Mục tiêu của đề tài là nghiên cứu hoạt động cải cách thủ tục hành chính về đăng ký hộ tịch tại phường Xuân La, quận Tây Hồ, thành phố Hà Nội. Từ đó đưa ra các giải pháp để nâng cao chất lượng hoạt động cải cách thủ tục hành chính về đăng ký hộ tịch tại phường Xuân La, quận Tây Hồ, thành phố Hà Nội.
Trang 1BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ NỘI VỤ … / ……/……
HỌC VIỆN HÀNH CHÍNH QUỐC GIA
LÊ THỊ HỒNG HẠNH
CẢI CÁCH THỦ TỤC HÀNH CHÍNH VỀ ĐĂNG KÝ
HỘ TỊCH TẠI UBND PHƯỜNG XUÂN LA,
QUẬN TÂY HỒ, THÀNH PHỐ HÀ NỘI
Chuyên ngành: Quản lý công
Mã số: 60 34 04 03
TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ CÔNG
HÀ NỘI, 2017
Trang 2Công trình được hoàn thành tại: HỌC VIỆN HÀNH CHÍNH QUỐC GIA
Người hướng dẫn khoa học: TS VŨ HỒNG HUY
Phản biện 1: PGS TS Đặng Khắc Ánh,
Học viện Hành chính Quốc gia
Phản biện 2: TS Nguyễn Duy Hạnh, HV Chính trị
Quốc gia Hồ Chí Minh
Luận văn được bảo vệ tại Hội đồng chấm luận văn thạc sĩ, Học viện Hành chính Quốc gia
Địa điểm: Phòng họp D, Nhà A - Hội trường bảo vệ luận văn thạc
sĩ, Học viện Hành chính Quốc gia
Số: 77 - Đường Nguyễn Chí Thanh - Quận Đống Đa - TP Hà Nội Thời gian: vào hồi 14 giờ ngày 31 tháng 01 năm 2018
Có thể tìm hiểu luận văn tại Thư viện Học viện Hành chính Quốc gia hoặc trên trang Web Khoa Sau đại học, Học viện Hành chính Quốc gia
Trang 3MỞ ĐẦU
1 Tính cấp thiết của đề tài luận văn
Thủ tục hành chính (TTHC) về hộ tịch đóng vai trò quan trọng trong lĩnh vực quản lý dân cư Thông qua việc đăng ký hộ tịch, các sự kiện hộ tịch cơ bản của mỗi người từ khi sinh ra đến khi chết được xác nhận về mặt pháp lý Việc đăng ký hộ tịch tạo cơ sở pháp lý để người dân hưởng các quyền, lợi ích hợp pháp của công dân, đồng thời tạo cơ
sở để nhà nước bảo hộ quyền, lợi ích hợp pháp đó Thực hiện đăng ký
hộ tịch tốt, hiệu quả, chính xác, đầy đủ, kịp thời, sẽ giúp Nhà nước quản lý dân cư một cách chính xác, từ đó có biện pháp xây dựng, hoạch định và phát triển những chính sách kinh tế - xã hội, quốc phòng, an ninh của đất nước một cách hợp lý, hiệu quả nhất
Trong những năm gần đây, công tác đăng ký hộ tịch ở nước ta đã
đi vào nề nếp ổn định Đặc biệt, Luật Hộ tịch số 60/2014/QH13 có nhiều nội dung mới mang tính đột phá, cải cách công tác đăng ký, quản lý hộ tịch nói riêng và quản lý dân cư nói chung, bảo đảm phục
vụ nhân dân ngày một tốt hơn Thủ tục hành chính về đăng ký hộ tịch gọn gàng hơn, người dân đăng ký hộ tịch nhanh chóng hơn, giảm bớt những thủ tục rườm rà… Tuy nhiên, còn một khoảng cách lớn giữa nhu cầu và khả năng đáp ứng trên thực tế nên hoạt động đăng kí hộ tịch còn bộc lộ một số bất cập, hạn chế, gây khó khăn, phức tạp đối với người dân và cơ quan quản lý đăng ký hộ tịch Những bất cập nói trên gây ảnh hưởng đến việc thực hiện quyền và lợi ích hợp pháp của công dân, ảnh hưởng đến chất lượng đăng ký hộ tịch, làm giảm hiệu quả quản lý nhà nước về dân cư
Trang 4Phường Xuân La trực thuộc quận Tây Hồ là một quận nội đô của
thành phố Hà Nội Trong những năm qua, dưới sức ép của quá trình
đô thị hóa, dân số của phường rất đông, mật độ dân số cao nảy sinh nhiều phức tạp trong quản lý hộ tịch Nhu cầu về đăng kí hộ tịch của phường Xuân La ngày càng gia tăng cả về số lượng và chất lượng Vì thế, phường Xuân La đã có nhiều cố gắng trong cải cách hành chính nói chung, cải cách thủ tục hành chính về đăng ký hộ tịch nói riêng Với sự chỉ đạo, quan tâm của các cấp ủy, chính quyền, hoạt động đăng
ký hộ tịch tại phường Xuân La từng bước được thực hiện nghiêm túc, đầy đủ, chính xác Song cũng như nhiều địa phương khác, hoạt động cải cách hành chính về đăng ký hộ tịch ở phường Xuân La cũng gặp phải những vướng mắc, hạn chế cần tháo gỡ
Vì vậy, nghiên cứu về cải cách thủ tục hành chính về đăng ký hộ tịch tại phường Xuân La là rất cần thiết nhằm làm rõ hơn nữa cơ sở lý luận, thực tiễn về cải cách thủ tục hành chính về đăng ký hộ tịch của chính quyền phường, chỉ ra những nguyên nhân của những hạn chế và
đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động này Vì
vậy, tôi chọn đề tài “Cải cách thủ tục hành chính về đăng ký hộ tịch tại UBND phường Xuân La, quận Tây Hồ, thành phố Hà Nội” làm
đề tài luận văn của mình
2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận văn
2.1 Các nghiên cứu về quản lý nhà nước về hộ tịch nói chung
2.2 Các nghiên cứu về cải cách thủ tục hành chính về đăng kí hộ tịch 2.3 Những vấn đề đặt ra
3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
- Mục đích nghiên cứu:
Trang 5Nghiên cứu hoạt động cải cách thủ tục hành chính về đăng ký hộ tịch tại phường Xuân La, quận Tây Hồ, thành phố Hà Nội Từ đó đưa
ra các giải pháp để nâng cao chất lượng hoạt động cải cách thủ tục hành chính về đăng ký hộ tịch tại phường Xuân La, quận Tây Hồ, thành phố Hà Nội
- Nhiệm vụ nghiên cứu:
+ Khái quát và làm sáng tỏ cơ sở lý luận và thực tiễn về cải cách TTHC về đăng ký hộ tịch tại UBND phường
+ Phân tích và đánh giá thực trạng cải cách TTHC về đăng ký hộ tịch tại phường Xuân La, quận Tây Hồ, thành phố Hà Nội Chỉ ra những mặt đạt được, những hạn chế và nguyên nhân của những hạn chế trong thực tiễn cải cách TTHC về đăng ký hộ tịch tại phường Xuân La, quận Tây Hồ, thành phố Hà Nội
+ Đề xuất một số giải pháp nâng cao hiệu quả cải cách TTHC về đăng ký hộ tịch tại phường Xuân La, quận Tây Hồ, thành phố Hà Nội nhằm đáp ứng yêu cầu thực tiễn
4 Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu
- Đối tượng nghiên cứu: là hoạt động cải cách TTHC về đăng ký
hộ tịch tại phường Xuân La, quận Tây Hồ, thành phố Hà Nội
- Phạm vi nghiên cứu:
+ Phạm vi về nội dung: cải cách TTHC về đăng ký hộ tịch;
+ Phạm vi về thời gian: Giai đoạn 2014 - nay (năm 2014, Luật Hộ tịch (Số: 60/2014/QH13 ) được ra đời, đến ngày 01/01/2016, Luật chính thức có hiệu lực Luận văn nghiên cứu trong khoảng thời gian từ
2014 - nay để đánh giá về quá trình cải cách TTHC về đăng kí hộ tịch
Trang 6tại UBND phường Xuân La (Tây Hồ, Hà Nội), đáp ứng những thay đổi trong quy định pháp luật của Luật Hộ tịch 2014;
+ Phạm vi về không gian: trên địa bàn phường Xuân La, quận Tây
nghĩa Việt Nam về cải cách TTHC về đăng ký hộ tịch
5.2 Phương pháp nghiên cứu
Để thực hiện mục tiêu và nhiệm vụ của đề tài Luận văn, tôi sử dụng các phương pháp cơ bản sau: Phương pháp nghiên cứu tài liệu, phương pháp phân tích, tổng hợp, phương pháp so sánh,
6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn
Về mặt lý luận, sau khi hoàn thành vấn đề nghiên cứu sẽ góp phần
bổ sung lý luận cải cách TTHC về đăng ký hộ tịch, góp phần bổ sung kiến thức thực tiễn về cải cách TTHC về đăng ký hộ tịch tại UBND phường Xuân La, quận Tây Hồ, thành phố Hà Nội
Về mặt thực tiễn, luận văn sẽ góp phần hoàn thiện cải cách TTHC
về đăng ký hộ tịch tại UBND phường Xuân La nói riêng và trên toàn quận Tây Hồ trong thời gian tới
7 Kết cấu của luận văn
Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn của cải cách TTHC về đăng ký
hộ tịch
Trang 7Chương 2: Thực trạng cải cách thủ tục hành chính về đăng ký hộ tịch
tại UBND phường Xuân La, quận Tây Hồ, thành phố Hà Nội
Chương 3: Phương hướng và giải pháp nâng cao hiệu quả cải cách thủ
tục hành chính về đăng ký hộ tịch tại UBND phường Xuân La, quận Tây Hồ, thành phố Hà Nội
“TTHC là một quy phạm pháp luật quy định trình tự về thời gian
và không gian khi thực hiện thẩm quyền của bộ máy Nhà nước và là cách thức giải quyết các công việc giữa các cơ quan Nhà nước với nhau và giữa cơ quan Nhà nước với các tổ chức và công dân”
1.1.1.2 Đặc điểm của thủ tục hành chính
Thứ nhất, TTHC được điều chỉnh bằng quy phạm thủ tục
Thứ hai, TTHC là trình tự thực hiện thẩm quyền trong hoạt động quản
lý hành chính nhà nước
Thứ ba, TTHC rất đa dạng và phức tạp
Thứ tư, TTHC có tính năng động hơn so với các quy phạm nội dung
của luật hành chính, đòi hỏi phải thay đổi nhanh hơn để thích ứng và phù hợp với nhu cầu thực tế của đời sống xã hội
1.1.1.3 Vai trò của thủ tục hành chính
TTHC với tư cách là bộ phận của thể chế hành chính ngày càng
có vai trò quan trọng trong hoạt động quản lý hành chính nhà nước
Trang 8TTHC được quy định nhằm tạo ra trật tự trong hoạt động quản lý của các cơ quan Nhà nước khi tiến hành các hoạt động quản lý của mình
Nó là công cụ và phương tiện để đưa pháp luật vào đời sống Xây dựng TTHC khoa học góp phần vào quá trình xây dựng và triển khai luật pháp; Giúp cho việc thực hiện nguyên tắc dân chủ trong quản lý; thể hiện trách nhiệm của nhà nước đối với nhân dân;
1.1.2 Khái quát về cải cách TTHC
1.1.2.1 Khái niệm cải cách TTHC
Chính phủ khẳng định cải cách TTHC là nhiệm vụ trọng tâm của cải cách hành chính trong tiến trình đổi mới, phát triển và hội nhập của
nước ta “Cải cách TTHC là hành vi có tính hướng đích của con người
nhằm cải biến nền hệ thống TTHC gia theo hướng hoàn thiện hơn” 1.1.2.2 Những yêu cầu của quá trình cải cách TTHC
Để thực hiện tốt cải cách TTHC, cần bảo đảm các yêu cầu sau:
- Phải đảm bảo tính thống nhất của hệ thống TTHC;
- Bảo đảm sự chặt chẽ của hệ thống TTHC;
- Bảo đảm tính hợp lý của TTHC;
- Bảo đảm tính khoa học của quy trình thực hiện các TTHC;
- Bảo đảm tính rõ ràng và công khai của các TTHC;
- Dễ hiểu, dễ tiếp cận;
- Có tính khả thi;
- Bảo đảm tính ổn định cần thiết của quy trình TTHC
1.1.2.3 Nội dung cải cách TTHC
Một là, cắt giảm và nâng cao chất lượng TTHC trong tất cả các
lĩnh vực quản lý nhà nước, nhất là TTHC liên quan tới người dân, doanh nghiệp;
Trang 9Hai là, thực hiện cải cách TTHC để tiếp tục cải thiện môi trường
kinh doanh, giải phóng mọi nguồn lực của xã hội và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia, bảo đảm điều kiện cho nền kinh tế của đất nước phát triển nhanh, bền vững
Ba là, cải cách TTHC giữa các cơ quan hành chính nhà nước, các
ngành, các cấp và trong nội bộ từng cơ quan hành chính nhà nước;
Bốn là, kiểm soát chặt chẽ việc ban hành mới các TTHC theo
quy định của pháp luật;
Năm là, công khai, minh bạch tất cả các TTHC bằng các hình
thức thiết thực và thích hợp; duy trì và cập nhật cơ sở dữ liệu quốc gia
về TTHC;
Sáu là, đặt yêu cầu cải cách TTHC ngay trong quá trình xây
dựng thể chế, tổng kết kinh nghiệm thực tiễn và tăng cường đối thoại giữa Nhà nước với doanh nghiệp và nhân dân; mở rộng dân chủ;
Bảy là, tiếp nhận, xử lý phản ánh, kiến nghị của cá nhân, tổ chức
Hộ tịch là những giá trị về nguyên tắc không thể chuyển đổi cho
Trang 10người khác, đồng thời là những sự kiện gắn liền với nhân thân, nên không thể tự ý xâm phạm thể thực hiện các giao dịch dân sự nếu không được cá nhân đó cho phép
đủ, kịp thời, trung thực, khách quan và chính xác;
Ba là, đối với những việc hộ tịch mà Luật này không quy định
thời hạn giải quyết thì được giải quyết ngay trong ngày; trường hợp nhận hồ sơ sau 15 giờ mà không giải quyết được ngay thì trả kết quả trong ngày làm việc tiếp theo
Bốn là, mỗi sự kiện hộ tịch chỉ được đăng ký tại một cơ quan
đăng ký hộ tịch có thẩm quyền theo quy định của Luật này
Năm là, mọi sự kiện hộ tịch sau khi đăng ký vào Sổ hộ tịch phải
được cập nhật kịp thời, đầy đủ vào Cơ sở dữ liệu hộ tịch điện tử
Sáu là, nội dung khai sinh, kết hôn, ly hôn, khai tử, thay đổi, cải
chính, bổ sung hộ tịch, xác định lại giới tính, xác định lại dân tộc của
cá nhân trong Cơ sở dữ liệu hộ tịch là thông tin đầu vào của Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư
Bảy là, bảo đảm công khai, minh bạch thủ tục đăng ký hộ
tịch[25]
Trang 111.2.1.4 Mục đích đăng ký hộ tịch
Mục đích chính của đăng ký hộ tịch là để tạo ra hệ thống pháp luật (văn bản pháp luật thậm chí là văn bản quy phạm pháp luật) được sử dụng để thiết lập và bảo vệ các quyền dân sự của cá nhân Mục đích thứ hai là tạo ra một nguồn dữ liệu cho việc biên soạn các
số liệu thống kê quan trọng, phục vụ cho hoạt động thống kê dân
cư của nhà nước
1.2.2 TTHC về đăng ký hộ tịch thuộc thẩm quyền của UBND cấp xã
1.2.2.1 Thẩm quyền đăng ký hộ tịch: Thẩm quyền đăng ký các việc
hộ tịch trong nước của Ủy ban nhân dân cấp xã được quy định cụ thể tại Luật hộ tịch
1.2.2.2 Trình tự, thủ tục đăng ký hộ tịch
Về cơ bản, các thủ tục đăng ký hộ tịch hiện hành đã khá đơn giản, tạo điều kiện thuận lợi cho người có yêu cầu nên tiếp tục được kế thừa trong Luật Cá nhân có yêu cầu đăng ký hộ tịch nộp Tờ khai (theo mẫu quy định) cho cơ quan đăng ký hộ tịch kèm theo các giấy tờ chứng minh cho sự kiện hộ tịch cần đăng ký (Giấy chứng sinh hoặc văn bản thay thế, giấy báo tử hoặc giấy tờ thay thế giấy báo tử, giấy tờ chứng minh quan hệ cha, mẹ, con, giấy tờ làm căn cứ chứng minh việc thay đổi, cải chính hộ tịch …)
1.2.3 Cải cách TTHC về đăng ký hộ tịch
1.2.3.1 Tính cần thiết của cải cách TTHC về đăng ký hộ tịch
Thứ nhất, xuất phát từ vai trò, tính chất của TTHC về đăng ký hộ tịch Thứ hai, xuất phát từ những đòi hỏi của thực tiễn đối với quá trình
đăng ký hộ tịch
Trang 12Thứ ba, xuất phát từ những hạn chế của TTHC về đăng ký hộ tịch
hiện nay
1.2.3.2 Những nội dung cải cách TTHC trong lĩnh vực đăng kí hộ tịch tại UBND phường
- Cắt giảm và nâng cao chất lượng TTHC trong lĩnh vực đăng kí
hộ tịch; Rút ngắn thời gian giải quyết hồ sơ, thủ tục cho người dân
- Theo dõi, rà soát các TTHC về đăng kí hộ tịch hiện hành để có những kiến nghị, đề xuất sửa đổi cho phù hợp;
- Công khai, minh bạch tất cả các TTHC bằng các hình thức thiết thực và thích hợp (công khai quy trình, thủ tục, phí, thẩm quyền giải quyết, thời hạn giải quyết, ); công khai các chuẩn mực, các quy định hành chính để nhân dân giám sát việc thực hiện;
- Xây dựng và tiến tới hoàn thiện cơ sở dữ liệu hộ tịch điện tử của quốc gia;
- Thực hiện mô hình “một cửa”, tiến tới “một cửa điện tử”, “một cửa liên thông” trong giải quyết TTHC về đăng kí hộ tịch
- Tiếp nhận, xử lý phản ánh, kiến nghị của cá nhân, tổ chức về các TTHC về đăng ký hộ tịch để hỗ trợ việc nâng cao chất lượng quá trình cải cách TTHC về đăng ký hộ tịch
1.3 Các yếu tố ảnh hưởng đến cải cách TTHC về đăng ký hộ tịch
1.3.1 Yếu tố thể chế
1.3.2 Yếu tố con người
1.3.3 Công tác lãnh đạo, chỉ đạo, tổ chức triển khai thực hiện nhiệm
vụ về cải cách TTHC về đăng ký hộ tịch
1.3.4 Mức độ ứng dụng công nghệ thông tin
Trang 131.4 Kinh nghiệm quốc tế về cải cách TTHC về đăng kí hộ tịch và bài học cho Việt Nam
1.4.1 Kinh nghiệm của Hàn Quốc
1.4.2 Kinh nghiệm của Áo
1.4.3 Kinh nghiệm của Nhật Bản
1.4.4 Bài học cho Việt Nam
Một là, quản lý hộ tịch phải được điều chỉnh bằng một đạo luật
do Quốc hội ban hành
Hai là, trong thủ tục đăng kí hộ tịch, các văn bản quy phạm
pháp luật quy định cụ thể về thẩm quyền đăng kí, trình tự, thủ tục đăng kí một cách đơn giản, cụ thể, chi tiết, rõ ràng và công khai
Ba là, chú trọng ứng dụng công nghệ thông tin trong đăng kí và
xây dựng cơ sở dữ liệu hộ tịch quốc gia
Bốn là, cấp mã số định danh cá nhân (“personal identification
number), được dùng để nhận dạng cá nhân, cho phép tìm thấy giấy tờ
hộ tịch, chứng minh danh tính của mình thông qua số cá nhân
TIỂU KẾT CHƯƠNG 1
Trang 14Chương 2 THỰC TRẠNG CẢI CÁCH THỦ TỤC HÀNH CHÍNH VỀ ĐĂNG KÝ HỘ TỊCH TẠI UBND PHƯỜNG XUÂN LA,
QUẬN TÂY HỒ, TP HÀ NỘI 2.1 Khái quát những đặc điểm tự nhiên, đặc điểm kinh tế xã hội
có ảnh hưởng tới hoạt động cải cách TTHC về đăng kí hộ tịch của UBND phường Xuân La, Tây Hồ, Hà Nội
Những đặc điểm tự nhiên và kinh tế xã hội (địa giới hành chính, dân số, trình độ phát triển kinh tế- xã hội, đời sống văn hóa tinh thần, )của phường Xuân La (Tây Hồ, Hà Nội) cho thấy đây là một phường đô thị có đông dân cư, hoạt động kinh tế phát triển, đời sống vật chất và tinh thần của người dân ngày càng được nâng cao Trong quá trình đô thị hóa và phát triển, nhu cầu về đăng kí hộ tịch đối với UBND phường Xuân La ngày càng nhiều về số lượng và người dân cũng đòi hỏi chất lượng trong đăng kí hộ tịch càng tăng lên Điều này đặt ra cho công tác cải cách TTHC về đăng kí hộ tịch tại UBND phường Xuân La những yêu cầu, nhiệm vụ bức thiết để đáp ứng tốt nhất nhu cầu của người dân, của xã hội cũng như đảm bảo hiệu lực, hiệu quả trong quản lý nhà nước
2.2 Thực trạng cải cách TTHC về đăng kí hộ tịch tại UBND phường Xuân La
2.2.1 Việc ban hành các văn bản chỉ đạo, tổ chức thực hiện cải cách TTHC trong đăng kí hộ tịch
Năm 2016, thực hiện sự lãnh đạo, chỉ đạo của Quận ủy – UBND quận Tây Hồ và Đảng ủy phường Xuân La, UBND phường đã xây dựng và triển khai nội quy, quy chế của cơ quan, quan tâm công tác bố