Thứ nhất, luận văn đã làm rõ được cơ sở lý luận để nghiên cứu hệ thống tiêu chí đánh giá phát triển thương mại bền vững, khái quát chung về phát triển bền vững, qua đó khái quát và đưa r
Trang 1Trên nhiều diễn đàn, văn kiện trên cộng đồng quốc tế hay tại Việt Nam, cũng như chủ trương, chính sách, phương hướng hoạt động của nhiều quốc gia thì vấn đề phát triển bền vững đang là một trong những vấn đề được quan tâm hàng đầu của nhân loại Phát triển bền vững cũng là mục tiêu, chiến lược quan trọng của Việt Nam nói riêng, phát triển bền vững không chỉ là sự gia tăng về quy mô sản lượng mà còn đảm bảo sự tiến bộ về cơ cấu kinh tế, xã hội và sự cân bằng môi trường sinh thái Thương mại là một hoạt động kinh tế quan trọng, nó quyết định đến sự thành bại của nền kinh tế quốc dân Sự phát triển bền vững ngành thương mại góp phần quyết định sự phát triển bền vững của nền kinh tế quốc dân
Chính Phủ Việt Nam đã xây dựng một bộ tiêu chí toàn diện các mặt (phúc lợi kinh
tế, phát triển xã hội, sự bền vững của mội trường) để đánh giá sự phát triển bền vững của Việt Nam Nhưng bộ tiêu chí nói trên chỉ đánh giá trên quy mô toàn bộ nền kinh
tế, xã hội nói chung, còn các tiêu chí đánh giá sự phát triển của thương mại liệu có bền vững hay không thì hiện nay Việt Nam còn lúng túng Hiện nay cũng chưa có luận văn, hay nghiên cứu nào về tiêu chí đánh giá phát triển thương mại bền vững một cách đầy đủ và hệ thống
Xuất phát từ các lý do nêu trên tác giả đã lựa chọn đề tài “ NGHIÊN CỨU HỆ THỐNG TIÊU CHÍ ĐÁNH GIÁ THƯƠNG MẠI PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG Ở VIỆT NAM ” làm luận văn cao học Để giải quyết nhiệm vụ nghiên cứu, luận văn bao gồm 3
chương:
Chương 1: Cơ sở lý luận để nghiên cứu hệ thống tiêu chí đánh giá phát triển thương mại bền vững
Chương 2: : Cơ sở thực tiễn để nghiên cứu hệ thống tiêu chí đánh giá phát triển thương mại bền vững
Chương 3: Quan điểm và giải pháp nghiên cứu hệ thống tiêu chí đánh giá phát triển Thương mại bền vững ở Việt Nam đến năm 2020
Luận văn “Nghiên cứu hệ thống tiêu chí đánh giá phát triển Thương mại bền vững ở Việt Nam” là kết quả nghiên cứu độc lập của tác giả Qua 3 chương chính của luận văn,
tác giả làm rõ một số vấn đề như sau:
Trang 2Thứ nhất, luận văn đã làm rõ được cơ sở lý luận để nghiên cứu hệ thống tiêu chí
đánh giá phát triển thương mại bền vững, khái quát chung về phát triển bền vững, qua
đó khái quát và đưa ra định nghĩa về phát triển thương mại bền vững, các nguyên tắc khi nghiên cứu hệ thống tiêu chí đánh giá phát triển thương mại bền vững
Tác giả khái quát về khái niệm phát triển thương mại bền vững, những dấu hiệu quan trọng để sự phát triển thương mại được coi là phát triển bền vững, theo đó: phát triển thương mại bền vững là sự phát triển với hiệu suất cao, trong một khoảng thời gian dài, dựa trên nền tảng tổ chức hoạt động hợp lý, sử dụng khoa học công nghệ hiện đại với năng suất lao động, trình độ nhân lực cao, đảm bảo không gây ô nhiễm, tổn hại đến môi trường của thương mại Sự phát triển thương mại được coi là phát triển bền vững khi có những dấu hiêu như: khả năng cạnh tranh cao, dựa trên cơ cấu ngành hiện đại mà trong
đó xuất, nhập khẩu đóng vai trò chủ đạo; Sự phát triển cùa thương mại không làm phương hại và phải có tác động làm thúc đẩy sự phát triển của các ngành khác trong nền kinh tế; Thương mại phải có khả năng tham gia chuỗi giá trị Thương mại quan trọng của thế giới và khu vực; Giá trị gia tăng xanh phải chiếm tỷ trọng lớn trong tổng giá trị gia tăng của Thương mại
Tác giả cũng đưa ra các nguyên tắc để nghiên cứu hệ thống tiêu chí đánh giá phát triển thương mại bền vững Khi nghiên cứu hệ thông tiêu chí phát triển thương mại bền vững thì hệ thống này cũng phải tuân theo các nguyên tắc chung khi nghiên cứu hệ thống tiêu chí thống kê đó là: hướng tới người sử dụng số liệu; Có tính khả thi, chính xác, tin cậy, phải đánh giá cụ thể, đầy, chính xác phát triển thương mại bền vững; Các số liệu cần thu thập dễ dàng, chi phí thấp, các tiêu chí phải dễ hiểu, thích hợp và có tác dụng trong việc lập chính sách; Hệ thống tiêu chí được xây dựng phải có khả năng sử dụng lâu dài và đặc biệt phải đảm bảo tính so sánh quốc tế Ngoài ra hệ thống tiêu chí đánh giá phát triển thương mại bền vững cũng phải thỏa mãn các nguyên tắc riêng đặc thù như: được xây dựng trên cơ sở định nghĩa về phát triển thương mại bền vững cũng như các điều kiện cần được thỏa mãn để thương mại phát triển bền vững Trong luận văn tác giả nghiên cứu hệ thống tiêu chí trên cơ sở ưu tiên tính sẵn có của số liệu, tính khoa học của các tiêu chí cũng như chỉ tiêu nội hàm
Trang 3Thứ hai, tác giả trình bầy những nôi dung của hệ thống tiêu chí đánh giá phát triển
thương mại bền vững bao gồm bốn nội dung:i) tốc độ phát triển thương mại (ii) hiệu quả phát triển thương mại (iii) lao động trong thương mại (iv) môi trường trong thương mại
Cụ thể bốn nội dung như sai:
Tốc độ phát triển thương mại: để đảm bảo phát triển bền vững thì quy mô thương mại phải có tốc độ tăng trưởng cao và ổn định, trong một thời gian dài ở cả nội và ngoiaj thương Điều này thể hiện qua tốc độ tăng của tổng kim ngạch xuất nhập khẩu; tổng mức bản lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ; số lượng doanh nghiệp cũng như lao động tham gia thương mại cũng như việc mở rộng thị trường quốc tế hay độ mở của nền kinh tế Hiệu quả phát triển thương mại: thương mại phải phát triển theo hướng có khả năng cạnh tranh cao, dựa trên cơ cấu ngành hiện đại mà trong đó xuất khẩu đóng vai trò chủ đạo Đồng thời dựa trên nền tảng khoa học công nghệ hiện đại, năng suất lao động, trình
độ nhân lực cao Cơ cấu chất lượng hàng hóa phải chuyển dịch theo hướng tích cực, đóng góp ngày càng nhiều vào tăng trưởng kinh tế bền vững và ổn định nói chung
Lao động trong thương mại: sự phát triển của thương mại phải góp phần giải quyết các vấn đề xã hội, đó là các vấn đề về thu nhập của người lao động, khả năng tạo việc làm, cải thiện điều kiện lao động hay đảm bảo quyền lợi chính đáng mà người lao động được hưởng Sự hát triển thương mại phải góp phần hạn chế bất bình đẳng và xung đột xã hội, đảm bảo mức sống của người lao động, tạo chơ hội cho người lao động được làm việc
Môi trường trong thương mại: thương mại phát triển bền vững về mặt môi trường là
sự phát triển của thương mại phải đảm bảo tính bền vững của hệ sinh thái, dựa trên việc khải thác bền vững tài nguyên thiên nhiên, góp phần tích cực vào việc hạn chế ô nhiễm
và cải thiện môi trường
Thứ ba, tác giả đa đánh giá thực trạng phát triển thương mại của Việt Nam trong
giai đoạn 2005-2013 Qua đó đưa ra kết luận về thực trạng hay những thành tựu cũng như những hạn chế của sự phát triển thương mại Việt Nam giai đoạn này Trong đó:
Những thành tựu của sự phát triển thương mại giai đoạn 2005-2013 là: tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ hay tổng kim ngạch xuất, nhập khẩu có tốc độ tăng trưởng tốt trong giai đoạn 2005-2013 Trong bối cảnh Việt Nam vừa trải qua khủng
Trang 4hoảng kinh tế do chịu ảnh hưởng của khủng hoảng kinh tế toàn cầu thì đây là yếu tố quan trọng giúp ổn dịnh kinh tế trong nước và góp phần đảm bảo phát triển thương mại bền vững Tốc độ tăng số lượng lao động thương mại cũng có nhiều điểm tích cực, góp phần giải quyết việc làm cho xã hội, qua đó góp phần giải quyết thất nghiệp và nghèo đói Thương mại cũng đóng góp ngày càng nhiều vào GDP thể hiện qua tỷ trọng thương mại ngày càng tăng Cơ cấu hàng hóa xuất, nhập khẩu cũng có bước chuyển dịch tích cực theo hướng tăng dần tỷ trọng các mặt hàng chế biến, giảm dần tỷ trọng các hàng thô, sơ chế Trong giai đoạn 2005-2013 thì thương mại Việt Nam cũng đã mở rộng thị trường thêm với nhiều nước trên thế giới, độ mở nền kinh tế tương đối cao, điều này tạo điều kiện mở rộng thị trường cho các doanh nghiệp, cũng là cơ hội tiếp xúc và nhập khẩu những máy móc, thiết bị khoa học tiên tiến, hiện đại
Những điểm hạn chế: Những thành tựu trong phát triển thương mại trong giai đoạn 2005-2013, đặc biệt là những thành tựu về xuất, nhập khẩu chủ yếu đóng góp bở các doanh nghiệp FDI thể hiện sự phụ thuộc của thương mại Việt Nam nói riêng và cả nền kinh tế nói chung vào các doanh nghiệp FDI Việt Nam thu hút được nhiều doanh nghiệp FDI, trong đó có những doanh nghiệp lớn trên thế giới chủ yếu là do nhân công giá rẻ và chính sách ưu đãi của chính phủ cũng như các địa phương chứ không phải vì nguồn nhân lực chất lượng cao Ngay cả những nguyên liệu đầu vào của các doanh nghiệp FDI này cũng chủ yếu là nhập khẩu thể hiện sự yếu kém của các doanh nghiệp trong nước Lao động trong thương mại của Việt Nam có năng suất lao động thấp, nguồn nhân lực chất lượng cao không nhiều, máy móc khoa học công nghệ lạc hậu Cơ cấu xuất khẩu của Việt Nam vẫn chủ yếu dựa vào các mặt hàng thâm dụng nhiều tài nguyên thiên nhiên và nhiều lao động, còn các nhóm hàng thâm dụng nhiều khoa học kĩ thuật cao, có tính cạnh tranh,
có giá trị gia tăng lớn thì còn rất hạn chế, chính điều này làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến môi trường sinh thái Cả thị trường nhập khẩu và xuất khẩu phần lớn là từ Trung Quốc và cho Trung Quốc thể hiện sự phụ thuộc của Việt Nam vào Trung Quốc Thu nhập bình quân của người lao động trong lĩnh vực thương mại vẫn thấp hơn thu nhập bình quân chung cả nước, điều này thể hiện thương mại chưa thật sự giải quyết tốt vấn đề
xã hội, chưa bảo đảm mức sống của người lao động thông qua thu nhập , là yếu tố hạn
Trang 5chế trong thu hút nhân lực chất lượng cao
Thứ tư, tác giả cũng đưa ra các vân đề cần đặt ra khi nghiên cứu hệ thống tiêu chí
đánh giá phát triển thương mại bền vững Tác giả dựa vào những phân tích thực trạng của Thương mại giai đoạn 2005-2013, cũng như những tiêu chí, chỉ tiêu hay được sử dụng từ trước tới nay để đánh giá thương mại để đưa ra các vấn đề khi nghiên cứu hệ thống tiêu chí đánh giá phát triển thương mại bền vững Đó là:
Hệ thống phải hệ thống hóa được các tiêu chí hay chỉ tiêu nội hàm phải đánh giá một cách đầy đủ, toàn diện thực trạng phát triển thương mại Việt Nam qua lăng kính bền vững
Qua hệ thống tiêu chí phải rút ra được những thành tựu và hạn chế của sự phát triển thương mại Việt Nam Những mặt bền vững và những mặt chưa bền vững trong phát triển thương mại, đây là những thông tin nhằm hoàn thiện các chính sách phát triển thương mại của chính phủ
Mỗi tiêu chí phải có ngưỡng đánh giá cụ thể, mỗi chỉ tiêu trong các tiêu chí phải có định nghĩa, công thức tính, phạm vi tính toán rõ ràng Điều này đảm bảo tính khoa học của hệ thống tiêu chí Xây dựng được chỉ tiêu tổng hợp hoặc cách thức đánh giá tổng thể
về hệ thống
Nghiên cứu và đánh giá được mức độ quan trọng của mỗi tiêu chí, hay mức độ quan trọng của mỗi chỉ tiêu nội hàm Trong mỗi giai đoạn khác nhau của sự phát triển thì mức
độ quan trọng của mỗi tiêu chí hay chỉ tiêu cũng khác nhau, mức độ quan trọng này ảnh hưởng đến sự đánh giá hay cách thực đánh giá trong tổng thể phát triển bền vững nói chung
Cần nghiên cứu và hoàn thiện một số chỉ tiêu quan trọng mà định nghĩa, công thức tính hay phương pháp luận chưa được nghiên cứu ứng dụng cụ thể vào Việt Nam hay thu thập thông tin khó khăn nhưng những chỉ tiêu này có vai trò quan trọng trong việc đánh giá tổng thể phát triển thương mại bền vững nói chung
Thứ năm, tác giả đã đề xuất hệ thống tiêu chí đánh giá phát triển thương mại bền
vững ở Việt Nam bao gồm 4 tiêu chí bao gồm:
1) Tốc độ phát triển thương mại
Trang 62) Hiệu quả phát triển thương mại
3) Lao động trong thương mại
4) Môi trường trong thương mại
Bốn tiêu chí này bao gồm 12 chỉ tiêu nội hàm bao gồm:
- Tốc độ tăng trưởng tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ
- Tốc độ tăng tổng kim ngạch xuất, nhập khẩu và cán cân thương mại
- Tốc độ tăng số lượng lao động hàng năm
- Tỷ trọng thương mại trong GDP
- Tốc độ tăng giá trị gia tăng của thương mại
- Cơ cấu hàng hóa lưu thông và xuất nhập khẩu
- Độ mở nền kinh tế
- Hội nhập kinh tế quốc tế
- Thu nhập bình quân lao động trong lĩnh vực thương mại
- Năng suất lao động trong lĩnh vực thương mại
- Mức độ ô nhiễm hay mực độ cải thiện môi trường dưới tác động của thương mại
- Mức độ duy trì tài nguyên dưới tác động thương mại
Thứ sáu, tác giả kiến nghị một số giải pháp để áp dụng hệ thống tiêu chí đánh giá
phát triển thương mại bền vững vào thực tiễn ở Việt Nam Kiến nghị này tác giả đưa ra đối với Chính phủ, Tổng Cục Thống kê và các Bộ, ban, ngành liên quan Trong đó quan trọng nhất là kiến nghị đối với Chính phủ
Đối với Chính phủ cần ban hành hệ thống văn bản, quy định về nguồn thông tin, định nghĩa cũng như nội dung, pham vi, phương pháp tính và chế độ báo cáo các tiêu chí phát triển thương mại bền vững do Bộ, ngành, cơ quan chuyển trách quản lý Chính phủ
đã thành lập Hội đồng phát triển bền vững quốc gia để tiến hành thu thập đánh giá thông tin về phát triển bền vững nói chung Hội đồng này cũng sẽ có trách nhiệm trong việc thu thập và tổng hợp thông tin về phát triển thương mại bền vững
Đối với Tổng Cục Thống kê, là cơ quan chịu trách nhiệm về thu thập, tổng hợp và
Trang 7báo cáo lên Chính phủ Tổng Cục thống kê phải đảm bảo tính chính xác, kịp thời của số liệu và phải xây dựng một hệ thống báo cáo cụ thể cho các Vụ nghiệp vụ và các Cục Thống kê các tỉnh, thành phố Tổng Cục thống kê phải tham mưu, hoàn thiện hệ thống tiêu chí đánh giá phát triển thương mại bền vững nhằm đảm bảo tính thực tiễn, khoa học, toàn diện của hệ thống và để hệ thống được đưa vào ap dụng thực tế
Đối với các bộ ban ngành liên quan, các bộ ban ngành liên quan cũng có trách nhiệm trong việc thu thập, đánh giá các thông tin trong hệ thống tiêu chí Các bộ, ban, ngành phải phối hợp chặt chẽ với Tổng Cục thống kê để hoàn thiện hệ thống tiêu chí và đảm bảo thông tin thu thập một cách đầy đủ, chính xác, kịp thời và tính thực tiễn của hệ thống tiêu chí đánh giá phát triển thương mại bền vững
Tác giả cũng đã nghiên cứu hệ thống thu thập, tổng hợp và công bố thông tin về
hệ thống tiêu chí đánh giá phát triển thương mại bền vững từ trung ương đến địa phương Trong hệ thống này sẽ được phân cấp trách nhiệm từ Chính phủ đến các cơ quan trung ương như Hội đồng bền vững quốc gia, Tổng cục thống kê, Tổng cục hải quan đến các cơ quan địa phương như các Cục thống kê, các Sở ban ngành ở địa phương