khí vị ngọt ngào của sương thu ướt đầm trên tóc Nó cột những chiếc nơ đỏ ngang mái tóc vàng óng ả của những khu rừng và thắp những

ngọn lửa rực rỡ vào đêm” [12, tr.1] Không những thế, với óc quan sát tinh tế, trí tưởng tượng phong phú, tác giả đã làm cho người đọc cảm thấy thích thú

vô cùng khi không gian mùa thu ấy được biến đổi một cách linh hoạt theo nhịp quay tuần hoàn của ngày và đêm: “Buổi sớm nó quàng chiếc khăn lụa màu khói, rủ chàng họa mi ra ngồi trên những thanh gỗ mục bắc ra sông, hát bài tình ca ca ngợi bình minh với những ráng hồng tuyệt đẹp Đêm, nó cài lên trời cao muôn vàn hạt pha lê xanh biếc Cuối cùng nó leo lên những bậu cửa

sổ, dùng chiếc chìa khóa vàng bé xíu mở cửa những căn phòng màu xanh nhạt

để đánh thức hoa cúc kim vàng thức dậy” [12, tr.1] Quả thật, với lối viết nhẹ nhàng, trong sáng, Nguyễn Thị Châu Giang đã tạo được ấn tượng cho bạn đọc Đây thực sự là những dòng văn đẹp về một không gian khoáng đạt và tươi vui

Không gian sinh hoạt đời thường là kiểu không gian quen thuộc, gần

gũi xung quanh mình Đó là ngôi nhà nơi chúng ta sinh hoa ̣t hàng ngày Đó là khoảng sân nhỏ trước nhà nơi trẻ con vui đùa mỗi buổi Đó là trường lớp nơi

hàng ngày các em đến ho ̣c tâ ̣p, rèn luyện, vui chơi, gă ̣p gỡ ba ̣n bè… Tất cả đều là nơi tuổi thơ các em trải qua những kỉ niê ̣m ngo ̣t ngào của tình bạn bè, tình gia đình, tình thầy trò; là nơi góp phần làm cho cuô ̣c sống của tuổi thơ sinh đô ̣ng và thú vi ̣ hơn

Không gian phiêu lưu là “không gian xa lạ, chứa đựng nhiều hiểm họa

đối với nhân vật Trong không gian này, con người bị cắt đứt những mối liên

hệ thân thuộc, lênh đênh, trôi dạt giữa dòng đời Chính vì thế, con người phải sống bên ngoài khuôn khổ vốn có và phải đương đầu với thế giới Nói như Bakhtin thì đây là không gian bộc lộ con người trong con người Trong không gian phiêu lưu ấy, nhân vật bị ném vào những thế giới xa lạ, bước chân vào kiếp sống tha hương Không gian quê nhà giờ chỉ còn nằm trong kí ức, trong nỗi nhớ và trong ước vọng tìm về” [27, tr.104] Có thể thấy, không gian phiêu

lưu sẽ mở ra những chân trời mới giúp các em khám phá thêm nhiều điều kì thú của thiên nhiên Trong không gian cao rộng và xa lạ ấy các em được thỏa ước nguyện tìm hiểu những điều đặc biệt về thế giới tự nhiên và con người

Không gian mơ ước là không gian con người muốn vươn tới những cái

đẹp hơn, vượt lên trên những không gian quen thuộc hàng ngày để khám phá những vùng đất mới Trong không gian ấy, với trí tưởng tượng phong phú cùng những khát vọng đẹp đẽ con người đã có những giấc mơ tuyệt vời Không gian ước mơ xuất hiện trong một số truyện thiếu nhi sau 1975 là kết quả tất yếu của nét tâm lí phổ biến ấy Những cánh đồng trong giấc mơ của Bêtô rộng lớn mênh mông, bao la bát ngát, trải dài đến tâ ̣n chân trời: “Rất nhiều lần tôi mơ thấy tôi và thằng Binô đi da ̣o trên cánh đồng cỏ non tơ được trang điểm bởi rất nhiều hoa da ̣i li ti trông như những ha ̣t cườm được đính

một cách khéo léo vào tấm áo choàng xanh khổng lồ mà ai đó đã đem bo ̣c quanh trái đất” [5, tr 70] Trong không gian rộng lớn đó, Bêtô và Binô tha hồ chạy nhảy, vui chơi với đủ trò thú vi ̣, nào là đuổi bắt nhau, nào là vâ ̣t nhau ra

cỏ , nào là đứa cắn đuôi đứa ngoa ̣m tai Nhưng đối với Bêtô và Binô, thú vi ̣ nhất có lẽ vẫn là rươ ̣t theo những cánh bướm rực rỡ châ ̣p chờn trên đầu: “Lũ bướm luôn luôn bay trên đầu chúng tôi, lượn lờ, vẫy go ̣i, có lúc sà thấp đến nỗi tôi tưở ng sẽ cha ̣m vào được chúng nhưng ngay vào khoảnh khắc tôi chờ

đơ ̣i để tâ ̣n hưởng cái cảm giác tuyê ̣t vời đó thì chúng đã thoắt ở ngoài xa” [5, tr.72] Trong cuộc đời của những chú cún, chưa bao giờ bắt được mô ̣t cánh bướm nào, bắt bướm chỉ như mô ̣t ảo ảnh, “nhưng đuổi bắt ảo ảnh, bản thân nó

là mô ̣t sự phấn khích khó tả” [5, tr.72] Những giấc mơ tuyệt đẹp về cánh đồng, về những trò chơi đuổi bắt và đặc biệt về những cánh bướm đầy đủ sắc màu còn xuất hiện khá nhiều lần trong những giấc mơ khác của Bêtô Không những thế, Bêtô còn chia sẽ với Binô để rồi vui sướng khi thấy Binô lâ ̣p tức liệt kê giấc mơ tươi đe ̣p ấy vào mô ̣t trong số những điều thú vi ̣ của cuô ̣c sống

Không gian tâm lí là “kiểu không gian làm nên đặc trưng của văn học

thiếu nhi sau 1975 Với nhiệm vụ xây dựng con người chức năng, truyện kể dân gian không xây dựng không gian này Chúng ta chỉ có thể tìm thấy không gian tâm lí trong mảng tác phẩm trữ tình của văn học dân gian như ca dao, hát

ru mà thôi Đến văn học hiện đại, cùng với việc nhìn nhận con người trong mối quan hệ đa chiều của cuộc sống và trong sự phong phú của diện mạo tâm hồn, không gian tâm trạng hình thành Không gian nội cảm ấy sẽ bị chi phối bởi tâm lí của nhân vật và cũng sẽ chuyên chở xúc cảm nhân vật” [27, tr.108] Không gian tâm lí trong các sáng tác viết cho thiếu nhi sau 1975 nói chung, trong truyện Nguyễn Nhật Ánh nói riêng đã khắc họa khá rõ nét kiểu không gian nghệ thuật này

Như vậy, có thể thấy không gian nghệ thuật trong truyện viết cho thiếu nhi Việt Nam sau 1975 rất đa dạng, phong phú Các kiểu không gian nghệ thuật kể trên biến chuyển một cách linh hoạt, nhịp nhàng trong các sáng tác dành cho thiếu nhi Không gian ấy đã đem lại cho bạn đọc nhỏ tuổi cũng như hầu hết người lớn một cái nhìn khá đầy đủ về thế giới trẻ thơ, để từ đó hiểu sâu hơn tâm tư và nguyện vọng, cũng như khát khao và ước mơ của lứa tuổi thanh thiếu nhi Và điều này cũng đã được nhà văn tài hoa Nguyễn Nhật Ánh khắc họa rõ nét trong các sáng tác dành cho thiếu nhi của mình

1.3 Không gian nghệ thuật trong sáng tác của Nguyễn Nhật Ánh

Không gian là thế giới mà con người tồn tại, con người cảm thấy vị trí

và số phận của mình ở trong đó Không gian trong truyện ngắn Việt Nam đương đại được sử dụng để làm nổi bật cảm giác của con người trong một thế giới ảo – thế giới đã được xử lý, nhằm thể nghiệm chính nó với tư cách là con người tự ý thức về sự tồn tại và hiện sinh Hòa chung với dòng chảy văn học dành cho thiếu nhi, nhà văn Nguyễn Nhật Ánh cũng đã có những đóng góp đáng kể về không gian nghệ thuật trong truyện viết cho thiếu nhi

Có thể khẳng định, Nguyễn Nhật Ánh là một cây bút chuyên viết cho tuổi nhỏ và tuổi mới lớn Sáng tác của ông đã xây dựng được nhiều kiểu không gian nghệ thuật khác nhau, góp phần tô đậm số phận và tính cách các nhân vật cũng như biểu đạt quan niệm nghệ thuật về con người qua các tác phẩm ấy

Không gian nghệ thuật trong sáng tác của Nguyễn Nhật Ánh trước hết

là không gian thiên nhiên Không gian này mang một màu sắc rất riêng biệt

Có khi đó là không gian được bó hẹp chỉ trong một khoảnh sân nhỏ với những hoa trái đơn sơ được Nguyễn Nhật Ánh thu gọn trong tầm mắt và trang viết của mình: “Phòng học của Thu Thảo nằm ở đằng trước, phía trái nhà, cửa sổ trông ra một khoảnh sân nhỏ trồng hoa Góc sân là một cây ổi xum xuê, đầy trái” [3, tr.29]; có khi đó chỉ là không gian phía sau hè của một nhà hàng xóm

khi nhân vật “tôi” đi dạo một chút với con Tủn trong tác phẩm Cho tôi xin

một vé đi tuổi thơ; đặc biệt không gian khu vườn còn được bó hẹp trong vườn

nhà Hải cò khi bốn đứa trẻ thực hiện “chiến dịch tìm kho báu” Với chiều kích nhỏ hẹp của không gian này, tâm lý hành động của nhân vật được bộc lộ một cách tối đa Không gian khu vườn không những phù hợp với sự hiếu động, thích khám phá của trẻ nhỏ mà còn là nơi để chúng thể hiện trí tưởng tượng phong phú của mình Với suy nghĩ: “Trong khu vườn đó chắc chắn người ta

có chôn kho báu” [2, tr.143], bọn trẻ đã nhanh chóng tiến hành cuộc khai quật kho báu một cách rất hào hứng Mặc dù kết quả không được như ý muốn nhưng dù sao các nhân vật nhí cũng đã được thực hiện ước mơ thích khám phá những điều bí ẩn của mình Nguyễn Nhật Ánh đã rất khéo léo khi xây dựng một phông nền không gian cho những cuộc phiêu lưu kì thú, qua đó giúp cho nhân vật bộc lộ cá tính của mình

Trong Thiên thần nhỏ của tôi, không gian của khu vườn cũng được tác

giả nhìn dưới tầm mắt khá bó hẹp để thâu tóm đầy đủ mọi sự vật: “Phía sau

nhà là một khu vườn không rộng lắm nhưng khá dài, trồng nhiều loại cây ăn trái như mít, ổi, mận, khế…” [4, tr.15] Không những thế, để thu hẹp hơn nữa không gian của khu vườn, Nguyễn Nhật Ánh còn khắc họa thêm: “Khu vườn được rào xung quanh bằng các dây kẽm gai chăng trên những cọc sắt và cọc

gỗ cắm xen kẽ, trên đó bò um tùm và hỗn độn một loại dây leo mà tôi không biết tên Dãy hàng rào bù xù đó khiến cho khu vườn vốn đã đầy cây cối và cỏ dại càng thêm rậm rạp” [4, tr.16] Với cách xử lí không gian như vậy, nhà văn như đang muốn thâu tóm tất cả tạo vật vào tầm mắt của nhân vật tôi để từ đó hòa lòng mình vào tình yêu thiên nhiên, cây cỏ Bức tranh thiên nhiên lấp lánh sắc màu lung linh ấy luôn tạo một cảm giác thân thuộc, gần gũi

Đặc biệt, trong nhiều tác phẩm việc tạo nên sự bó hẹp của không gian thiên nhiên đã đem lại độ căng, sức dồn nén tâm trạng cho nhân vật “Những giờ ra chơi, Mẫn thường ngồi dưới một gốc cây trong sân trường nhìn bạn bè chạy nhảy, hò hét với nỗi thèm muốn và ghen tị lặng lẽ” [3, tr.32] Không gian ở đây thu hẹp lại dưới một gốc cây trong sân trường khiến cho bạn đọc cảm giác nhân vật Mẫn càng trở nên nhỏ bé và cô đơn hơn Có thể nói, Nguyễn Nhật Ánh hiểu sâu sắc và toàn vẹn tâm lý của lứa tuổi thanh thiếu nhi nên mới có thể diễn tả được những trạng thái cảm xúc khó nói nhưng lại nói

vô cùng chuẩn xác như thế Theo dòng cảm xúc đó, một lần nữa không gian thiên nhiên lại được nhà văn thể hiện dưới một nỗi buồn trầm lắng khó gọi tên của Mẫn: “…khi anh đang ngồi một mình trong công viên nhẩn nha nhai một cọng cỏ ướt… Chung quanh Mẫn, những gốc cây, những vạt cỏ, những chiếc ghế đá mỗi lúc một chìm vào một vùng tranh tối tranh sáng, đùng đục và buồn rầu Trong khoảng nhờ nhờ đó, Mẫn trông rõ những chiếc lá đang thiu thiu ngủ, chúng chúc đầu xuống, bất động, mệt mỏi và thỉnh thoảng lắc lư uể oải theo gió” [3, tr.220] Mượn thiên nhiên để diễn tả tâm trạng nhân vật cũng là điểm nhấn trong nhiều trang viết của nhà văn Trong không gian đó, Nguyễn

Nhật Ánh như để cho nhân vật tự suy ngẫm về trò chơi của mình, và qua những trò chơi đó lại thể hiện một ước mơ đẹp đẽ của nhân vật Hình ảnh Mẫn cũng như bao đứa trẻ khác, chúng luôn khát khao yêu, và được yêu nhưng sự thiệt thòi của số phận đã không cho chúng thực hiện ước mơ đó Nguyễn Nhật Ánh mượn không gian thiên nhiên để sưởi ấm cho mỗi tấm lòng nhân vật, và đồng thời qua đó nói lên nỗi xót xa, đồng cảm của bạn đọc đối với thế giới trẻ thơ

Có thể thấy, không gian nghệ thuật trong một số sáng tác của Nguyễn Nhật Ánh có khi lại biến đổi linh hoạt để góp phần thể hiện tư tưởng của tác giả Xưa nay con người luôn ước ao được sống trong một môi trường thiên nhiên trong lành, được đắm chìm trong một không gian thoáng đãng, sạch sẽ

và điều này càng cần thiết hơn đối với thế giới trẻ thơ Nguyễn Nhật Ánh là một nhà văn am hiểu điều này, bởi vậy mà trong một số tác phẩm của ông không gian thiên nhiên được mở rộng biên độ với nhiều chiều kích Khi thì tác giả đưa ta chìm trong âm thanh rộn rã với những sắc màu tươi mới, ấm áp:

“Chim hót trên cành phượng ngoài sân nghe vui tai hơn… Trên các mái ngói

và các hành lang, những tia nắng mai ấm áp và mượt mà…” [1, tr.92] Khi thì không gian tràn trề sức sống tạo nên sự tươi mới cho cuộc đời: “Tiếng gió thoảng, tiếng lá xào xạc và tiếng chim hót líu lo bên tai” [4, tr.25] Ở đây, không gian thiên nhiên mang màu sắc tươi sáng, mang vẻ đẹp lung linh Trong không gian đó, con người như hòa cùng thiên nhiên để thỏa mãn tận cùng những sở thích, thú vui và ước muốn của mình Người ta thường bảo, trẻ con rất thích sáng tạo với các trò chơi tinh nghịch Quả thật đúng như vậy, dường như Nguyễn Nhật Ánh luôn đọc được những suy nghĩ sâu thẳm lúc ẩn lúc hiện trong đôi mắt long lanh của các em, nên gắn với đó là những sắc màu thiên nhiên ưa thích: “Mỗi khi ra vườn, tôi thích ngồi bệt xuống trên cỏ, mặc

dù không ít lần tôi bị mẹ mắng về tội làm dơ quần áo… hễ len lỏi giữa màu

xanh cây lá, tôi như chìm đắm vào thế giới quen thuộc với những hương vị quen thuộc và thế là cánh mũi tôi hấp háy và tôi lại ngồi bệt xuống cỏ” [4, tr.26] Tuổi thơ trong truyện Nguyễn Nhật Ánh là khi bạn còn hòa mình với thiên nhiên, khi bạn thấy góc vườn nhà mình sao rộng thế và là khi bạn “mặc nguyên quần áo dầm mưa ngoài trời” hay “bứt lá, lượm nắp keng chơi bày hàng hay lùng sục các bờ rào tìm hoa dủ dẻ” Như vậy, có thể khẳng định, Nguyễn Nhật Ánh đã tạo nên được một không gian thiên nhiên mang nhiều màu sắc tâm trạng của lứa tuổi mộng mơ trong những trang văn của mình

Nổi bật lên trong hàng nghìn trang sách của Nguyễn Nhật Ánh còn là

không gian sinh hoạt đời thường Đây là một kiểu không gian khá quen thuộc

trong các sáng tác văn học sau 1975 Không gian sinh hoạt đời thường trong tác phẩm của Nguyễn Nhật Ánh chủ yếu là không gian trường lớp, phòng học, căn nhà, phòng trọ, Trong không gian gần gũi đó, các nhân vật lần lượt xuất hiện một cách tự nhiên và bộc lộ tính cách, hành động của mình

Căn nhà là nơi chất chứa biết bao kỷ niệm thân thương đối với trẻ nhỏ

và cả người lớn Thấm đẫm trong các trang viết của Nguyễn Nhật Ánh, không gian mỗi căn nhà hiện lên thật rõ nét, góp phần giúp nhân vật thể hiện những

suy tư, trăn trở của chính bản thân mình Cho tôi xin một vé đi tuổi thơ là một

truyện khắc họa đậm nét loại không gian này Đó là không gian mà cu Mùi luôn cảm thấy cuộc sống thật buồn chán và tẻ nhạt vì luôn phải làm những điều mà mình không thích theo ý muốn của ba mẹ: sáng phải thức dậy trong khi vẫn còn muốn ngủ; phải ăn những món có nhiều chất dinh dưỡng trong khi chỉ khoái xực mì gói; phải ngủ trưa trong khi rất muốn đi chơi;… Từ đó cho thấy, chính ở trong ngôi nhà của mình nhưng trẻ em luôn bị cấm cản mọi thứ, luôn phải làm những điều mà người lớn thích, do đó chúng luôn cảm thấy

ấm ức, không hài lòng với cuộc sống hiện tại Dẫu vậy, “Đối với một đứa bé ngôi nhà rất quan trọng Một đứa bé sống trong nhà mình cũng tự nhiên và

máu thịt như sống trong bản thân mình Nó không thể chạy khỏi nhà mình vì điều đó sẽ làm nó đau đớn Cũng như một con thỏ không thể chạy khỏi làn da của mình” [2, tr.148] Việc chú trọng xây dựng các lớp không gian đời thường còn đem đến cảm giác giúp người đọc cảm nhận được tình cảm và sự chăm sóc chu đáo của tình mẹ, tình cha cho cuộc sống của mỗi gia đình Theo đó, nhà văn không chỉ tạo nên những chuyến tàu chở những suy nghĩ, ước mơ của trẻ nhỏ mà còn là cả khát khao của những con người đã trưởng thành

Không gian sinh hoạt đời thường trong những trang văn của Nguyễn Nhật Ánh được biến đổi rất linh hoạt Không gian ngôi nhà con Tí sún là nơi diễn ra kế hoạch kiếm tiền mà không cần phải ngửa tay xin ba mẹ của bọn trẻ

bằng việc nuôi chó hoang: “Trang trại nuôi chó đặt bản doanh tại nhà con Tí

sún vì nhà nó rộng và ba nó hầu như đi vắng suốt ngày” [2, tr.186] Với những ý nghĩ cao đẹp là sẽ huấn luyện lũ chó thành những con chó thông minh, biết nghe lời; bọn trẻ đã tiến hành chăm sóc và huấn luyện lũ chó một cách say sưa, đầy vẻ thích thú Có thể nói, việc tạo ra những sắc màu không gian gần gũi như vậy, nhà văn đã làm nổi bật được những đức tính quý báu của con trẻ, đó là tấm lòng yêu quý động vật, khát khao trở thành huấn luyện viên tài giỏi và bản tính thích tự lập của trẻ em

Việc lựa chọn những mẩu nhỏ không gian như những căn phòng trọ luôn nhắc đến trong nhiều trang viết cũng là một phần trong cách thể hiện không gian đời thường trong sáng tác của Nguyễn Nhật Ánh Nhiệm, Chuyên

và Mẫn trong truyện dài Phòng trọ ba người là ba chàng sinh viên từ quê lên

thành phố trọ học Trong tác phẩm, không gian phòng trọ được nhà văn xây dựng với khung cảnh không rộng lắm nhưng luôn đầy ắp tiếng cười, sự đùa nghịch của ba chàng thanh niên Đó là không gian sinh hoạt, ăn uống, học tập

và đặc biệt hơn, trong không gian của căn gác đó các mối tình của ba chàng trai hiện lên rõ nét Từ đó cho thấy nhân vật luôn ước mơ được sống trong

tình yêu thương, sự giúp đỡ của bạn bè cũng như những mối tình trong sáng của thời sinh viên

Không gian sinh hoạt đời thường trong sáng tác của Nguyễn Nhật Ánh còn được thể hiện ở không gian trường lớp Đối với lứa tuổi học trò, nhà trường, lớp học là một xã hội thu nhỏ trong đời sống, là nơi học tập, vui chơi, tương tác với thầy cô, bạn bè Vào giờ ra chơi, các em được thỏa thích thực hiện những trò chơi chúng thích mà không bị sự ngăn cấm của bất cứ ai “Ra chơi có lẽ là điều tuyệt vời nhất mà người lớn có thể nghĩ ra cho trẻ con… Ra chơi có nghĩa là được tháo cũi sổ lồng, là được tha hồ hít thở không khí tự do” [2, tr.18] Không gian trường lớp không chỉ là nơi các em được vui chơi thỏa thích, mà còn là nơi để các em rèn luyện, chứng tỏ năng lực học hành của mình Bằng quyết tâm của mình, cu Mùi đã sưu tầm hết điểm 10 này đến điểm 10 khác và nó bỗng trở nên tỏa sáng trong mắt ba mẹ, thầy cô và nhất là

“ngày ngày sung sướng bơi trong những tiếng trầm trồ của tụi bạn” [2, tr.125] Cu Mùi đã thật sự bước lên đỉnh của sự vinh quang Có thể nói, không gian trường lớp luôn là những kỷ niệm khó quên của tuổi học trò Trong không gian đó, trẻ em vừa được học tập, vừa được vui chơi, lại vừa được khám phá những điều lý thú và có thể chia sẻ những tình cảm chân thành của chính bản thân mình

Mặt khác, trong các sáng tác của Nguyễn Nhật Ánh, còn nổi lên không

gian ký ức tuổi thơ Như chúng ta đã biết, Nguyễn Nhật Ánh xa quê từ rất

sớm (ông rời quê hương vào Sài Gòn sinh sống và theo học ngành Sư phạm) cho nên không gian tuổi thơ của ông nói riêng và trong các sáng tác của ông nói chung chỉ còn hiện về trong kí ức ở một miền quê xa xôi Không gian kí

ức trong Cho tôi xin một vé đi tuổi thơ chủ yếu hiện lên trong gia đình, làng

quê và nhà trường Trên cái nền đó, các nhân vật nhí lần lượt xuất hiện và hành động Các em đã cùng nhau vui chơi, học hành, khám phá thế giới này

Trong không gian đó, các em đã thể hiện những sở thích, ước mơ của mình vô cùng tự nhiên, cũng như bộc lộ những suy nghĩ, tính cách rất hồn nhiên với mọi người xung quanh: “Tôi rất thèm được đội lên đầu chiếc mũ của chú Nhiên, đội một tẹo thôi rồi trả lại cũng đã vô cùng sung sướng… Rồi tôi nghĩ đến ông ngoại con Tí sún Tôi nghĩ đến chòm râu của ông Chòm râu chẳng

có chút gì giống dấu ơ Nó dài và thẳng, và rậm rạp, mỗi khi ăn phở ông phải dành riêng một tay để vén râu cho khỏi ướt” [2, tr.117] Đặc biệt ta thấy sự gần gũi, thân thiết của các nhân vật trong truyện đều do không gian tạo ra Nhà thằng cu Mùi, thằng Hải cò, con Tủn và con Tí sún gần nhau nên chúng

có thể tập hợp nhau lại bất cứ lúc nào để cùng nhau chơi đùa Có thể khẳng định, mỗi trang ký ức của nhà văn đã đưa người đọc đi từ thú vị này đến thú

vị khác Trang văn của Nguyễn Nhật Ánh như có một hấp lực mạnh mẽ cuốn hút người đọc

Như vậy, không gian nghệ thuật trong sáng tác của Nguyễn Nhật Ánh phần lớn là không gian thiên nhiên, không gian sinh hoạt đời thường và không gian ký ức tuổi thơ Dưới ngòi bút sáng tạo của tác giả, không gian nghệ thuật hiện lên một cách sinh động, biến chuyển nhịp nhàng, thể hiện được sự hồn nhiên, trong sáng, cũng như tâm lý, ước muốn của tuổi mới lớn Với những sắc màu không gian hết sức sinh động này đã góp phần khắc họa tính cách và

số phận nhân vật trong nhiều tác phẩm được bộc lộ một cách chân thực nhất

CHƯƠNG 2: TÔI THẤY HOA VÀNG TRÊN CỎ XANH – NHỮNG

SẮC MÀU KHÔNG GIAN NGHỆ THUẬT 2.1 Thế giới thiên nhiên – Không gian lung linh sắc màu

Những gam màu thiên nhiên trong Tôi thấy hoa vàng trên cỏ xanh của

Nguyễn Nhật Ánh len lỏi trong từng khe hở của các mẩu chuyện nhỏ Thế giới vạn vật đó khi thì hiện lên rất đậm nét, lúc thì chỉ một vài nét chấm phá nhưng tất cả đều tạo nên những sắc màu không gian mới lạ cho tác phẩm

Không gian thiên nhiên trong truyện được Nguyễn Nhật Ánh biến chuyển một cách linh hoạt Trên trục không gian ấy, nhiều khi tác giả cơi nới,

mở rộng một khoảng không gian khoáng đạt trên bầu trời cao, lúc lại thu hẹp, chồng xếp tạo vật trong một không gian hạn hẹp để nhân vật có cơ hội thực

hiện những ước mơ giản dị của mình Đến với Tôi thấy hoa vàng trên cỏ

xanh, chúng ta như chìm đắm trong những mảnh màu không gian sặc sỡ

Trong bầu không khí thoáng đãng của bầu trời những ngày trong xanh, các cậu bé, cô bé như được hòa cùng sắc nắng chói chang của ngày hè: “Nắng mùa hè rơi xuống từng bựng, hong vàng lá gòn nhà ông Ba Huấn, lá nhãn lồng nhà thầy Nhãn, lá vũ sữa trong vườn nhà bà tôi và hong vàng tóc hai anh

em tôi” [6, tr.99] Không gian ở đây được dãn rộng ra trong cái nắng vàng chói chang của mùa hè, thứ nắng ấy hong vàng các lá cây, làm cho tóc hai anh

em Thiều và Tường cũng như chuyển màu Không gian của bầu trời trong

xanh còn được tác giả khắc họa trong chuyện Nhà con Mận và Nơi trú ngụ

của công chúa Đó là bầu trời xanh đong đầy gió của hi vọng, của mơ ước

cùng trò chơi thả diều thú vị của các em: “…Tôi thả hết sợi dây cước trong tay, cột một đầu dây vào gốc cây dương liễu rồi gối đầu trên khúc gỗ mục, ngửa mặt nhìn lên bầu trời xanh ngắm những cánh diều bay lượn” [6, tr.38-39]; “Xưa nay, tôi vẫn cùng tụi bạn chơi đùa, chạy nhảy trên bãi cỏ mênh mông của nghĩa trang, rủ nhau thi thả diều hoặc lượm phân bò khô hun khói

để dụ bọ rầy vào những chiều trời đong đầy gió” [6, tr.322] Có thể nói, việc tạo dựng nên không gian mênh mông của bầu trời xanh thẳm làm cho trang văn của Nguyễn Nhật Ánh dài thêm, cao hơn, rộng thênh thang trên mọi phương diện, giúp người đọc cảm nhận được bầu không khí trong lành của làng quê yên bình Mặt khác, sự phối hợp giữa sắc xanh của bầu trời và sắc vàng của ánh nắng đã tạo nên một bức tranh thiên nhiên lung linh sắc màu, thể hiện tình yêu vạn vật của các nhân vật

Trong truyện dài Tôi thấy hoa vàng trên cỏ xanh của Nguyễn Nhật

Ánh, không gian tạo vật không chỉ được cơi nới, mở rộng như trên mà còn được kéo dài, dãn ra để chúng ta có cái nhìn bao quát nhất về thế giới tự nhiên

đa sắc màu Không chỉ có trời, có nắng,… mà còn có cả cỏ cây, hoa lá và các con vật: “Những vạt đất quanh giếng đá lúc nào cũng ẩm ướt nên cỏ dại quanh năm tươi tốt Cỏ lá gừng, cỏ xuyến chi mọc lẫn với rau dền, rau sam, thỉnh thoảng chen vào một cây hoa mào gà đỏ tía Cỏ mọc dày, lan ra cả thềm giếng Phía xa là vạt rau muống, lá xum xuê và xanh ngăn ngắt Cỏ gà mọc lên chỗ tiếp giáp giữa cỏ và rau” [6, tr.101-102] Đặc biệt “Trẻ con thôn quê

là bạn của các con vật Con trâu, con bò, con chó, con mèo, các loại chim chóc và các loại côn trùng”[6, tr.104] Có thể thấy, hiếu động vốn là bản tính của trẻ con, chơi trò này chán lại nghĩ ra trò khác Tuổi thơ của Thiều và Tường gắn bó mật thiết với nhau Trong khi Tường thích chơi tất cả các con vật kể cả nhền nhện, sâu róm, cóc và những trò chơi nhẹ nhàng của con gái, thì Thiều lại thích chơi với dế, bọ rầy và những trò chơi cảm giác mạnh như ném đá, phóng dao,… Tuy vậy trong thế giới của các con vật đó, cả hai anh

em cũng có những trò chơi chung như chơi u, bịt mắt bắt dê, thả diều,… hay chơi chọi gà Đó còn là không gian của con suối, nơi Tường thử vận may bơi lội với việc cho chuồn chuồn ớt cắn rốn,… Việc kéo giãn không gian nghệ thuật như trên nhằm làm cho tác phẩm tăng thêm về chiều dài lẫn bề ngang

Trên phông nền của không gian lung linh sắc màu đó, cảnh vật hiện lên thật đậm nét, nhân vật như xích lại gần nhau hơn và bộc lộ rõ tính cách của mình Những thú vui của bọn trẻ không chỉ làm cho câu chuyện trở nên hấp dẫn, cuốn hút mà thông qua đó nhà văn còn lồng vào những bài học giáo dục con người vô cùng sâu sắc Đó là sự gắn bó sâu sắc giữa hai anh em Thiều và Tường, là tình thương anh vô kỳ hạn của người em đơn sơ, giản dị và thật thà, lúc nào cũng muốn làm cho anh mình vui

Khác với không gian tràn trề sức sống trong những mẩu chuyện vừa

nêu trên, không gian thiên nhiên trong chuyện Lũ về mang một sắc màu khác:

“Những ngày đó, ngoài trời mây đen xuống thấp gần chạm nóc ngôi nhà thờ duy nhất trong làng Gió đong đầy hơi nước, báo hiệu lũ sắp về” [6, tr.237] Không gian này rất hiếm khi xuất hiện trong các trang viết của Nguyễn Nhật Ánh: “Chiều chiều tôi ngồi trong nhà ngó ra, thấy mây tụ lại từng bầy Như đội quân đang điểm binh, mây kéo về tập hợp mỗi ngày một dày, chậm rãi nhưng quyết liệt, và khi đã giăng kín bầu trời và lượng nước ước chừng có thể làm trôi cả ngôi làng, mưa bắt đầu rơi” [6, tr.237] Thời gian ở đây như bị hãm lại, trôi chầm chậm để không gian có thể dãn ra đến tận cùng làm cho người đọc có cảm giác ngày thật dài Không gian những đám mây kéo dài ra đến mức nào đó bỗng ngưng lại bất ngờ tạo nên một độ căng nhất định: “Buổi sáng mưa rơi tí tách, đến gần trưa bỗng vỡ òa như bầu trời đột ngột bị thủng” [6, tr.237] Mưa khiến lòng người se lại và lo lắng Bầu không khí bây giờ không còn trong lành như mọi ngày nữa mà nó đã bị phủ một màn mưa dày đặc, ban đầu còn nhẹ, về sau như thác đổ Một không gian bị dồn nén hết cỡ

để rồi vỡ oà như bầu trời bị xé toạc Lúc nhanh lúc chậm, khi hối hả khi từ từ:

“Mưa như người giận dai, gầm gừ, xối xả và miên man, có cảm giác mây đen

đã kéo cả đại dương lên trời để bây giờ hả hê trút xuống” [6, tr.238] Trong mắt trẻ thơ không gian bầu trời là cả một khoảng trời mơ ước, là cả một

khoảng không vô tận để chúng thả hồn mình mơ màng theo những suy nghĩ của trí tưởng tượng không bao giờ vơi cạn Không gian tạo vật thay đổi đột ngột làm nhân vật chưa kịp thích ứng, đã phải chứng kiến cảnh mưa xối xả

“chạy rầm rập trên mái tranh, nước dột tứ tung” [6, tr.237] và kinh hoàng hơn khi: “Nửa khuya, lũ từ trên nguồn tràn về, mực nước từ từ dâng lên mấp mé mặt giường” [6, tr.238] Nếu trước đây, với không gian bầu trời xanh tràn đầy nhựa sống, với những áng mây xanh lấp lánh hi vọng thì giờ đây nhân vật như chìm đắm trong nỗi sợ hãi trước sự giận dữ không ngừng của ông trời Trong câu văn, tác giả đã kéo căng không gian bầu trời như dồn nén mọi sự tích tụ lâu ngày khiến người đọc cảm thấy như đang dồn vào một góc tường để rồi nhanh chóng bị hất tung ra ngoài Việc tạo nên sự thay đổi đột ngột của không gian như vậy Nguyễn Nhật Ánh muốn cả nhân vật trong truyện lẫn độc giả hiểu rằng không phải cuộc sống chỉ có màu xanh, chỉ có sự vui vẻ và sung sướng mà đôi lúc cuộc sống còn có những chướng ngại vật, những nguy hiểm đòi hỏi con người phải đối mặt để cố gắng vượt qua Lũ về bất ngờ, nhanh và mạnh đến chóng mặt Sự khắc nghiệt của thiên nhiên làm con người phải gánh chịu mọi hậu quả của nó: “Rất may, lũ chỉ quét qua một đêm, sáng hôm sau mưa ngớt, mưa bắt đầu rút dần để lại mặt đường nhớp nháp và sạt lở, và

vô số rác rến, gỗ mục, xác súc vật vướng vào các gốc cây, vách nhà và hàng rào” [6, tr.238] Không những thế, lũ còn làm cho lòng người hoang mang, lo

sợ và cả những thiệt hại vật chất đáng kể: “ông Tư Cang trôi mất một con trâu, ông Năm Ve chết một con heo ngay trong chuồng, nhà cô Thoan chái bếp bị lũ cuốn, còn vườn rau nhà ông Bé thì bây giờ đã rất thích hợp để làm sân vận động cho con nít đá banh Nhưng tai họa lớn nhất là chiếc cầu bắc ngang qua suối Lồ Ồ đã bị lũ giật sập” [6, tr.238-239] Có thể nói không gian tạo vật ở đây hiện lên rất đậm nét, nó được bôi đen, tô đậm đến mức có thể để lột tả tất cả những gì mà thiên nhiên vốn có từ lâu Với cách xử lí không gian

như vậy, nhà văn dường như muốn thể hiện hết mọi cung bậc của ánh sắc bầu trời để từ đó giúp nhân vật và người đọc có cái nhìn toàn vẹn hơn về thế giới thiên nhiên xung quanh chúng ta Sự dồn nén cùng với độ căng của những đám mây đã tạo nên một không khí nghẹt thở, không gian như chìm lắng xuống để rồi bật lên những tiếng nấc, tiếng gầm thét của bầu trời dày đặc mây đen làm lòng người cảm thấy sợ hãi và bất an Sự biến đổi không gian nghệ thuật một cách linh hoạt trong những trang văn của Nguyễn Nhật Ánh tạo nên

sự đa sắc màu cho bầu trời, giúp chúng ta có những nhận định đúng đắn hơn

về tạo vật xung quanh Tất cả sự biến đổi bất ngờ đó tạo nên một sắc màu không gian mới cho tác phẩm

Không gian thiên nhiên trong truyện dài Tôi thấy hoa vàng trên cỏ xanh

luân chuyển một cách tài tình, khi thì tác giả đưa ta đến với những âm thanh vui nhộn của tiếng vê kêu râm ran ngày hè; khi thì lại nhấn chìm ta trong nỗi

sợ của đợt lũ bất thình lình giữa hè; có khi lại dẫn ta vào sự tìm tòi, khám phá vạn vật xung quanh cùng với nhân vật Thiều: “Trong thời gian đó, bỗng nhiên tôi hết sợ sâu bọ Tôi ra ngoài vườn bắt vào những con cuốn chiếu và sâu róm rồi kiếm mấy cái que cho Tường đùa nghịch” [6, tr.303] Sự hối hận, tình thương yêu đã chiến thắng nỗi sợ hãi trong nhân vật Thiều Để Tường cảm thấy thoải mái, khuây khoả Thiều có thể làm tất cả, không những hết sợ sâu

bọ mà Thiều còn rất chiều lòng em: “Tôi lang thang một mình trong trưa nắng

để rình bắt ve sầu và hái những cánh hoa phượng để hai anh em ngắt nhụy chơi đá gà” [6, tr.303] Sau trận lũ mọi thứ đang dần hồi phục trở lại, tạo vật đang cựa mình để vươn lên Cây cầu bắc qua suối Lồ Ồ đã xây xong, thóc đã được gieo và mạ bắt đầu ngoi lên về phía mặt trời, cải lên xanh mướt, sân nhà con Xin đầy ắp tiếng cười của lũ trẻ Sự sống như đang hồi sinh trở lại ở làng quê nghèo Không gian nghệ thuật ở đây được nhà văn tô điểm cẩn thận nhằm bật lên tình cảm của nhân vật Thiều dành cho em trai Để chuộc lại lỗi lầm

mình gây ra, Thiều đã hoà vào thiên nhiên trong những trưa nắng để rình bắt

ve sầu và hái những cánh hoa phượng để hai anh em cùng chơi Không gian nghệ thuật được chọn làm nền cho sự việc xảy ra nhằm tạo nên một cảm giác gần gũi Dù ở bất cứ hoàn cảnh nào con người vẫn luôn cần đến thiên nhiên, thiên nhiên mãi mãi là người bạn tâm tình, thân thiết của con người, giúp con người xích lại gần nhau hơn

Đặc biệt, không gian nghệ thuật xuất hiện hết sức tự nhiên trong mẩu

chuyện cuối tác phẩm cũng đồng thời là nhan đề tác phẩm Tôi thấy hoa vàng

trên cỏ xanh: “Cỏ dưới chân nó xanh biêng biếc nhưng ánh mắt tôi vẫn bắt

gặp những cánh hoa vàng li ti đang kín đáo nở trong nách lá” [6, tr.376] Như

đã nói ở trên, con người không thể sống thiếu tự nhiên, mọi sự vật hiện tượng xảy ra trong cuộc sống này đều lấy bối cảnh từ thế giới thiên nhiên Không gian ở đây bình dị, nhẹ nhàng, thanh thoát làm cho cảnh tượng chia tay giữa thằng Tường và con Nhi thêm lưu luyến, không muốn chia lìa Việc xây dựng nên không gian tạo vật như vậy, tác giả muốn đem đến sự ấm áp, gần gũi mà thiên nhiên ban tặng cho con người Với sự tinh tế của đôi mắt, sự nhạy cảm của tâm hồn Thiều đã phát hiện ra sự đẹp đẽ của màu cỏ xanh, sự thánh thiện của những cánh hoa vàng li ti đang vươn mình khoe sắc Chỉ vậy thôi nhưng cũng đã đủ để nói lên được sự hoà cảm giữa thiên nhiên và con người Con người không thể sống thiếu thiên nhiên

Sự phối hợp giữa các mảng màu của không gian thiên nhiên đã tạo nên một bức tranh sặc sỡ, lấp lánh ánh sắc Qua đó thể hiện tình yêu vạn vật xung quanh của các nhân vật Đồng thời nói lên được ước mơ muốn hoà mình vào thiên nhiên, tắm mình trong bầu trời xanh cùng sắc vàng của ánh nắng chói chang với những trò chơi tinh ngịch; hay dầm mình dưới những trận mưa xối xả; và kể cả nỗi sợ hãi do trận lũ mang lại Tất cả những cung bậc không gian

đó đã được Nguyễn Nhật Ánh thể hiện thành công trên những trang viết của mình

2.2 Cuộc sống con người – Không gian sinh hoạt đời thường

Tôi thấy hoa vàng trên cỏ xanh là một tác phẩm đậm chất không gian

sinh hoạt đời thường Đây là kiểu không gian quen thuộc trong hầu hết các sáng tác viết cho thiếu nhi sau 1975 Chỉ với một không gian gói gọn, bó hẹp trong một làng quê nghèo, quay quanh ngôi nhà, mái trường, lớp học, khoảng sân vui chơi… nhưng qua đó Nguyễn Nhật Ánh đã làm bật lên được sự quan tâm, chia sẻ, yêu thương, giúp đỡ lẫn nhau của tình bạn bè, tình thầy trò và đặc biệt là tình cảm gia đình xung quanh cuộc sống con người

Có thể thấy, không gian sinh hoạt đời thường của truyện được luân chuyển từ nơi này đến nơi khác, khi thì ở nhà Thiều, nhà con Mận, có khi lại

là trường học,… Nhưng dù với không gian nào đi nữa thì nhân vật của Nguyễn Nhật Ánh cũng rất đỗi thân thuộc với những việc làm thú vị và đầy chất trẻ thơ Chỉ với cái cách tìm hoa tay của chú Đàn đối với Thiều: “Chú có định khám tay con đâu Con xòe tay ra để chú xem con có mấy cái hoa tay thôi” [6, tr.10] để rồi sau đó Thiều vội vàng, hào hứng đi tìm hoa tay cho cu Tường và khắp bạn bè trong lớp: “Đến lớp, tôi chộp tay từng đứa bạn, săm soi” [6, tr.13] cũng đủ làm cho chúng ta cảm thấy không khí của câu chuyện thật nhẹ nhàng Thiều săm soi tay của tất cả bạn bè trong lớp chỉ để xem bạn

bè có nhiều hoa tay hơn mình không nhưng kết quả là: “Và tôi buồn nẫu ruột khi nhận ra đứa nào cũng nhiều hoa tay hơn tôi” [6, tr.13] Trẻ con rất thích bắt chước người lớn, trong mắt trẻ thơ những gì người lớn nói và làm cũng đúng, cũng hay và cũng đáng để chúng học theo Việc xây dựng không gian sinh hoạt đời thường một cách tự nhiên như thế tác giả muốn người đọc tiếp nhận văn bản một cách nhẹ nhàng, dễ hiểu Qua đó, tính cách nhân vật được bộc lộ rõ nét Từ viê ̣c ngắm nhìn những cái hoa tay của mình và chăm chút

cho đôi bàn tay, Thiều cảm thương cho tình cảnh của Mâ ̣n Từ hình ảnh hong khô đôi bàn tay đến hình ảnh hong khô khuôn mă ̣t của Mận, chú bé Thiều nhìn thấu nỗi buồn của ba ̣n và quan tâm, gần gũi với ba ̣n hơn Hiểu hơn gia

cảnh của ba ̣n mình, thông cảm cho ba ̣n, từ đó Thiều giúp đỡ ba ̣n trong khả năng của mình - cho ba ̣n mượn vở chép bài Sự quan tâm, giúp đỡ bạn của nhân vật Thiều thật đáng trân trọng Tuy hành đô ̣ng nhỏ nhưng nói lên biết bao ý nghĩa lớn Trong tình ba ̣n, sự cảm thông, chia sẻ, giúp đỡ là vô cùng quan trọng

Không gian đời thường trong tác phẩm Tôi thấy hoa vàng trên cỏ xanh

diễn ra ở trường lớp, khoảng sân với những trò chơi thú vị của trẻ nhỏ Trong không gian đó, mọi sinh hoạt đời thường cứ thế lần lượt xuất hiện Đó là không gian sân nhà chị Vinh, nơi Tường tự nguyện “làm chim xanh” đưa thư tình cho chú Đàn: “Người đưa thư cho chú Đàn dĩ nhiên là thằng Tường… Chú Đàn viết thư bỏ vào phong bì rồi lật áo thằng Tường lên, nhét phong thư ngang lưng quần, giấu sau vạt áo” [6, tr.68] để rồi khi thầy Nhãn phát hiện ra, mặt Tường xanh như tàu lá và khóc nức nở Không gian của bối cảnh tình cảm này còn được thu nhỏ lại trong lớp học của Thiều khi nhân vật này bắt chước chú mình gửi thư tình cho con Xin: “Trong tâm hồn non nớt của tôi, nếu tôi là chú Đàn thì chị Vinh dứt khoát phải là con Xin” [6, tr.79] Tuy nhiên, Xin không giống như chị Vinh (Chị Vinh yêu chú Đàn) nên đã nộp lá thư cho thầy Nhãn Cả tháng trời sau đó, Thiều giận Xin, không thèm nhìn mặt, nói chuyện và cũng không đến nhà nó chơi nữa Việc xây dựng không gian sinh hoạt đời thường xảy ra ở sân nhà chị Vinh rồi sau đó thu hẹp lại tại lớp học của Thiều, tác giả muốn cho người đọc thấy sự biến đổi linh hoạt của kiểu không gian này Cũng nói về không gian của bối cảnh tình cảm nhưng mỗi mối tình lại diễn ra trong mỗi không gian khác nhau, phù hợp với những

sự kiện và nhân vật của từng lớp chuyện Nếu chú Đàn và chị Vinh là những

người đã lớn, tình cảm đã đến lúc chín muồi thì trong khi đó một đứa trẻ có tâm hồn non nớt như Thiều chưa hiểu hết hai chữ “tình yêu” là gì đã vội bắt chước làm theo Xây dựng bối cảnh không gian như vậy nhà văn muốn chúng

ta hiểu hơn những đức tính của trẻ nhỏ, đó là sự tò mò, thích bắt chước, học đòi Nhưng hơn hết, từ bối cảnh không gian ấy là cái chất thơ hồn nhiên như

lực hút từ trường đưa ta về với những kỉ niệm đong đầy trong nỗi nhớ

Theo đó tác giả còn kéo dài không gian của bối cảnh tình cảm giữa chú Đàn và chị Vinh bằng việc thầy Nhãn xách roi mây đi lùng sục hai người nhưng tìm mãi không thấy: “nhác thấy thằng Tường thầy sực nhớ ra tội đồng lõa của thằng này, liền cáu tiết vung roi vụt lên lưng nó: - “Chim xanh” nè!” [6, tr.93] Không những thế thầy còn lia mắt sang Thiều với ngọn roi quất xuống kèm theo tràng mắng mỏ: “- Còn thằng này nữa! “Gió mưa là bệnh của trời” nè!” [6, tr.94] Có thể thấy sự tức giận của thầy Nhãn đã lên đến đỉnh điểm Việc tạo nên không gian sinh hoạt này đã làm cho độc giả thấy được tình yêu thương mà hai anh em Thiều dành cho chú Đàn cũng như tình thương con mà thầy Nhãn dành trọn cho chị Vinh Xây dựng những trường cảnh không gian sinh hoạt như vậy, nhà văn còn khắc họa đậm nét tính cách của các nhân vật cũng như những tình cảm thiêng liêng rất đáng trân trọng của con người

Việc lựa chọn những mẩu nhỏ không gian như khoảng sân, khu vườn cũng được Nguyễn Nhật Ánh chú trọng để thể hiện khi xây dựng không gian sinh hoạt đời thường Xây dựng không gian này, tác giả nhằm bộc lộ tính cách nhân vật cũng như thể hiện cách nhìn về đời sống trẻ thơ Sau lần Tường bị ăn đòn vô cớ của thầy Nhãn, Thiều tỏ ra vô cùng thương em Và để bù đắp cho

em, Thiều tự nguyện vót que đi rình bắt ve sầu khi mùa hè tới Trong không gian vui chơi của hai anh em, không những đầy ắp tiếng cười vui nhộn mà còn là tình cảm hai anh em dành cho nhau Thiều thương em, muốn bù đắp

cho Tường nhưng: “Bao giờ cũng vậy, cứ mỗi lần tôi động lòng định giúp Tường điều gì thì y như rằng người được giúp cuối cùng lại là tôi Hoài hoài như vậy” [6, tr.100] Không gian vui chơi của hai anh em Thiều biến đổi rất linh hoạt, có khi ở trong nhà để chơi với con Cu Cậu: “Bữa ăn nào, Tường cũng nhặt cơm rơi vãi, gom lại để dành cho Cu Cậu” [6, tr.64], có khi dầm mưa ngoài sân một cách thích thú: “Những ngày mưa đối với anh em tôi luôn luôn là những ngày tuyệt vời Trong khi tôi và Tường mặc nguyên quần áo dầm mưa và rượt nhau ngoài trời, Cu Cậu cũng hớn hở nhảy khỏi gầm giường, men ra tới cửa để rình đớp những chú mối bay ngang Tôi và Tuờng nghịch mưa chán lại chen nhau đứng dưới máng xối để nghe nước dội ồ ồ lên đầu lên cổ, tưởng tưởng đang tắm dưới một ngọn thác hùng vĩ, mặc dù cho đến lúc đó ngoài các hình vẽ trong sách giáo khoa, tôi chưa nhìn thấy thác bao giờ” [6, tr.64], có khi lại lần ra phía giếng đá sau vườn để tìm cỏ gà và chơi với các con vật thân thuộc Không gian vui chơi ấy còn được mở rộng ra ở con suối, khi hai anh em được tận mắt chứng kiến chú Đàn bơi: “Trước cặp mắt kinh ngạc của tôi và Tường, chú cởi áo rồi lao mình xuống suối, thoáng mắt biến mất giữa làn nước xanh Chú lặn một mạch qua bờ bên kia, trồi đầu lên giữa bụi chuối nước nở hoa đỏ ối ven bờ, cười toe toét” [6, tr.108] Hai anh em Thiều không những được mở mang tầm mắt mà còn được thực hiện khao khát bấy lâu của mình bằng cách: “Hôm đó, tôi và Tường thay nhau cưỡi lên tấm lưng trần trơn tuột của chú, thích thú và sợ hãi Chú làm chiếc ca

nô chở hai anh em tôi chạy qua chạy lại giữa hai bờ suối, cả chục lần như vậy Chú không dạy bọn tôi bơi, nhưng chỉ như vậy tôi và Tường đã sướng mê” [6, tr.109] Không gian vui chơi không chỉ dành riêng cho hai anh em Thiều mà trong không gian đó còn có sự góp vui của Mận, Xin, Sơn và cả chúng bạn trong làng nữa: “Những đêm trăng sáng, nếu không qua nhà chị Vinh, tôi và

lũ bạn lại tụ tập ở sân nhà con Xin chơi u, chơi bịt mắt bắt dê, chơi cướp cờ,