Tóm tắt Luận văn Thạc sĩ Luật Hiến Pháp và Luật Hành Chính: Thực hiện pháp luật về luật sư - từ thực tiễn tỉnh Quảng Bình

Luận văn được hoàn thành với mục tiêu nhằm đánh giá thực trạng hoạt động luật sư và thực hiện pháp luật về luật sư từ thực tiễn tỉnh Quảng Bình, chỉ ra những tồn tại, yếu kém và những bất cập thiếu thống nhất của hệ thống pháp luật về luật sư. Đánh giá các yếu tố ảnh hưởng đến việc thực hiện pháp luật về luật sư. Đề xuất, kiến nghị khắc phục tồn tại, yếu kém trong việc thực hiện pháp luật về luật sư và kiến nghị hoàn thiện pháp luật về luật sư

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ NỘI VỤ

…………/………… ……/……

HỌC VIỆN HÀNH CHÍNH QUỐC GIA

NGÔ BÁ DIỆU LINH

THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ LUẬT SƯ -

TỪ THỰC TIỄN TỈNH QUẢNG BÌNH

Chuyên ngành: Luật Hiến pháp và Luật Hành chính

Mã số: 60 38 01 02

TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HIẾN PHÁP VÀ LUẬT HÀNH CHÍNH

THỪA THIÊN HUẾ- NĂM 2018

Công trình được hoàn thành tại: HỌC VIỆN HÀNH CHÍNH QUỐC GIA NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS.TS NGUYỄN BÁ CHIẾN

Phản biện 1 : ……… Phản biện 2 : ………

Luận văn được bảo vệ tại Hội đồng chấm luận văn thạc sĩ, Học viện Hành Chính Quốc gia

Địa điểm : Phòng họp , nhà – Hội trường bảo vệ luận văn thạc sĩ Học viện Hành chính Quốc gia

Số : 201 – Đường Phan Bội Châu – Thành phố Huế

Thời gian : vào hồi giờ tháng năm 201

Có thể tìm hiểu luận văn tại Thư viện Học viện Hành chính Quốc gia hoặc trên trang Web Khoa Sau đại học, Học viện Hành chính Quốc gia

1

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài luận văn

Thực hiện pháp luật là một hoạt động xã hội mang tính pháp

lý quan trọng, của quá trình xây dựng nhà nước pháp quyền XHCN, của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân Hiến pháp năm 1992 và Hiến pháp năm 2013 của nước ta đã quy định: Nhà nước quản lý xã hội bằng pháp luật, không ngừng tăng cường pháp chế XHCN, các

cơ quan nhà nước, tổ chức kinh tế, tổ chức xã hội, đơn vị vũ trang nhân dân và mọi công dân đều phải nghiêm chỉnh chấp hành Hiến pháp và pháp luật, đấu tranh phòng ngừa và chống các tội phạm, các

vi phạm Hiến pháp và pháp luật Mọi hành vi xâm phạm lợi ích của nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân đều bị xử

lý theo pháp luật

Thực hiện pháp luật là một phạm trù pháp lý với nội hàm đầy đủ gồm: Tuân thủ pháp luật, chấp hành pháp luật, sử dụng pháp luật và áp dụng pháp luật Thực hiện pháp luật về luật sư là hoạt động thực hiện các quy phạm pháp luật đã được các cơ quan Nhà nước có thẩm quyền ban hành trên lĩnh vực tổ chức và hoạt động luật

sư

Bên cạnh kết quả đạt được, việc thực hiện pháp luật về luật

sư vẫn còn nhiều tồn tại yếu kém Số lượng luật sư hiện có so với dân số còn rất thấp, chất lượng tham gia tố tụng của luật sư chưa đáp ứng được yêu cầu tranh tụng tại phiên tòa theo tinh thần cải cách tư pháp, số lượng luật sư chuyên sâu về các lĩnh vực, đầu tư, kinh doanh, thương mại còn rất ít, hoạt động của luật sư, tổ chức hành nghề luật sư chưa mang tính chuyên nghiệp Công tác tuyên truyền phổ biến pháp luật về luật sư còn bị coi nhẹ, sự phối hợp giữa cơ quan quản lý nhà nước về luật sư và hoạt động luật sư với tổ chức xã hội - nghề nghiệp của luật sư còn hạn chế do chưa phân định rõ và hợp lý giữa hoạt động quản lý nhà nước với trách nhiệm tự quản của

tổ chức xã hội - nghề nghiệp của luật sư Pháp luật về tổ chức hoạt động luật sư mặc dù đã từng bước hoàn thiện song vẫn còn tồn tại, bất cập; pháp luật về tố tụng đã mở rộng đáng kể quyền của luật sư

2

khi tham gia tố tụng nhưng chưa có sự đồng bộ, thống nhất với các quy định

của Luật luật sư dẫn đến nhiều vướng mắc, cản trở hoạt động luật sư

và hoạt động của các tổ chức cá nhân có liên quan

Để việc thực hiện pháp luật về luật sư có hiệu quả vấn đề cấp thiết là cần nghiên cứu, đề ra các giải pháp khắc phục những tồn tại, yếu kém và bất cập của pháp luật, tạo hành lang pháp lý và điều kiện thuận lợi cho luật sư và hoạt động luật sư phát triển

Với những lý do trên, tôi chọn đề tài: “ Thực hiện pháp luật

về luật sư - từ thực tiễn tỉnh Quảng Bình ” (mã số 60 38 01 02 chuyên ngành luật Hiến pháp và luật hành chính) làm luận văn thạc

sĩ của mình với mong muốn đưa ra một số đề xuất, kiến nghị góp một phần nhỏ vào sự phát triển luật sư và hoạt động luật sư trong sự nghiệp xây dựng đất nước

2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận văn:

Do vai trò quan trọng của luật sư và hoạt động luật sư đối với sự phát triển của xã hội, xu thế phát triển nhanh của nghề luật sư trong những năm gần đây nên đã có nhiều tổ chức, cá nhân nghiên cứu về vấn đề này với nhiều khía cạnh, cấp độ khác nhau Có thể dẫn

ra một số đề tài đã được nghiên cứu như :

- Đê tài “ Bàn về khái niệm và đặc điểm nghề luật sư ” do luật sư Phan Trung Hoài ĐLS TP Hồ Chí Minh Thực Hiện (2008)

- Đê tài “ Cơ sở lý luận và thực tiễn của việc hoàn thiện pháp luật về tổ chức luật sư và hành nghề luật sư trong điều kiện mới ở Việt Nam ” do Viện khoa học pháp lý Bộ Tư pháp thực hiện (2005)

- Đê tài “ Vai trò của luật sư trong quá trình giải quyết khiếu nại hành chính hiện nay ” chủ nhiệm đè tài Thạc sĩ Nguyễn Sỹ Giao, Viện khoa học thanh tra (2011)

- Chuyên đề “ Pháp luật về luật sư nước ngoài và tổ chức luật sư nước ngoài tại Việt Nam, thực trạng và kiến nghị ” do Viện nghiên cứu lập pháp thuộc Ủy ban thường vụ Quốc hội thực hiện (2014)

- Đê tài “ Giải pháp đào tạo luật sư phục vụ hội nhập kinh tế

3

quốc tế ” do học viện tư pháp thực hiện (2011)

Ngoài ra còn có nhiều bài viết đăng trên các báo và tạp chí như:

- Bài viết: “ Vai trò của luật sư trong tố tụng hành chính ” của luật sư nguyễn Thành Vĩnh (2009)

- Bài viết: “ Chiến lược phát triển nghề luật sư còn thiếu sót

” của luật sư Ngô Ngọc Trai (2011)

- Bài viết: “ Xóa bỏ rào cản với nghề luật sư ” của Vạn Bảo (2012)

Các đề tài, chuyên đề và bài viết nêu trên mới chỉ đề cập đến khía cạnh về hành nghề luật sư ở Việt Nam chưa có đề tài nào nghiên cứu đề cập đến vấn đề “ Thực hiện pháp luật về luật sư ở Việt Nam

”, tuy vậy đây là những tài liệu nghiên cứu cần thiết được tôi lựa chọn tham khảo khi thực hiện đề tài luận văn của mình

3 Mục đích và nhiệm vụ của luận văn

Mục đích:

Để trả lời câu hỏi: Việc thực hiện công trình nghiên cứu để làm cái gì ?; tôi xác định mục tiêu nghiên cứu của luận văn là làm rõ các hình thức thực hiện pháp luật về luật sư, đánh giá thực trạng thực hiện pháp luật về luật sư Trên cơ sở kết quả nghiên cứu của luận văn

sẽ chỉ ra những yếu kém, bất cập đồng thời đề xuất một số giải pháp, kiến nghị để hoàn thiện nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật về luật

sư trên địa bàn tỉnh Quảng Bình

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận văn

Đối tượng nghiên cứu:

- Đối tượng nghiên cứu khoa học của Luận văn là tình hình thực hiện pháp luật về luật sư trong giải quyết các hoạt động tố tụng theo pháp luật Việt Nam hiện hành

Phương pháp nghiên cứu:

- So sánh, phân tích, tổng hợp, diễn giải, quy nạp và dựa trên quan điểm của Đảng, Nhà nước về phát triển luật sư và hoạt động

5

luật sư trong quá trình cải cách tư pháp, hội nhập quốc tế làm cơ sở

lý luận, để nghiên cứu, đánh giá thực trạng thực hiện pháp luật về luật sư tại tỉnh Quảng Bình

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn

- Luận văn này là công trình nghiên cứu khoa học của cá nhân, góp phần làm sáng tỏ những vấn đề lý luận và thực tiễn trong quá trình thực hiện pháp luật về luật sư, hoàn thiện thể chế về luật sư

ở nước ta, nâng cao vị thế của luật sư và hoạt động luật sư trong sự nghiệp bảo vệ công lý, xây dựng xã hội dân chủ, công bằng, văn minh

- Luận văn này có thể được sử dụng làm tài liệu tham khảo cho những nghiên cứu tiếp theo và những người làm thực tiễn

7 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo nội dung của luận văn gồm 3 chương:

Chương 1 : Những vấn đề lý luận về thực hiện pháp luật về luật sư

Chương 2 : Thực trạng thực hiện pháp luật về luật sư trên địa bàn tỉnh Quảng Bình

Chương 3: Giải pháp đảm bảo thực hiện pháp luật về luật sư

từ thực tiễn tỉnh Quảng Bình

6

Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ THỰC HIỆN PHÁP LUẬT

VỀ LUẬT SƯ 1.1 Luật sư và pháp luật về luật sư

1.1.1 Khái niệm về luật sư

Luật sư hành nghề bằng kiến thức pháp luật, kỹ năng nghề nghiệp của cá nhân luật sư Phẩm chất và năng lực cá nhân của luật

sư là nhân tố quyết định trong hoạt động hành nghề luật sư Người muốn hành nghề luật sư phải được công nhận là luật sư, đó là quy định chung mà pháp luật về luật sư của các nước trên thế giới đều quy định Tham khảo pháp luật về luật sư của nhiều nước trên thế giới và quy định của pháp luật về luật sư, có thể đưa ra khái niệm về luật sư như sau: Luật sư là công dân Việt Nam trung thành với Tổ Quốc, tuân thủ Hiến pháp và pháp luật, có phẩm chất đạo đức tốt, có bằng cử nhân luật, đã qua đào tạo nghề luật sư, đã qua thời gian tập

sự hành nghề luật sư, có sức khỏe bảo đảm hành nghề, được cơ quan nhà nước cấp chứng chỉ hành nghề luật sư, phải gia nhập Đoàn luật

sư, được Liên đoàn luật sư cấp thẻ luật sư và thực hiện dịch vụ pháp

lý theo yêu cầu của khách hàng theo quy định của pháp luật

1.1.2 Địa vị pháp lý của luật sư

1.1.2.1 Quyền của luật sư

Theo khoản 1 điều 21 Luật luật sư thì luật sư có các quyền sau đây:

- Được pháp luật bảo đảm quyền hành nghề luật sư, theo quy định của Luật luật sư và quy định của pháp luật có liên quan

- Quyền đại diện cho khách hàng theo quy định của pháp luật

- Quyền hành nghề luật sư, lựa chọn hình thức hành nghề luật sư và hình thức tổ chức hành nghề luật sư

- Quyền được hành nghề luật sư trên toàn lãnh thổ Việt Nam

và hành nghề luật sư ở nước ngoài

Ngoài các quyền cơ bản nêu trên, pháp luật tố tụng hình sự,

tố tụng dân sự và tố tụng hành chính còn quy định luật sư khi tham gia tố tụng trong các vụ án hình sự, dân sự, hôn nhân gia đình, kinh

7

doanh thương mại, lao động và các vụ án hành chính có quyền đề nghị thay đổi người tiến hành tố tụng, có mặt khi lấy lời khai, hỏi cung, yêu cầu, gặp bị can, bị cáo đang bị tạm giam, tham gia hỏi và tranh luận tại phiên tòa, khiếu nại quyết định, hành vi tố tụng của cơ quan, người tiến hành tố tụng

1.1.2.2 Nghĩa vụ của luật sư

Theo quy điịnh của khoản 2 điều 21 và khoản 1 điiều 9 Luật luật sư thì luật sư có các nghĩa vụ sau đây:

- Tuân theo các nguyên tắc hành nghề luật sư

- Nghiêm chỉnh chấp hành nội quy phiên tòa, không được cung cấp thông tin, tài liệu, chứng cứ mà luật sư biết rõ là sai sự thật

- Tham gia tố tụng trong các vụ án do cơ quan tiến hành tố tụng yêu cầu

- Thực hiện trợ giúp pháp lý

- Tham gia bồi dưỡng bắt buộc về chuyên môn, nghiệp vụ

- Luật sư không được thực hiện các hành vi quy định tại khoản 1 điều 9 Luật luật sư

1.1.2.3 Mối quan hệ giữa quyền và nghĩa vụ của luật sư Quyền và nghĩa vụ của luật sư là hai khái niệm khác nhau nhưng là một thể thống nhất có ý nghĩa quan trọng, xác nhận địa vị pháp lý của luật sư Quyền và nghĩa vụ của luật sư có tác động qua lại bổ trợ cho nhau khi thực hiện Trong quyền của luật sư có hàm chứa các nghĩa vụ của luật sư, ngược lại trong nghĩa vụ của luật sư

có quyền của luật sư

1.1.3 Đặc điểm (tính chất) hoạt động của luật sư

1.1.3.1 Đặc điểm (tính chất) trợ giúp

Dân chủ và nhân đạo là bản chất của chế độ Xã hội chủ nghĩa, nhà nước ta coi trọng quyền con người: công dân có quyền được pháp luật bảo hộ về tính mạng, tài sản, danh dự và nhân phẩm

vì thế hoạt động của luật sư không đơn thuần mang tính dịch vụ mà trước hết chính là nhằm đáp ứng nhu cầu chính đáng của con người cần được trợ giúp về mặt pháp lý

1.1.3.2 Đặc điểm (tính chất) hướng dẫn

8

Tư vấn pháp luật là lĩnh vực hành nghề quan trọng của luật

sư Đặc biệt trong điều kiện nhu cầu về tư vấn phấp luật trong xã hội ngày càng tăng như hiện nay Thông qua hoạt động tư vấn pháp luật, luật sư thực hiện việc hướng dẫn cho khách hàng hiểu đúng tinh thần

và nội dung của pháp luật, gợi ý, đề xuất với khách hàng phương hướng xử lý vụ việc, giúp khách hàng tháo gỡ vướng mắc, giải quyết

vụ việc phù hợp với quy định của pháp luật và đạo lý, bảo vệ tốt nhất quyền và lợi ích hợp pháp chính đáng của khách hàng

1.1.3.3 Đặc điểm (tính chất) phản biện

Tính chất phản biện trong hoạt động của luật sư được thể hiện rõ nét nhất qua hoạt động tranh tụng của luật sư khi tham gia tố tụng, giải quyết các loại vụ án (hình sự, dân sự, kinh doanh thương mại, lao động, hôn nhân gia đình, hành chính) tại Tòa án và các cơ quan tiến hành tố tụng có liên quan là đặc điểm, tính chất cơ bản, quan trọng của hoạt động luật sư

1.1.4 Pháp luật về luật sư

Pháp luật về luật sư là tập hợp hệ thống các quy phạm pháp luật do các cơ quan nhà nước có thẩm quyền ban hành, điều chỉnh các quan hệ xã hội phát sinh trong hoạt động luật sư, xác định vị trí, vai trò của luật sư trong xã hội; quy định các quyền, nghĩa vụ của luật sư trong hành nghề, phạm vi quản lý nhà nước đối với hoạt động luật sư và chế độ tự quản của tổ chức xã hội - nghề luật sư

1.1.5 Quá trình hình thành, phát triển pháp luật về luật

sư ở nước ta

Khi cách mạng tháng Tám thành công, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã ký Sắc lệnh số 46/SL ngày 10/10/1945 về tổ chức đoàn thể luật sư Hiến pháp năm 1946, Hiến pháp năm 1959, năm 1992 của nước ta ngoài việc khẳng định bảo đảm quyền bào chữa của bị can,

bị cáo, còn quy định việc thành lập tổ chức luật sư để giúp cá nhân,

tổ chức bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của mình Pháp lệnh tổ chức luật sư được ban hành ngày 18/12/1987 là văn bản pháp luật mở đầu cho quá trình phát triển nghề luật sư ở nước ta Pháp lệnh luật sư năm 2001 đã được ban hành nhằm bổ sung, sửa đổi bất cập của Pháp

9

lệnh luật sư năm 1987 Trong các năm 2005, 2006, 2007, Nhà nước

ta đã ban thành một số lượng lớn các đạo luật mới hoặc thay thế các đạo luật không còn phù hợp, trong đó có Luật Luật sư được Quốc hội thông qua ngày 29/6/2006 Sau hơn năm năm thực hiện, Luật luật sư năm 2006 đã bộc lộ bất cập, một số quy định của luật không còn phù hợp với đòi hỏi phát triển của hoạt động luật sư và quá trình phát triển của đất nước Do vậy ngày 20/11/2012 Quốc hội đã thông qua luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật luật sư Hiến pháp

năm 2013, Hiến pháp mới nhất của nước ta cũng tiếp tục quy định:

“người bị bắt, tạm giữ, tạm giam, khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử, có quyền tự bào chữa, nhờ luật sư hoặc người khác bào chữa” ( khoản 4 điều 31); “quyền bào chữa của bị can, bị cáo, quyền bảo vệ lợi ích hợp pháp chính đáng của đương sự được bảo đảm” (khoản 7 điều 103) Có thể nói, Luật Luật sư là mốc son đánh dấu một bước phát triển vượt bậc của pháp luật về luật sư ở Việt Nam, và qua đó mở ra nhiều triển vọng mới cho nghề luật sư

1.1.6 Quan điểm chỉ đạo của Đảng về luật sư và hoạt động luật sư

Quan điểm chỉ đạo của Đảng được thể hiện tại các Nghị quyết, chỉ thị sau: Nghị quyết số 08/NQ/TW ngày 02/01/2002 của Bộ Chính trị về một số nhiệm vụ trọng tâm của công tác tư pháp trong thời gian tới, Nghị quyết số 49/NQ/TW của Bộ Chính trị ngày 02/6/2005 về Chiến lược cải cách tư pháp đến năm 2020 Chỉ thị số 33/CT-TW của Ban bí thư ngày 30/3/2009 về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với tổ chức và hoạt động của luật sư

1.2 Thực hiện pháp luật về luật sư

1.2.1 Khái niệm thực hiện pháp luật về luật sư

Thực hiện pháp luật về luật sư là quá trình thực hiện các quy phạm pháp luật về luật sư, hành nghề luật sư làm cho nó trở thành những hoạt động thực tế, hợp pháp của các chủ thể pháp luật, phát huy vị trí vai trò của luật sư, hoạt động hành nghề luật sư trong việc bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân, bảo vệ pháp

10

chế, xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân,

do nhân dân và vì nhân dân

1.2.2 Hình thức thực hiện pháp luật về luật sư

Trên cơ sở các hình thức thực hiện pháp luật chung, thực hiện pháp luật về luật sư được thể hiện qua bốn hình thức: Tuân thủ pháp luật về luật sư; chấp hành pháp luật về luật sư; sử dụng pháp luật về luật sư; áp dụng pháp luật về luật sư

1.2.3 Nội dung thực hiện pháp luật về luật sư

Thực hiện pháp luật về luật sư đối với luật sư và tổ chức hành nghề luật sư (nội dung 1); thực hiện pháp luật về luật sư đối với hoạt động hành nghề luật sư (nội dung 2) và thực hiện pháp luật về luật sư đối với công tác quản lý nhà nước về luật sư, hoạt động hành nghề luật sư và hoạt động tự quản của tổ chức xã hội - nghề nghiệp của luật sư (nội dung 3)

1.2.4 Vai trò thực hiện pháp luật về luật sư

Thực hiện pháp luật về luật sư đồng nghĩa với việc các quy phạm pháp luật được quy định trong các văn bản pháp luật về luật sư được các chủ thể pháp luật tuân thủ, chấp hành, sử dụng và áp dụng đầy đủ, nghiêm chỉnh vào các hoạt động thực tiễn của đời sống xã hội, phát huytác dụng vai trò của pháp luật về luật sư đối với sự nghiệp xây dựng phát triển đất nước, xây dựng nhà nước pháp quyền

xã hội chủ nghĩa, dân chủ, công bằng, văn minh Với luận giải trên

có thể rút ra vai trò từ thực hiện pháp luật về luật sư sau đây:

- Các chủ thể pháp luật tích cực thực hiện có hiệu quả pháp luật về luật sư là phát huy vai trò của pháp luật về luật sư trong việc tăng cường nền pháp chế xã hội chủ nghĩa Bảo đảm công bằng xã hội, bảo vệ công lý, các quyền tự do dân chủ của công dân, quyền, lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức, xây dựng nhà nước pháp quyền trong sạch, vững mạnh

- Thực hiện tốt pháp luật về luật sư là điều kiện, môi trường pháp lý thuận lợi để luật sư hoạt động nghề nghiệp, nâng cao vai trò,

vị trí, uy tín của luật sư

11

- Thực hiện tốt pháp luật về luật sư là phát huy vai trò thúc đẩy hội nhập Quốc tế nói chung, lĩnh vực hành nghề luật sư nói riêng

1.2.5 Các yếu tố tác động đến thực hiện pháp luật về luật

Thực hiện pháp luật về luật sư trước tiên cần phải có một hệ thống pháp luật về luật sư đầy đủ, đồng bộ có tính khả thi Tiếp đến

là các chủ thể thực hiện phải có sự phối hợp, tích cực thực hiện, phải

có sự quan tâm hỗ trợ của nhà nước, chính quyền các cấp về cơ chế, chính sách và cuối cùng nhận được sự lãnh đạo của Đảng thì chúng

ta nhất định đạt được yêu cầu của pháp luật

Trên cơ sở nền tảng lý luân thực hiện pháp luật về luật sư tác giả luận văn này vận dụng vào việc đánh giá tình hình thực hiện pháp luật về luật sư ở tỉnh Quảng Bình để xây dựng chương 2 của luận văn