Sử dụng hiệu quả trò chơi toán học trong dạy – học toán lớp 1

Môn Toán không chỉ dạy học sinh các kiến thức và kỹ năng về tính mà quan trọng hơn là tập trung dạy cách học toán theo định hướng đổi mới: giáo viên tổ chức, hướng dẫn học sinh thực hiệ

ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM KHOA GIÁO DỤC TIỂU HỌC – MẦM NON

- -

NGUYỄN THỊ NGUYỆT MINH

Sử dụng hiệu quả trò chơi toán học trong

dạy – học Toán lớp 1

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Trong hệ thống giáo dục Việt Nam, bậc Tiểu học là bậc học đầu tiên,

có vị trí đặc biệt quan trọng Đây là bậc học cung cấp những cơ sở ban đầu cho học sinh tiếp tục học lên các bậc học trên, giúp các em hình thành những đường nét cơ bản của nhân cách người lao động Mục tiêu giáo dục của Tiểu học được thực hiện thông qua việc dạy – học các môn học và việc thực hiện các hoạt động có định hướng theo yêu cầu giáo dục

Cùng với môn Tiếng Việt, môn Toán ở Tiểu học cũng có một vị trí quan trọng Trước năm 1981, việc dạy Toán ở Tiểu học của nước ta chỉ tập

trung vào dạy thực hiện các phép tính số học, nên tên môn học lúc đó là Học

tính Từ năm 1981 đến nay, môn Học tính ở Tiểu học đã được đổi thành môn Toán Môn Toán không chỉ dạy học sinh các kiến thức và kỹ năng về tính mà

quan trọng hơn là tập trung dạy cách học toán theo định hướng đổi mới: giáo viên tổ chức, hướng dẫn học sinh thực hiện các hoạt động tự phát hiện, tự giải quyết các vấn đề của bài học, tự chiếm lĩnh các kiến thức [9, 7] Từ đó, tự học sinh biết cách vận dụng kiến thức đã học trong thực hành tính vào giải các bài toán có nội dung thực tế, gần gũi với đời sống; từng bước phát triển các năng lực tư duy, trí tưởng tượng và óc sáng tạo của các em

Đối với học sinh lớp 1, các em vừa chuyển sang một môi trường mới, được học tất cả các môn học, trong khi đó ở Mầm non các em chủ yếu là được vui chơi, nên khi tiếp thu kiến thức mới các em chưa hứng thú, say mê

và dễ nhàm chán Vì vậy, muốn các em học tốt môn Toán, trước hết phải tạo cho các em những say mê hứng thú với môn học

Tổ chức trò chơi học tập trong các môn học nói chung và môn Toán nói riêng là rất cần thiết, nó phù hợp với đặc điểm tư duy của học sinh Tiểu học

và phù hợp với quan điểm đổi mới phương pháp dạy học Toán hiện nay Bên cạnh việc học sinh tự giác giải quyết các nhiệm vụ của bài học, trò chơi học tập sẽ giúp các em chuyển từ trạng thái “căng thẳng” sang “hưng phấn” để tiếp tục tìm ra kiến thức mới Trò chơi học tập giúp học sinh: thay đổi hình thức hoạt động, chống mệt mỏi, tăng cường khả năng thực hành, vận dụng các kiến thức đã học; phát triển hứng thú, tập thói quen tập trung, tính độc lập, ham hiểu biết và khả năng suy luận Sự “ khô khan” của giờ học Toán sẽ được giảm nhẹ, quá trình học tập diễn ra một cách tự nhiên và hấp dẫn hơn

Trong giai đoạn hiện nay, mặc dù các giáo viên Tiểu học đã được tiếp thu các chuyên đề về đổi mới phương pháp dạy học Song, để tổ chức trò chơi trong các giờ dạy học Toán thật sự mang lại hiệu quả như mong muốn là một điều không đơn giản, nó cần nhiều thời gian để đầu tư suy nghĩ, tìm tòi, chuẩn bị… Mặt khác, việc tổ chức trò chơi học tập sao cho học sinh cảm thấy hấp dẫn và thích thú phụ thuộc hoàn toàn vào công tác tổ chức của giáo viên, nhưng kỹ năng tổ chức trò chơi của giáo viên cơ bản vẫn còn rất nhiều hạn chế

Vì những lý do trên, trong phạm vi một khóa luận tốt nghiệp, tôi đã

chọn đề tài: “Sử dụng hiệu quả trò chơi toán học trong dạy – học Toán lớp 1”

nhằm góp phần đổi mới phương pháp, nâng cao hiệu quả trong dạy - học môn

Toán ở lớp 1

2 Lịch sử vấn đề nghiên cứu

Tổ chức trò chơi học tập nói chung và trong dạy học môn Toán ở Tiểu học nói riêng là một hình thức dạy học mới đã được các nhà sư phạm trên thế giới cũng như ở nước ta quan tâm Theo nhà sư phạm nổi tiếng N.K

Crupxkaia thì “trò chơi học tập không những là phương thức nhận biết thế

giới, là con đường dẫn dắt trẻ đi tìm chân lý mà còn giúp trẻ xích lại gần nhau, giáo dục cho trẻ tình yêu quê hương, lòng tự hào dân tộc Trẻ không chỉ

học trong lúc học mà còn học trong lúc chơi Chơi với trẻ là vừa học, vừa lao động, vừa là hình thức giáo dục nghiêm túc” [8, 5] Trong các giáo trình

“giáo dục học”, “giáo dục học Tiểu học” cũng luôn nhấn mạnh việc tổ chức trò chơi học tập chiếm vị trí quan trọng trong phương pháp dạy học “trò chơi

là một hình thức tổ chức dạy học nhẹ nhàng, hấp dẫn, lôi cuốn học sinh vào học tập tích cực, vừa chơi, vừa học và học có hiệu quả”

Bởi nhận thức được ý nghĩa của trò chơi học tập nên việc tổ chức trò chơi trong dạy học ở Tiểu học đã trở nên khá phổ biến đối với môn Toán và một số môn học như: Tiếng Việt, Tự nhiên Xã hội, Đạo đức,… Đã có một số công trình nghiên cứu về việc tổ chức trò chơi toán học như: Luận án thạc sĩ

khoa học sư phạm – tâm lý của Thạc sĩ Mã Thanh Thủy: Tích cực hóa hoạt

động nhận thức của học sinh thông qua việc dạy học bằng xây dựng và tổ chức một số trò chơi toán học ở các lớp cuối bậc Tiểu học; Khóa luận tốt

nghiệp của sinh viên Trần Thị Bích Vân: Thiết kế hệ thống trò chơi Toán học

có yếu tố hình học nhằm phát huy khả năng phân tích, tổng hợp của học sinh lớp 1 trong việc học Toán

Những đề tài trên đã nghiên cứu về trò chơi toán học ở bậc Tiểu học ở những khía cạnh khác nhau Tuy nhiên, chúng tôi thấy việc đưa ra các biện pháp sử dụng các trò chơi đó một cách cụ thể, tường minh hơn sẽ mang ý nghĩa cả về lí luận và thực tiễn đối với việc tổ chức trò chơi toán học ở lớp 1 Cần nhấn mạnh rằng những thành tựu nghiên cứu đã điểm dẫn ở trên chứa đựng những nội dung quan trọng, trực tiếp góp phần làm cơ sở lý luận cho chúng tôi trong việc nghiên cứu đề tài này

3 Mục đích nghiên cứu

Tìm hiểu lý thuyết chung về việc sử dụng trò chơi toán học trong dạy học Toán cho học sinh lớp 1 và tìm hiểu thực trạng sử dụng trò chơi toán học

ở một số trường Tiểu học Trên cơ sở đó đề xuất một số biện pháp nhằm sử dụng hiệu quả trò chơi Toán học

4 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Tìm hiểu một số vấn đề lý luận chung

- Tìm hiểu việc sử dụng trò chơi Toán học ở lớp 1 tại 6 trường Tiểu học

trên địa bàn tỉnh Quảng Trị

- Đề xuất một số biện pháp sử dụng có hiệu qủa trò chơi Toán học

trong dạy - học toán lớp 1

- Tiến hành thực nghiệm tại 4 trường Tiểu học trên địa bàn tỉnh Quảng

Trị

5 Khách thể, đối tượng nghiên cứu

- Khách thể: Quá trình dạy – học môn Toán ở lớp 1

- Đối tượng: Việc sử dụng trò chơi toán học lớp 1

6 Phương pháp nghiên cứu

Phương pháp nghiên cứu lý luận

Phương pháp quan sát, đánh giá

1 Phần mở đầu: lí do chọn đề tài; mục đích nghiên cứu; lịch sử

vấn đế nghiên cứu; nhiệm vụ nghiên cứu; khách thể và đối tượng nghiên cứu; phương pháp nghiên cứu, tóm tắt nội dung đề tài

2 Phần nội dung: Gồm 3 chương:

- Chương 1: Cơ sở lý luận

- Chương 2: Tìm hiểu việc sử dụng trò chơi Toán học và đề xuất

một số biện pháp nâng cao hiệu quả sử dụng trò chơi Toán học trong dạy – học Toán lớp 1

- Chương 3: Thực nghiệm sư phạm

3 Phần kết luận

- Một số kết luận

- Một số đề xuất

PHẦN NỘI DUNG Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN 1.1 Đặc điểm tâm sinh lý của học sinh Tiểu học

1.1.1 Tri giác

Tri giác của học sinh Tiểu học mang tính đại thể, ít đi sâu vào chi tiết

và mang tính không chủ định, do đó các em phân biệt các đối tượng còn chưa chính xác, dễ mắc sai lầm, có khi còn lẫn lộn Các em đã có khả năng phân tích, tách các dấu hiệu, chi tiết nhỏ của một đối tượng, tuy nhiên việc phân tích một cách có tổ chức và sâu sắc ở học sinh các lớp đầu cấp tiểu học còn yếu Học sinh thường thâu tóm sự vật về toàn bộ, về đại thể để tri giác

Ở các lớp đầu cấp Tiểu học, tri giác của các em thường gắn với hành động, với hoạt động thực tiễn, trẻ chỉ cảm nhận được những cái nó cầm nắm Những gì phù hợp với nhu cầu của các em, những gì các em thường gặp trong cuộc sống và gắn với hoạt động của các em, những gì giáo viên hướng dẫn thì các em mới tri giác được

Tính xúc cảm thể hiện rõ trong tri giác Những dấu hiệu, những đặc điểm nào của sự vật gây cho các em cảm xúc thì được các em tri giác trước hết Vì vậy, cái trực quan, rực rỡ, sinh động được các em tri giác tốt hơn, dễ gây ấn tượng tốt hơn

Tri giác và đánh giá không gian, thời gian của học sinh Tiểu học còn hạn chế Các em rất khó tư duy với cái mang tính chất trừu tượng và khó tư duy khi sự vật biến đổi

1.1.2 Tư duy

Tư duy của trẻ mới đến trường là tư duy cụ thể, mang tính hình thức bằng cách dựa vào những đặc điểm trực quan của của những đối tượng và hiện tượng cụ thể

Tính trực quan cụ thể của tư duy của học sinh Tiểu học thể hiện rất rõ Các em rất khó chấp nhận những tình huống giả định, chưa biết chấp nhận giả thuyết Do đặc điểm này mà các em dễ mắc sai lầm trong tư duy

Nhờ ảnh hưởng của việc học tập, học sinh Tiểu học dần dần chuyển từ nhận thức các mặt bên ngoài của sự vật hiện tượng đến nhận thức các thuộc tính bên trong và dấu hiệu bản chất của sự vật, hiện tượng Điều này tạo khả năng tiến hành những so sánh, khái quát hóa đầu tiên, xây dựng những suy luận sơ đẳng

Hoạt động phân tích – tổng hợp còn đơn giản, học sinh các lớp đầu bậc Tiểu học chủ yếu tiến hành phân tích – trực quan – hành động khi tri giác trực tiếp đối tượng Học sinh cuối bậc Tiểu học có thể phân tích đối tượng mà không cần hành động thực tiễn đối với đối tượng đó

1.1.3 Trí tưởng tượng

Trí tưởng tượng của học sinh Tiểu học đã phát triển và phong phú hơn

so với trẻ chưa đến trường Đây là lứa tuổi thơ mộng giúp cho tưởng tượng phát triển Tuy vậy, trí tưởng tượng của các em còn tản mạn, ít có tổ chức Hình ảnh của tưởng tượng còn đơn giản, hay thay đổi, chưa bền vững

Trí tưởng tượng của học sinh Tiểu học dần dần thoát khỏi ảnh hưởng của những ấn tượng trực tiếp Mặt khác, tính hiện thực trong tưởng tượng của học sinh gắn liền với sự phát triển của tư duy, ngôn ngữ

1.1.4 Chú ý

Chú ý có chủ định của học sinh Tiểu học còn yếu, khả năng chú ý một cách có ý chí chưa mạnh Sự chú ý của học sinh đòi hỏi một động cơ thúc đẩy

Chú ý không chủ định chiếm ưu thế Những gì mang tính mới mẻ, bất ngờ, khác thường dễ dàng lôi cuốn sự chú ý của các em Sự chú ý không chủ định càng trở nên mạnh mẽ khi giáo viên sử dụng đồ dùng dạy học đẹp, mới

lạ, gợi cho các em cảm xúc tích cực Tuy vậy, học sinh Tiểu học rất mẫn cảm

Những ấn tượng trực quan quá mạnh có thể tạo ra một trung khu hưng phấn ở

vỏ não, kết quả là sẽ kìm hãm khả năng phân tích và khái quát tài liệu học tập

Bên cạnh đó, chú ý của các em còn thiếu bền vững, khả năng tập trung chú ý còn hạn chế, dễ bị phân tán Nhiều công trình nghiên cứu cho thấy học sinh Tiểu học chỉ có thể tập trung và duy trì liên tục trong khoảng 30-35 phút

1.1.5 Trí nhớ

Do hoạt động của hệ thống tính hiệu thứ nhất ở học sinh Tiểu học tương đối chiếm ưu thế nên trí nhớ trực quan – hình tượng phát triển hơn trí nhớ từ ngữ lôgic Các em nhớ và giữ gìn chính xác sự vật, hiện tượng cụ thể nhanh và tốt hơn những định nghĩa, những lời giải thích dài dòng

Học sinh Tiểu học rất dễ ghi nhớ máy móc, các em có thể học thuộc lòng từng câu, một quy tắc hay mô tả bằng lời mà không sắp xếp, sửa đổi lại hay diễn đạt bằng lời của mình Nhiều học sinh Tiểu học còn chưa biết tổ chức việc ghi nhớ có ý nghĩa, chưa biết tóm tắt hay sử dụng sơ đồ, lược đồ cũng như chưa biết cách ghi nhớ những ý chính quan trọng của bài

1.2 Nội dung chương trình môn Toán lớp 1

Nội dung môn Toán ở lớp 1 gồm 4 chủ đề kiến thức lớn sau:

- Sử dụng các dấu = (bằng), < (bé hơn), > (lớn hơn)

- Bước đầu giới thiệu khái niệm về phép cộng

- Bước đầu giới thiệu khái niệm về phép trừ

- Bảng cộng và bảng trừ trong phạm vi 10

- Số 0 trong phép cộng, phép trừ

- Mối quan hệ giữa phép cộng với phép trừ

- Tính giá trị biểu thức số có đến dấu hai phép tính cộng, trừ

* Các số đến 100 Phép cộng và phép trừ không nhớ trong phạm vi 100

- Đọc, đếm, viết, so sánh các số đến 100 Giới thiệu hàng chục, hàng đơn vị Giới thiệu tia số

- Phép cộng và phép trừ không nhớ trong phạm vi 100 Tính nhẩm và tính viết trong phạm vi 100

- Tính giá trị biểu thức số có đến hai phép tính cộng, trừ (các trường hợp đơn giản)

1.2.2 Đại lượng và đo đại lượng

- Giới thiệu đơn vị đo độ dài bằng xăngtimet: Đọc, viết, thực hiện phép tính với các số đo theo đơn vị xăngtimet Tập đo và ước lượng độ dài

- Giới thiệu đơn vị đo thời gian: tuần lễ, ngày trong tuần Bước đầu làm quen với đọc lịch (loại lịch hàng ngày), đọc giờ đúng trên đồng hồ (khi kim phút chỉ vào số 12)

1.2.3 Yếu tố hình học

- Nhận dạng bước đầu về hình vuông, hình tam giác, hình tròn

- Giới thiệu về điểm, điểm ở trong, điểm ở ngoài một hình; đoạn thẳng

- Thực hành vẽ đoạn thẳng, vẽ hình trên giấy kẻ ô vuông, gấp, cắt hình

1.2.4 Giải bài toán

- Giới thiệu bài toán có lời văn

- Giải các bài toán có một phép cộng hoặc một phép trừ, chủ yếu là các bài toán thêm, bớt một số đơn vị

1.3 Phương pháp dạy học và vấn đề đổi mới phương pháp dạy học

1.3.1 Khái niệm về phương pháp dạy học

Theo quan niệm của lí luận dạy – học hiện đại thì phương pháp dạy học

là cách thức làm việc của giáo viên và học sinh nhằm thực hiện có hiệu quả

các mục đích của quá trình dạy – học

1.3.2 Các phương pháp dạy học truyền thống

* Phương pháp trực quan

- Khái niệm: Phương pháp trực quan trong dạy học Toán ở Tiểu học là một phương pháp dạy học, trong đó giáo viên tổ chức hướng dẫn cho học sinh trên các phương tiện, đồ dùng dạy học, từ đó giúp học sinh hình thành kiến thức và kỹ năng cần thiết của môn Toán

- Vai trò và tác dụng của phương pháp trực quan:

Do đặc điểm nhận thức của học sinh Tiểu học (có tính trực giác, cụ thể)

và do tính chất đặc thù của các đối tượng Toán học (tính trừu tượng và khái quát cao) mà phương pháp trực quan có vai trò quan trọng trong quá trình dạy học Toán ở Tiểu học

Với những hình ảnh trực quan và lời giảng của giáo viên, học sinh sẽ dễ dàng hơn trong việc tiếp cận và lĩnh hội kiến thức toán học trừu tượng

- Phạm vi sử dụng: phương pháp này chủ yếu được sử dụng khi giáo viên hình thành kiến thức mới cho học sinh, đặc biệt là những nội dung có tính chất trừu tượng

* Phương pháp giảng giải – minh họa

- Khái niệm: Phương pháp giảng giải – minh họa là phương pháp dạy học trong đó giáo viên dùng lời để giải thích tài liệu có sẵn, kết hợp với phương tiện trực quan để hỗ trợ cho việc giải thích, từ đó giúp học sinh hiểu nội dung bài học

Đây là phương pháp cần thiết trong quá trình dạy toán ở Tiểu học vì trong nội dung môn Toán có những khái niệm rất trừu tượng đối với học sinh Tiểu học, các em khó có thể tự tin lấy được kiến thức Khi đó, giáo viên cần

sử dụng phương pháp này để giảng giải, giúp học sinh hiểu được kiến thức, hình thành được khái niệm

- Ưu điểm – Nhược điểm:

+ Ưu điểm chính của phương pháp này là truyền đạt khá nhiều thông tin trong một đơn vị thời gian

+ Nhược điểm chính là mức độ tích cực của học sinh khi tiếp nhận kiến thức bị hạn chế Với yêu cầu đổi mới phương pháp dạy học hiện nay, phương pháp này không được khuyến khích sử dụng Vì thế phạm vi sử dụng chủ yếu

là khi hình thành các kiến thức mới – các khái niệm trừu tượng

* Phương pháp thực hành – luyện tập

- Khái niệm: Phương pháp thực hành – luyện tập trong dạy học Toán ở Tiểu học là phương pháp dạy học trong đó giáo viên tổ chức, hướng dẫn học sinh thực hiện các hoạt động thực hành, thông qua đó giải quyết cụ thể các tình huống có liên quan tới các kiến thức và kỹ năng về môn Toán Từ đó hình thành được kiến thức và kỹ năng cần thiết cho học sinh Tiểu học

Đây là phương pháp thường dùng trong dạy học Toán ở Tiểu học, bởi: đặc điểm nhận thức của học sinh Tiểu học mang nặng tính cụ thể; các kiến thức, kỹ năng toán có tính trừu tượng cao Phương pháp thực hành luyện tập được sử dụng phổ biến trong các tiết dạy toán ở Tiểu học (bài tập + ôn tập + thực hành) Ngoài ra ở một số tiết hình thành kiến thức mới nếu giáo viên khéo léo vận dụng thì vẫn có thể sử dụng phương pháp này

1.3.3 Đổi mới phương pháp dạy học

1.3.3.1 Định hướng đổi mới phương pháp dạy học

Định hướng đổi mới phương pháp dạy học đã được xác định trong các Nghị quyết Trung ương 4 (khóa VII) và Nghị quyết Trung ương 2 (khóa VII), được thể chế hóa trong Luật Giáo dục và được cụ thể hóa trong chỉ thị 15 của

Bộ Giáo dục và Đào tạo

Trong Luật Giáo Dục, khoản 2, Điều 24 đã ghi: “Phương pháp giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh; phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học; bồi dưỡng phương pháp tự học, rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn; tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh”

Như vậy, có thể nói tư tưởng và cũng là mục đích của quá trình đổi mới phương pháp dạy học là tích cực hóa hoạt động học tập của học sinh Tích cực hóa trong hoạt động học tập của học sinh thực chất là tính tích cực nhận thức được đặc trưng ở khát vọng hiểu biết, cố gắng trí tuệ và nghị lực cao trong quá trình chiếm lĩnh tri thức

1.3.3.2 Quan điểm dạy học môn Toán theo phương pháp dạy học mới

Đối với giờ dạy môn Toán, khi đổi mới phương pháp dạy học cần vận dụng 5 đặc trưng cơ bản sau đây để nhận định về tính chất tích cực của mỗi phương pháp sử dụng

- Dạy học phải kích thích nhu cầu và hứng thú học tập của học sinh

Đặc trưng này có ý nghĩa là tính tích cực học tập của học sinh phụ thuộc vào mức độ hấp dẫn và lôi cuốn của nhiệm vụ học tập và cách thức diễn đạt, dẫn dắt vấn đề của giáo viên Giáo viên diễn đạt và dẫn dắt lớp học càng hấp dẫn, lôi cuốn thì tính tích cực của học sinh càng cao

- Dạy học thông qua tổ chức các hoạt động học của học sinh

Dạy học theo cách này không chỉ đơn giản là cung cấp tri thức cho học sinh mà còn hướng dẫn hành động Trong phương pháp tích cực, học chữ và học làm quyện vào nhau “Từ học làm đến biết làm, muốn làm và cuối cùng muốn tồn tại và phát triển như nhân cách một con người lao động tự chủ, năng động, sáng tạo”[3]

- Dạy học chú trọng rèn luyện phương pháp tự học

Trong phương pháp học thì cốt lõi là phương pháp tự học Phương pháp tự học là cầu nối giữa học tập và nghiên cứu khoa học Một yếu tố quan trọng bảo đảm thành công trong học tập và nghiên cứu khoa học là khả năng phát hiện kịp thời và giải quyết hợp lý những vấn đề nảy sinh trong thực tiễn Nếu rèn luyện cho người học có được phương pháp, kỹ năng, thói quen tự học, biết linh hoạt vận dụng những điều đã học vào những tình huống mới thì sẽ tạo cho họ lòng ham học, khơi dậy tiềm năng vốn có trong mỗi người

- Tăng cường học tập cá thể, phối hợp học tập với cộng tác

Việc học tập hợp tác được tổ chức ở các nhóm, tổ… nhưng được sử dụng phổ biến nhất trong dạy học là hợp tác trong nhóm nhỏ 4 - 6 người Hoạt động trong tập thể nhóm sẽ làm cho từng thành viên được bộc lộ suy nghĩ, hiểu biết, thái độ của mình, qua đó được tập thể uốn nắn, điều chỉnh phát triển tình bạn, ý thức tổ chức kỷ luật, tinh thần tương trợ, ý thức cộng đồng

- Kết hợp đánh giá của thầy với tự đánh giá của trò

Trong dạy học, việc tự đánh giá của học sinh không chỉ nhằm mục đích

nhận định thực trạng học tập để điều chỉnh hoạt động học của trò mà đồng thời tạo điều kiện nhận định thực trạng dạy để điều chỉnh hoạt động dạy của thầy Việc rèn luyện phương pháp học để chuẩn bị cho học sinh khả năng học tập suốt đời được xem như một mục tiêu giáo dục thì giáo viên phải hướng dẫn học sinh phát triển năng lực tự đánh giá để tự điều chỉnh cách học Liên quan với điều này, giáo viên phải tạo điều kiện để học sinh tham gia đánh giá lẫn nhau Muốn vậy, phải cải tiến nội dung, hình thức, phương pháp, kỹ thuật

đánh giá

1.3.3.3 Các phương pháp dạy học Toán theo hướng tích cực hóa hoạt động của học sinh

* Phương pháp gợi mở - vấn đáp:

- Khái niệm: Phương pháp gợi mở - vấn đáp trong dạy học Toán ở Tiểu học là phương pháp dạy học trong đó giáo viên không trực tiếp đưa ra những kiến thức hoàn chỉnh mà sử dụng hệ thống câu hỏi hướng dẫn học sinh suy nghĩ, lần lượt trả lời, từ đó tiến tới các kiến thức, kỹ năng cần thiết

- Phương pháp gợi mở - vấn đáp phù hợp với yêu cầu đổi mới phương pháp dạy học, bởi nó không bày sẵn kiến thức mà với phương pháp này, giáo viên kích thích học sinh tự tìm kiến thức thông qua hệ thống câu hỏi Phương pháp này phù hợp với việc dạy Toán ở Tiểu học (vì nhìn chung đơn vị kiến thức trong mỗi tiết là nhỏ), nó giúp người học tập dượt suy nghĩ và diễn đạt khi trả lời câu hỏi, kiến thức được hình thành theo kiểu này giúp học sinh nhớ lâu, hiểu kỹ và tự tin hơn

- Đối với nhiều tình huống dạy học Toán ở Tiểu học, giáo viên thường sử dụng phương pháp gợi mở, vấn đáp nhằm hướng dẫn học sinh tìm được kiến thức hoặc tiếp cận với các nội dung học tập có hiệu quả Vấn đề chủ yếu là giáo viên cần xây dựng và sử dụng hệ thống câu hỏi gợi mở Đó là những câu hỏi có tác dụng khơi gợi những kiến thức có liên quan mật thiết hoặc khơi gợi những giải pháp, những con đường để giải quyết những nhiệm vụ học tập của học sinh

* Phương pháp trò chơi:

- Khái niệm: Phương trò chơi trong dạy học Toán ở Tiểu học là phương pháp dạy học trong đó giáo viên tổ chức các trò chơi toán học phù hợp với nội dung, mục tiêu của bài học để giúp học sinh hình thành kiến thức toán học mới hay củng cố kiến thức đã học

- Trò chơi dạy học Toán đưa học sinh vào những tình huống vui vẻ, khiến trẻ không thấy e sợ Trò chơi toán học tạo hứng thú và kích thích tính tò mò của trẻ, do đó cuốn hút trẻ Khi trẻ chơi sẽ là lúc trẻ bộc lộ hết những khả năng hiểu biết kiến thức và ứng dụng kiến thức theo trình độ thực có của trẻ

* Phương pháp phát hiện và giải quyết vấn đề:

- Khái niệm: Dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề là tổ chức tạo ra tình huống có chứa đựng vấn đề toán học Trong quá trình hoạt động, học sinh sẽ

tự phát hiện ra vấn đề, có nguyện vọng giải quyết vấn đề và giải quyết được vấn đề đó bằng sự cố gắng trí lực, nhờ đó nâng cao một bước trình độ kiến thức, kỹ năng và tư duy

- Do đặc điểm của học sinh Tiểu học, các vấn đề được hướng tới là những vấn đề đơn giản Phần lớn các vấn đề được phát hiện và được giải quyết trên

cơ sở dựa vào trực quan (thông qua quan sát các số, các hình ảnh thực, thông qua việc thực nghiệm với các trường hợp cụ thể để rút ra các kết luận khái quát)

1.4 Trò chơi toán học với định hướng đổi mới phương pháp dạy học

1.4.1 Khái niệm trò chơi toán học

Ở Tiểu học, trò chơi học tập có thể tổ chức được ở tất cả các môn học Giúp trẻ học Toán qua các trò chơi là một trong những hướng đổi mới phương pháp dạy học Toán ở Tiểu học Trò chơi học tập trong dạy học Toán rất đa dạng và phong phú Mỗi mạch kiến thức, mỗi chủ đề học tập cũng có các dạng trò chơi khác nhau và được gọi chung là trò chơi toán học

Theo quan niệm của nhà giáo Phạm Đình Thực thì “Trò chơi toán học

là trò chơi trong đó có chứa một số yếu tố toán học nào đó nhằm giải quyết các nhiệm vụ nhận thức về toán và được tổ chức trong giờ toán hoặc trong hoạt động ngoại khóa” [10, 3]

1.4.2 Vai trò của trò chơi toán học

Tổ chức trò chơi trong dạy học Toán không chỉ là phương tiện mà còn được xem như là một phương pháp dạy học Tuy ở lứa tuổi này hoạt động vui chơi mặc dù đã chuyển sang bậc thứ yếu sau học tập, song vui chơi vẫn là hoạt động không thể thiếu được đối với các em Chính vì thế việc lồng ghép

trò chơi vào hoạt động học tập để nâng cao hiệu quả giờ học là hết sức cần thiết

Như chúng ta đã biết chơi là một nhu cầu của học sinh Tiểu học Có thể nói nó quan trọng như việc ăn, ngủ, học tập trong đời sống của các em Chính

vì vậy các em luôn tìm mọi cách và tranh thủ thời gian, trong mọi điều kiện

để chơi Được chơi, các em biểu lộ tình cảm rõ ràng như niềm vui khi thắng lợi và buồn bã khi thất bại Khi đã tham gia trò chơi học sinh thường vận dụng hết khả năng về sức lực, tập trung chú ý, trí thông minh và sự sáng tạo của mình Việc thực hiện trò chơi toán học đã giúp trẻ hoạt động một cách tự giác, tích cực theo đúng khả năng của mình

Trong trò chơi toán học, yếu tố toán đã được lồng ghép dưới hình thức chơi Như vậy, trò chơi toán học đã làm thay đổi hình thức hoạt động của học sinh, giúp học sinh tiếp thu kiến thức một cách tự giác tích cực, kích thích hứng thú nhận thức Học sinh có thể rèn luyện, củng cố kiến thức, đồng thời tích luỹ và phát triển vốn kinh nghiệm qua hoạt động chơi

Trò chơi toán học thực hiện chức năng của hoạt động thực hành, luyện tập, trong đó học sinh được củng cố kiến thức toán học, vận dụng linh hoạt tri thức, kỹ năng đã học cũng như kinh nghiệm sống của mình Như vậy, thông qua trò chơi học tập thì các kỹ năng môn toán đuợc đưa vào trò chơi một cách nhẹ nhàng Đồng thời, những thiếu sót trong hoạt động trí tuệ, trong tri thức của các em nếu có cũng được bộc lộ, từ đó giúp cho giáo viên có biện pháp bổ sung, điều chỉnh kịp thời và nâng cao dần trình độ toán học cho các em

Trò chơi toán học là loại trò chơi trí tuệ bởi vậy quá trình học sinh tham gia chơi các hoạt động trí tuệ như tư duy logic, khả năng so sánh, tưởng tượng, khái quát hóa, sáng tạo… được đẩy mạnh và có tính chủ định Ta có thể nói rằng trò chơi toán học là một trong những phương tiện hữu hiệu nhằm hình thành các năng lực trí tuệ ở trẻ

Nhờ sử dụng trò chơi học tập mà quá trình dạy học trở thành một hoạt động vui và hấp dẫn hơn, giờ học trở nên sinh động hẳn lên, học sinh hứng thú và tiếp thu bài nhanh hơn Vậy, trò chơi học tập không chỉ rèn luyện kỹ năng, kỹ xảo mà còn thúc đẩy hoạt động trí tuệ của trẻ Điều đó góp phần làm nâng cao hiệu quả học tập cho học sinh

Tóm lại, trò chơi toán học giúp học sinh phát triển cả về trí tuệ lẫn nhân cách, đồng thời các năng lực khác cũng được phát triển một cách tự nhiên Trong lúc chơi, trẻ trao đổi kinh nghiệm, tương tác lẫn nhau, từ đó các em tiếp thu kiến thức toán học được dễ dàng hơn

1.4.3 Phân loại trò chơi toán học

Trò chơi toán học có nhiều cách phân loại khác nhau:

* Phân loại theo mục đích và quy trình tiết học nói chung, ta có:

- Trò chơi nhằm dẫn dắt hình thành kiến thức mới

- Trò chơi nhằm củng cố kiến thức, luyện tập kỹ năng

- Trò chơi nhằm ôn tập, thực hành, rèn luyện tư duy

* Phân loại theo mạch kiến thức của toán tiểu học, ta có:

- Trò chơi về các con số

- Trò chơi về giải toán

- Trò chơi về đo lường, ước lượng

- Trò chơi về đếm hình, cắt ghép hình…

* Phân loại theo hình thức tổ chức dạy học, ta có:

- Trò chơi sử dụng trong hoạt động nội khóa

- Trò chơi sử dụng trong hoạt động ngoại khóa

* Phân loại theo tính chất hoạt động của trò chơi, ta có:

- Trò chơi trí tuệ: Đây là loại trò chơi hoàn toàn dựa trên cơ sở hoạt động sáng tạo của trẻ Nội dung của trò chơi này là sự thi đấu về

một hoạt động trí tuệ nào đó: Sự nhanh trí, trí nhớ, khả năng tư suy, sức tưởng tượng, sáng tạo, các hoạt động phát minh

- Trò chơi trí tuệ kết hợp vận động: Loại trò chơi này học sinh không chỉ huy động bộ não làm việc mà còn dùng sức lực để thực hiện như chạy, nhảy, giơ tay… Khi chơi, trẻ được phát triển cả trí tuệ lẫn thể chất Trẻ em lứa tuổi tiểu học vốn hiếu động, cho nên loại trò chơi trí tuệ kết hợp với vận động rất thích hợp với các em

1.4.4 Cấu trúc của trò chơi toán học

Cũng như các trò chơi học tập khác, trò chơi toán học có cấu trúc chặt

chẽ gồm những yếu tố: Nhiệm vụ chơi, hành động chơi, luật chơi

- Nhiệm vụ chơi hay còn gọi là nhiệm vụ nhận thức là nét đặc trưng của trò chơi học tập Đây chính là nội dung có tính chất như một bài toán mà học sinh phải giải dựa trên các điều kiện đã cho Nhiệm vụ chơi khiêu gợi hứng thú của học sinh, kích thích tính tích cực và nguyện vọng chơi của trẻ

- Luật chơi là yếu tố cơ bản của trò chơi toán học, nó quyết định người chơi phải làm gì, làm như thế nào trong một trò chơi Luật chơi quyết định trò chơi và nếu phá vỡ chúng thì trò chơi học tập cũng bị phá vỡ theo Có thể nói luật chơi có vai trò xác định tính chất, phương thức hoạt động, tổ chức và điều khiển hành vi cùng mối quan hệ của trẻ khi chơi Luật chơi cũng là tiêu chuẩn đánh giá hành động chơi đúng hay sai Việc trẻ lĩnh hội luật chơi, tuân theo luật chơi có tác dụng giáo dục tính độc lập, khả năng tự kiểm tra, đánh giá lẫn nhau

- Hành động chơi chính là những động tác học sinh phải làm trong lúc chơi và nói là thành phần quan trọng của trò chơi học tập “Các hành động chơi là thành phần chính của trò chơi học tập, thiếu chúng thì không còn là trò chơi nữa” Hành động chơi phụ thuộc vào luật chơi Những hành động ấy

càng phong phú, càng đa dạng thì càng thu hút được sự tích cực tham gia của trẻ bấy nhiêu và bản thân trò chơi càng lý thú, hấp dẫn

- Ngoài ra, trò chơi học tập luôn có một kết quả nhất định, đó là lúc kết thúc trò chơi, học sinh giải quyết xong một nhiệm vụ nhận thức nào đó mà trò chơi yêu cầu Kết quả của trò chơi học tập thường làm thỏa mãn nhu cầu nhận thức lẫn nhu cầu chơi của các em

1.4.5 Một số yêu cầu khi tổ chức trò chơi toán học

- Các trò chơi học tập phải đáp ứng những yêu cầu của mục đích dạy học, phải đặt ra cho trẻ các nhiệm vụ học tập tương ứng với nội dung dạy học Mỗi trò chơi cần có một vị trí và đóng góp cụ thể trong tiến trình thực hiện mục đích dạy học Vì vậy, để đáp ứng yêu cầu dạy học bộ môn Toán ở Tiểu học, hệ thống các trò chơi học tập phải được lựa chọn sao cho đa dạng về chủ

+ Sau khi hoàn thành một chương trình học, nhóm các chủ đề, chẳng hạn sau khi học sinh đã học xong phần phép tính cộng, trừ trong phạm vi 10, giáo viên có thể đưa ra trò chơi có mục đích củng cố, ôn tập các phép tính cộng, trừ trong phạm vi 10

- Khi tổ chức các trò chơi phải sắp xếp các tình huống chơi sao cho tất

cả mọi học sinh, của nhóm hoặc của lớp đều được tham gia Mặc dù trong một số vấn đề nhất định, tại một thời điểm có thể chỉ có một em tham gia trò chơi hoặc trình bày kết quả nhưng toàn nhóm (lớp) phải có trách nhiệm cùng tìm ra lời giải đáp Khi chơi nên tổ chức thi giữa những người có cùng năng

lực Giáo viên tránh làm lúng túng hay làm xấu hổ cho những học sinh không hoàn thành nhiệm vụ, luôn quan tâm, khích lệ, động viên hơn là so sánh, tỏ ý không hài lòng Tuy nhiên, cần lưu ý tổ trò chơi một cách chu đáo để sao cho

tính “bất quy tắc và sự hiếu động” không làm hạn chế tính mục đích của trò

chơi

- Người giáo viên khi hướng dẫn phải ngắn gọn, dễ hiểu và rõ ràng để người tham gia chơi nắm được mục đích chơi, quy tắc chơi và cách tham gia Cần vạch kế hoạch chi tiết và tổ chức việc trình bày trò chơi Có thể sử dụng một vài học sinh thực hành ban đầu để giúp học sinh hình dung được rõ quy tắc chơi và cách chơi

- Điều quan trọng nữa là việc tham gia chơi phải được sự tự nguyện của học sinh, tránh áp đặt, bắt buộc các em phải chơi vì làm như vậy sẽ phản tác

dụng của trò chơi

Chương 2:

TÌM HIỂU VIỆC SỬ DỤNG TRÒ CHƠI TOÁN HỌC

VÀ ĐỀ XUẤT MỘT SỐ BIỆN PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ SỬ DỤNG TRÒ CHƠI TOÁN HỌC TRONG DẠY HỌC TOÁN LỚP 1

2.1 Thực tiễn sử dụng trò chơi toán học trong dạy - học Toán lớp 1

2.1.1 Đối tượng điều tra

Chúng tôi tổ chức điều tra thực trạng việc tổ chức trò chơi trong dạy học Toán của 31 giáo viên giảng dạy lớp 1 tại 6 trường Tiểu học trên địa bàn tỉnh Quảng Trị:

+ Trường Tiểu học số 1 Thị trấn Khe Sanh

+ Trường Tiểu học số 2 Thị trấn Khe Sanh

+ Trường Tiểu học Tân Lập

+ Trường Tiểu học Hướng Tân

+ Trường Tiểu học Lao Bảo

+ Trường Tiểu học Tân Liên

2.1.2 Nội dung điều tra:

Chúng tôi tập trung điều tra, tìm hiểu những vấn đề sau:

- Nhận thức của giáo viên về trò chơi toán học:

+ Nhận thức về vai trò, ý nghĩa của trò chơi trong dạy học Toán lớp 1 + Nhận thức về mức độ sử dụng trò chơi trong dạy học Toán lớp 1

+ Quy trình tổ chức trò chơi trong dạy học Toán của giáo viên

+ Thời điểm tổ chức trò chơi trong dạy học Toán của giáo viên

+ Những khó khăn mà giáo viên thường gặp phải khi tổ chức trò chơi trong dạy học Toán

+ Các biện pháp, hình thức nhằm nâng cao kỹ năng tổ chức trò chơi của giáo viên

2.1.3 Phương pháp điều tra

- Điều tra bằng anket, nhằm thu thập ý kiến của giáo viên dạy lớp 1 về

các vấn đề cần nghiên cứu theo những nội dung trên

- Quan sát: được tiến hành trong giờ học toán, nhằm thu thập thông tin

bổ sung cho các phương pháp khác

- Phỏng vấn: được tiến hành đối với các giáo viên và học sinh nhằm thu thập thông tin bổ sung cho các phương pháp khác

- Thống kê toán học: được sử dụng để xử lý kết quả nghiên cứu bởi các phương pháp trên

2.1.4 Kết quả điều tra

2.1.4.1 Nhận thức của giáo viên về trò chơi toán học

Bảng 1: Nhận thức của giáo viên về vai trò, ý nghĩa của việc sử dụng

trò chơi trong dạy học Toán

Vai trò, ý nghĩa của trò chơi trong dạy học Toán

Hình thành các năng lực trí tuệ và nhân cách học sinh 8 25,8%

Phát huy tính tích cực, chủ động trong học tập và khả năng

Bảng 2: Nhận thức của giáo viên về mức độ sử dụng trò chơi

trong dạy học Toán

Mức độ sử dụng Thường xuyên Thỉnh thoảng Không bao gờ

Bảng 2 cho thấy 38,7% giáo viên nhận thức được rằng cần thường xuyên sử dụng trò chơi trong dạy học Toán (vì theo họ, trò chơi mang lại nhiều lợi ích như ở bảng 1) Bên cạnh đó, cũng có tới 61,3% giáo viên cho rằng nên chỉ thỉnh thoảng mới tổ chức cho học sinh chơi các trò chơi trong giờ học Theo họ, việc tìm kiếm những trò chơi thích hợp không dễ; ngoài ra cũng không nên lạm dụng hình thức này mà chỉ nên tổ chức trò chơi cho học sinh ở một số thời điểm nội dung học tập nhất định Theo chúng tôi, vấn đề đặt ra ở đây là cần có nguồn trò chơi phong phú và biết cách tổ chức trò chơi

hợp lý

và dạy học theo nhóm được thường xuyên sử dụng (chiếm tỉ lệ 80,6% - 96,7%) Các phương pháp ít được sử dụng thường xuyên là phương pháp thuyết trình (38,7%) và dạy học phát hiện và phát hiện vấn đề (29,03%)

Hình thức tổ chức các trò chơi đã được sử dụng nhiều trong dạy học Toán ở lớp 1, tuy nhiên mức độ sử dụng thường xuyên chưa thật sự cao Có 51,6% giáo viên thường xuyên sử dụng hình thức này trong dạy học Toán, tuy nhiên vẫn có 48,4% giáo viên chỉ thỉnh thoảng mới sử dụng trò chơi trong tiết dạy Khi nói chuyện với các giáo viên, đa số các ý kiến cho rằng học gặp khó

khăn trong việc tìm kiếm các trò chơi phù hợp với nội dung học tập, với trình

độ học sinh, với điều kiện thực tế của trường… Mặt khác, họ lúng túng khi tiến hành trò chơi trong giờ học, dễ dẫn đến tình trạng bị động về thời gian…

Vì vậy việc sử dụng trò chơi học tập trong dạy học Toán của các giáo viên vẫn còn hạn chế

Bảng 4: Các nguồn trò chơi để giáo viên lựa chọn, sử dụng

trong dạy học Toán

Nguồn trò chơi Số lượng Tỉ lệ

Bảng 4 cho thấy, nguồn chính cung cấp trò chơi cho giáo viên lựa chọn

là sách giáo viên (77,4%) hay tham khảo từ đồng nghiệp (80,6%) Số giáo viên tự thiết kế chiếm tỉ lệ rất thấp (29%) và việc sưu tầm trò chơi trong các sách trò chơi toán học cũng rất hạn chế (38,7%) Cũng có giáo viên tìm trò chơi ở các nguồn khác (qua các phương tiện thông tin đại chúng như: internet, tivi, báo chí…) nhưng không nhiều

Trên thực tế, việc thiết kế trò chơi toán học để sử dụng không dễ Việc sưu tầm từ các nguồn khác nhau rồi cải biến nó để sử dụng cho những nội dung dạy học cụ thể cũng gặp nhiều khó khăn đối với các giáo viên Tiểu học Điều này cho thấy sự cần thiết của việc lựa chọn, thiết kế một hệ thống các trò chơi để có thể sử dụng linh hoạt cho phù hợp với những nội dung dạy học, điều kiện dạy học cụ thể Đây là một việc làm thiết thực để góp phần nâng cao hiệu quả dạy học (nhất là đối với dạy học Toán ở lớp 1)

Bảng 5: Các nguyên tắc lựa chọn trò chơi trong dạy học Toán của giáo

Bảng 6: Quy trình tổ chức trò chơi dạy học Toán của giáo viên

Qua khảo sát, chúng tôi thấy khi tổ chức trò chơi, 100% giáo viên đều tuân theo quy trình sau:

Bước 1: Xác định mục tiêu dạy học

Bước 2: Thiết kế hoặc lựa chọn trò chơi Bước 3: Chuẩn bị phương tiện

Bước 4: Giới thiệu Bước 5: Tiến hành Bước 6: Đánh giá

Bảng 7: Thời điểm tổ chức trò chơi trong dạy học Toán của giáo viên

Thời điểm tổ chức

Mức độ sử dụng Thường xuyên Thỉnh thoảng Không bao giờ

gian của tiết học Còn việc hướng dẫn các em về nhà tự chơi thì sẽ khó khăn

vì không có giáo viên trực tiếp giám sát, tổ chức (có tới 96,8% giáo viên không bao giờ hướng dẫn cho học sinh về nhà tự chơi)

Bảng 8: Những khó khăn mà giáo viên thường gặp phải khi tổ chức trò chơi trong dạy học Toán ở lớp 1

chức trò chơi trong dạy học môn Toán là phương hướng khắc phục những khó khăn đã nêu, góp phần nâng cao hiệu quả dạy học

Bảng 9: Các biện pháp, hình thức nhàm nâng cao kỹ năng

tổ chức trò chơi của giáo viên

Tổ chức theo kinh nghiệm bản thân 28 90,3%

Bảng 9 cho thấy, đa số giáo viên biết tổ chức trò chơi trong dạy học Toán là do học tập đồng nghiệp (87,1%) và tự mày mò (90,3%) Số giáo viên được đào tạo nghiệp vụ và được đọc các tài liệu hướng dẫn theo chuyên đề này chưa nhiều (41,9%) Như vậy, cần thiết phải có các biện pháp để nâng cao kỹ năng tổ chức trò chơi của giáo viên một cách đồng bộ

để việc tổ chức trò chơi trên lớp mang lại hiệu quả cao hơn

Đánh giá chung:

Qua phân tích kết quả điều tra, có thể rút ra một số kết luận sau:

- Đa số giáo viên đã nhận thức được vai trò, ý nghĩa của việc tổ chức trò chơi trong dạy học Toán và đã cố gắng thực hiện việc này

- Việc tổ chức trò chơi trong dạy học Toán là chưa thường xuyên, đồng đều ở các giáo viên

Việc lựa chọn thiết kế các trò chơi toán học và nghiên cứu sử dụng chúng một cách hợp lý là cần thiết để góp phần nâng cao hiệu quả dạy học Toán

2.2 Một số biện nâng cao hiệu quả việc sử dụng trò chơi toán học

trong việc dạy học Toán lớp 1

Dựa trên việc điều tra thực trạng sử dụng trò chơi Toán học của các giáo viên dạy lớp 1 ở các trường nêu trên, chúng tôi đưa ra một số biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả việc sử dụng trò chơi toán học như sau:

2.2.1 Lựa chọn trò chơi toán học phù hợp

2.2.1.1 Lựa chọn trò chơi phù hợp với mục tiêu dạy học

Các trò chơi phải đáp ứng những yêu cầu của mục đích dạy học, phải đặt ra cho trẻ các nhiệm vụ học tập tương ứng nhằm củng cố một nội dung toán học nào đó Trò chơi toán học được lựa chọn phải góp phần nâng cao hiệu quả việc dạy học Toán, sao cho học sinh thông qua trò chơi được củng

cố kiến thức, rèn luyện kỹ năng, phát triển tư duy Nó quán triệt nguyên lý

“học đi đôi với hành”

a Bài: Các số 1, 2, 3, 4, 5 (Toán 1, trang 14)

- Mục tiêu: Nhận biết được số lượng các nhóm đồ vật từ 1 đến 5; biết đọc viết các số 4, số 5; đếm được các số từ 1 đến 5 và đọc theo thứ

tự ngược lại từ 5 đến 1; biết thứ tự của mỗi số trong dãy số 1, 2, 3, 4, 5

- Một số trò chơi có thể sử dụng trong bài:

* Trò chơi 1: Chọn đúng đồ vật.

- Mục đích: Giúp học sinh nhận biết được các nhóm đồ vật từ 1 đến 5; biết đọc các số từ 1 đến 5

- Chuẩn bị: Các thẻ có hình vẽ các nhóm đồ vật, con vật: nhóm cái bút chì, nhóm con mèo, nhóm các chiếc kéo,… (mỗi nhóm có từ 1 đến 5 đồ vật, con vật) Hai miếng bìa lớn hình chữ nhật chia thành 5 ô

có các số tương ứng từ 1 đến 5 không theo thứ tự và có que gài (hoặc nam châm)

- Cách chơi: Chọn 2 đội chơi, mỗi đội 5 bạn, mỗi đội nhận một chiếc hộp có chứa các thẻ đồ vật, con vật Hai tấm bìa đã chuẩn bị được gắn lên bảng Các đội sẽ lựa chọn các thẻ đồ vật, con vật có trong hộp

để cài vào các ô số tương ứng trên miếng bìa chữ nhật Nhóm nào gài đúng và hoàn thành trước sẽ thắng cuộc

* Trò chơi 2: Xếp đúng thứ tự

- Mục đích: Nhận biết số lượng các nhóm đồ vật; biết được thứ

tự của mỗi số trong dãy số 1, 2, 3, 4, 5

- Chuẩn bị: 5 tấm bìa có hình vẽ các nhóm đồ vật, con vật (mỗi nhóm có từ 1 đến 5 đồ vật, con vật)

- Cách chơi: Có hai đội chơi, mỗi đội chơi gồm 5 học sinh, mỗi học sinh cầm 1 tấm bìa đã chuẩn bị Khi giáo viên hô: “Xếp đúng thứ tự”, mỗi bạn trong nhóm sẽ đứng theo hàng ngang theo thứ tự từ lớn đến bé (hay từ bé đến lớn) của số đồ vật trong tấm bìa mà mình cầm Sau đó, các nhóm sẽ đọc to số lượng đồ vật (con vật) của mình để cả lớp cùng kiểm tra kết quả

que gài

Ở bài này, nên lựa chọn trò chơi Xếp đúng thứ tự vì mục đích

trò chơi đặt ra có thể đáp ứng được đầy đủ hơn các mục tiêu của bài học Như vậy, trò chơi này sẽ giúp học sinh củng cố được kiến thức bài học một cách toàn diện

b Bài: Số 10 (Toán 1, trang 36)

- Mục tiêu: Biết 9 thêm 1 được 10, viết số 10; đọc, đếm được các

số từ 0 đến 10; biết so sánh các số trong phạm vi 10, biết vị trí số 10 trong dãy số từ 0 đến 10

- Một số trò chơi có thể sử dụng trong bài:

* Trò chơi: Tạo đủ 10

- Mục đích trò chơi: Đếm các số trong phạm vi 10, nắm được 10 đơn vị bằng 1 chục, rèn kỹ năng đọc; phát triển kỹ năng nhận biết số, đọc số

- Chuẩn bị (cho một nhóm): Một xúc xắc 6 mặt ghi các số tờ 0 đến 5, các thanh chục và các ô vuông đơn vị (như hình vẽ)

- Cách chơi: Học sinh chơi theo cặp hoặc nhóm từ 4 đến 6 người quây tròn Bạn chơi gieo xúc xắc, đọc to số to số có trên mặt xúc xắc sau mỗi lần gieo được và lấy đủ số ô vuông theo số đó Chơi lượt 1 hết vòng và cứ thế chơi tiếp đến khi bạn nào tạo được số 10 đầu tiên là

người thắng cuộc và được tặng một thanh chục tương ứng với 10 đơn

vị Bạn nào ở lượt 2 đổ được một số mà thêm vào với số đổ ở lượt 1 quá 10 thì sẽ bị mất lượt Kết thúc trò chơi, bạn nào có nhiều thanh chục hơn sẽ giành chiến thắng

* Trò chơi: Thi đếm

- Mục đích : Luyện đếm các số trong phạm vi 10 theo thứ tự

- Chuẩn bị: (Trò chơi này không cần chuẩn bị phương tiện)

- Cách chơi: Mỗi lượt chơi có 10 học sinh Các học sinh đứng

vòng tròn, một em bắt đầu đếm số 1, rồi theo chiều kim đồng hồ, các bạn tiếp theo sẽ đếm theo thứ tự tăng dần cho đến hết rồi lại đổi chiều (đếm ngược chiều kim đồng hồ theo thứ tự từ lớn đến bé) Học sinh nào đếm sai phải nhảy lò cò một vòng

Đối với bài học này, mục tiêu chính vẫn là dạy cho học sinh biểu

tượng ban đầu về số 10 Vì vậy, nên lựa chọn trò chơi Tạo đủ 10 vì đây

là trò chơi đáp ứng được mục tiêu chính đó của bài học hơn Còn trò

chơi Thi đếm nên lựa chọn để tổ chức trong tiết luyện tập tiếp theo

2.2.1.2 Lựa chọn trò chơi phù hợp với điều kiện thực tế của lớp học

Trước tiên, phải lựa chọn trò chơi phù hợp với thời gian của tiết học, thời gian của từng hoạt động dạy học Ngoài ra, trò chơi còn phải được lựa chọn sao cho phù hợp với năng lực của học sinh, không gian trong lớp học, điều kiện cơ sở vật chất của nhà trường…

Bài: Phép cộng trong phạm vi 10 (Toán 1, trang 81)

- Mục tiêu: Làm được phép tính cộng trong phạm vi 10; viết được phép tính thích hợp

- Một số trò chơi có thể tổ chức trong bài:

* Trò chơi: Đổ hạt

- Mục đích: Củng cố phép cộng các số trong phạm vi 10

- Chuẩn bi: Các bộ trò chơi, mỗi bộ gồm: 10 hình tròn nhỏ làm bằng bìa cứng được tô màu một mặt, 1 bảng con, 1 tờ giấy và bút

- Cách chơi: Giáo viên tổ chức cho học sinh chơi cặp đôi Từng

em cho 10 tròn vào lòng 2 bàn tay úp lại rồi lắc đều rồi đổ xuống bảng con Em này đổ thì em kia ghi phép tính và ngược lại Các em ghi số hình tròn tô màu và không màu ra giấy để tạo ra phép cộng hai số có kết quả bằng 10

Ví dụ: Kết quả như hình bên được học sinh ghi lại là:

Các em tiếp tục lắc nhiều lần để tạo ra các phép cộng hai số có kết quả bằng 10 Cặp nào trong thời gian quy định mà tạo ra được nhiều phép cộng (khác nhau) nhất sẽ là cặp thắng cuộc Cùng một lúc

sẽ có nhiều cặp thắng cuộc

4 + 6 = 10

6 + 4 = 10

* Trò chơi: Vua phá lưới

- Mục đích : Luyện tập củng cố kỹ năng cộng trong phạm vị 10

- Chuẩn bị: hình vẽ trên giấy khổ lớn như sau:

- Cách chơi: Giáo viên nêu bài toán: “ Các chú thỏ chơi bóng sút tung lưới của thủ môn thỏ Xám chính là chú thỏ mang số áo mà cộng với 4 được 10 Đố bạn tìm được số đó là chú thỏ nào?”

Mỗi lượt chơi gồm 2 bạn Mỗi bạn chơi tìm cách nối khung thành với 1 chú thỏ mang số áo thích hợp với câu trả lời của bài toán Bạn nào làm đúng và nhanh hơn thì bạn đó được phong làm “Vua phá lưới” Giáo viên thay số 4 và các số đeo trên áo của các chú thỏ để có thể tiếp tục tiến hành cuộc chơi

Hai trò chơi trên đều phù hợp với mục tiêu của bài học Tuy nhiên, tùy vào thời gian của tiết học và khả năng tiếp thu bài của học sinh mà có thể lựa chọn trong hai hoạt động khác nhau của tiết học:

+ Trò chơi Đổ hạt có thể tổ chức thay thế bài tập 3 – SGK vì trò

chơi này có cùng nội dung với nội dung BT3, đồng thời giáo viên có thể giới hạn thời gian tổ chức cụ thể (3-5p) và việc chuẩn bị phương tiện cho trò chơi này cũng đơn giản hơn (HS tự chuẩn bị ở nhà)