Tóm tắt Luận văn Thạc sĩ Tài chính Ngân hàng: Hoàn thiện cơ chế tự chủ tài chính tại Trung tâm Ứng dụng tiến bộ Khoa học và Công nghệ tỉnh Thừa Thiên Huế

Mục đích nghiên cứu của luận văn là hệ thống một số vấn đề về cơ sở lý luận và thực hiễn cơ chế tự chủ tài chính tại Trung tâm Ứng dụng KHCN trong thời gian qua. Trên cơ sở đó, đề xuất các giải pháp mang tính khả thi nhằm hoàn thiện cơ chế tự chủ tài chính tại Trung tâm Ứng dụng KHCN.

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ NỘI VỤ / ./

HỌC VIỆN HÀNH CHÍNH QUỐC GIA

TRẦN NGUYÊN DŨNG

HOÀN THIỆN CƠ CHẾ TỰ CHỦ TÀI CHÍNH CỦA TRUNG TÂM ỨNG DỤNG TIẾN BỘ

KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ

TỈNH THỪA THIÊN HUẾ

TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ TÀI CHÍNH – NGÂN HÀNG

Chuyên ngành: Tài chính – Ngân hàng

Mã số: 60 34 02 01

THỪA THIÊN HUẾ - NĂM 2018

Có thể tìm hiểu luận văn tại Thư viện Học viện Hành Chính Quốc Gia hoặc trên trang Web Khoa Sau đại học, Học viện Hành Chính Quốc Gia

1

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Khoa học công nghệ là tập hợp toàn bộ các hoạt động có hệ thống và sáng tạo nhằm phát triển kho tàng kiến thức liên quan đến con người, tự nhiên và xã hội, nhằm sử dụng những kiến thức đó để tạo ra những ứng dụng mới

Tại Việt Nam, theo quy định của Luật Khoa học và Công nghệ, hoạt động khoa học và công nghệ bao gồm các hoạt động: nghiên cứu khoa học, nghiên cứu và phát triển công nghệ, dịch vụ khoa học

và công nghệ, hoạt động phát huy sáng kiến, cải tiến kỹ thuật, hợp lý hóa sản xuất và các hoạt động khác nhằm phát triển khoa học và công nghệ Trong đó:

- Nghiên cứu khoa học là loại hoạt động phát hiện, tìm hiểu các hiện tượng, sự vật, quy luật của tự nhiên, xã hội và tư duy; sáng tạo các giải phát nhằm ứng dụng vào thực tiễn Nghiên cứu khoa học gồm nghiên cứu cơ bản, nghiên cứu ứng dụng;

- Phát triển công nghệ là hoạt động nhằm tạo ra và hoàn thiện công nghệ mới, sản phẩm mới Phát triển công nghệ bao gồm triển khai thực nghiệm và sản xuất thử nghiệm;

- Triển khai thực nghiệm là hoạt động ứng dụng kết quản nghiên cứu khoa học để làm thực nghiệm nhằm tạo ra công nghệ mới, sản phẩm mới;

- Sản xuất thực nghiệm là hoạt động ứng dụng kết quả triển khai thực nghiệm để sản xuất thử ở quy mô nhỏ nhằm hoàn thiện công nghệ mới, sản phẩm mới trước khi đưa vào sản xuất và đời sống;

- Dịch vụ Khoa học và Cộng nghệ là các hoạt động phục vụ việc nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ; các hoạt động liên quan đến sở hữu trí tuệ, chuyển giao công nghệ; các dịch vụ về thông tin, tư vấn, đào tạo, bồi dưỡng, phổ biến, ứng dụng trí thức khoa học và công nghệ và kinh nghiệm thực tiễn

Để đáp ứng được nhu cầu trên, ngày 25 tháng 4 năm 2006, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 43/2006/NĐ-CP quy định quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm về thực hiện nhiệm vụ, tổ chức bộ máy, biên chế và tài chính đối với đơn vị sự nghiệp công lập Các đơn vị sự nghiệp công lập đã đổi mới hoạt động, cơ bản đã đáp ứng nhu cầu cung ứng dịch vụ sự nghiệp ngày càng cao của xã hội Tuy nhiên, trong quá trình triển khai thực hiện vẫn còn một số tồn tại Sự đổi mới cơ chế quản lý và phương thức hoạt động của hệ thống các cơ

sở cung cấp dịch vụ sự nghiệp công lập còn chậm, chất lượng và hiệu quả cung ứng dịch vụ của các cơ sở này chưa tương xứng với vị trí và tiềm năng, chưa đáp ứng được nhu cầu của xã hội, chưa thực sự tự chủ, tự chịu trách nhiệm về nhiệm vụ tổ chức bộ máy và biên chế, kết quả hoạt động còn hạn chế

Trung tâm Ứng dụng tiến bộ Khoa học và Công nghệ (Trung tâm Ứng dụng tiến bộ KHCN) là đơn vị sự nghiệp có thu trực thuộc

Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Thừa Thiên Huế, về cơ chế tài chính thực hiện theo Nghị định 54/2016/NĐ-CP áp dụng đối với đơn vị sự nghiệp tự đảm bảo một phần chi phí hoạt động Trung tâm Ứng dụng KHCN đã thực hiện cơ chế tự chủ tài chính từ năm 2009 cho đến nay

và đã đạt được một số kết quả là: Chủ động sử dụng kinh phí NSNN giao hiệu quả hơn để thực hiện nhiệm vụ, sử dụng tài sản, nguồn nhân lực để phát triển và nâng cao chất lượng dịch vụ, tạo điều kiện

3

tăng nguồn thu ; Xây dựng quy chế chi tiêu nội bộ để tăng cường công tác quản lý tài chính trong đơn vị, khai thác nguồn thu, tiết kiệm chi nhằm góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động sự nghiệp Tuy nhiên, Trung tâm Ứng dụng tiến bộ KHCN vẫn còn một số hạn chế như : Chưa thực sự tự chủ, tự chịu trách nhiệm về tổ chức bộ máy và biên chế, chất lượng và hiệu quả cung cấp dịch vụ chưa tương xứng với vị trí và tiềm năng, quy chế chi tiêu nội bộ vẫn còn nhiều bất cập chưa phù hợp với tình hình hoạt động sự nghiệp, chưa khai thác hết nguồn lực hiện có của đơn vị

Do đó, việc hoàn thiện cơ chế tự chủ, tự chịu trách nhiệm tại Trung tâm Ứng dụng Tiến bộ Khoa học và Công nghệ phù hợp với

sự phát triển nền kinh tế thị trường định hướng XHCN theo xu thế hội nhập quốc tế ở Việt Nam là một vấn đề cấp bách đặt ra hiện nay

Trước tình hình đó, việc nghiên cứu đề tài : « Hoàn thiện cơ chế tự chủ tài chính tại Trung tâm Ứng dụng tiến bộ Khoa học

và Công nghệ tỉnh Thừa Thiên Huế » đã được tôi lựa chọn làm đề tài nghiên cứu, nhắm góp phần nâng cao hiệu quả việc thực hiện cơ chế tự chủ tài chính tại Trung tâm Ứng dụng KHCN nói riêng và các đơn vị sự nghiệp công lập thuộc lĩnh vực Khoa học và Công nghệ nói chung

2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận văn

Kể từ khi có quy định quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm về thực hiện nhiệm vụ, tổ chức bộ máy, biên chế và tài chính đối với đơn vị sự nghiệp công lập ra đời và được áp dụng cho đến nay, đã thu hút được nhiều nhà quản lý, nhà khoa học, các Bộ, ngành, địa phương quan tâm nghiên cứu về những nội dung liên quan đến quản

lý tài chính theo lộ trình cải cách hành chính nhà nước giai đoạn

2001 – 2010 Cơ chế chính sách của Nhà nước đối với lĩnh vực sự nghiệp đã từng bước thay đổi phù hợp với thực tiễn và yêu cầu của cải cách hành chính Nhà nước Cụ thể, đã có một số công trình, bài viết tiêu biểu như sau :

Mặc khác, trên cơ sở đánh giá tình hình thực hiện cơ chế tài chính áp dụng đối với đơn vị sự nghiệp có thu theo Nghị định 54/2016/NĐ-CP ngày 14/6/2016 về cơ chế tự chủ tự chịu trách nhiệm về thực hiện nhiệm vụ, tổ chức bộ máy, biên chế đối với các đơn vị sự nghiệp công lập và kết hợp với việc nghiên cứu thực trạng

về cơ chế tự chủ tài chính tại Trung tâm Ứng dụng KHCN, tác giả có nhận xét : các văn bản dưới luật hướng dẫn của Chính phủ, các Bộ, ngành đã đề cập đến vấn đề này Tuy nhiên, các văn bản này chỉ mới

đề cập một cách chung chung đối với các đơn vị sự nghiệp công lập ; Đối với Trung tâm Ứng dụng KHCN, kể từ khi thực hiện cơ chế

tự chủ, tự chịu trách nhiệm về tài chính từ năm 2009 cho đến nay, chưa có công trình nào nghiên cứu, đánh giá, phân tích vấn đề này

Đề tài được nghiên cứu là công trình khoa học độc lập, đầu tiên

đề cập một cách hệ thống toàn diện và cụ thể về cơ chế tự chủ tài chính của Trung tâm Ứng dụng KHCN, nhằm tiến đến hoàn thiện cơ chế tự chủ tài chính của các đơn vị sự nghiệp công lập thuộc ngành Khoa học và Công nghệ Do vậy, đề tài có giá trị nhất định đối với các nhà quản lý, hoạch định chính sách nói chung, giải pháp để cải cách tài chính công hiện nay

3 Mục đích và nhiệm vụ của luận văn

Mục đích: mục đích nghiên cứu của luận văn là hệ thống một

số vấn đề về cơ sở lý luận và thực hiễn cơ chế tự chủ tài chính tại Trung tâm Ứng dụng KHCN trong thời gian qua Trên cơ sở đó, đề xuất các giải pháp mang tính khả thi nhằm hoàn thiện cơ chế tự chủ tài chính tại Trung tâm Ứng dụng KHCN

Nhiệm vụ:

5

- Hệ thống hóa có bổ sung và hoàn thiện cơ sở lý luận về cơ chế tự chủ tài chính đối với các đơn vị sự nghiệp công lập thuộc ngành Khoa học và Công nghệ

- Phân tích thực trạng về cơ chế tự chủ tài chính tại Trung tâm Ứng dụng KHCN Qua đó, chỉ ra các quy định phù hợp, chưa phù hợp với tình hình thực tế trong việc thực hiện cơ chế tự chủ tài chính tại Trung tâm Ứng dụng KHCN, cũng như những tồn tại, vướng mắc trong thực tiễn thực hiện và tìm ra nguyên ngân của tình trạng đó

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu: cơ chế tự chủ tài chính tại Trung tâm ứng dụng tiến bộ Khoa học và Công nghệ tỉnh Thừa Thiên Huế

Phạm vi nghiên cứu: Phạm vi nghiên cứu của luận văn là thực tế cơ chế tự chủ tài chính tại Trung tâm ƯDTBKH&CN giai đoạn từ năm 2015 đến năm 2017

5 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu của luận văn

Phương pháp luận : Dựa trên cơ sở phương pháp luận của chủ nghĩa biện chứng và duy vật lịch sử của Chủ nghĩa Mác-Leenin

và lý luận cơ bản về cơ chế tự chủ tài chính của các đơn vị sự nghiệp công lập

Phương pháp nghiên cứu : Phương pháp thống kê, phân tích, tổng hợp, so sánh, thu thập thông tin, tổng kết kinh nghiệm để phân tích thực trạng cơ chế tự chủ tài chính tại Trung tâm Ứng dụng KHCN

6 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, mục lục, danh mục tài liệu tham khảo, luận văn gồm 3 chương :

Chương 1 : Cơ sở lý luận về cơ chế tự chủ tài chính của các đơn vị sự nghiệp công lập thuộc lĩnh vực Khoa học và Công nghệ

Chương 2 : Thực trạng cơ chế tự chủ tài chính tại Trung tâm Ứng dụng tiến bộ Khoa học và Công nghệ tỉnh Thừa Thiên Huế

6

Chương 3 : Định hướng, giải pháp hoàn thiện cơ chế tự chủ tài chính tại Trung tâm Ứng dụng tiến bộ Khoa học và Công nghệ tỉnh Thừa Thiên Huế

7

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CƠ CHẾ TỰ CHỦ TÀI CHÍNH CỦA CÁC ĐƠN VỊ SỰ NGHIỆP CÔNG LẬP THUỘC LĨNH VỰC KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ

1 1 Khái quát chung về các đơn vị sự nghiệp công lập thuộc lĩnh vực khoa học và công nghệ

1.1.1 Tổng quan về các đơn vị sự nghiệp công lập

1.1.1.1 Khái niệm đơn vị sự nghiệp công lập

Đơn vị sự nghiệp công lập là những đơn vị do Nhà nước thành lập hoạt động có thu thực hiện cung cấp các dịch vụ xã hội công cộng và các dịch vụ nhằm duy trì sự hoạt động bình thường của các ngành kinh tế quốc dân Các đơn vị này hoạt động trong các lĩnh vực y tế, giáo dục đào tạo, khoa học công nghệ và môi trường, công nghệ thông tin, văn học nghệ thuật, thể dục thể thao, sự nghiệp kinh

tế, dịch vụ việc làm

1.1.1.2 Đặc điểm của đơn vị sự nghiệp công lập

Thứ nhất, đơn vị sự nghiệp công lập là một tổ chức hoạt động theo nguyên tắc phục vụ xã hội, không vì mục đích lợi nhuận

Thứ hai, sản phẩm của các đơn vị sự nghiệp công lập là sản phẩm mang lại lợi ích chung có tính bền vững và gắn bó hữu cơ với quá trình tạo ra của cải vật chất và giá trị tinh thần

Thứ ba, hoạt động sự nghiệp trong các đơn vị sự nghiệp công lập luôn gắn liền và bị chi phối bởi các chương trình phát triển kinh tế xã hội của Nhà nước

1.1.1.3 Phân loại đơn vị sự nghiệp công lập

* Căn cứ vào lĩnh vực hoạt động, đơn vị sự nghiệp công lập bao gồm:

* Căn cứ vào chế độ sở hữu tài sản của các đơn vị sự nghiệp công lập và coi như công lập, các đơn vị sự nghiệp được phân loại để thực hiện quản lý và bao gồm:

Đơn vị sự nghiệp công lập thuộc lĩnh vực KHCN được xác định bởi các tiêu thức cơ bản:

1.1.2.2 Đặc điểm đơn vị sự nghiệp công lập thuộc lĩnh vực khoa học và công nghệ

1.1.2.3 Phân loại đơn vị sự nghiệp công lập thuộc lĩnh vực khoa học và công nghệ

* Phân loại đơn vị sự nghiệp công lập thuộc lĩnh vực KHCN theo mức độ tự bảo đảm về chi thường xuyên và chi đầu

tư như sau:

* Phân loại theo mối quan hệ ngân sách

1.1.3 Vai trò của đơn vị sự nghiệp công lập thuộc lĩnh vực khoa học và công nghệ trong nền kinh tế quốc dân

Hoạt động của các đơn vị sự nghiệp công lập nói chung và các đơn vị sự nghiệp công lập thuộc lĩnh vực KHCN nói riêng là một

bộ phận của nền kinh tế và có vị trí quan trọng đặc biệt trong nền kinh tế quốc dân Các đơn vị sự nghiệp công lập thuộc lĩnh vực KHCN ở trung ương và địa phương đã có nhiều đóng góp cho sự ổn định và phát triển kinh tế xã hội

1.2.1.1 Phạm vi, đối tượng thực hiện cơ chế tự chủ

- Cơ chế tự chủ, tự chịu trách nhiệm về thực hiện nhiệm vụ,

tổ chức bộ máy, biên chế và tài chính được áp dụng đối với các đơn

vị sự nghiệp công lập thuộc lĩnh vực KHCN do cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định thành lập

- Đơn vị sự nghiệp công lập thuộc lĩnh vực KHCN thực hiện quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm phải là đơn vị dự toán độc lập, có con dấu và tài khoản riêng, tổ chức bộ máy kế toán theo quy định của Luật Kế toán

1.2.1.2 Mục tiêu thực hiện cơ chế tự chủ

1.2.1.3 Nguyên tắc thực hiện cơ chế tự chủ

1.2.2 Nội dung quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm về thực hiện nhiệm vụ và tổ chức bộ máy của các đơn vị sự nghiệp công lập thuộc lĩnh vực khoa học công nghệ

1.2.2.1 Nội dung quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm về thực hiện nhiệm vụ của các đơn vị sự nghiệp công lập thuộc lĩnh vực khoa học công nghệ

1.2.2.2 Nội dung quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm về tổ chức bộ máy, biên chế và nhân sự của các đơn vị sự nghiệp công lập thuộc lĩnh vực khoa học công nghệ

* Về tổ chức bộ máy:

* Về biên chế:

* Về quản lý và sử dụng cán bộ, viên chức:

10

1.2.3 Nội dung cơ chế tự chủ, tự chịu trách nhiệm về tài chính đối với đơn vị sự nghiệp công lập thuộc lĩnh vực khoa học và công nghệ

Việc thực hiện cơ chế tự chủ, tự chịu trách nhiệm về tài chính đối với đơn vị sự nghiệp công lập thuộc lĩnh vực KHCN sẽ được phân thành 2 mức độ Cụ thể là:

1.2.3.1 Nội dung cơ chế tự chủ, tự chịu trách nhiệm về tài chính đối với đơn vị sự nghiệp công lập thuộc lĩnh vực khoa học và công nghệ tự bảo đảm chi thường xuyên và đầu tư và đơn vị sự nghiệp công lập tự bảo đảm chi thường xuyên

1.2.3.2 Nội dung cơ chế tự chủ, tự chịu trách nhiệm về tài chính đối với đơn vị sự nghiệp công lập thuộc lĩnh vực khoa học công nghệ tự bảo đảm một phần chi thường xuyên và đơn vị sự nghiệp công lập thuộc lĩnh vực khoa học công nghệ do Nhà nước bảo đảm chi thường xuyên

1.2.4 Tổ chức thực hiện cơ chế tự chủ tài chính trong các đơn vị

sự nghiệp công lập thuộc lĩnh vực khoa học công nghệ

Tổ chức thực hiện cơ chế tự chủ tài chính trong các đơn vị sự nghiệp công lập thuộc lĩnh vực KHCN, bao gồm các bước sau:

11

1.2.4.1 Lập dự toán

1.2.4.2 Giao dự toán và thực hiện dự toán

1.2.4.3 Quyết toán

1.2.5 Chế độ quản lý chi tiêu nội bộ

1.2.5.1 Nguyên tắc xây dựng quy chế chi tiêu nội bộ

1.2.5.2 Phạm vi và nội dung xây dựng quy chế chi tiêu nội

bộ

1 3 Các nhân tố ảnh hưởng đến cơ chế tự chủ tài chính ở các đơn vị sự nghiệp công lập thuộc lĩnh vực vực khoa học công nghệ

1.3.1 Cơ chế tài chính của Nhà nước

Chủ trương của Nhà nước về việc đổi mới nền tài chính công, trong chương trình tổng thể cải cách nền hành chính quốc gia đã được phê duyệt tại Quyết định số 136/2001/QĐ - TTg ngày 17 tháng

9 năm 2001 của Thủ tướng Chính phủ Trên cơ sở đó, Nhà nước cũng có các văn bản pháp lý quy định về chế độ tài chính áp dụng cho đơn vị sự nghiệp công lập, Nghị định 54/2016/NĐ-CP và các văn bản hướng dẫn thực hiện đã quy định quyền TCTC, quyền tự chủ được sắp xếp lao động của các đơn vị sự nghiệp công lập Tuy nhiên, quy định về phân cấp quản lý biên chế hiện nay chưa đảm bảo quyền chủ động thực sự cho các đơn vị Mặt khác, chưa có các quy định để đảm bảo quyền TCTC cùng với quyền tự chủ về các mặt hoạt động khác cho các đơn vị SNCT

1.3.2 Đặc điểm hoạt động của đơn vị

1.3.3 Quy mô của đơn vị sự nghiệp công lập thuộc lĩnh vực khoa học công nghệ

Thực hiện cơ chế tự chủ tài chính đối với đơn vị sự nghiệp công lập thuộc lĩnh vực KHCN, quy mô của mỗi đơn vị khác nhau sẽ điều chỉnh các quan hệ tài chính khác nhau Các đơn vị có quy mô lớn, nguồn kinh phí nhiều, sẽ dễ dàng tiết kiệm các khoản chi phí để đầu tư cơ sở vật chất, nhằm nâng cao năng lực hoạt động sự nghiệp,