Truyền thống đấu tranh chống ngoại xâm của nhân dân tỉnh hà tĩnh và vận dụng vào giáo dục lòng yêu nước cho học sinh THPT

Đảng và Nhà nước ta luôn quan tâm đến việc giáo dục những truyền thống tốt đẹp cho thế hệ trẻ, trong văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VIII đã nêu: “Tăng cường giáo dục công dâ

ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM KHOA GIÁO DỤC CHÍNH TRỊ

- -

ĐINH THỊ LONG

Truyền thống đấu tranh chống ngoại xâm của nhân dân tỉnh Hà Tĩnh và vận dụng vào giáo dục

lòng yêu nước cho học sinh THPT

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP

SƯ PHẠM GIÁO DỤC CHÍNH TRỊ

Đề tài: Truyền thống đấu tranh chống ngoại xâm của nhân dân tỉnh Hà Tĩnh và vận dụng vào giáo dục lòng yêu nước cho học sinh THPT

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Bước sang thế kỷ XXI, chúng ta đang đứng trước thời cơ mới nhưng cũng đầy rẫy những thách thức Hội nhập kinh tế quốc tế, vấn đề toàn cầu hóa đang diễn ra ngày càng mạnh mẽ đặc biệt nhân loại đang từng bước phát triển kinh tế tri thức Đó là điều mà Các Mác đã tiên đoán cách đây 150 năm về khả năng đưa khoa học trở thành lực lượng sản xuất trực tiếp Hội nhập kinh tế quốc tế, toàn cầu hóa và phát triển kinh tế tri thức vừa có tác động tích cực vừa có tác động tiêu cực đến mọi quốc gia, dân tộc Thực tế đó đòi hỏi Đảng

và Nhà nước ta phải thực hiện chính sách “đi tắt, đón đầu”, tiếp thu và sàng lọc những gì tiến bộ phù hợp với đất nước, hạn chế những mặt tiêu cực đặc biệt là những mặt tiêu cực đã làm lu mờ, phai nhạt những truyền thống tốt đẹp của dân tộc Hội nghị ban chấp hành trung ương Đảng Cộng Sản Việt Nam lần thứ II khóa VIII nhận định “Đặc biệt đáng lo ngại trong số một bộ phận học sinh, sinh viên có tình trạng suy thoái về đạo đức, mờ nhạt về lý tưởng, theo lối sống thực dụng, lập nghiệp vì tương lai của bản thân, đất nước” Điều này đang tồn tại trong cả nước và Hà Tĩnh cũng nằm trong số đó

Đảng và Nhà nước ta luôn quan tâm đến việc giáo dục những truyền thống tốt đẹp cho thế hệ trẻ, trong văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VIII đã nêu: “Tăng cường giáo dục công dân, giáo dục lòng yêu nước, chủ nghĩa Mác- Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, giáo dục đạo đức và nhân văn, lịch

sử dân tộc và bản sắc văn hóa dân tộc” [12; 109] Trong văn kiện Đại hội X cũng đã nêu “Coi trọng bồi dưỡng học sinh, sinh viên khát vọng mãnh liệt xây dựng đất nước giàu mạnh gắn liền với lập nghiệp của bản thân, với tương lai

của cộng đồng của dân tộc Trau dồi cho học sinh bản lĩnh, phẩm chất và lối sống của thế hệ trẻ Việt Nam hiện đại” [13; 207]

Như Hồ Chí Minh nói: “…Dân ta có một lòng nồng nàn yêu nước Đó

là một truyền thống quý báu của ta Từ xưa đến nay, mỗi khi Tổ quốc bị xâm lăng, thì tinh thần ấy lại sôi nổi, nó kết thành một làn sóng vô cùng mạnh mẽ,

to lớn, nó lướt qua mọi sự nguy hiểm, khó khăn, nó nhấn chìm tất cả bè lũ bán nước và lũ cướp nước…[16; 171] Những truyền thống của dân tộc ta có sức mạnh vô biên nó đã tạo ra những thành quả rất to lớn Đối với con người Hà Tĩnh vốn hiếu học, cần cù sáng tạo trong lao động, thủy chung tình nghĩa trong cuộc sống, không cam chịu làm nô lệ, kiên cường bất khuất trong chiến đấu, và đến nay để khơi dậy truyền thống tốt đẹp của nhân dân Hà Tĩnh hơn nữa, để thúc đẩy thêm việc hình thành một lớp thanh niên mới xã hội chủ nghĩa có thế giới quan sâu sắc, có đạo đức cách mạng trong sáng, có lòng tự hào dân tộc, yêu lao động nhằm tạo điều kiện thuận lợi để phát triển tỉnh nhà

Do đó việc nhận thức được lịch sử của dân tộc cũng như của tỉnh nhà vừa là một nhu cầu đời sống, vừa là đòi hỏi của xã hội Đó cũng là lý do tôi chọn đề tài: “Truyền thống đấu tranh chống ngoại xâm của nhân dân tỉnh Hà Tĩnh và

vận dụng vào giáo dục lòng yêu nước cho học sinh THPT”

2 Tình hình nghiên cứu của đề tài

Trước yêu cầu của xã hội cũng như của tỉnh nhà đã có rất nhiều sách viết về lịch sử Hà Tĩnh với nhiều góc độ khác nhau Như: Văn hóa, văn nghệ dân gian Hà Tĩnh trong vùng văn hóa, văn nghệ dân gian xứ Nghệ của PGS Ninh Viết Giao; Hà Tĩnh vùng đất trọng yếu trong sự nghiệp xây dựng và bảo

vệ đất nước của PGS.TS Trịnh Khắc Mạnh; Sắc thái Ngàn Hồng trong phong cách đại đồng xứ Nghệ của Vũ Ngọc Khánh; Giáo dục và khoa cử Hà Tĩnh thời phong kiến của Nguyễn Minh Tường; Hà Tĩnh giải quyết mối quan hệ giữa tăng trưởng kinh tế với phát triển xã hội của Dương Bá Phượng; Những nhà văn người Hà Tĩnh tiêu biểu trong văn chương việt ngữ hiện đại của

Nguyễn Đăng Điệp, Bảo tồn và phát huy giá trị và di tích lịch sử văn hóa trên

địa bàn Hà Tĩnh của NCS Võ Hồng Hải…

Các công trình nghiên cứu trên đã viết về Hà Tĩnh trên nhiều lĩnh vực con người, lịch sử, nghệ thuật, đất nước, kinh tế xã hội… Với giới hạn của khóa luận tốt nghiệp tôi chỉ nghiên cứu khái quát truyền thống đấu tranh chống ngoại xâm của nhân dân tỉnh Hà Tĩnh để qua đó nhằm khơi dậy truyền thống tốt đẹp của quê hương và để vận dụng vào việc giáo dục lòng yêu nước cho học sinh THPT

3 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài

3.1 Mục đích của đề tài

Mục đích của khóa luận nhằm làm rõ truyền thống đấu tranh chống ngoại xâm của nhân dân tỉnh Hà Tĩnh một cách có hệ thống để từ đó vận dụng vào giáo dục lòng yêu nước cho học sinh THPT

3.2 Nhiệm vụ của đề tài

+ Tìm hiểu khái quát về vị trí địa lý, dân số, con người, kinh tế, văn hóa xã hội của tỉnh Hà Tĩnh

+ Tập trung tìm hiểu truyền thống đấu tranh chống ngoại xâm của nhân dân tỉnh Hà Tĩnh

+ Đưa ra những giải pháp để giáo dục lòng yêu nước cho học sinh THPT

4 Cơ sở lý luận và phạm vi nghiên cứu của đề tài

Khóa luận tập trung tìm hiểu khái quát truyền thống đấu tranh chống

ngoại xâm của nhân dân tỉnh Hà Tĩnh

5 Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu đề tài này vận dụng các phương pháp như phương pháp lịch sử, phương pháp logic, phương pháp phân tích, tổng hợp, phương pháp so sánh, đối chiếu

6 Ý nghĩa của đề tài

Qua việc nghiên cứu khóa luận này nhằm làm rõ truyền thống đấu tranh chống ngoại xâm của nhân dân tỉnh Hà Tĩnh để từ đó vận dụng vào giáo dục

lòng yêu nước cho học sinh THPT

7 Kết cấu của đề tài

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo khóa luận

gồm 2 chương, 6 tiết:

Chương 1: Truyền thống đấu tranh chống ngoại xâm của nhân dân Hà Tĩnh Chương 2: Những giải pháp tăng cường giáo dục truyền thống cho học sinh THPT

NỘI DUNG Chương 1:

TRUYỀN THỐNG ĐẤU TRANH CHỐNG NGOẠI XÂM

CỦA NHÂN DÂN HÀ TĨNH

1.1 Hà Tĩnh đất nước, con người

1.1.1 Vị trí địa lý

Hà Tĩnh là tỉnh nằm ở dải đất miền Trung, thuộc vùng Bắc Trung Bộ, nằm ở tọa độ địa lý từ 17°54’ đến 18°50’ vĩ Bắc và từ 103°48’ đến 108°00’ kinh Đông Phía bắc giáp tỉnh Nghệ An, phía nam giáp tỉnh Quảng Bình, phía tây giáp nước Lào, phía đông giáp biển Đông Hà Tĩnh cách thủ đô Hà Nội

340 km về phía nam, ở phía đông dãy Trường Sơn với địa hình hẹp, dốc và nghiêng từ tây sang đông Phía tây tỉnh là những dãy núi cao 1.500m, đỉnh Rào Cọ 2.235 m, phía dưới là vùng đồi thấp giống bát úp; tiếp nữa là dải đồng bằng nhỏ hẹp chạy ra biển; Diện tích đất tự nhiên 6.019 km2, địa hình đa dạng, chủ yếu là đồi núi Đồng bằng chỉ là một dải đất hẹp ở ven biển và xung quanh các trục đường quốc lộ Hà Tĩnh có 14 con sông lớn nhỏ và nhiều hồ nước, ngoài ra Hà Tĩnh còn có 137 km bờ biển có nhiều cảng và cửa sông lớn với những bãi cát ven biển cùng với nhiều vũng, vịnh, tiêu biểu là cảng biển nước sâu Vũng Áng và bãi biển Thiên Cầm cùng với hệ thống đường giao thông khá tốt, rất thuận lợi cho giao lưu văn hoá phát triển kinh tế xã hội Quốc lộ 1A chạy qua tỉnh Hà Tĩnh có cửa khẩu Cầu Treo, thuận tiện cho việc giao thương với các nước Lào, Thái Lan Hà Tĩnh là tỉnh có nhiều di tích lịch

sử, văn hoá và thắng cảnh, quê hương của nhiều bậc danh nhân

Khí hậu: Hà Tĩnh được chia ra 4 mùa rõ rệt: Xuân, Hạ, Thu, Đông Nhiệt độ trung bình hàng năm 23-240C Nguồn ánh sáng dồi dào, hàng năm

có từ 1.600-1.700 giờ nắng, rất thuận lợi cho sản xuất nông nghiệp và chế biến nông sản thực phẩm Thuỷ văn: Hệ thống sông ngòi khá dày đặc, phân

bố tương đối đồng đều (bình quân 0,14 km đường sông/1 km2 diện tích tự nhiên), ngoài ra còn có 200 hồ chứa, lượng nước mặt hàng năm khá lớn khoảng 6 tỷ m3 Cùng với hệ thống sông ngòi và hồ đập, Hà Tĩnh có mạng lưới thuỷ lợi tương đối hoàn chỉnh, chủ động tưới trên 75% diện tích cây lương thực và góp phần quan trọng điều hoà môi trường sinh thái

Thực tiễn nêu trên cho thấy Hà Tĩnh nằm ở vị trí địa lý khá thuận lợi cho việc mở rộng giao thương với bên ngoài và có tiềm năng về phát triển toàn diện cả công nghiệp, nông nghiệp, lâm nghiệp, ngư nghiệp Tuy nhiên với cấu tạo địa hình phức tạp và một chế độ thời tiết khắc nghiệt đã gây không ít khó khăn nhưng tạo nên nét riêng vốn có của con người nơi đây với nhiều bản chất và truyền thống tốt đẹp

1.1.2 Dân số

Hà Tĩnh có khoảng 1.300.000 người, dân tộc chủ yếu sống tại Hà Tĩnh

là người Kinh và một dân tộc thiểu số khác cùng nhóm với người Kinh là người Chứt, Thái, Mường, Lào sống ở các huyện miền núi: Hương Sơn, Vũ

Quang, Hương Khê với khoảng vài ngàn người sống

Dân cư phân bố không đều, vùng đồng bằng dọc sông, ven biển tuy diện tích chỉ có hơn 20% nhưng chiếm tới hơn 70% dân số toàn tỉnh Hiện nay, với chính sách điều chỉnh dân số của Đảng và Chính phủ, nhiều vùng cư dân mới đã được thành lập, nhưng mật độ vẫn chênh lệch nên còn phải tiếp tục nghiên cứu để có chính sách và biện pháp phân bổ dân cư phù hợp với quan điểm của Đảng “Đưa miền núi tiến kịp với miền xuôi” Cư dân Hà Tĩnh chủ yếu sinh sống bằng hoạt động kinh tế nông nghiệp, hiện nay đang được

Nhà nước đầu tư phát triển khu công nghiệp Vũng Áng và khu Kinh tế cửa khẩu Cầu Treo

1.1.3 Kinh tế, văn hóa, xã hội

Nằm trên dải đất miền trung chắn ngang chiều dài của đất nước, Hà Tĩnh có vị trí rất quan trọng về mặt chính trị và lịch sử Mọi con đường xuyên dọc theo chiều dài đất nước từ Bắc vào Nam đều phải qua địa phận Hà Tĩnh Trong lịch sử đã có một thời gian khá dài Hà Tĩnh từng là miền đất “phên dậu” ở phía Nam của Tổ quốc Nhịp độ tăng trưởng GDP bình quân thời kỳ 2000-2005 khoảng 8% năm Cơ cấu kinh tế Hà Tĩnh phân bố: Nông, lâm, ngư nghiệp và thủy sản chiếm 42,5%; công nghiệp, xây dựng chiếm 21,5% và dịch vụ chiếm 36% GDP bình quân đầu người đạt 4.579.000 VNĐ/năm

2005 Cơ cấu kinh tế Hà Tĩnh đang từng bước chuyển dịch hợp lý tích cực theo hướng CNH, HĐH Kinh tế phát triển đan xen, chú trọng phát triển công nghiệp trọng điểm nhưng nông nghiệp vẫn còn phát triển tương đối rộng và

nhiều như ở huyện Can Lộc, Đức Thọ, Cẩm Xuyên

Về kết cấu hạ tầng kỹ thuật, Hà Tĩnh đã được xây dựng tương đối hoàn chỉnh

bao gồm hệ thống điện, giao thông vận tải… Cụ thể:

Về điện: Hà Tĩnh nằm trên tuyến đường 500 KV Bắc Nam, đặc biệt có trạm biến áp 500 KV, hạ áp cho 2 đường 220 KV, và 4 trạm 110 KV tạo thành mạch vòng, chủ động cấp điện cho các tỉnh Bắc Trung bộ Đến nay, 100% số xã trong tỉnh đã có lưới điện Quốc Gia

Về giao thông vận tải đã được xây dựng đồng bộ cả đường bộ, đường sắt, đường thủy

Đường bộ: Quốc lộ 1A chạy dọc tỉnh từ Bến Thuỷ qua huyện Nghi Xuân, Thị xã Hồng Lĩnh, Thành phố Hà Tĩnh, các huyện Can Lộc, Thạch Hà, Cẩm Xuyên và Kỳ Anh dài 126 km đã được nâng cấp đạt tiêu chuẩn cấp 3 đồng bằng; Quốc lộ 8A nối Thị xã Hồng Lĩnh với Cửa Khẩu Cầu Treo dài 90

km, từ đây đi Lào và vùng Đông bắc Thái Lan rất thuận tiện và ngắn hơn so

với các đường bộ khác Đường Hồ Chí Minh qua 3 huyện Hương Sơn, Hương Khê, Vũ Quang có chiều dài trên 80 km đã được xây dựng Quốc lộ 12 nối cảng biển nước sâu Vũng Áng với cửa khẩu Cha Lo và thị xã Thà Khẹt, tỉnh Khăm Muộn (Lào) sang vùng Đông - Bắc Thái Lan đang được thi công Đây

là đường nối hành lang Đông - Tây ngắn nhất, đồng thời cũng là điều kiện thuận lợi để khai thác tiềm năng vùng đất bao la miền Tây Hà Tĩnh, Quảng Bình và biên giới Việt Lào

Đường sắt: Tuyến đường sắt Bắc - Nam chạy qua địa phận Hà Tĩnh dài 71km, có 2 ga hàng hóa Hương Phố và Phúc Trạch; Có 8 ga khách, trong đó

có 2 ga khách chính là Yên Trung và Gia Phố Đường sắt Vũng Áng - Thà Khẹt dự kiến được xây dựng cắt tuyến đường sắt Bắc Nam

Đường thủy: Mạng lưới sông ngòi có hai hệ (sông tự nhiên và sông đào) tạo nên một hệ thống đường thủy rất thuận lợi từ miền ngược đến miền xuôi, từ Bắc vào Nam; đồng thời cũng tạo ra sự chia cắt rất lớn mỗi khi chiến tranh xảy ra Biển Hà Tĩnh rộng khoảng 20.000 km2, với chiều dài 137km rất thuận lợi cho phát triển du lịch và ngư nghiệp

Hải Cảng: Chính phủ Việt Nam đã có quy hoạch định hướng xây dựng cụm Cảng nước sâu Vũng Áng-Sơn Dương với các Cảng tổng hợp và Cảng chuyên dùng, phục vụ công nghiệp cơ khí, luyện cán thép, đóng và sửa chữa tàu thuỷ, hoá dầu Cảng Vũng Áng: Được quy hoạch 27 cầu cảng với lượng hàng hóa bốc xếp hàng năm là 20 triệu tấn/năm Kế hoạch đến năm 2010 xây dựng 4 cầu cảng với tổng chiều dài 995,5m trong đó 2 cầu cảng bách hóa và 2 cầu cảng Conterner

Về du lịch, Hà Tĩnh là điểm du lịch quan trọng trên tuyến du lịch xuyên

Việt có tính chất trung chuyển Từ Hà Tĩnh du khách có thể đi thăm các điểm

du lịch đặc sắc về sinh thái, lịch sử văn hóa như khu bảo tồn thiên nhiên Vũ Quang, khu bảo tồn thiên nhiên Kẻ Gỗ, các di tích gắn với cuộc đời của đại thi hào Nguyễn Du; du lịch biển có các bãi tắm là Xuân Thành, Thạch Hải,

Thiên Cầm và Đèo Ngang Đây là những bãi tắm đẹp, nước trong, cát mịn, bãi bằng Cạnh các bãi biển lại có núi, nên tắm biển mà vẫn được chiêm ngưỡng vẽ đẹp kỳ vỹ hoành tráng của núi non, và cũng chỉ có ở đây từ trên núi cao mới cảm nhận được sự mênh mông, kỳ diệu và thơ mộng của biển cả;

Du lịch các di tích lịch sử như chùa Hương tích, đền Lê Khôi, ngã ba Đồng Lộc, Khu di tích Hải thượng lãn ông Lê Hữu Trác… Hà Tĩnh có sự giao hòa, đan xen giữa văn hóa dân gian và văn hóa bác học làm cho môi trường văn hóa, giá trị nhân văn của Hà Tĩnh có sức thu hút du lịch rất lớn

Về hoạt động khoa học công nghệ có bước phát triển mới, lĩnh vực văn

hóa - xã hội có bước chuyển biến tích cực, theo số liệu điều tra năm 2005, hiện có khoảng 654.622 người trong độ tuổi lao động, trong đó có khoảng 20% đã được đào tạo Thạc sỹ, Tiến sỹ có: 150 người; Lao động có trình độ Đại học trở lên: 9.491 người; Với nguồn lao động dồi dào, trẻ, trình độ văn hoá khá và hệ thống các trường dạy nghề hiện có đủ đáp ứng nhu cầu đào tạo công nhân cho các doanh nghiệp, các nhà đầu tư Ngoài ra, Hà Tĩnh còn có đội ngũ các nhà khoa học, các nhà quản lý, những công nhân lành nghề, các thương gia và doanh nhân đang sống và làm việc ở các tỉnh trong nước, ở nước ngoài luôn luôn hướng về quê hương với mong muốn xây dựng quê hương giàu đẹp

Về giáo dục- Đào tạo: Hà Tĩnh là một trong những địa phương có sự

phát triển mạnh mẽ, hoàn chỉnh các ngành học, cấp học từ mầm non đến giáo dục phổ thông, giáo dục chuyên nghiệp, dạy nghề, giáo dục thường xuyên Mạng lưới trường lớp tiếp tục được duy trì phát triển với hình thức đa dạng hơn, từng bước nâng cao khả năng, đáp ứng nhu cầu học tập của con em nhân dân Giáo dục vẫn nằm tốp đầu của cả nước với 12/12 chỉ tiêu đạt khá, Hà Tĩnh xác định phát triển giáo dục, đào tạo gắn với nhu cầu phát triển kinh tế -

xã hội, củng cố quốc phòng an ninh, coi trọng cả ba mặt: mở rộng quy mô, nâng cao chất lượng và phát huy hiệu quả, vì vậy những năm qua, tỉnh đã tập

trung xây dựng thành công hệ thống trường chuẩn quốc gia Đến nay, toàn tỉnh có 528 trường đạt chuẩn quốc gia ở các cấp học So với cả nước, Hà Tĩnh

là địa phương có tỷ lệ trường chuẩn đạt cao; là điểm sáng về xã hội hoá, thu hút nhiều tỉnh, thành đến tham quan học tập Chất lượng giáo dục đại trà ngày càng ổn định, chất lượng giáo dục mũi nhọn tiếp tục giữ vững và phát triển

Về công tác thông tin đại chúng, các hoạt động văn hóa nghệ thuật, thể

dục thể thao có bước phát triển mới đáp ứng tốt hơn nhu cầu thông tin và hưởng thụ văn hóa của các tầng lớp nhân dân

Về lĩnh vực y tế, đã có những chuyển biến tích cực trong bảo vệ và

chăm sóc sức khỏe cho nhân dân, nhiều cơ sở y tế được xây dựng mới và năng cấp, 100% số trạm xá có bác sỹ, các chương trình y tế quốc gia đều hoàn thành

Về quốc phòng an ninh tiếp tục được tăng cường củng cố; các vụ việc

xảy ra được chỉ đạo giải quyết kịp thời Tăng cường giáo dục pháp luật, thực hiện pháp chế xã hội chủ nghĩa giáo dục ý thức cách mạng trong mọi tầng lớp nhân dân Đấu tranh ngăn ngừa, đẩy lùi các tệ nạn tham nhũng, buôn lậu, tệ nạn ma túy, và các tội phạm khác Thực hiện tốt chính sách quốc phòng toàn dân để ứng phó kịp thời với mọi tình huống xảy ra

Các vấn đề xã hội được chăm lo, xoá đói giảm nghèo, an sinh xã hội được quan tâm

1.1.4 Bản sắc văn hóa truyền thống của tỉnh Hà Tĩnh

Văn hóa là tổng thể những giá trị vật chất và tinh thần mà cộng đồng, dân tộc tạo ra trong quá trình dựng nước và giữ nước Văn hóa là truyền thống tốt đẹp, là bản sắc của dân tộc, là cái phân biệt dân tộc này với dân tộc khác, phân biệt địa phương này với địa phương khác Trong quá trình hình thành và phát triển con người Hà Tĩnh cũng đã sáng tạo nên những giá trị văn hóa vật thể và phi vật thể làm nên bản sắc văn hóa địa phương, góp phần tạo nên giá

trị truyền thống của địa phương

Về văn hóa phi vật thể: Di sản văn hóa Hà Tĩnh xếp trong tốp đầu 15

tỉnh có di tích nổi tiếng, ngoài ra còn có nhiều làng văn nghệ nổi tiếng trong vùng như: làng hát ca trù Cổ Đạm được UNESCO công nhận là di sản văn hóa phi vật thể vào năm 2009, chèo Kiều Xuân Liên, hát ví phường vải Trương Lưu, hò ví dặm Đan Du, Phong Phú Nhiều làng nền nếp, phong lưu

có nhiều lễ hội, hương ước, phong tục như: Kim Chùy, Hội Thống, Đan Trường, Kim Đôi, Phù Lưu Thượng Các làng truyền thống với những giọng

hò nổi tiếng quanh núi Hồng Lĩnh, ven dòng sông Lam, sông La, sông Ngàn Sâu, sông Ngàn Phố đã để lại nhiều thơ văn và trước tác Kiệt tác Truyện Kiều- một di sản văn hóa phi vật thể vô giá của Đại thi hào Nguyễn Du

Về văn hóa vật thể: Hà Tĩnh có nhiều di tích nổi tiếng và được công

nhận như Khu di tích lịch sử Ngã ba Đồng Lộc, Khu lưu niệm đại thi hào Nguyễn Du, Di tích cách mạng 1930 Đình Hoa Vân Hải, Khu di tích đại danh

y Hải Thượng Lãn Ông, Đền thờ Nguyễn Biểu, Khu lưu niệm cố Tổng bí thư Trần Phú, Khu lưu niệm cố Tổng bí thư Hà Huy Tập, Đền thờ Thánh mẫu Nguyễn Thị Bích Châu…

Về văn hóa tín ngưỡng, tâm linh: Địa phương Hà Tĩnh đã tồn tại và

phát triển 180 năm, nơi đây đã du nhập nhiều truyền giáo, văn hóa có sự đa dạng và phong phú, đặc biệt trong tôn giáo tín ngưỡng Hà Tĩnh có 13 vạn tín

đồ theo các tôn giáo, chiếm 10,4% dân số của tỉnh Trong đó: Công giáo có 132.132 tín đồ, Phật giáo có 1.635 Phật tử Toàn tỉnh có: 272 cơ sở thờ tự gồm: Nhà thờ, nhà chùa, nhà nguyện, tu viện; 131/260 xã, phường, thị trấn ở 12/12 huyện, thị xã có đồng bào giáo dân, có 461 khu dân cư vùng giáo trong

đó có 114 xóm giáo dân toàn tòng

Công giáo: Ðạo Công giáo ở Hà Tĩnh thuộc giáo phận Vinh đến tháng

3 năm 2002 số tổ chức giáo hội, Công giáo đang hoạt động có: 6 hạt đạo, 50

xử đạo, 207 họ đạo Toàn tỉnh có 2 cơ sở dòng tu, 40 linh mục, 27 nữ tu, 16 chúng sinh đại chúng viện Vinh- Thanh, 224 Ban hành giáo xứ họ, 1.551

người hoạt động trong Ban hành giáo xứ họ, 1.500 người hoạt động giáo lý viên xứ họ

Phật giáo: Trước đây Hà Tĩnh có nhiều chùa, có sư trụ trì nhưng do chiến tranh tàn phá và nhận thức chưa đầy đủ về “tự do tín ngưỡng” nên dần dần bị lãng quên, tín đồ, phật tử còn ít Từ năm 1990 lại đây, Phật giáo từng bước phục hồi hoạt động đan xen với tĩn ngưỡng dân gian Ðến nay toàn tỉnh có: 59 chùa, trong đó có 11 chùa tổ chức hành lễ thường xuyên, có 3 nhà sư trong đó có 1 vị kiêm trụ trì chính, có 11 Ban hộ tự hoặc Ban nghi lễ, 90 người trong Ban Quản lý di tích

Tin Lành: Ðạo Tin Lành ở Hà Tĩnh hiện nay không có cơ sở thờ tự, không có tổ chức, có khoảng vài chục tín đồ hoạt động tín ngưỡng tại gia

Các tổ chức tôn giáo nêu trên là một trong những tổ chức quan trọng để tăng cường phát huy truyền thống đoàn kết, tương thân, tương ái giúp đỡ lẫn nhau trong các nhóm dân cư; mặt khác góp phần giải tỏa những bế tắc trong cuộc sống khi con người gặp phải; đem lại cho con người một đức tin vào lẽ phải

1.2 Lịch sử hình thành và phát triển tỉnh Hà Tĩnh

1.2.1 Địa danh

Suốt chiều dài lịch sử, vùng đất Hà Tĩnh nhiều lần thay đổi tổ chức, địa giới hành chính và tên gọi Thời Hùng Vương, Hà Tĩnh thuộc bộ Cửu Đức, một trong 15 bộ của nước Văn Lang Đầu thế kỷ VI, nhà Lương đổi Cửu Đức thành Đức Châu Cuối Thế kỷ VI, nhà Tuỳ lại đổi Đức Châu thành Hoan Châu Năm 607, Đức Châu nhập vào Nhật Nam Năm 622, nhà Đường đổi quận Nhật Nam thành châu Nam Đức, rồi Đức Châu, đến năm 627 lại đổi thành Hoan Châu Tên Hoan Châu được giữ nguyên cho đến cuối Bắc thuộc

Thời kỳ Đại Việt cũng có nhiều thay đổi

Đến năm 1831, vua Minh Mạng trên quy mô cuộc cải cách hành chính toàn quốc, tách hai phủ Hà Hoa và Đức Thọ của trấn Nghệ An thành lập tỉnh

Hà Tĩnh Đây là niên đại quan trọng trong tiến trình lịch sử Hà Tĩnh, chứng tỏ vùng đất này đã hội đủ các điều kiện để thành một đơn vị hành chính trực

thuộc triều đình trung ương

Kỳ họp thứ 2 Quốc Hội khoá V (ngày 27-12-1975), đã quyết định hợp nhất hai tỉnh Nghệ An và Hà Tĩnh thành tỉnh Nghệ Tĩnh Kỳ họp thứ 9 Quốc Hội khoá VIII (ngày 16-8-1991) đã quyết định chia tách tỉnh Nghệ Tĩnh thành hai tỉnh Nghệ An và Hà Tĩnh Từ đó cái tên Hà Tĩnh được lưu giữ và trở

thành tên gọi chính thức

Quá trình chuyển biến và thay đổi tên gọi các đơn vị hành chính trên miền đất Hà Tĩnh cũng là quá trình mở rộng giao lưu, hoà nhập của Hà Tĩnh với sự phát triển của dân tộc

1.2.2 Tóm lược lịch sử hình thành và phát triển của tỉnh Hà Tĩnh

Thời các vua Hùng dựng nước Văn Lang liên bộ lạc, theo Đại Việt sử

ký toàn thư, Hà Tĩnh thuộc bộ Cửu Đức; Thời nhà Hán (Bắc thuộc), đất Hà Tĩnh ngày nay thuộc huyện Hàm Hoan thuộc quận Cửu Chân; Thời nhà Ngô (thời độc lập tự chủ), thuộc Cửu Đức; Thời nhà Đinh, nhà Tiền Lê: gọi là Hoan Châu, vùng địa đầu phía Nam của nước Đại Cồ Việt, tiếp giáp với nước Chiêm Thành và nước Ai Lao; Thời Lý - Trần, từ năm 1030, bắt đầu gọi là châu Nghệ An Vào đầu thời kỳ này (đầu thời nhà Lý), đất Hà Tĩnh (phía Bắc đèo Ngang) vẫn là vùng đất biên cương của Đại Việt với Chiêm Thành; Thời nhà Hậu Lê, từ năm Hồng Đức thứ 20 (1490) vua Lê Thánh Tông đặt ra thừa tuyên Nghệ An, nhưng vùng đất Nghệ An - Hà Tĩnh ngày nay cũng còn được gọi là xứ Nghệ An, phần đất thuộc tỉnh Hà Tĩnh ngày nay là đất thuộc 2 phủ Đức Quang (tức phủ Đức Thọ sau này) và phủ Hà Hoa (sau còn gọi là phủ Hà Thanh) Phủ Hà Hoa gồm 2 huyện: Thạch Hà và Kỳ Hoa (tức Kỳ Anh và Hoa Xuyên sau này) Phủ Đức Quang gồm 6 huyện: Thiên Lộc (tức Can Lộc), La Sơn (tức Đức Thọ ngày nay), Hương Sơn, Nghi Xuân, Chân Phúc (tức Nghi Lộc Nghệ An), Thanh Chương (Nghệ An); Thời Tây Sơn, vùng đất Nghệ An-

Hà Tĩnh được gọi chung là Nghĩa An trấn; Nhà Nguyễn năm Gia Long nguyên niên (1802) lại đặt làm Nghệ An trấn; Năm 1831, vua Minh Mạng chia trấn Nghệ An thành 2 tỉnh: Nghệ An (phía Bắc sông Lam), Hà Tĩnh (phía nam sông Lam) Tỉnh Hà Tĩnh được thành lập với 2 phủ Đức Thọ và Hà Hoa của trấn Nghệ An trước đó Năm Minh Mạng 17 (1838) lập thêm huyện Hoa Xuyên thuộc phủ Hà Hoa (Hoa Xuyên tức là Cẩm Xuyên ngày nay) Năm Minh Mạng 21 (1840), 2 huyện (trước của vương quốc Viêng Chăn bị diệt vong bởi Xiêm La và đất châu Trịnh Cao) là: Cam Cát (tức Khamkheuth tỉnh Borikhamxay) và Cam Môn (tức vùng các huyện Hương Khê, Vũ Quang và phía Đông Bắc tỉnh Khammuane ngày nay), từng nhập vào phủ Trấn Định (tức Ngọc Ma) thuộc xứ Nghệ của Đại Nam, đến lúc đó Minh Mạng cho nhập vào phủ Đức Thọ của tỉnh Hà Tĩnh Năm Thiệu Trị thứ nhất (1841), đổi phủ

Hà Hoa thành phủ Hà Thanh, đồng thời Thiệu Trị lấy cả 3 phủ Trấn Định, Trấn Tĩnh, Lạc Biên (trước thuộc Nghệ An) nhập vào tỉnh Hà Tĩnh; Năm Tự Đức thứ 6 (năm 1853) đổi tỉnh Hà Tĩnh làm đạo, hợp vào Nghệ An thành An Tĩnh; Năm Tự Đức thứ 29 (năm 1876) lại đặt tỉnh Hà Tĩnh như cũ; Thời Pháp thuộc tỉnh Hà Tĩnh thuộc xứ Trung Kỳ nằm trong Liên bang Đông Dương của Pháp Các phủ huyện là đất (các tỉnh Khammuane, Borikhamxay) thuộc Lào ngày nay (tức là đất các phủ Trấn Định, Trấn Tĩnh, Lạc Biên) bị cắt về xứ Lào thuộc Pháp, và từ đó không thuộc Việt Nam nữa; Thời nước Việt Nam độc lập (sau 1945), tỉnh Hà Tĩnh là một tỉnh thuộc vùng Trung Bộ Việt Nam Sau năm 1954, Hà Tĩnh thuộc Bắc Việt (Việt Nam Dân chủ Cộng hòa) Từ sau khi Việt Nam thống nhất (Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam), giai đoạn 1976-

1991, 2 tỉnh Nghệ An và Hà Tĩnh nhập làm một tỉnh và được gọi là tỉnh Nghệ Tĩnh; Năm 1991, tỉnh Nghệ Tĩnh lại tách ra thành Nghệ An và Hà Tĩnh như ngày nay; Năm 1992, Thị xã Hồng Lĩnh thuộc tỉnh Hà Tĩnh trên cơ sở: thị trấn Hồng Lĩnh; xã Đức Thuận, xã Trung Lương; một phần xã Đức Thịnh thuộc huyện Đức Thọ; các xã Đậu Liêu và Thuận Lộc thuộc huyện Can Lộc;

Năm 2000, huyện Vũ Quang được thành lập trên cơ sở tách 6 xã thuộc huyện Đức Thọ (gồm: Đức Lĩnh, Đức Giang, Đức Hồng, Đức Ân, Đức Hương, Đức Bồng), 5 xã thuộc huyện Hương Khê và 1 xã thuộc huyện Hương Sơn; Năm

2007, huyện Lộc Hà được thành lập trên cơ sở 7 xã ven biển của huyện Can Lộc và 6 xã ven biển của huyện Thạch Hà; Ngày 28/5/2007, Chính phủ có Nghị định công nhận Thị xã Hà Tĩnh là thành phố trực thuộc tỉnh Hà Tĩnh

Đến nay, tỉnh Hà Tĩnh gồm có 12 đơn vị hành chính: 1 Thành phố Hà Tĩnh, 1 thị xã Hồng Lĩnh, và 10 huyện, gồm: huyện Cẩm Xuyên, huyện Can Lộc, huyện Đức Thọ, huyện Hương Khê, huyện Hương Sơn, huyện Kỳ Anh, huyện Nghi Xuân, huyện Thạch Hà, huyện Vũ Quang và huyện Lộc Hà, với

259 xã, phường và thị trấn

1.3 Truyền thống chống ngoại xâm của nhân dân tỉnh Hà Tĩnh

1.3.1 Khái niệm truyền thống

Truyền thống là những giá trị bền vững của dân tộc được hình thành và phát triển trên mọi lĩnh vực, được đúc kết qua hàng nghìn năm dựng nước và giữ nước Những giá trị bền vững đó là những đức tính, tập quán, tư tưởng, lối sống tốt đẹp được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác Truyền thống là những di sản về các mặt vật chất, tinh thần, phẩm chất, tập quán, tục lệ, nếp sống, được kết tinh và lưu truyền qua các thế hệ, ăn sâu vào tiềm thức con người được thể hiện qua phong cách sống, qua các mối quan hệ xã hội của con người

Truyền thống là sợi chỉ đỏ xuyên suốt từ quá khứ đến hiện tại và tương lai, là chất kết dính các thành viên, các cộng đồng trong xã hội, là chuẩn mực

để điều chỉnh các quan hệ xã hội Truyền thống đó có tính ổn định tương đối

và là chuẩn mực định hướng hoạt động cho cả cộng đồng

Truyền thống dân tộc phản ánh những nét chung nhất mọi mặt của đời sống và sinh hoạt của dân tộc Trải qua hàng ngàn năm dựng nước và giữ nước đã hình thành cho dân tộc Việt Nam các giá trị truyền thống như nhân

nghĩa, cố kết cộng đồng, dân tộc, thủy chung, khoan dung, cần cù sáng tạo… trong đó truyền thống yêu nước và chủ nghĩa yêu nước là cốt lõi, là dòng chảy

chính của tư tưởng văn hóa truyền thống Việt Nam

Truyền thống địa phương là một bộ phận của truyền thống dân tộc, bên cạnh những cái chung của truyền thống dân tộc mỗi địa phương, có đặc điểm

về tự nhiên, văn hóa tín ngưỡng, phong tục tập quán riêng, do đó truyền thống

địa phương mang sắc thái riêng của địa phương đó

Truyền thống là đức tính, tập quán, tư tưởng, lối sống được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác Có thể nói truyền thống là những di sản của quá khứ về các mặt, tinh thần, phẩm chất, tập quán, tục lệ, nếp sống, được kết tinh

và lưu truyền qua các thế hệ, ăn sâu vào tiềm thức con người được thể hiện qua phong cách sống, qua các mối quan hệ xã hội của con người Như vậy, truyền thống thói quen hình thành từ lâu trong lối sống, nếp nghĩ và được truyền từ đời này sang đời khác Truyền thống đó có tính ổn định tương đối

và là chuẩn mực định hướng cộng đồng

1.3.2 Nhân dân Hà Tĩnh chống quân xâm lược trước thời kì có Đảng

1.3.2.1 Phong trào hưởng ứng Dụ Cần vương

Hà Tĩnh - Căn cứ của Vua Hàm Nghi:

Khi được tin quân Pháp nổ súng ở cửa biển Đà Nẵng ngày 1 tháng 9 năm 1858, mở đầu cho quá trình xâm lược nước ta, nhân dân Hà Tĩnh tiêu biểu là các sĩ phu đã biểu lộ tinh thần yêu nước, chủ động, tích cực đem sức lực và tài chí của mình đóng góp vào sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc Nguyễn Công Trứ, nhà quân sự, nhà kinh tế và là nhà thơ lớn trong lịch sử Việt Nam cận đại, khi nghe tin giặc Pháp xâm lược đã xin vua Tự Đức cho cầm quân đánh giặc Cùng với hành động của Nguyễn Công Trứ là Phan Huân, ông đã

chỉ trích vua Tự Đức “Thiên hạ là của thiên hạ, không phải là của bệ hạ mà

chuyên giữ lấy một mình” và dâng Sớ: “phải giết Phan Thanh Giản để nghiêm quân lệnh, đuổi Trương Đăng Quế về nhà để ngăn chặn mưu gian”

Vì thế ông bị khép vào tội kháng chỉ và bị cách chức, đuổi về quê Trở về quê nhà, Phan Huân bí mật liên hệ với các sỹ phu yêu nước, tập hợp lực lượng chuẩn bị kháng Pháp Việc chưa thành thì ông lâm bệnh và mất lúc 48 tuổi Tuy vậy, những việc làm của Nguyễn Công Trứ và Phan Huân đã có tác động thúc đẩy sự ra đời của các “nghĩa đoàn sĩ” trên đất Hà Tĩnh, sẵn sàng lên đường

đánh giặc cứu nước Như vậy, từ rất sớm ở Hà Tĩnh đã dấy lên phong trào

chống triều đình Huế nhu nhược và sẵn sàng chiến đấu chống lại quân xâm

lược Pháp

Sau hiệp ước Harmand (25-8-1883), trong lúc thực dân Pháp nôn nóng muốn sớm hoàn thành việc đánh chiếm Việt Nam thì trong nội bộ triều đình Huế có nhiều biến động Tháng 12 năm 1883, Vua Hiệp Hoà thân Pháp bị phế bỏ, Kiến Phúc lên thay Ngày 31-7-1884, vua Kiến Phúc mất, em ruột là Nguyễn Phúc Ưng Lịch, còn có tên là Nguyễn Phúc Minh được đưa lên ngôi vua ngày 2-8-1884, đặt niên hiệu là Hàm Nghi Lúc này, trong triều đình Huế, Tôn Thất Thuyết là người đứng đầu phe chủ chiến, kiên quyết chống Pháp Đêm mồng 4 rạng sáng mồng 5-7-1885, phe chủ chiến đã tổ chức tấn công các căn cứ Pháp tại Huế, nhưng không thành Do tương quan lực lượng quá chênh lệch, để bảo toàn lực lượng và chuẩn bị cho cuộc kháng chiến lâu dài, Tôn Thất Thuyết đưa vua Hàm Nghi cùng đoàn tuỳ tùng ra khỏi hoàng thành, rút ra Tân Sở thuộc huyện Cam Lộ, tỉnh Quảng Trị

Ngày 13-7-1885, tại Tân Sở, vua Hàm Nghi ra Dụ Cần Vương, kêu gọi toàn dân ứng nghĩa, phò vua cứu nước Nhận thấy rõ điểm yếu của Tân Sở, để bảo toàn lực lượng, tránh sự truy lùng gắt gao của quân Pháp, Tôn Thất Thuyết đưa vua Hàm Nghi đi theo đường phía tây Trường Sơn trên đất nước Lào rồi ra sơn phòng Ấu Sơn trên đất Hà Tĩnh Trong lúc này trên đất Hà Tĩnh có quân của Tôn Thất Đạm là con Tôn Thất Thuyết đóng ở Kỳ Anh và Cẩm Xuyên Tại đây vua Hàm Nghi lại ra Dụ Cần Vương thứ hai (20-9-1885)

tố cáo giặc Pháp và cổ vũ, động viên nhân dân chiến đấu đến cùng vì sự nghiệp giúp vua, cứu nước Đất Hà Tĩnh đã trở thành căn cứ địa của vua Hàm Nghi trong phong trào Cần vương chống Pháp

Hưởng ứng Dụ Cần Vương, phong trào chống Pháp của nhân dân ta cuối thế kỷ XIX đã lan rộng khắp các địa phương trong cả nước mà mạnh nhất là ở Bắc kỳ và Trung kỳ Hà Tĩnh là một trong những địa phương có phong trào mạnh ở khu vực Bắc Trung kỳ Đó là các cuộc khởi nghĩa của Lê Ninh ở Đức Thọ, khởi nghĩa của Cao Thắng, Cao Nữu ở Hương Sơn; Nguyễn Trạch và Nguyễn Chanh ở Can Lộc; Ngô Quảng và Hà Văn Mỹ ở Nghi Xuân; Nguyễn Huy Thuận ở Thạch Hà; Nguyễn Thoại ở Hương Khê; Phan Đình Phùng ở Đức Thọ Trong đó tiêu biểu nhất là cuộc khởi nghĩa do Lê Ninh và Phan Đình Phùng lãnh đạo

Khởi nghĩa Lê Ninh

Lê Ninh sinh tại xã Trung Lễ, huyện Đức Thọ tỉnh Hà Tĩnh, là người đầu tiên hưởng ứng Dụ Cần Vương ở Hà Tĩnh Ngày 15-3-1874, triều đình nhà Nguyễn ký Hòa ước Giáp Tuất thuận giao Nam Kỳ cho Pháp Sẵn lòng căm thù quân xâm lược, Lê Ninh tham gia phong trào đấu tranh của Trần Tấn

và Đặng Như Mai ở Nghệ An chống lại sự nhượng bộ này của nhà Nguyễn Cuộc đấu tranh thất bại, Lê Ninh bị bắt giam gần một năm Sau khi được thả, ông về quê tôn Lê Năng làm thầy, rồi cùng với bốn người em trai nghiên cứu binh thư, tập rèn võ nghệ, mộ trai tráng ở làng Trung Lễ và làng Phù Long, lập đồn Trung Lễ, mở xưởng rèn đúc vũ khí, tích trữ lương thực và luyện tập binh sĩ để sẵn sàng chiến đấu

Sau khi nghe tin vua Hàm Nghi ban Dụ Cần Vương, Lê Ninh cùng với các em kêu gọi nhân dân trong vùng ứng nghĩa Ngày 2 tháng 10 năm Ất Dậu, nhận được mật lệnh của nhà vua, Lê Ninh đã phối hợp với lực lượng của Nguyễn Duy Chanh, Nguyễn Duy Trạch ở Can Lộc, Nguyễn Cao Đôn ở Thạch Hà, bất ngờ đột nhập đánh thành Hà Tĩnh, giết chết Bố chánh Lê Đại,

bắt sống Án sát Trịnh Vân Bưu, giải phóng tù nhân (trong đó có Cao Thắng)

và thu toàn bộ khí giới, vàng bạc, lương thực và một số voi cùng ngựa chiến

Hạ xong thành Hà Tĩnh, Lê Ninh được phong làm Bang biện quân vụ, giao coi giữ đồn Trung Lễ Đây là chiến công đầu tiên và cũng là chiến công vang dội nhất của ông

Cuối năm 1885, quân Pháp cùng với quân triều đình từ Nghệ An kéo đến tấn công đồn Trung Lễ và phóng hỏa đốt làng Trước lực lượng mạnh của quân địch, Lê Ninh đã cho quân rút về vùng rừng núi ở giữa hai huyện Hương Sơn và Thanh Chương Năm 1886, Lê Ninh cầm quân đánh đồn Dương Liễu bắt sống và trừng trị viên chỉ huy tên là Binh Duật Thấy lực lượng của Lê Ninh ngày càng lớn mạnh, quân Pháp cùng quân triều đìnhđóng ở Vinh tổ chức tấn công đồn Trung Lễ Lê Ninh chỉ huy nghĩa quân chống trả quyết liệt, nhưng

do lực lượng địch mạnh, nghĩa quân phải rút quân lên đóng ở vùng rừng núi Bạch Sơn (huyện Hương Sơn, Hà Tĩnh) phối hợp chiến đấu với nghĩa quân Hương khê do Phan Đình Phùng Lãnh đạo Ở nơi rừng sâu, núi thẳm, Lê Ninh

bị ốm nặng và qua đời năm 1887 Lê Ninh mất, các con trai ông là Lê Khai,

Lê Phác, Lê Trực tiếp tục chỉ huy nghĩa quân chiến đấu và sau đó gia nhập cuộc khởi nghĩa của Phan Đình Phùng

Khởi nghĩa Hương Khê (1885-1896)

Đây là cuộc khởi nghĩa có quy mô lớn nhất và kéo dài nhất trong phong trào Cần Vương chống Pháp cuối thế kỷ XIX Cuộc khởi nghĩa kéo dài từ

1885 đến 1896, do Phan Đình Phùng lãnh đạo Phan Đình Phùng (1847-1895) quê ở xã Tùng Ảnh, huyện Đức Thọ, tỉnh Hà Tĩnh Khi triều đình kháng chiến chạy ra Hà Tĩnh, ông đã lên yết kiến vua Hàm Nghi và Tôn Thất Thuyết, rồi được giao trọng trách tổ chức phong trào kháng chiến ở Hà Tĩnh Cùng tham gia xây dựng và có công rất lớn trong cuộc khởi nghĩa Hương Khê là tướng Cao Thắng

Suốt mười năm cuối thế kỷ XIX (1885-1895), dựa vào địa thế núi rừng hiểm trở, Phan Đình Phùng đã tổ chức, xây dựng lực lượng nghĩa quân và chỉ huy cuộc chiến đấu, trở thành người chỉ huy tối cao của phong trào kháng Pháp ở đây Địa bàn hoạt động của nghĩa quân bao gồm bốn tỉnh Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh và Quảng Bình, trong đó địa bàn chính là Nghệ An -

Hà Tĩnh Sang đầu năm 1889, nghĩa quân bắt đầu đẩy mạnh hoạt động trên khắp địa bàn Nghệ- Tĩnh, liên tục tổ chức tập kích địch, diệt viện và chống càn quét Trước sự lớn mạnh của phong trào, quân Pháp một mặt tăng cường càn quét, thu hẹp dần phạm vi hoạt động của nghĩa quân, mặt khác tìm cách cắt đứt mối liên hệ giữa các quân thứ và nghĩa quân với nhân dân Trước tình hình đó, nghĩa quân phải rút lên núi Quạt, rồi núi Vụ Quang (Hương Khê)

Ngày 17-10-1894, nghĩa quân Phan Đình Phùng đánh thắng một trận lớn ở Vụ Quang Thắng trận lớn, nhưng nghĩa quân ngày càng suy yếu, quân

số giảm sút Trong một trận ác chiến, chủ tướng Phan Đình Phùng bị thương

và hy sinh ngày 28-12-1895

Mặc dù cuối cùng các cuộc khởi nghĩa hưởng ứng Dụ Cần Vương chống Pháp đều bị thất bại, nhưng cuộc khởi nghĩa của Lê Ninh và nhất là cuộc khởi nghĩa Hương Khê do Phan Đình Phùng lãnh đạo trên đất Hà Tĩnh

là một trong những phong trào tiêu biểu nhất của phong trào Cần Vương chống xâm lược Pháp cuối thế kỷ XIX ở Hà Tĩnh và cả nước

1.3.2.2 Các phong trào đấu tranh nổ ra ở Hà Tĩnh vào những năm cuối thế kỷ XIX và đầu thế kỷ XX

Hưởng ứng phong trào Duy tân, phong trào Đông Du:

Vào những năm đầu thế kỷ XX, ở nước ta nổi lên phong trào Duy Tân

do Phan Châu Trinh phát động tại miền Trung và phong trào Đông Du 1909) do Phan Bội Châu đề xướng

(1905-Tại Nghệ An và Hà Tĩnh, hai nhân vật nhiệt thành với công cuộc cải cách là Đặng Nguyên Cẩn và Ngô Đức Kế Hai ông cùng góp vốn lập Triều Dương thương quán (6-1906) Được sự hưởng ứng đông đảo của giới sĩ phu

và dân chúng, phong trào ngày càng phát triển mạnh, nhất là trong các trường học nổi tiếng ở vùng Nghệ- Tĩnh như trường Võ Liệt ở huyện Thanh Chương (Nghệ An) và trường Phong Phú ở huyện Thạch Hà (Hà Tĩnh) Bởi vậy, chính quyền thực dân và phong kiến tìm mọi cách ngăn cấm Đặng Nguyên Cẩn đang là đốc học Hà Tĩnh bị đổi vào Bình Thuận, Ngô Đức Kế bị bắt vì tội

“mưu loạn”

Trong phong trào Đông Du của Phan Bội Châu, cùng với nhiều thanh niên ở Trung Kỳ, tỉnh Hà Tĩnh cũng có nhiều người xuất dương, trong đó huyện Can Lộc có 2 người là Nguyễn Giám ở xã Hồng Lộc, Mai Đình Hòe ở Tân Lộc Cùng với việc hưởng ứng phong trào Duy Tân và Đông Du, trong thời gian này các cuộc vũ trang chống Pháp vẫn tồn tại ở Nghệ Tĩnh Lê Quyên người Đức Thọ và Ngô Quảng người Nghi Lộc vẫn duy trì căn cứ ở

Bố Lư (huyện Nghi Lộc) và Hồng Lĩnh (huyện Nghi Xuân) tổ chức các hoạt động

vũ trang chống Pháp

Hưởng ứng phong trào trung kỳ kháng thuế:

Phong trào chống sưu thuế ở miền Trung năm 1908 nổi lên như một sự kiện tiêu biểu của phong trào yêu nước chống Pháp ở Việt Nam trong những năm đầu thế kỷ XX Đây là một cuộc đấu tranh chính trị bất bạo động có quy

Nam, lan rộng ra các tỉnh Nam Trung Kỳ, rồi nhanh chóng lan ra các tỉnh Thừa Thiên, Quảng Trị và đến tận các tỉnh Hà Tĩnh, Nghệ An Về phong trào

phái văn học đến phái cần vương nghĩa hội, thường một mạch câu thông với nhau Đến phong triều tân học cải cách cùng Đông học thì dùi trống rập nhau, dân Nghệ Tĩnh hò reo như gió đưa diều Hà Tĩnh thì huyện Can Lộc cùng

miền làng Hạ Lỗi, Kỳ Trúc, dân chúng tụ tập vây huyện, Nghệ An dân cũng xôn xao tụ tập và truyền đơn dán yết thị kể tội quan lại rất kịch liệt…”[27;

170]

Người khởi xướng phong trào này ở Hà Tĩnh là Lê Văn Quyên Người lãnh đạo chủ chốt trong phong trào chống thuế ở Nghệ Tĩnh là Nguyễn Hàng Chi Khi phong trào chống thuế ở Quãng Ngãi diễn ra, Nguyễn Hàng Chi đã liên lạc với các sĩ phu trong vùng bàn kế hoạch vận động nhân dân đứng lên đấu tranh

Cùng với Lê Văn Quyên, Nguyễn Hàng Chi, ở Hà Tĩnh còn có những nhân vật xuất sắc như Lê Huân, Ngô Đức Kế, Đặng Văn Bá, Trịnh Khắc Lập, Nguyễn Danh Phương… là những nhân vật xuất sắc, đi đầu trong cuộc vận động phong trào chống thuế ở địa phương mình Các ông còn tích cực vận động Duy Tân, mở rộng Triều Dương thương quán ra huyện Nghi Lộc, Quỳnh Lưu, Thanh Chương Những yếu nhân này đã tìm cách liên lạc với các

sĩ phu trong và ngoài tỉnh để mở rộng, liên kết phong trào nhằm chống chính sách thống trị của thực dân Pháp và sự bóc lột của chính quyền phong kiến, đòi quyền lợi cho quần chúng nhân dân

Mục tiêu của phong trào đã đáp ứng đúng nguyên vọng của người nông dân, vì thế lực lượng tham gia phong trào xin xâu, giảm thuế chủ yếu là nông dân Mở đầu phong trào trên đất Hà Tĩnh là cuộc đấu tranh của nông dân huyện Can Lộc, sau đó lan khắp các phủ, huyện trong tỉnh Phong trào diễn ra mạnh mẽ nhất là ở huyện Nghi Xuân, Thạch Hà

Các cuộc vận động đấu tranh chống thuế, xin xâu diễn ra dưới hình thức biểu tình là chủ yếu Ban đầu họ cùng nhau dán tờ hiệu triệu lên các cây

to ngoài đường để hô hào, kêu gọi nhân dân cùng tham gia Tại Hà Tĩnh, từng đoàn người không có vũ khí từ các tổng, xã kéo đến phủ, huyện Nghi Xuân, Can Lộc, Thạch Hà, Đức Thọ để đấu tranh Tuy vậy, một số cuộc biểu tình được chuẩn bị các loại vũ khí thô sơ, sẵn sàng chống lại sự đàn áp

của chính quyền đã tạo nên được sức mạnh đáng kể trong các cuộc biểu tình đấu tranh chống thuế

Sự kết hợp chặt chẽ giữa các cuộc biểu tình chống thuế ôn hoà với hình thức khởi nghĩa vũ trang là nét đặc sắc nhất của phong trào yêu nước ở Hà Tĩnh trong năm 1908, là biểu hiện sự kết hợp lực lượng của hai phái bạo động

và cải lương Tuy các cuộc biểu tình ở nơi đây không lớn như ở Quảng Nam, Quảng Ngãi và diễn ra muộn, nhưng mang tính quyết liệt, đặc biệt, do có sự chuẩn bị từ trước nên các cuộc đấu tranh ở Hà Tĩnh có tổ chức chặt chẽ và thống nhất

1.3.3 Nhân dân Hà Tĩnh trong cao trào cách mạng dưới sự lãnh đạo của Đảng tiến tới Cách mạng Tháng Tám năm 1945

1.3.3.1 Sự ra đời các tổ chức tiền thân của Đảng

Sau phong trào chống thuế năm 1908, thực dân Pháp ra sức đàn áp các hoạt động yêu nước của nhân dân ta, do vậy phong trào của nông dân ở các tỉnh Trung Trung Kỳ và Nam Trung Kỳ hầu như lắng xuống Tuy vậy, tại Bắc Trung Kỳ, đặc biệt là ở Nghệ- Tĩnh, các phong trào đấu tranh của nông dân ở các vùng nông thôn và công nhân ở các nhà máy, xưởng thợ vẫn tiếp tục nổ

ra, trở thành những nhân tố quan trọng quyết định để những tư tưởng cách mạng mới đâm chồi nẩy lộc trên quê hương Nghệ Tĩnh Đó là sự ra đời của các tổ

chức tiền thân của Đảng

Ngày 14-7-1925, tại núi Con Mèo (Bến Thuỷ, tỉnh Nghệ An) một số tù chính trị cũ ở Trung kỳ như Lê Văn Huân, Nguyễn Đình Kiên, một số giáo viên như Trần Mộng Bạch, Trần Phú, Hà Huy Tập và một số nhóm sinh viên Trường Cao đẳng Sư phạm Hà Nội như Tôn Quang Phiệt, Đặng Thai Mai đã lập ra Hội Phục Việt (còn được gọi là Đảng Phục Việt) sau đổi tên thành Hội Hưng Nam Đến năm 1926, tổ chức này đổi thành Việt Nam Cách mạng Đảng, đến tháng 7-1927 lại đổi thành Việt Nam Cách mạng Đồng chí Hội Hội đã nhiều lần họp bàn với Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên

nhưng không thành Ngày 14-7-1928, Hội họp đại hội tại Huế quyết định lấy tên là Tân Việt Cách mạng Đảng Sau ngày thành lập, Tân Việt Cách mạng Đảng phát triển rất mạnh ở Nghệ An và Hà Tĩnh

Vào khoảng tháng 10-1925, Hà Huy Tập - một tri thức cách mạng, sau này là Tổng Bí thư của Đảng Cộng sản Đông Dương về dạy học ở thành phố Vinh Nghệ An Qua quá trình tìm hiểu thực tế, Hà Huy Tập đã tổ chức nhiều cuộc diễn thuyết, truyền bá những tư tưởng yêu nước cho tầng lớp thanh niên

Hà Tĩnh Tháng 2-1927, tổ chức Tân Việt huyện Thạch Hà ra đời Tháng

7-1927, các đồng chí Hồ Văn Ninh, Hồ Hữu Yên người xã Cổ Đạm được kết nạp vào Đảng Tân Việt tại Thị xã Hà Tĩnh, sau đó được tổ chức phân công về Nghi Xuân vừa tiếp tục dạy học vừa tìm cách gây dựng phong trào Cuối năm

1927, Tân Việt huyện Nghi Xuân được thành lập do đồng chí Hồ Hữu Yên làm tổ trưởng

Tháng 6-1925 lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc sáng lập ra tổ chức Việt Nam Cách mạng Thanh niên ở Quảng Châu (Trung Quốc) gọi tắt là Thanh niên Tiểu tổ đầu tiên được ra đời ở thành phố Vinh, Nghệ An dưới sự lãnh đạo của đồng chí Nguyễn Sỹ Sách quê ở làng Tú Viên (Thanh Chương) với trọng trách Bí thư Kỳ bộ Thanh niên Trung Kỳ Do hoạt động của Hội Việt Nam cách mạng thanh niên, chủ nghĩa Mác- Lênin đã xâm nhập sâu vào các tầng lớp nhân dân lao động Nghệ- Tĩnh nhất là công nhân, nông dân Hiệu buôn Yên Xuân ở làng Dương Xuân là một điển hình về hoạt động của Việt Nam Cách mạng Thanh niên ở các phủ huyện trong tỉnh Bên ngoài cơ sở này mang danh nghĩa là hiệu buôn nhưng bên trong là cơ sở kinh tài và nơi liên lạc của Hội

Cùng với tổ chức Tân Việt, tổ chức Việt Nam Cách mạng Thanh niên ở

Hà Tĩnh cũng sớm được thành lập Đồng chí Trần Hữu Thiều, người huyện Anh Sơn hoạt động trong tổ chức trên đã trở thành Bí thư lâm thời đầu tiên của Tỉnh bộ Hà Tĩnh Tổ chức Việt Nam Cách mạng Thanh niên đã góp phần

truyền bá chủ nghĩa Mác- Lênin vào các tầng lớp nhân dân, tạo một bước chuyển biến nhảy vọt trong phong trào yêu nước ở Hà Tĩnh Được chủ nghĩa Mác- Lênin soi sáng, nhiều Đảng viên Tân Việt của Hà Tĩnh sau này đã trở thành đảng viên của Đảng Cộng sản

Giữa năm 1929, Đông Dương Cộng sản Đảng ở Bắc Kỳ được thành lập Đông Dương Cộng sản Đảng đã cử đồng chí Nguyễn Phong Sắc và Trần Văn Cung vào Nghệ- Tĩnh để xây dựng cơ sở Các đồng chí này đã bắt liên lạc với đồng chí Võ Mai lập ra Đông Dương Cộng sản Đảng, đặt trụ sở đặt tại làng Vang nay là làng Đông Vĩnh thành phố Vinh Từ đây, nhiều cơ sở của Việt Nam Cách mạng Thanh niên đã bắt liên lạc và chuyển thành các chi bộ Đông Dương Cộng sản Đảng

Năm 1929, do ảnh hưởng của Đông Dương cộng sản Đảng, phái cấp tiến trong Đảng Tân Việt ra thông đạt giải tán Đảng này để thành lập Đông Dương Cộng sản Liên đoàn Ngày 1-1-1930, tại bến đò Trai (Đức Thọ, Hà Tĩnh), Đông Dương Cộng sản Liên đoàn được thành lập Sự ra đời của Đông Dương Cộng sản Liên đoàn là phù hợp với xu thế phát triển tất yếu của cách mạng Việt Nam, đáp ứng đúng nguyện vọng của các tầng lớp nhân dân và của

cả dân tộc

Như vậy, là đến tháng 1-1930, ở Hà Tĩnh đã có 2 tổ chức cộng sản cùng hoạt động: Đông Dương Cộng sản Đảng, Đông Dương Cộng sản Liên Đoàn Trong 2 tổ chức trên thì Đông Dương Cộng sản Đảng đóng vai trò tích cực nhất, có ảnh hưởng lớn đến phong trào cách mạng Nghệ- Tĩnh giai đoạn này

1.3.3.2 Đảng bộ Đảng Cộng Sản Việt Nam tỉnh Hà Tĩnh được thành lập

Ngày 3-2-1930, tại Hương Cảng, Trung Quốc, đồng chí Nguyễn Ái Quốc đã chính thức thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam Sự kiện trọng đại này có ý nghĩa và tác dụng to lớn đến tiến trình thành lập tổ chức Đảng Cộng

sản ở Hà Tĩnh Hà Tĩnh là một trong những địa phương có Đảng bộ ra đời sớm ngay sau khi Đảng Cộng sản Việt Nam được thành lập

Sau khi Đảng Cộng sản Đông Dương được thành lập, đồng chí Nguyễn Phong Sắc với trách nhiệm Uỷ viên Ban chấp hành Trung ương lâm thời triệu tập Kỳ bộ Đông Dương Cộng sản Đảng ở Trung Kỳ và các đại biểu của Đông Dương Cộng sản Liên Đoàn ở Nghệ An, Hà Tĩnh họp tại thị xã Vinh để thành lập Phân cục Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam ở Trung Kỳ Ban chấp hành Phân cục Trung ương gồm có 3 đồng chí: Nguyễn Phong Sắc, Lê Mao,

Lê Viết Thuật do đồng chí Nguyễn Phong Sắc làm Bí thư

Tháng 9-1930, tại nhà ông Mai Kính, xã Thạch Việt, Thạch Hà, dưới sự chủ trì của Bí thư lâm thời Trần Hữu Thiều, Đại hội đã bầu ra Ban chấp hành Tỉnh ủy Hà Tĩnh gồm Nguyễn Châu, Trần Hưng, Võ Quế, Bùi Thi, Nguyễn Trọng Hào do Nguyễn Châu làm Bí thư

Nhờ sự nỗ lực của các đồng chí trong Xứ ủy và các Tỉnh ủy, chỉ sau một thời gian ngắn, hệ thống tổ chức Đảng từ Xứ ủy đến cơ sở đã hình thành Dưới sự lãnh đạo của Đảng, trong những năm 1930-1931, nhân dân Hà Tĩnh

đã cùng với nhân dân tỉnh Nghệ An vùng dậy làm nên cao trào cách mạng rộng lớn, quyết liệt và giành được những thành quả quan trọng, góp phần đẩy mạnh các phong trào đấu tranh mà điển hình là phong trào Xô Viết

1.3.3.3 Phong trào Xô Viết Nghệ- Tĩnh (1930-1931)

Xô viết Nghệ- Tĩnh là tên gọi cho phong trào đấu tranh của công nhân và nông dân Nghệ An và Hà Tĩnh, được coi là đỉnh cao của phong trào Cách mạng trong những năm 1930-1931 và là phong trào Cách mạng đầu tiên dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam kể từ khi Đảng được thành lập Phong trào đấu tranh ở Nghệ An và Hà Tĩnh mở đầu bằng cuộc biểu tình lớn nhân ngày Quốc tế Lao động 1-5-1930 tại ngã ba thành phố Vinh - Bến Thủy và nông dân 5 xã ven thành phố Vinh, dưới sự lãnh đạo của

Xứ uỷ Trung Kỳ Đảng Cộng sản Việt Nam Từ đó đến tháng 8-1930, tại Nghệ

An, Hà Tĩnh đã có 97 cuộc bãi công và biểu tình của công nhân và nông dân, nổi bật là cuộc bãi công của công nhân Nhà máy Diêm đã dẫn đến cuộc tổng bãi công của toàn thể công nhân khu công nghiệp Bến Thuỷ Cuối tháng 8-

1930, hàng chục vạn nông dân các huyện Can Lộc, Thạch Hà, Cẩm Xuyên, Kỳ Anh nổi dậy với quy mô lớn, quyết liệt

Ngày 12-9-1930, thực dân Pháp cho máy bay ném bom xuống các đoàn biểu tình của nông dân huyện Hưng Nguyên, làm chết 217 người và 120 người bị thương Sự hy sinh của hàng trăm người khiến cho lòng căm thù thực dân Pháp của các tầng lớp nhân dân lên cao độ Các cuộc biểu tình biến thành các cuộc đấu tranh vũ trang, nhân dân đốt huyện đường, phá nhà lao

Hệ thống chính quyền cơ sở của thực dân, phong kiến bị tê liệt, một số nơi tan

rã Xô Viết - một hình thức mới về chính quyền của người lao động được thành lập làm chức năng của chính quyền cách mạng do giai cấp công nhân lãnh đạo

Từ đầu tháng 9, phong trào biểu tình quần chúng lan mạnh sang Hà Tĩnh Ngày 7-9, hơn 1.000 nông dân Can Lộc mang theo gậy gộc, giáo mác, trống, tù và biểu tình và tấn công chiếm huyện đường, đốt giấy tờ, sổ sách, giải thoát tù chính trị Ngày hôm sau, biểu tình quần chúng nổ ra ở khắp các huyện ở Hà Tĩnh Tuy phong trào ở đây bùng phát muộn hơn, nhưng ngay từ đầu đã diễn ra rất quyết liệt Khắp nơi dân chúng biểu tình chiếm huyện lỵ, trừng trị hào lý, đánh đuổi binh lính Chỉ trong vòng vài tuần lễ, chính quyền thực dân, phong kiến ở nông thôn Hà Tĩnh dường như tan vỡ hoàn toàn

Chính quyền Xô Viết được hình thành hàng loạt tại nhiều xã thuộc các huyện, thị trong tỉnh Ở Hà Tĩnh là Can Lộc, Thạch Hà, Đức Thọ Các chính quyền Xô Viết một mặt thi hành các chính sách mới, mặt khác phá bỏ hệ thống chính quyền cũ, trưng thu đất, thóc gạo, tiền bạc của các địa chủ, đồng thời đòi yêu sách với các chủ xưởng, chủ tàu

Lo sợ trước sự phát triển mạnh mẽ của phong trào Xô Viết Nghệ Tĩnh, đến giữa năm 1931, thực dân Pháp tiến hành khủng bố dã man Phong trào Xô Viết Nghệ Tĩnh lắng xuống Hàng trăm người bị bắt, bị kết án tù giam trong các nhà tù ở Nghệ An, Đà Nẵng, Buôn Mê Thuột, Côn Đảo

Để chống lại sự đàn áp của thực dân Pháp, trong tháng 4 và tháng 5 năm 1931, đảng bộ các địa phương ở Hà Tĩnh đã lãnh đạo nhân dân và tự vệ

đỏ các huyện Can Lộc, Đức Thọ, Hương Khê tổ chức nhiều cuộc vây đồn địch, phản đối khủng bố trắng Ngày Quốc tế lao động 1-5-1931 vẫn được tổ chức kỷ niệm sôi nổi ở nhiều nơi, với nhiều hình thức phong phú như mittinh, treo cờ, rải truyền đơn, khua trống, mõ

Phong trào Xô Viết Nghệ Tĩnh có ý nghĩa lịch sử to lớn Chủ tịch Hồ Chí Minh đánh giá: “Tuy đế quốc Pháp đã dập tắt phong trào đó trong biển máu, nhưng Xô viết Nghệ Tĩnh đã chứng tỏ tinh thần oanh liệt và năng lực cách mạng của nhân dân lao động Việt Nam Phong trào tuy thất bại, nhưng

nó rèn luyện lực lượng cho cuộc Cách mạng tháng Tám thắng lợi sau này” [17; 9)

1.3.3.4 Phong trào đòi dân sinh, dân chủ (1936-1939)

Từ năm 1936, phong trào đấu tranh của nhân dân ta chuyển sang những hình thức mới với nội dung chống phát xít, chống chiến tranh, đòi các quyền dân sinh, dân chủ và cải thiện đời sống

Đầu năm 1937, từ Nam tới Bắc, nhân dân lao động tổ chức mít tinh, biểu dương lực lượng nhân dịp Justin Godart, phái viên của Chính phủ Mặt trận Bình dân Pháp sang Việt Nam điều tra tình hình Tại Hà Tĩnh, quê hương của phong trào Xô Viết quật khởi, cuộc đón tiếp Godart đã được cơ sở Đảng

và quần chúng địa phương chuẩn bị khá chu đáo Khoảng một tháng trước đó,

Xứ uỷ và Tỉnh uỷ đã chỉ đạo các cán bộ mở cuộc tuyên truyền, vận động rộng khắp trong các tầng lớp nhân dân, nhất là công nhân và nông dân về chủ trương mới của Đảng và về việc thu thập Dân nguyện Các chính trị phạm vừa

được tha về cũng nhanh chóng nhập cuộc, hoạt động rất tích cực Hơn 8.000 người, chủ yếu là công nhân và nông dân đã tập hợp, hàng ngũ chỉnh tề, cùng

hô vang các khẩu hiệu “Ủng hộ Mặt trận Bình dân!” “Tự do, cơm áo, việc làm!” Sau khi diễu hành qua một số đoạn phố chính, đoàn biểu tình giải tán trong trật tự Trong thời gian này, ở Hà Tĩnh còn nổ ra các cuộc đấu tranh của nông dân chống lại các thói hà lạm, áp bức, bóc lột của hào lý, chức dịch dưới danh nghĩa “phe hộ” chống lại “phe hào” Ở các huyện Hương Sơn, Can Lộc, Nghi Xuân và một số nơi khác, “phe hộ” của nông dân thậm chí đã đủ mạnh trấn áp và vây bắt hào lý giữa ban ngày, một số hủ tục và các thói hà lạm của tầng lớp thống trị ở nông thôn đã bị dân chúng tuyên bố xoá bỏ

Cuộc vận động tranh cử ở Trung Kỳ đã thực sự trở thành một cuộc đấu tranh công khai của nhân dân chống lại chính quyền thực dân, thu hút được đông đảo quần chúng tham gia Các tầng lớp nhân dân Hà Tĩnh đã rất tích cực tham gia bỏ phiếu cho “phe Bình dân” Kết quả là “phe Bình dân” đã giành thắng lợi áp đảo: toàn bộ 18 ứng cử viên của “phe Bình dân”, trong

đó có ba chiến sĩ cộng sản, đều đắc cử, trở thành nghị viên của Viện Dân biểu Trung Kỳ Thắng lợi của “phe Bình dân” trong và sau cuộc vận động tranh cử vào Viện Dân biểu Trung Kỳ năm 1937 là đóng góp rất có ý nghĩa vào cuộc vận động chung vì các quyền dân sinh, dân chủ của quần chúng nhân dân dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Đông Dương, trong đó có một phần đóng góp của nhân dân Hà Tĩnh

1.3.3.5 Hà Tĩnh cùng cả nước Tổng khởi nghĩa giành chính quyền

Tháng 9-1939, chiến tranh thế giới lần thứ hai bùng nổ Hà Tĩnh cũng như Nghệ An là nơi giàu truyền thống đấu tranh cách mạng, cho nên ngay từ những ngày đầu chiến tranh, thực dân Pháp đã tăng cường đàn áp, khủng bố

Vì vậy đến cuối năm 1939, hầu hết các cán bộ chủ chốt của Hà Tĩnh đều bị địch bắt Cùng với việc bắt giam các cán bộ cách mạng, thực dân Pháp còn

tăng cường bắt lính, bắt phu, thu thuế… khiến đời sống nhân dân ngày càng

cơ cực, lòng căm thù thực dân Pháp càng tăng gấp bội

Sau ngày Nhật đảo chính Pháp và sau khi Ban vận động thành lập Việt Minh liên tỉnh Nghệ- Tĩnh được thành lập thì cao trào chống Nhật cứu nước ở Nghệ- Tĩnh dấy lên rất mạnh mẽ Tháng 6-1945, Đại hội đại biểu Việt Minh hai tỉnh họp bầu Ban chấp hành Việt Minh và bàn kế hoạch lãnh đạo chuẩn bị khởi nghĩa giành chính quyền Được tin Nhật đầu hàng Đồng minh vô điều kiện, ngày 16 tháng 8, Ủy ban khởi nghĩa Nghệ Tĩnh được thành lập và quyết định khởi nghĩa giành chính quyền

Ở Hà Tĩnh, ngay chiều 16 tháng 8 cuộc khởi nghĩa giành chính quyền

đã thắng lợi ở huyện Can Lộc Tiếp sau Can Lộc là Thạch Hà, Cẩm Xuyên (ngày 17-8), Kỳ Anh, Đức Thọ, Thị xã Hà Tĩnh ngày (ngày 18-8) và Hương Sơn, Hương Khê (ngày 21-8) Như vậy chỉ trong vòng có 6 ngày từ ngày 16 đến ngày 21-8, cuộc khởi nghĩa giành chính quyền ở Hà Tĩnh đã thắng lợi Cùng với nhân dân cả nước, nhân dân Hà Tĩnh đã góp phần không nhỏ vào thắng lợi của cuộc đấu tranh chống thực dân Pháp, phát xít Nhật và triều đình phong kiến giành độc lập dân tộc, lập nên nhà nước công nông đầu tiên ở Đông Nam Á, mở ra một kỷ nguyên mới trong lịch sử dân tộc: Kỷ nguyên độc lập, tự do và chủ nghĩa xã hội

1.3.4 Nhân dân Hà Tĩnh trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược

Hà Tĩnh là giải phóng, là hậu phương trong kháng chiến chống cuộc chiến tranh xâm lược lần thứ II của thực dân Pháp Trong hoàn cảnh đó quân

và dân Hà Tĩnh phát huy truyền thống xây dựng quê hương, xây dựng hậu phương và chi viện ngày càng nhiều sức người, sức của góp phần làm nên thắng lợi của cuộc kháng chiến

Trước hết, tập trung khôi phục đảng bộ, ổn định đời sống nhân dân, bước đầu xây dựng chế độ mới: khôi phục lại các cơ quan lãnh đạo, xây dựng

và kiện toàn lại Đảng bộ Ngày 28-8-1945 hội nghị cán bộ Việt Minh đã họp đưa ra chủ trương “nhanh chóng ổn định chính trị, thực hiện một số cải cách

xã hội”, “giải quyết những khó khăn về kinh tế, đời sống, tập trung xây dựng lực lượng vũ trang để bảo vệ địa phương”; đổi Chính phủ cách mạng lâm thời

Hà Tĩnh thành Ủy ban nhân dân cách mạng lâm thời Hà Tĩnh Ngày

12-12-1945, Đảng bộ Hà Tĩnh mở Đại hội đại biểu lần 1 Đảng bộ chỉ đạo cứu đói,

ổn định đời sống nhân dân và đẩy mạnh các hoạt động sản xuất, tổ chức phong trào chống nạn mù chữ, xây dựng đời sống mới

Đấu tranh bảo vệ chính quyền chuẩn bị kháng chiến: tháng 9-1945 đến 12-1946, đồng thời với việc xây dựng và cũng cố cơ sở chính trị, kinh tế, xã hội làm nền móng cho xã hội mới, Đảng bộ Hà Tĩnh đã lãng đạo quân dân trong tĩnh đấu tranh chống lại các âm mưu chống phá của kẻ địch, bảo vệ chính quyền cách mạng đã giành được nhiều thắng lợi to lớn

Suốt 9 năm kháng chiến, quân dân Hà Tĩnh đã cảnh giác, chủ động đánh bại các cuộc tập kích, xâm nhập phá hoại của kẻ thù Hà Tĩnh cũng đã hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ chi viện tiền tuyến, góp phần vào thắng lợi vĩ đại của dân tộc trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược Con

em tỉnh nhà luôn phát huy bản chất truyền thống tốt đẹp của quê hương, chiến đấu kiên cường, lập nhiều công lớn, tiêu biểu là tấm gương hy sinh oanh liệt của anh hùng liệt sỹ Nguyễn Đô Lương, Nguyễn Xuân Lực, Phan Đình Giót trong chiến dịch Điện Biên Phủ “lừng lẫy địa cầu”

1.3.5 Nhân dân Hà Tĩnh trong cuộc kháng chiến chống đế quốc Mỹ xâm lược

Từ thắng lợi kháng chiến 9 năm, nhân dân Hà Tĩnh dưới sự lãnh đạo của Đảng bộ đã vượt lên khó khăn chồng chất của hậu quả chiến tranh, của thiên tai khắc nghiệt để đồng lòng bắt tay vào hàn gắn vết thương chiến tranh, khôi phục và từng bước phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội, làm hậu phương vững chắc cho cuộc đấu tranh thống nhất nước nhà Những thắng lợi bước

đầu trong thời kỳ cải tạo xã hội chủ nghĩa và phát triển kinh tế, văn hóa đã khẳng định đường lối lãnh đạo đúng đắn của Đảng bộ, đồng thời biểu lộ tinh thần yêu nước, yêu chủ nghĩa xã hội, một lòng theo Đảng của nhân dân Hà Tĩnh Hưởng ứng lời kêu gọi của Đảng, Hà Tĩnh kiên cường cùng cả nước tiến hành cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước, quyết tâm đánh thắng giặc

Mỹ xâm lược

Luôn tha thiết với nguyện vọng hòa bình, lấy giải pháp chính trị thay cho tiếng súng chiến tranh, không một người Việt Nam nào có lòng yêu nước thương nòi mà không vui mừng phấn khởi Nhưng ngày vui ấy đến với nhân dân Hà Tĩnh cũng như miền Nam thật quá ngắn ngủi Đế quốc Mỹ đã thay chân thực dân Pháp thực hiện một chính sách thực dân kiểu mới ở miền Nam nước ta Âm mưu của Mỹ là tiêu diệt phong trào yêu nước của nhân dân ta, thôn tính miền Nam, chia cắt lâu dài Việt Nam, biến miền Nam Việt Nam thành thuộc địa kiểu mới và căn cứ quân sự của Mỹ, lập phòng tuyến ngăn chặn chủ nghĩa xã hội lan xuống Đông Nam Á, lấy miền Nam để làm căn cứ tấn công miền Bắc hòng đè bẹp và đẩy lùi Chủ nghĩa xã hội ở vùng này và uy hiếp các nước xã hội chủ nghĩa khác Từ đây cuộc đấu tranh của nhân dân miền Nam nói chung và nhân dân Hà Tĩnh nói riêng sẽ bắt đầu bước vào một cuộc chiến đấu mới Nhân dân Hà Tĩnh vừa xây dựng, vừa chiến đấu bảo vệ quê hương, bảo vệ hậu phương, vừa phải chi viện ngày càng nhiều sức người,

sức của cho tiền tuyến lớn miền Nam

Bước vào cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước, Hà Tĩnh được xác định là: “Tiền tuyến của hậu phương lớn miền Bắc và hậu phương của tiền tuyến lớn miền Nam” [3; 86] trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước Với vai trò và vị trí đó, quân dân Hà Tĩnh đã liên tục lập nên những chiến công, với một số mốc lịch sử điển hình như:

Từ 7-2-1965, đế quốc Mỹ tăng cường dùng không quân leo thang đánh phá miền Bắc Đảng bộ Hà Tĩnh đã khẩn trương lãnh đạo quân dân toàn tỉnh