Hình tượng thời gian trong cho tôi xin một vé đi tuổi thơ của nguyễn nhật ánh

Trong các cuộc hành trình về lại tuổi thơ, Cho tôi xin một vé đi tuổi thơ là một trong những tác phẩm được Nguyễn Nhật Ánh thể hiện rõ cái khát vọng, ước mơ về lại miền kí ức xa xôi của

KHOA NGỮ VĂN

- -

NGUYỄN THỊ THU

Hình tượng thời gian trong Cho tôi xin một vé

đi tuổi thơ của Nguyễn Nhật Ánh

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các nhận định, đánh giá trong khóa luận này là hoàn toàn trung thực và chưa từng có ai công bố trong bất kì công trình nghiên cứu nào khác

Đà Nẵng, ngày 03 tháng 5 năm 2012

Sinh viên Nguyễn Thị Thu

Để hoàn thành khóa luận của mình, tôi đã nhận được sự giúp đỡ của rất nhiều người Qua đây, tôi xin được gửi lời cảm ơn chân thành đến TS Bùi Thanh Truyền, người thầy đã dìu dắt, giúp đỡ tôi trong suốt quá trình làm khóa luận

Tôi cũng xin chân thành cảm ơn sự giúp đỡ nhiệt tình của quý thầy, cô giáo trong Khoa Ngữ Văn – Trường Đại học Sư Phạm Đà Nẵng cùng gia đình, bạn bè đã ủng hộ, động viên để tôi hoàn thành được khóa luận này

Xin chân thành cảm ơn!

Sinh viên Nguyễn Thị Thu

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Lịch sử vấn đề nghiên cứu 2

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 5

4 Phương pháp nghiên cứu 5

5 Bố cục đề tài 6

NỘI DUNG 7

Chương Một: NGUYỄN NHẬT ÁNH VÀ TÁC PHẨM CHO TÔI XIN MỘT VÉ ĐI TUỔI THƠ 7

1.1 Chân dung Nguyễn Nhật Ánh – nhà văn thân quý của tuổi thơ 7

1.1.1 Một cuộc đời gian nan mà sôi động 7

1.1.2 Mối lương duyên với tuổi thơ và văn học thiếu nhi 9

1.1.3 Quan niệm về trẻ em và đặc trưng của nghiệp viết cho độc giả

nhỏ tuổi 11

1.2 Cho tôi xin một vé đi tuổi thơ – sự đột phá trong nghệ thuật khắc chạm hình tượng của Nguyễn Nhật Ánh 13

1.2.1 Hình tượng trẻ em – nhà cách mạng 14

1.2.2 Hình tượng người lớn – những kẻ bảo hoàng 20

1.2.3 Hình tượng thời gian – chất men đầy ám gợi 21

THỜI GIAN TRONG CHO TÔI XIN MỘT VÉ ĐI TUỔI THƠ 24

2.1 Các bình diện thời gian chủ yếu 24

2.1.1 Thời gian quá khứ - miền xanh thắm trong hành trình đời người 24

2.1.2 Thời gian hiện tại – khúc biến tấu “Buồn ơi là sầu” 28

2.1.3 Thời gian cổ tích – vang vọng chất thơ đậm sâu tính nhân văn 30

2.2 Những thủ pháp xây dựng thời gian đặc thù 33

2.2.1 Thủ pháp xáo trộn thời gian 33

2.2.2 Thủ pháp hãm chậm và đẩy nhanh thời gian 37

2.2.3 Thủ pháp thời gian hóa không gian 39

2.2.4 Thủ pháp đối lập – cách song chiếu độc đáo các cực thời gian 41

2.2.5 Thủ pháp truyện lồng truyện – lối “chơi” thời gian đầy biến ảo 46

Chương Ba: GIÁ TRỊ THẨM MỸ CỦA BÚT PHÁP XÂY DỰNG HÌNH TƯỢNG THỜI GIAN TRONG CHO TÔI XIN MỘT VÉ ĐI TUỔI THƠ 50

3.1 Thời gian – nhịp cầu nối hai thế giới tuổi thơ và người lớn 50

3.1.1 Thời gian – con đường đưa ta về lại tuổi thơ 50

3.1.2 Thời gian – hướng đi đến thế giới người lớn 52

3.2 Thời gian – bức thông điệp gửi lại trên chuyến tàu về với tuổi thơ 55

3.2.1 Kí ức tuổi thơ – năng lượng vận hành những chuyến tàu đời 55

3.2.2 Sự đồng cảm, chia sẻ của người lớn là đôi cánh nâng bước trẻ thơ 57

3.3 Thời gian – sự độc sáng trong nghệ thuật trần thuật 60

3.3.1 Đặc sắc về điểm nhìn trần thuật 60

3.3.2 Đặc sắc về giọng điệu trần thuật 62

KẾT LUẬN 66

TÀI LIỆU THAM KHẢO 68

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Kế thừa nền văn học truyền thống Việt Nam nói chung và văn học thiếu nhi nói riêng, cùng với những trải nghiệm về cuộc sống, Nguyễn Nhật Ánh đã trở thành một hiện tượng độc đáo của nền văn học thiếu nhi đương đại Đây là mảng văn học có nhiều nét đặc thù, thể hiện rõ nhất của các sáng tác viết cho thiếu nhi là tính giáo dục Nội dung này cũng không nằm ngoài mục đích của nhà văn Nguyễn Nhật Ánh

Nguyễn Nhật Ánh là tác giả có số đầu sách viết cho thiếu nhi nhiều nhất hiện nay và ông cũng là tác giả được giới trẻ hết sức hâm mộ Qua các sáng tác của ông, chúng ta cảm nhận được tình cảm chân thành và trìu mến

mà người viết dành cho trẻ nhỏ Không những vậy, độc giả “người lớn” cũng

bị thu hút không kém Khi cầm trên tay bất kì cuốn sách nào của Nguyễn Nhật Ánh, “người lớn” đều thấy dáng dấp của mình trong đó với một sự nuối tiếc khôn nguôi về những ngày tháng thần tiên đã đi qua không bao giờ trở lại

Trong các cuộc hành trình về lại tuổi thơ, Cho tôi xin một vé đi tuổi thơ

là một trong những tác phẩm được Nguyễn Nhật Ánh thể hiện rõ cái khát vọng, ước mơ về lại miền kí ức xa xôi của mình nhất Truyện được Nhà xuất bản Trẻ in lần đầu tiên vào năm 2008 và chỉ sau một năm, tác phẩm đã đoạt

được giải thưởng của Hội Nhà văn Việt Nam Cho tôi xin một vé đi tuổi thơ là

câu chuyện kể về sự hồn nhiên, vui tươi, tinh nghịch của các cô cậu bé lúc tám tuổi Qua những trò chơi thú vị của cu Mùi, Hải cò, Tí sún và Tủn, người đọc như quay lại với tuổi thơ trong sáng đó của mình Điều này cũng nằm trong dụng ý của tác giả, như lời tự bạch của ông ở trang bìa bốn của cuốn

sách: “Tôi viết cuốn sách này không dành cho trẻ em Tôi viết cho những ai từng là trẻ em”

Nghiên cứu đề tài “Hình tượng thời gian trong Cho tôi xin một vé đi

tuổi thơ của Nguyễn Nhật Ánh”, chúng tôi muốn phần nào làm sáng tỏ nét

đặc trưng của các bình diện và thủ pháp xây dựng hình tượng thời gian trong tác phẩm này Qua đó, người viết hy vọng đem lại cái nhìn đúng đắn nhất cho thế giới nghệ thuật trong các sáng tác của Nguyễn Nhật Ánh nói chung và

Cho tôi xin một vé đi tuổi thơ nói riêng

2 Lịch sử vấn đề nghiên cứu

Có thể nói văn học viết cho thiếu nhi hiện nay hội tụ được nhiều cây bút thực sự có tài năng như Phùng Quán, Hoàng Minh Tường, Trần Thiên Hương,… và một nhà văn nữa không thể không nhắc đến ở đây là nhà văn Nguyễn Nhật Ánh Các tác phẩm của họ đã thu hút được tình cảm của bạn đọc, đặc biệt là lứa tuổi mới lớn

Truyện thiếu nhi nói chung và truyện thiếu nhi của Nguyễn Nhật Ánh nói riêng hiện vẫn chưa nhận được sự quan tâm nhiều trong giới nghiên cứu

và phê bình văn học Nếu có thì chỉ dừng lại ở việc giới thiệu nội dung hay đánh giá tác phẩm… trên quy mô nhỏ Còn đối với những công trình lớn mang tính chất toàn diện về các đặc điểm truyện Nguyễn Nhật Ánh thì rất hạn chế Sau đây là các bài viết về truyện thiếu nhi của Nguyễn Nhật Ánh nói

chung và tác phẩm Cho tôi xin một vé đi tuổi thơ nói riêng mà chúng tôi đã

tập hợp được từ các sách báo, tạp chí, internet… trong thời gian vừa qua:

2.1 Những nghiên cứu về truyện thiếu nhi của Nguyễn Nhật Ánh

Vân Thanh và Nguyên An (biên soạn) trong công trình “Bách khoa thư văn học thiếu nhi Việt Nam” (tập 1), Nhà xuất bản Từ điển bách khoa (2003)

đã tập hợp được nhiều bài viết của các chuyên gia nghiên cứu văn học thiếu nhi như Vân Thanh, Lã Thị Bắc Lý… Trong đó, bài viết “Người nuôi dưỡng

tâm hồn trẻ thơ” của Nguyễn Hương Giang đã nói lên được những nội dung, giá trị mà truyện của Nguyễn Nhật Ánh mang lại: “Có thể nói những sáng tác của Nguyễn Nhật Ánh đã nuôi dưỡng nhiều giá trị tinh thần trong thế giới trẻ thơ, giúp chúng thoát khỏi nguy cơ bị mai một và ngày càng trở nên cằn cỗi trong thế giới hiện đại…” [11, tr.361] Ngoài ra, tác giả phần nào giải thích được nguyên do từ đâu mà truyện của Nguyễn Nhật Ánh lại có một hấp lực mạnh đối với các em như vậy: “Truyện Nguyễn Nhật Ánh là tiếng nói từ chính tâm hồn anh – một tâm hồn vẫn còn trong sáng, thơ trẻ cho đến tận bây giờ Đó chính là điểm hấp dẫn, là sức lôi cuốn rất riêng để các em tìm đến nhà văn” [11, tr.365]

Cuộc đời, sự nghiệp và nội dung truyện Nguyễn Nhật Ánh được Trần Mạnh Thường nói đến trong “Từ điển tác gia văn học Việt Nam thế kỷ XX”, Nhà xuất bản Hội Nhà văn, 2003 Trong công trình này, ông đặc biệt nhấn

mạnh đến tập truyện Kính vạn hoa – “Đây là bộ sách liên hoàn Mỗi tập một

màu sắc óng ánh, phản ánh cuộc sống sinh hoạt của các em, một cuộc sống chứa bao điều mới mẻ trong các mối quan hệ…” [12, tr.680] Theo ông, tài năng của Nguyễn Nhật Ánh “là người có quan tâm và sự hiểu biết về nhu cầu tâm sinh lý của lứa tuổi” [13, tr.680] Nhìn chung, công trình này chỉ mang tính chất khái quát

Cũng tương tự công trình trên, Vân Thanh (biên soạn) trong “Tác giả văn học thiếu nhi Việt Nam”, Nhà xuất bản Từ điển Bách khoa, Hà Nội, 2006 cũng đã đi sơ lược về tiểu sử của Nguyễn Nhật Ánh và các sáng tác của ông Bên cạnh đó, bà còn trích phần tự bạch của nhà văn và các bài viết khác của các nhà nghiên cứu, phê bình như “Truyện viết cho thiếu nhi sau 1975” của

Lã Thị Bắc Lý, “Người bạn thân mến của độc giả trẻ” của Vũ An Thy…

Phong Lê trong “Viết từ đầu thế kỷ mới”, Nhà xuất bản Lao động, 2009 dành những trang viết của mình để bàn luận về cách xây dựng hình tượng

nhân vật, cách sử dụng ngôn ngữ và cách kể chuyện của Nguyễn Nhật Ánh thông qua bài viết “Tôi là Bêtô của Nguyễn Nhật Ánh”

Nguyễn Nhật Ánh và các sáng tác của ông cũng được nói đến trong bài viết của tác giả Nguyễn Thị Thanh Xuân đăng trên Báo Văn nghệ Thành phố

Hồ Chí Minh, số 273, ngày 26 tháng 12 năm 1996 Trong bài báo này, Nguyễn Nhật Ánh sớm được biết đến như là “một hiện thượng văn học đáng chú ý” và hấp lực của các truyện ngắn đó: “Hơn mười năm qua, hấp lực của tiểu thuyết Nguyễn Nhật Ánh vẫn chưa hề suy giảm, lại có phần mạnh mẽ hơn, trong khi môi trường giải trí của thiếu nhi ngày càng đa dạng, có một sự chi phối lớn của sách dịch và phim vidéo mang màu sắc văn minh ngoại lai.”

2.2 Những bài viết về Cho tôi xin một vé đi tuổi thơ

Có thể nói, cho đến nay, các công trình nghiên cứu về tác phẩm Cho tôi

xin một vé đi tuổi thơ của Nguyễn Nhật Ánh vẫn còn rất mỏng và hầu hết

trong các công trình đó được đăng tải trên các trang mạng internet và các tạp chí hàng tháng

Đồng suy nghĩ với Nguyễn Nhật Ánh, Phạm Văn Tình đã có bài viết

“Tôi tìm thấy một vé đi tuổi thơ” đăng trên báo Văn học và tuổi trẻ, số 7+8+9, năm 2011

Mai Phương, Báo An ninh điện tử, ngày 25 tháng 10 năm 2011 đã đề cập đến tác giả Nguyễn Nhật Ánh với tư cách là nhà văn được giới trẻ yêu

thích và tác phẩm Cho tôi xin một vé đi tuổi thơ với những lời nhận xét xác

đáng: “Cái tuổi mà người ta chưa đủ khôn để gọi là “người lớn” nhưng không còn quá ngây thơ để hoàn toàn gọi là trẻ con Những nhân vật hay tò mò, thích sắp xếp mọi việc theo ý nghĩ ngẫu hứng của mình và đôi khi hay lý sự theo một cách vừa buồn cười, vừa đáng yêu” Ngoài ra, tác giả còn khẳng định vị trí của tác phẩm đối với nền văn học trong nước và một số nước trên thế giới như Thái Lan, Hàn Quốc, Nga…

Trong báo Người lao động, ngày 02 tháng 3 năm 2008, Tiểu Quyên đã

có bài viết “Nguyễn Nhật Ánh trên chuyến tàu trở lại tuổi thơ” Trong bài viết

này, tác giả đã nói lên nội dung, giá trị của tác phẩm Cho tôi xin một vé đi tuổi

thơ và những thông điệp mà Nguyễn Nhật Ánh muốn nhắn gửi lại trong tác

phẩm

Chúng tôi lấy các tài liệu trên làm cơ sở, tiền đề để tiến hành nghiên

cứu đề tài “Hình tượng thời gian trong Cho tôi xin một vé đi tuổi thơ của

Nguyễn Nhật Ánh”

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối với đề tài này, chúng tôi hướng đến và tập trung nghiên cứu các bình diện và thủ pháp trong việc xây dựng hình tượng thời gian trong tác

phẩm Cho tôi xin một vé đi tuổi thơ của Nguyễn Nhật Ánh

3.2 Phạm vi nghiên cứu

Do sự giới hạn của đề tài cho nên trong công trình này, chúng tôi chỉ

lấy tác phẩm Cho tôi xin một vé đi tuổi thơ của Nguyễn Nhật Ánh, Nhà xuất

bản Trẻ, 2008 làm tư liệu chính để nghiên cứu

4 Phương pháp nghiên cứu

Để hoàn thành khóa luận này, chúng tôi đã sử dụng các phương pháp nghiên cứu sau:

Phương pháp phân tích, chứng minh: Chúng tôi sử dụng phương pháp này để đưa ra những lý lẽ nhằm phân tích rõ những luận điểm chính Bên cạnh đó, để thuyết phục hơn, chúng tôi còn trích dẫn những đoạn văn trong tác phẩm để chứng minh cho những phân tích, giải thích của mình

Phương pháp tổng hợp, đánh giá: Người viết sử dụng phương pháp này dùng để khái quát, tổng hợp và rút ra những ý nghĩa, kết luận vấn đề mà chúng tôi nghiên cứu được

Chương Hai: Các bình diện, thủ pháp xây dựng hình tượng thời gian

trong Cho tôi xin một vé đi tuổi thơ

Chương Ba: Giá trị thẩm mỹ của bút pháp xây dựng hình tượng thời

gian trong Cho tôi xin một vé đi tuổi thơ

NỘI DUNG

Chương Một

NGUYỄN NHẬT ÁNH VÀ TÁC PHẨM

CHO TÔI XIN MỘT VÉ ĐI TUỔI THƠ

1.1 Chân dung Nguyễn Nhật Ánh – nhà văn thân quý của tuổi thơ

1.1.1 Một cuộc đời gian nan mà sôi động

Nguyễn Nhật Ánh là tên và cũng là bút danh của một nhà văn chuyên viết cho trẻ em và thanh thiếu niên Ông sinh ngày 7 tháng 5 năm 1955 tại xã Bình Quế, huyện Thăng Bình, tỉnh Quảng Nam Đối với một vài người bạn cùng trang lứa, ông là người được may mắn hơn rất nhiều, ông được gia đình cho theo học đầy đủ các cấp học tại nhiều trường: Tiểu La, Trần Cao Vân, Phan Chu Trinh Nguyễn Nhật Ánh sinh hoạt trong bút nhóm của nhà trường phổ thông, điều này vẫn để lại trong lòng người viết bao nhiêu kỷ niệm đẹp

Năm 18 tuổi, Nguyễn Nhật Ánh rời quê hương vào Sài Gòn sinh sống

và theo học ngành Sư phạm, đến năm 1976 ông tốt nghiệp Trong thời gian này Nguyễn Nhật Ánh đã hoạt động rất nhiều, từ năm 1979 đến năm 1982 ông gia nhập thanh niên xung phong, từ năm 1984 ông dạy học, làm công tác Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh, là hội viên Hội nhà văn Việt Nam

Từ năm 1986 đến nay, ông công tác tại nhật báo Sài Gòn giải phóng, lần lượt viết về sân khấu, phụ trách mục tiểu phẩm, phụ trách trang thiếu nhi, hiện nay ông còn là bình luận viên thể thao trên nhật báo Sài Gòn Giải phóng Chủ nhật với nhiều bút danh khác như Chu Đình Ngạn, Anh Bồ Câu, Lê Duy Cật, Đông Phương Sóc, Sóc Đông Phương…

Con đường sáng tác của Nguyễn Nhật Ánh được tính từ khi đất nước ta

hoàn toàn độc lập, đánh dấu bằng bài thơ Quê nhà đăng trên báo Văn nghệ

giải phóng tháng 4 năm 1976 Cho đến khi bạn đọc ở Thành phố Hồ Chí Minh bình chọn là nhà văn được yêu thích, Nguyễn Nhật Ánh trải qua nhiều năm tháng khó khăn trên con đường sáng tác, nhất là những năm đầu sau

1975 Có thể nói đây là khoảng thời gian thử thách gây gắt nhất trong sự nghiệp sáng tác của Nguyễn Nhật Ánh Ông ở nhờ nhà người quen để vừa học hành vừa đạp xích lô kiếm sống Dù gian nan như vậy nhưng vẫn không làm cho đôi chân và ý chí của ông chùng xuống Bởi ông mang trong mình một sức sống và niềm say mê mãnh liệt

Gian nan nối tiếp gian nan khi Nguyễn Nhật Ánh ra trường, ông không được phân nhiệm sở do lý lịch của ông không được rõ ràng Không nản chí, ông đăng kí gia nhập thanh niên xung phong Và chính môi trường đó đã rèn luyện cho ông được bao nhiêu đặc tính tốt, dám nghĩ dám làm, luôn có nghị lực để vượt qua mọi trở ngại trong cuộc sống Cũng chính nơi đây đã gợi lên trong lòng nhà văn nhiều cảm hứng để sáng tác nên những tác phẩm có giá trị Nguyễn Nhật Ánh luôn đối mặt với những đau khổ để rồi hạnh phúc, vui sướng với những gì mình gặt hái được Ông luôn trân trọng những gì mình đã trải qua và đang có Qua tất cả những đoạn đường đầy chông gai đó, chúng ta hiểu được rằng, Nguyễn Nhật Ánh luôn yêu cuộc sống mà ông đang sống cho

dù cuộc sống đó mang đến cho ông bao trắc trở, bởi trong con người ông – một nhà trí thức luôn chất chứa một sức sống nội tâm mãnh liệt không gì có thể lay chuyển được

Xét riêng về góc độ văn học (đây cũng là mảng tạo nên tiếng vang cho tên tuổi Nguyễn Nhật Ánh), từ năm 13 tuổi ông đã có thơ đăng báo và tác

phẩm đầu tiên in thành sách là tập thơ Thành phố tháng tư Qua đây, ta thấy

được Nguyễn Nhật Ánh được công chúng biết đến trước hết trên danh nghĩa

là một nhà thơ chứ không phải là nhà văn Hơn 20 năm trở lại đây, Nguyễn

Nhật Ánh tập trung viết văn xuôi, ngòi bút của ông đã ưu ái dành cho đề tài thanh thiếu niên

Từ năm 1988 đến năm 2001, bằng tâm huyết và sức lao động miệt mài của mình, Nguyễn Nhật Ánh đã cho ra đời 23 tác phẩm dành riêng cho tuổi mới lớn Sau khoảng 13 năm nữa, ông tiếp tục dành những trang viết của mình cho các em ở lứa tuổi nhỏ hơn và những tác phẩm dành cho mọi lứa tuổi

như Tôi là Bêtô, Cho tôi xin một vé đi tuổi thơ, Tôi thấy hoa vàng trên cỏ

xanh… Sáng tác gần đây nhất của ông là Lá nằm trong lá (2011)

Để có được thành quả như hiện nay, Nguyễn Nhật Ánh – nhà văn thân quý của chúng ta đã trải qua biết bao sóng gió của cuộc đời nhưng với tài năng, nghị lực và lòng đam mê của mình, ông đã mang đến cho chúng ta những món ăn tinh thần đầy hữu ích Hiểu được cuộc sống và con người của Nguyễn Nhật Ánh bao nhiêu, chúng ta càng trân trọng những gì mà ông mang lại cho cuộc đời này bấy nhiêu Bởi ở đó là mầm móng của những sáng tác mang đầy chất nhân văn mà bằng hiện thực Nguyễn Nhật Ánh đã thổi lồng vào

1.1.2 Mối lương duyên với tuổi thơ và văn học thiếu nhi

Ngay từ lúc còn ngồi trên ghế nhà trường, Nguyễn Nhật Ánh đã bộc lộ

được khả năng sáng tác thơ văn của mình Tập thơ Thành phố tháng tư là

những tác phẩm đầu tiên của ông được Nhà xuất bản Mới in thành sách (in

chung với Lê Thị Kim, 1984) Truyện dài đầu tiên của ông là tác phẩm Trước

vòng chung kết, Nhà xuất bản Măng non, 1985 Cho đến nay, ông đã cho ra

đời hàng loạt các tác phẩm nhưng tập trung chủ yếu là văn xuôi

Hệ thống các sáng tác của Nguyễn Nhật Ánh từ trước đến nay tương đối nhiều, hầu hết các tác phẩm đó ông đều viết cho tuổi mới lớn Mỗi tác phẩm của ông ra đời đều thu hút được sự quan tâm của độc giả, chủ yếu là độc giả nhỏ tuổi Để có được sự mới mẻ trong mỗi tác phẩm, chắc hẳn

Nguyễn Nhật Ánh phải có riêng cho mình một kho tư liệu thực tế giàu màu sắc và sinh động Hay nói cách khác, ông có một vốn sống vô cùng phong phú

để xây đắp cho các tác phẩm của mình thật hấp dẫn đối với những độc giả đã, đang là trẻ em như vậy

Nói về tuổi thơ của Nguyễn Nhật Ánh, như chúng ta đã biết, từ nhỏ ông

đã may mắn được ăn học tử tế Ông được trải qua một tuổi thơ thật êm ả và hạnh phúc bên gia đình Tuy sinh sống tại một làng quê mộc mạc nhưng Nguyễn Nhật Ánh chiếm hữu được một dáng vẻ văn minh thị thành với một gương mặt trí thức Kết hợp với sở thích và trí thông minh của mình, tất cả đã góp phần tạo nên một cây bút viết về thiếu nhi thành công và đầy hấp lực nhất hiện nay như Nguyễn Nhật Ánh Các nhân vật trong các sáng tác của ông sau này đều có dáng dấp của một cậu bé như vậy, chẳng hạn như Chương (Hạ đỏ), Mùi (Cho tôi xin một vé đi tuổi thơ)… Mở đầu các tác phẩm của mình, nhà văn thường sử dụng những cụm từ quen thuộc như “Hồi còn nhỏ”, “Hồi nhỏ”, “Năm đó”… Điều đó làm cho độc giả có một cảm giác như ông đang kể lại một cách tự nhiên về những kỷ niệm mà ông đã trải qua thời thơ ấu Mặc

dù những câu chuyện đó đều được diễn ra đối với tất cả những ai đã từng là trẻ em nhưng khi đón nhận tác phẩm, bạn đọc vẫn không có cảm giác nhàm chán mà ngược lại họ càng hứng thú và say sưa Đó thực sự là tài năng của Nguyễn Nhật Ánh, ông đã thành công khi lấy chuyện trẻ thơ của mình để nói chuyện, giao lưu với tất cả các bạn đọc nhỏ tuổi gần xa

Nguyễn Nhật Ánh xa quê từ rất sớm cho nên không gian tuổi thơ của ông chỉ còn hiện về trong kí ức ở một miền quê xa xôi Không được thường xuyên đi qua những nơi mà mình và những người bạn lúc nhỏ hay đi, không được từng ngày thưởng thức những mùi vị quen thuộc của quê hương, ở nơi đất khách Nguyễn Nhật Ánh luôn day dứt nhớ về vùng trời bình yên đó Cũng

có thể, điều đó luôn thôi thúc ngòi bút của ông phải làm một điều gì đó – phải

viết để ông được níu giữ tuổi thơ của mình Hơn nữa, cuộc sống ở thị thành quá xô bồ, nhộn nhịp khiến cho con người ta nhiều lúc muốn tìm một nơi nào

đó yên tỉnh để được thư giãn và Nguyễn Nhật Ánh cũng đã làm như vậy, nhưng với ông – nơi yên ả đó chính là những trang văn về vùng trời tuổi thơ của mình

Có lẽ những nguyên nhân trên đã tạo cho Nguyễn Nhật Ánh có một mối lương duyên đối với tuổi thơ và ông đã biết hòa nhịp tất cả những điều đó vào trong trang văn của mình – những trang văn nhẹ nhàng, đầy sâu lắng

1.1.3 Quan niệm về trẻ em và đặc trưng của nghiệp viết cho độc giả nhỏ tuổi

Có thể nói, ở nước ta hiện nay, mảng văn học viết cho thiếu nhi ngày càng được quan tâm Điều đó được thể hiện ở việc đội ngũ sáng tác cho trẻ

em đông đảo hơn nhiều so với những thập niên trước Trong số đông các tác giả đó, Nguyễn Nhật Ánh được coi là một “hiện tượng” đáng chú ý nhất Với tấm lòng tha thiết yêu mến trẻ em, ông đã đem đến cho độc giả tương đối nhiều các sáng tác có giá trị Mỗi tác phẩm ông viết ra đều được các em đón nhận với thái độ vui vẻ và hài lòng Ngòi bút của ông đã vẽ nên nhiều bức tranh muôn màu về cái đang diễn ra, cái quen thuộc, gần gũi trong thế giới của các em học sinh Có một điều đáng nói là, trong các sáng tác đó, những câu chuyện của ông kể ra không có gì là hấp dẫn, ly kỳ, mới mẻ nhưng khi đến với các em, điều đó đã tạo nên hấp lực lớn

Cũng như trẻ em các nước khác trên thế giới, trẻ em Việt Nam hiện nay

có nhiều điều để tìm tòi, khám phá nhằm thỏa mãn niềm mong ước của mình Cùng với sự bùng nổ của các ngành khoa học kỹ thuật, công nghệ thông tin đã mang đến cho các em một sự nhận thức cao hơn, sâu sắc hơn, khác hẳn so với trẻ em nhiều năm trước đây Một điều đáng quan tâm nữa, hiện nay “văn hóa đọc” dường như ngày càng đi xuống để nhường chỗ cho “văn hóa nghe,

nhìn” Vì vậy, sách báo dành riêng cho trẻ em cần phải có một sức hấp dẫn lớn, đáp ứng được những yêu cầu mới mà xã hội đặt ra Và truyện của Nguyễn Nhật Ánh đã phần nào đáp ứng được những nhu cầu đó

Để có được những thành công trên con đường sáng tác của mình, Nguyễn Nhật Ánh đã kết hợp được vốn kinh nghiệm từ thực tiễn cuộc sống cùng với cái nhìn và những quan niệm đúng đắn về trẻ em hiện nay Nói đúng hơn, nhà văn đã xác định được rõ ràng đối tượng mà mình hướng tới và nắm

rõ được tâm lý của đối tượng đó Trong một lần trả lời phỏng vấn, ông đã cho rằng: “Viết cho trẻ em, tôi quan niệm không nên viết quá nặng nề Nhà văn phải là trụ đỡ tinh thần của các em, giúp các em yên tâm mà vui sống Trẻ em khác người lớn, tâm hồn mỏng manh, trong sáng như cây non, nhận thức chưa chín, kinh nghiệm sống chưa có, đem giông bão đến cho các em để làm gì”

Sự nhẹ nhàng của các tác phẩm cũng đã phần nào cho ta nhận thấy được tâm

sự đó là cả tấm lòng của nhà văn

Các tác phẩm viết về tuổi thơ của Nguyễn Nhật Ánh có một sức sống mạnh mẽ, kể cả những tác phẩm viết từ những năm 80 của thế kỷ trước Điều này khiến cho nhiều bạn đọc thắc mắc Trong một lần phỏng vấn khác của phóng viên Báo Tiền Phong, nhà văn đã nói “Tôi nghĩ trẻ em thời nào cũng có những nét tương đồng về tính cách, tâm lý, cả những lỗi lầm và những giấc

mơ Điều kiện và hình thức sinh hoạt có thể mỗi thời mỗi khác, nhưng bản chất mối quan hệ giữa ông bà, cha mẹ, anh em, thầy cô, bạn bè về cơ bản không có gì thay đổi” Nắm được các cơ bản đó về đối tượng mà mình xác định, Nguyễn Nhật Ánh dường như rất dễ dàng trong việc xây dựng truyện và xây dựng một cách thành công

Nguyễn Nhật Ánh đã vào cuộc với một thái độ hết sức niềm nở, ông hòa vào, say mê, hào hứng với trẻ nhỏ Điều đó đã làm cho khoảng cách giữa nhà văn và các em dường như hẹp lại Đó là con đường nhanh nhất khiến

Nguyễn Nhật Ánh chinh phục được các em một cách dễ dàng Dù ở cương vị nào – nhà thơ, nhà văn, nhà báo hay nhà giáo thì Nguyễn Nhật Ánh vẫn dành hết tâm huyết của mình cho sự nghiệp, cho các em nhỏ Vẫn là mục đích giáo dục nhưng Nguyễn Nhật Ánh chỉ muốn mình là người bạn tâm tình, dễ mến

để tâm sự, chia sẻ với các em về những sự việc, sinh hoạt diễn ra thường ngày trong cuộc sống của các em mà thôi Bằng cách đó, ông đã trở thành người thắp sáng và nuôi dưỡng những ước mơ trong trẻo, hồn nhiên của các em và bước đầu giúp các em yêu quý, trân trọng những gì mình đang chiếm giữ Bên cạnh những sáng tác của Nguyễn Nhật Ánh, các em như trân trọng từng giờ từng phút trôi qua của cuộc đời mình, từ đó các em sẽ sống tốt, sống có ý nghĩa hơn

1.2 Cho tôi xin một vé đi tuổi thơ – sự đột phá trong nghệ thuật khắc

chạm hình tượng của Nguyễn Nhật Ánh

Theo “Từ điển thuật ngữ văn học” do Lê Bá Hán, Trần Đình Sử, Nguyễn Khắc Phi (đồng chủ biên), Nhà xuất bản Giáo dục, 2009 định nghĩa:

“Hình tượng nghệ thuật chính là các khách thể đời sống được nghệ sĩ tái hiện bằng tưởng tượng sáng tạo trong những tác phẩm nghệ thuật… Hình tượng nghệ thuật tái hiện đời sống nhưng không phải sao chép y nguyên những hiện tượng có thật, mà là tái hiện có chọn lọc, sáng tạo thông qua trí tưởng tượng

và tài năng của nghệ sĩ, sao cho các hình tượng truyền lại được ấn tượng sâu sắc, từng làm cho nghệ sĩ day dứt, trăn trở cho người khác” [4, tr.148]

Hình tượng có một vai trò hết sức quan trọng và cần thiết trong bất kì một loại hình nghệ thuật nào, và trong một tác phẩm văn học, hình tượng là đặc điểm không thể thiếu Bằng cách xây dựng hình tượng, tác giả có thể làm sống lại một cách cụ thể và sống động những sự việc, hiện tượng hoặc cuộc sống sinh hoạt của một số phận nào đó được tác giả hướng đến Hay thông qua đó, độc giả như được viếng thăm một địa danh mà mình mới được nghĩ

tới; hoặc là qua hình tượng, tác giả muốn tái hiện lại trong trí tưởng tượng của người đọc hiện thực của một đất nước trong nhiều năm trước đây, thậm chí tác giả còn xây dựng hình tượng nhân vật “tôi” trong chính tác phẩm của mình

Nói đến hình tượng nghệ thuật chúng ta thường hay nghĩ đến hình tượng con người, có thể là một tập thể người (hình tượng nhân dân), cũng có thể là cá nhân nhân vật nào đó (hình tượng nhân vật chị Dậu) Xây dựng hình tượng nhân vật, tác giả nhằm khắc họa rõ diện mạo, tính cách, tâm lý của nhân vật đó, có thể là nhân vật đại diện cho một tầng lớp hoặc một giai cấp nhất định Ngoài ra, trong tác phẩm, tác giả còn xây dựng một loại hình tượng tương đối đặc biệt nữa đó là hình tượng thời gian Hình tượng thời gian (thời gian nghệ thuật) không thể thiếu được trong một tác phẩm văn học Nếu tác giả muốn nói những gì đã trải qua thì đó là sự hiện diện của thời gian quá khứ, còn những sự kiện trong tác phẩm diễn ra cùng lúc với tác giả sáng tác thì đó là thời gian hiện tại… Đặc biệt hơn, qua việc sáng tạo, thể hiện thời gian nghệ thuật trong tác phẩm, tác giả có thể xoay chuyển tâm trạng của người đọc qua từng đoạn văn, đoạn thơ Độc giả có khi buồn bã với một quá khứ đau thương của nhân vật, có khi bay bổng, say mê trong tương lai đầy màu sắc, đôi lúc người đọc thấy hồi hộp, lo lắng nhưng có lúc lại thoải mái,

những ngây ngô, hồn nhiên của trẻ con nhưng đã có nhiều biểu hiện của một người đã trưởng thành Vì vậy mà tâm lý, tính cách, thái độ ứng xử của các

em có nhiều nét đặc biệt Phần lớn các em muốn khám phá, tìm tòi thế giới xung quanh để tự thể hiện mình Từ kiểu đi dáng đứng cho đến cách ăn mặc rồi cả lời ăn tiếng nói của các em nữa, tất cả những điều các em làm đều cho

ta cảm tưởng rằng, đó như là những nhà cách mạng, nhà khoa học Hơn mọi lứa tuổi nào khác, ở cái tuổi mới lớn, các em muốn được bạn bè thán phục và người lớn khen ngợi chỉ vì những việc làm ma quái của mình chứ không chỉ việc học – việc quan trọng và cần thiết nhất đối với các em Trường hợp bốn

cô cậu bé Mùi, Hải cò, Tí sún, Tủn trong tác phẩm Cho tôi xin một vé đi tuổi

thơ của Nguyễn Nhật Ánh là một phản ánh hết sức rõ rệt

Cũng như trong nhiều sáng tác khác, ở Cho tôi xin một vé đi tuổi thơ,

Nguyễn Nhật Ánh đã đi sâu vào khai thác đời sống sinh hoạt hằng ngày của các em Ở đó, thằng cu Mùi cùng với ba người bạn của mình đã làm nên những cuộc cải cách dường như lớn lao đối với các em Chúng nghĩ ra hết trò này đến trò khác nhằm làm cho cuộc sống của bọn chúng bớt phần tẻ nhạt và buồn chán hơn, chúng muốn làm tất cả miễn là không phải việc ăn, ngủ, học bài Những việc làm đó, với lứa tuổi của cu Mùi và những người bạn như là hình phạt mà ngày nào bọn chúng cũng phải chịu đựng

Trên chuyến tàu về lại tuổi thơ, trong Cho tôi xin một vé đi tuổi thơ,

chúng ta bắt gặp được nhiều hình ảnh, nhiều chi tiết mà bất cứ một đứa trẻ nào cũng đã trải qua hoặc đã từng suy nghĩ và muốn làm như thế Truyện mở đầu rất đơn giản và làm cho người đọc thấy có một cái gì đó hơi tối tăm và buồn tẻ trong những trang viết tiếp theo: “Một ngày tôi chợt nhận thấy cuộc sống thật là buồn chán và tẻ nhạt” [1, tr.10] Nhưng đó chỉ là câu nói của một cậu bé mới tám tuổi đầu Sự “buồn chán” và “tẻ nhạt” đó là do cậu hết sức ngao ngán khi cứ phải lặp đi lặp lại mỗi ngày những công việc quen thuộc

như phải cố gắng dạy sớm vào mỗi sáng, ăn sáng, đi học, ngủ trưa rồi lại học bài dưới sự giám sát sát sao của ba mẹ…

Từ sự ngán ngẫm đó, cu Mùi đã nghĩ ra những chiêu thức để làm cuộc

“cách mạng”: đóng giả những ông bố, bà mẹ thật “hoàn hảo”, đặt lại tên cho tất cả các đồ vật quen thuộc của mình, rồi cậu còn gửi tin nhắn “giật gân” cho người bạn mà cậu thích – Tủn Trong hai chương “Bố mẹ tuyệt vời” và “Đặt tên cho thế giới”, cậu bé Mùi và ba người bạn của mình đã có một cuộc “cải cách” tuyệt vời Chúng dựng nên trò chơi vợ chồng – “Cái trò mà đứa trẻ nào bằng tuổi tôi cũng rất thích chơi mặc dù khi lớn lên thì chúng rất dè chừng” [1, tr.31] Sau khi đã “thành vợ thành chồng”, bọn trẻ vô cùng sung sướng khi chúng phủ nhận toàn bộ sự dạy dỗ của ba mẹ chúng Từ cu Mùi, Hải cò cho đến Tủn lẫn Tí sún đều hớn hở với trò chơi thú vị này, bọn chúng đã nhập cuộc rất nhanh và hành động như những ông bố bà mẹ dạy con thực thụ:

“ – Giờ này mà học bài hả? – Tôi quát ầm – Đồ lêu lỏng!

Hải cò đưa tay ngoáy lỗ tai để nghe cho rõ:

- Học bài là lêu lỏng?

- Chứ gì nữa! Không học bài làm bài gì hết! Con ngoan là phải chạy nhảy, trèo cây, tắm sông, đánh lộn!

Hải cò không ngờ vớ được ông bố điên như thế, cười toét miệng:

- Vậy con đi đánh lộn đây!”[1, tr.33]

Mỗi đứa có một cách “dạy con” riêng, không đứa nào chịu thực hiện một cách khuôn mẫu, máy móc như bố mẹ của chúng, kể cả bản cửu chương

mà bọn chúng cũng không theo và nhất quyết phải thay đổi Cả bốn đứa nhỏ đều rất khoái chí với những việc đang diễn ra Vẫn biết đó là cái trò “điên điên” nhưng bọn trẻ vẫn thốt lên: “Ôi cuộc sống kể từ lúc đó mới thật đáng sống làm sao” [1, tr.43] Và rồi nhà cách mạng bé con “chán nản” khi việc làm đó đã ảnh hưởng đến việc học hành và sinh hoạt của bọn chúng Tạm gác

trò chơi làm bố làm mẹ, nhà cách mạng của chúng ta nhanh chóng nghĩ ra một trò chơi khác thú vị hơn nhiều – “Kể từ hôm nay, tụi mình không gọi con gà

là con gà, con chim là con chim, cuốn tập là cuốn tập, cây viết là cây viết nữa…” [1, tr.49] Cả bọn đều bị hấp dẫn bởi sự phát hiện thú vị này của thằng

cu Mùi Và bắt đầu từ đó, mọi sự vật như bị đảo tung lên tất cả, bốn đứa nói chỉ có bốn đứa hiểu còn người ngoài chắc chắn không biết chúng đang nói gì Người đọc sẽ cười ngặt nghẻo khi nghe Hải cò nói “con chó” của nhà con Tủn

là “cái bàn ủi”, con Tủn nói “cái miệng” của Hải cò là “cánh tay”… và từ đó thì “đi ngủ” thay cho đi chợ, chiếc cặp bỗng thành “cái giếng”, cả biệt danh của bốn đứa nhỏ cũng thay đổi từ đó, Hải cò là “cảnh sát trưởng”, con Tủn là

“tiếp viên hàng không”, Tí sún là “nàng Bạch Tuyết” và cu Mùi là “thầy hiệu trưởng” Tưởng đâu việc làm không liên can gì đến ai này sẽ kéo dài trong sự hớn hở của bọn nhỏ Nhưng tai nạn xảy ra khi “thầy hiệu trưởng” bị Hải cò đánh cho nằm bẹp giường thì cuộc chơi đã chấm dứt

Qua sự tinh nghịch trong cách sáng tạo – “Đặt tên cho thế giới ” – một trò chơi hết sức trẻ con, chúng ta nhận thấy rằng ước muốn được đổi thay cho thế giới xung quanh trở nên mới mẻ, tinh khôi, sinh động để bọn chúng thoát khỏi được sự ngao ngán của những việc ăn, ngủ, đi học… là điều hết sức cần thiết đối với chúng

Trẻ con không thể là người lớn, chúng chỉ có thể nằm trong vòng đai của bọn trẻ mà thôi Chúng đi từ thất bại đầu tiên – “cải cách bố mẹ” cho đến thất bại trong việc “đặt tên cho thế giới ” - “Ngày tháng trở lại là những ngày tháng cũ Lẽo đẽo trong hành lang hiu quạnh của cuộc sống, tôi lại đi từ trường về nhà, từ phòng ngủ đến phòng tắm, từ bàn ăn đến bàn học với một nhịp điệu không đổi” [1, tr.97] Nhưng không vì sự thất bại đó mà làm cho thằng cu Mùi trở nên chán nản Cậu bé tám tuổi này nhất quyết không chịu tuân theo những quy luật máy móc, đơn điệu của trái đất và những gì đã có

sẵn : “Nhưng tôi không phải là trái đất Tôi là thằng cu Mùi” [1, tr.98] Sự khẳng định đó cho ta thấy được trong tâm trí của một thằng bé mới tám tuổi này đã có một quyết tâm rất lớn trong việc thay đổi cuộc sống, làm cho cuộc sống mới mẻ và tinh khôi hơn: “Thằng cu Mùi không lái được trái đất theo ý mình nhưng nó có thể bắt cuộc sống của nó đi theo cái cách mà nó chợt nghĩ ra” [1, tr.98] Có thể đây là một trò nhỏ mà thằng cu Mùi nghĩ ra sau hai lần thất bại, bởi cậu nghĩ rằng, mình không làm được những việc to tát như “cải cách bố mẹ” hay “đặt tên cho thế giới” thì mình làm những việc nhỏ hơn nhưng cũng không kém phần thú vị như: “Khi khát nước tôi không thèm rót nước vô ly nữa, tôi rót nước vô chai xá xị… tôi uống nước trong chai, thấy thú vị làm sao” [1, tr.98] Thằng Hải cò cũng cho đó là trò chơi thú vị rồi về làm theo, cùng một loại nước nhưng Hải cò đã nhận xét một câu làm cho chúng ta không thể nhịn cười được rằng : “nước trong chai ngọt và mát hơn nước trong ly mày ạ Lạ ghê!” [1, tr.100] hay thay vì ăn cơm trong chén như mọi ngày thường, cu Mùi lấy chiếc thau trộn hết phần cơm và thức ăn vào trong đó rồi ăn Làm như vậy, cậu bé “cảm thấy cuộc sống vô cùng tươi đẹp” mặc dù mọi người trong nhà ai nấy đều sững sốt trước việc làm của cậu, chính cậu cũng đã nói “trông tôi ăn cơm trong thau rất giống con heo nhà tôi ăn cơm trong máng” [1, tr.100] Vậy đó mà thằng Hải cò khoái chí thốt lên “Hay quá ! Kiểu mới à?” [1, tr.100] Và còn nhiều ý nghĩ, nhiều trò nghịch ngợm khác nữa của bọn trẻ con khoảng lứa tuổi với cu Mùi, Hải cò như đội nón cứ thích quay ngược lưỡi trai ra đằng sau, dùng bút để đọ gươm và xé giấy tập để làm tàu thuyền, áo dùng để nắm lấy khi trì níu vật nhau xuống… nhưng hai chữ “chức năng” của người lớn đã đưa các em về lại với cuộc sống đời thường mà các em cho là tẻ nhạt

Cu Mùi, Hải cò, Tí sún và Tủn liên tục bị thất bại trong các cuộc “cải cách” của mình Do chỉ là những đứa trẻ với những suy nghĩ ngây ngô, mong

được thay đổi lại thế giới cũ kĩ này, bọn chúng đã liên tiếp rơi vào bi kịch Chúng mong muốn tha thiết ở người lớn một sự thấu hiểu và chấp nhận việc làm của bọn chúng nhưng nào đâu được Bởi như vậy thì thế giới sẽ bị đảo lộn, mặc dù khi bị người lớn la mắng, chúng vẫn có những suy nghĩ, những lời giải thích chính đáng nhưng không hề nói ra : “Chính vì tất cả mọi người đều uống nước trong ly nên tôi mới thích uống nước trong chai” [1, tr.103] Hay “bọn trẻ con trên thế giới vẫn thích làm như vậy và tất cả những đứa đó chẳng có đứa nào bị điên hết” [1, tr.104] Đôi khi chúng tỏ ra là những nhà ngụy biện giỏi - “Không phải vì bọn tôi không thích uống nước trong ly mà hết ông tổng thống này đến bà tổng thống nọ bị ám sát Cũng như thế người Israel và người Pelestine nã pháo vào nhau chắc chắn không bắt nguồn từ việc bọn tôi thay chén bằng thau” [1, tr.102] Qua những chi tiết đó, chúng ta thấy rằng, bọn trẻ trong câu chuyện này rất muốn và quyết tâm đổi thay thế giới xung quanh nhưng rào chắn “chức năng” của người lớn quá chắc, quá lớn so với khả năng của chúng nên bọn nhỏ dần bỏ các cuộc cải cách của mình

Sự thất bại của cu Mùi, Hải cò, Tí sún và Tủn đã làm cho bọn trẻ trở nên oán trách bố mẹ mình Sau một hồi ấm ức kể ra những bất công giữa trẻ

em và người lớn, cụ thể hơn là giữa bốn đứa trẻ với ba mẹ của chúng thì chúng cảm thấy cần phải thành lập một phiên tòa “vô tiền khoáng hậu” để được nói hết ra những uất ức mà chúng phải chịu đựng hằng ngày để mong muốn ba mẹ - những người lớn sẽ hiểu, sẽ nói và làm với chúng Ở phiên tòa xét xử ấy, bọn trẻ cảm thấy “đã lấy lại được sự công bằng, đã xả được bao nhiêu là ấm ức, đã tưởng tượng ra được cảnh người lớn chân thành xin lỗi trẻ

em về bao nhiêu là khuyết điểm mà nếu trẻ con không vạch ra thì người lớn không bao giờ nhận thấy Hôm đó, chúng tôi như sống trong mơ – một giấc

mơ có lẽ mọi trẻ con trên trái đất đều mơ ước” [1, tr.163] Và cu Mùi, Hải cò,

Tí sún, Tủn cũng như mọi đứa trẻ khác sẽ lớn lên theo giấc mơ đó – giấc mơ biến đổi thế giới bằng con mắt tinh khôi của mình

Các nhân vật trẻ tuổi trong tác phẩm không được tác giả giới thiệu rõ những đặc điểm ngoại hình, tính cách nhưng thông qua các trò mà chúng bày

ra, chúng ta cũng cảm nhận được đó là bốn cô cậu nhóc rất tinh nghịch, rất hiếu động, đặc biệt là nhân vật cu Mùi – người “tập tành làm nhà cách mạng

bé con” nhưng mục đích của nhà cách mạng Mùi và ba người bạn không phù hợp với hai chữ “chức năng” của người lớn cho nên nhà cách mạng chỉ hiển hiện trong suy nghĩ và trong những giấc mơ của các cô cậu mà thôi

1.2.2 Hình tượng người lớn – những kẻ bảo hoàng

Nguyễn Nhật Ánh được biết đến là một nhà văn rất thành công trong mảng văn học viết cho thiếu nhi nhưng ông cũng không kém tài năng trong việc xây dựng hình tượng người lớn Với một cách nhìn khác, một sắc thái

khác, hình tượng người lớn được tác giả xây dựng trong Cho tôi xin một vé đi

tuổi thơ như là những người bảo hoàng trong mắt của những đứa trẻ

Do có sự trải nghiệm thực tế cho nên đối với những trò nghịch ngợm của bọn trẻ, người lớn đều khuyên dạy bằng những triết lí nghiêm khắc Chẳng hạn như bọn thằng cu Mùi muốn sáng tạo, muốn thay đổi lại tất cả thế giới xung quanh để cho cuộc sống bớt nhợt nhạt nhưng bọn chúng đã chịu nghe những bài thuyết lý như: “Này con, khi nào phải rượt đuổi ai hoặc bị ai rượt đuổi con người mới phải chạy, khi nào cần chạy qua một chướng ngại vật như vũng nước hay mô đất, con người mới phải nhảy Còn lúc khác, những người đứng đắn đều đi đứng khoan thai” [1, tr.106] Trong mắt những người làm cha làm mẹ, những trò chơi “lành mạnh” đó của con mình được coi

là “ngổ ngáo, ngược đời” Hay có đôi lúc vì quá bực mình với những hành động không bình thường của con mình như uống nước bằng chai, ăn cơm bằng thau, người cha đã thét lên: “Ly dùng để uống nước, chai dùng để chứa

nước, chén là để ăn cơm, thau là để đựng rau, đựng thịt cá, mày có biết không

hả thằng kia?”[1, tr.104] Chắc trong suy nghĩ, các em luôn tự hỏi rằng tại sao

ba mẹ không cho mình làm như vậy, làm như vậy nào có ảnh hưởng gì tới ai

mà càng làm cho cuộc sống thêm phần ý vị hơn, vui tươi và mới mẻ hơn Nhưng bọn trẻ đâu có hiểu rằng việc chấp nhận việc làm của chúng là không thể bởi thế giới sẽ đảo lộn trật tự lên từ việc nhỏ nhặt nhất cho đến những việc lớn không ai lường trước được Do đi trước “vài bước” so với trẻ em cho nên người lớn biết được sự ổn định là gì và con người cứ theo sự ổn định đó mà làm

Những nhân vật trong truyện đã có một tuổi thơ thật hồn nhiên nhưng cũng rất phong phú Cũng như bao nhiêu đứa trẻ khác, cu Mùi, Hải cò, Tí sún

và Tủn đã tin là quanh mình vẫn có những kho báu để rồi bọn chúng “trở thành lũ giết người”; những đứa trẻ đó từng xem những con vật bé nhỏ như là người bạn của mình, và chắc chắn rằng những đứa trẻ cùng trang lứa với bọn trẻ trong câu chuyện cũng từng oán trách cha mẹ, từng ấm ức vì bố mẹ luôn cho rằng “người lớn luôn đúng”

1.2.3 Hình tượng thời gian – chất men đầy ám gợi

Là một cây bút xuất sắc tại Việt Nam hiện nay đang bám sát các đề tài

văn học cho thiếu nhi và tuổi mới lớn, với sáng tác Cho tôi xin một vé đi tuổi

thơ, một lần nữa Nguyễn Nhật Ánh lại khẳng định tài năng, sự chuyên nghiệp

trong phong cách viết của mình Lấy cảm hứng từ một câu trong tác phẩm của Robert Rojdesvensky, tác giả đã vận dụng sự trải nghiệm cùng với tài năng của mình đã cho ra đời một cuốn sách khiến cho bao độc giả đã reo vui và đón nhận nhiệt tình

Ngay cả cách đặt tên cho tác phẩm – Cho tôi xin một vé đi tuổi thơ,

người đọc cũng đã cảm nhận được nhà văn thân quý của chúng ta tha thiết mong muốn mời tất cả mọi người đã từng trải qua thời thơ ấu, lên chuyến tàu

để quay ngược về thăm lại những kí ức xa xưa – một thời mà chúng ta đã đi qua, bây giờ không còn cơ hội để về lại Mượn hình ảnh bốn cô cậu bé dễ thương, hồn nhiên, Nguyễn Nhật Ánh đã gây dựng lại những trò chơi thời nhỏ vừa thể hiện sự thông minh vừa thể hiện sự dại đột, với những tính cách thật thà, với những suy nghĩ thẳng thắn, những ước mơ lớn đang âm ỉ cháy trong lòng các em Tất cả đã gợi cho người lớn – những người từng là trẻ em nhớ về miền kí ức thơ ngây của mình với một cảm giác nuối tiếc xa xôi Điều đó cũng thật dễ hiểu, bởi lời tựa cho cuốn sách này, tác giả đã viết: “Tôi viết cuốn sách này không dành cho trẻ em Tôi viết cho những ai từng là trẻ em” Như vậy, đối tượng mà tác giả hướng đến ở đây không phải là trẻ em mà là những người lớn – những người từng là trẻ em Xuyên suốt tác phẩm, tác giả vừa kể về những câu chuyện ngỗ nghịch của bốn đứa trẻ vừa đan xen những triết lý sâu xa của mình – của một người đã từng trải Từ những trang đầu tiên của tác phẩm người đọc như thấy chính mình trong con người của cu Mùi, Hải cò, Tí sún, Tủn vậy Cũng với những suy nghĩ, những hành động ngây ngô, những việc làm hoàn toàn trái ý cha mẹ, muốn được thể hiện mình, muốn được thay đổi,… dường như Nguyễn Nhật Ánh đã hội tụ cả một vùng trời tuổi thơ lại trong tập sách của mình

Cho tôi xin một vé đi tuổi thơ là một câu chuyện đi từ việc kể lể lại sự

buồn chán và tẻ nhạt của một cậu bé tám tuổi cho đến việc cậu cùng ba người bạn của mình làm nên những cuộc cách mạng để “cải cách” lại thế giới đơn điệu và cũ kỹ này Nhưng tất cả đều quy vô sự thất bại trước sự ngăn cản của người lớn Cầm trên tay tấm vé về lại tuổi thơ trên suốt chặng đường mười hai chương, người tham gia trên chuyến tàu này có rất nhiều cảm xúc xen kẻ, buồn vui lẫn lộn nhưng đó lại là một sự thống nhất, thống nhất trong cách cảm nhận - tập truyện như một luồng gió nhẹ nhàng, êm ả mang đến sự thoải mái,

dễ chịu trong lòng người đọc

Tóm lại, trong Cho tôi xin một vé đi tuổi thơ, Nguyễn Nhật Ánh đã rất

thành công trong việc xây dựng hình tượng thời gian của câu chuyện, rồi ông dành cho bạn đọc của mình một lời tựa hết sức hàm xúc nhưng đầy ý nghĩa, cho đến việc sắp xếp các chương,… Tất cả đều thể hiện rõ được ý đồ, sự nỗ lực tái tạo hình tượng thời gian của tác giả

Chương Hai

CÁC BÌNH DIỆN, THỦ PHÁP XÂY DỰNG HÌNH TƯỢNG

THỜI GIAN TRONG CHO TÔI XIN MỘT VÉ ĐI TUỔI THƠ

2.1 Các bình diện thời gian chủ yếu

2.1.1 Thời gian quá khứ - miền xanh thắm trong hành trình đời người

Tuổi thơ – tuổi của sự hồn nhiên ngây ngô, tuổi của những trò chơi tinh nghịch, tuổi của những ước mơ thắm nồng… đã được nhà văn Nguyễn Nhật Ánh khắc họa một cách sinh động qua các nhân vật cu Mùi, Hải cò, Tí sún,

Tủn trong truyện dài Cho tôi xin một vé đi tuổi thơ Trong cuộc đời của mỗi

người, ai cũng đã trải qua thời thơ ấu của mình Tuổi thơ đó dù vui sướng hay đau khổ đều để lại trong lòng mỗi người những kí ức đẹp không dễ phai mờ

Với Cho tôi xin một vé đi tuổi thơ, Nguyễn Nhật Ánh đã đưa người đọc

về một vùng trời bình yên của tuổi ô mai – quá khứ êm dịu với một cuộc sống không hoài nghi, không vồ vập Ngoài việc học ra, các cô cậu bé trong câu chuyện không phải lo toan nhiều điều gì khác mà khi lớn lên ai cũng phải đối mặt như cơm, áo, gạo, tiền… Cuộc sống của các em được bao trùm bởi những gam màu rực rỡ, tươi tắn Bằng cách lồng vào trong tác phẩm những câu chuyện của mình từ nhỏ, Nguyễn Nhật Ánh – cu Mùi thời tám tuổi khờ khạo

hơn rất nhiều so với cu Mùi – Nguyễn Nhật Ánh sau này Cho tôi xin một vé

đi tuổi thơ như là một sự hoài niệm về một thời vô tư không lo lắng của mình

Ở nơi đó, cu Mùi và những người bạn đã tạo cho mình được một không gian không bụi bặm, không cầu kì để thực hiện những cuộc “cải cách” mà chúng ngầm mong muốn có được “Trẻ con không quan tâm đến chức năng Đơn

giản vì trẻ con có kho báu vô giá: Óc tưởng tượng” [1, tr.108 ] Chính óc

tưởng tượng đó, các em đã tự khám phá và mở ra cho mình nhiều cách cửa mới lạ, mỗi cánh cửa mang đến cho các em một luồng gió với những hương

thơm riêng Cảm nhận được sự tươi mới đó, các em cảm thấy thú vị hơn với cuộc sống này

Ở vào cái tuổi gần năm mươi – “cu Mùi” khi lớn, Nguyễn Nhật Ánh cũng như bao người khác đã nhìn lại quãng đời mà mình đã đi qua với bao niềm tiếc nuối Quãng đời mà có bằng bất cứ giá nào họ cũng không thể có lại được cho dù đôi lần họ cảm thấy chán trong thời gian đó: “Ờ, tám tuổi vẫn là trong trẻo lắm, vẫn khát khao cuộc sống cho dù lúc tám tuổi có thể bạn rầu rầu nói: Một ngày, tôi chợt nhận thấy cuộc sống thật là buồn chán và tẻ nhạt” [1, tr.211]

Hầu hết các nhân vật trẻ em trong các tác phẩm của Nguyễn Nhật Ánh đều năng động và giàu cá tính Bọn chúng ham tìm tòi và khám phá để từng giờ, từng phút làm cho cuộc sống thêm phần thú vị Nhưng không phải chuyện gì và lúc nào các em cũng được thoải mái, tự do lục lọi Các em có thể say sưa với những việc làm của mình nhưng phải ở trong một giới hạn nào đó

mà ba mẹ, thầy cô cho phép Chính điều này đã làm cho các em mất đi hứng thú và sự thoải mái của mình

Trong Cho tôi xin một vé đi tuổi thơ, Nguyễn Nhật Ánh đã đi sâu khám

phá những đặc điểm tâm lý của các nhân vật nhỏ tuổi Tâm lý của các em đi

từ sự buồn chán và tẻ nhạt bởi cuộc sống quá đơn điệu cho đến những niềm vui tột đỉnh khi khám phá ra được điều gì đó, và để rồi “buồn ơi là sầu” khi tất

cả đều bị ba mẹ ngăn cấm Khi không còn bay bổng với những ước mơ của mình, những công việc quen thuộc như ăn, ngủ, học hành lại về với các em Bởi lúc đó – lúc tám tuổi, những đứa trẻ như cu Mùi, Hải cò, Tủn, Tí sún chưa thể ý thức hết được ý nghĩa của việc học ra sao, thậm chí việc học đối với chúng còn xếp sau những trò lặt vặt mà chúng nghĩ ra Điều đó cũng thật

dễ hiểu, hầu hết trẻ con, đứa nào mà chẳng ham chơi, đứa nào mà chẳng nhác

ăn, nhác học Nguyễn Nhật Ánh đã xoáy sâu được vào điểm yếu đó của các

em, điều đó đã làm cho câu chuyện trở nên gần gũi với các em hơn

Từ những trang đầu của tác phẩm, Nguyễn Nhật Ánh đã tỏ ra rất say sưa khi kể về quá khứ thông qua các nhân vật của mình Chắc chắn một điều rằng, nếu ai đã từng đọc tác phẩm này đều thấy một phần của mình trong đó

Có thể là do những bề bộn của cuộc sống, chúng ta không thường xuyên ôn lại những kí ức vui tươi đó nhưng tuổi thơ mãi là miền đất hứa mà chúng ta đã

để lại phía sau lưng để khám phá thế giới rộng lớn hơn Bây giờ trong lòng mỗi người chỉ còn lại là những hoài niệm Nguyễn Nhật Ánh của chúng ta cũng vậy, ông đang nhớ lại những câu chuyện thuở nhỏ và chắp ghép nó lại thành một bức tranh tương đối trọn vẹn về miền kí ức

Đây là tác phẩm được viết dựa trên miền kí ức và tác giả đã lấy mốc thời gian tám tuổi làm mốc thời gian cụ thể để xây dựng truyện Ở vào khoảng thời gian tám tuổi này, cậu bé Mùi cảm thấy cuộc sống không có gì mới mẻ để cho con người phải khám phá “Vẫn ánh mặt trời đó chiếu rọi mỗi ngày Vẫn bức màn đêm đó buông xuống mỗi đêm Trên mái nhà và trên các cành lá sau vườn, gió vẫn than thở giọng của gió Chim vẫn hót giọng của chim…” [1, tr.11] Với lối suy nghĩ đó của cu Mùi thì quả thật cuộc sống buồn chán biết bao nhiêu Nhưng rồi các em cũng đã hành động để “xoay chuyển trái đất” này Với bản chất tò mò của mình nên các em rất ham học hỏi Qua các tình huống trong truyện chúng ta cũng có thể tưởng tượng ra rằng các em sẽ hỏi bố mẹ mình những câu hỏi đại loại như: Vì sao hai nhân bốn lại bằng tám? Vì sao ăn cơm bằng chén mà không phải bằng thau? Vì sao chúng ta uống nước bằng ly mà không phải bằng bình? Vì sao khi đội mũ chúng ta phải hướng lưỡi trai ra đằng trước? Trẻ em mong muốn nhận được câu trả lời thuyết phục nhất từ bố mẹ hay những người lớn, nếu không bọn trẻ

sẽ cố tự tìm ra câu trả lời thích đáng nhất cho mình Xuất phát từ đặc điểm đó

mà trong tác phẩm xuất hiện nhiều chi tiết dở khóc dở cười như: “Ba con Tủn bảo nó tắt quạt máy thì nó lại tắt tivi cũng như con Tí sún hàng chục lần chạy

ra đường chỉ để kiếm con Vện trong khi mẹ nó mỏi mòn chờ nó mang cái bàn

ủi vô” [1, tr.55] và nghiêm trọng hơn là tình huống của Hải cò với cô giáo trong giờ học: “Thưa cô, thầy hiệu trưởng hôm nay không đi học Hôm qua thầy hiệu trưởng đánh nhau với em, sáng nay còn nằm rên hừ hừ ở nhà ạ” [1, tr.57] Đó là những tình huống vô cùng thú vị đối với bạn đọc khi tiếp xúc với tác phẩm này

Liên tiếp rơi vào thất bại đã làm cho sự buồn chán của cu Mùi và những người bạn cứ lặp đi lặp lại, dù đến trường – một không gian mà trẻ thơ

có thể hòa vào những trò chơi thú vị cùng với những người bạn cùng lớp cùng trường ngoài những giờ học Vậy mà cu Mùi xem đó như là một cái nhà giam:

“Vì ra về có nghĩa là rời khỏi một nhà giam này để đến một nhà giam khác, y như người ta chuyển trại cho các tù nhân” [1, tr.19] Kéo dài cho đến cuối tác phẩm, tâm trạng đó vẫn còn xuất hiện trong cu Mùi nhưng với một cái buồn khác hẳn không như ở những trang đầu của tác phẩm nữa: “Nó được bắt đầu vào một ngày tám tuổi tôi thấy cuộc sống sao mà tẻ nhạt và kết thúc vào một ngày tám tuổi khác tôi khám phá ra cuộc sống không còn tẻ nhạt nữa, nhưng sao mà buồn quá” [1, tr.182] Xây dựng thời gian tuy buồn rầu và tẻ nhạt đối với các nhân vật nhưng thông qua cách vươn lên, bỏ lại sau lưng tất cả những chuyện buồn tẻ đó, Nguyễn Nhật Ánh như muốn tiếp sức thêm cho các em, giúp các em không chán nản vì những trục trặc trong cuộc sống mà phải vươn lên, phải tìm ra được sự tươi mới trong tương lai của mình dù chỉ là một phát hiện nhỏ nhoi nhất Ngoài ra, trong tác phẩm còn xuất hiện nhiều tình huống khác xoay quanh việc ăn, việc ngủ, việc học; nào là những việc các cô, các cậu nhóc tập tành làm nhà cách mạng để “đặt tên cho thế giới”; nào là việc cu Mùi tập nhắn tin qua điện thoại để rồi “phải lên giường một mình”… Qua

những câu chuyện hết sức nghịch ngợm đó của các nhân vật trong tác phẩm, chúng ta cảm nhận được sự ngậm ngùi của tác giả - của những người lớn về miền xanh thẳm của đời mình Tuổi thơ – có thể nói rằng, đó là khoảng thời gian đẹp nhất của đời người “Bạn có thể trở về thăm lại thời thơ ấu của mình bất cứ lúc nào, hay nói khác đi lúc nào bạn nhận ra rằng thỉnh thoảng tắm mình trong dòng sông trong trẻo của tuổi thơ sẽ giúp bạn gột rửa những bụi bặm của thế giới người lớn một cách diệu kỳ” [1, tr.211] Đó là những lời nhắn gửi chân thành của nhà văn dành cho tất cả những ai đã từng là trẻ em khi đọc tác phẩm này

2.1.2 Thời gian hiện tại – khúc biến tấu “Buồn ơi là sầu”

Tuổi thơ đã đi qua, để lại trong mỗi chúng ta những kỷ niệm không dễ phai mờ Kí ức đó có một sức sống mãnh liệt Nó là hành trang, là năng lượng đưa chúng ta tiến xa hơn trong cuộc sống Mang bên mình dòng kí ức tươi mát đó, những “người lớn” như mang thêm trong mình một sức mạnh vô hình

để họ có thể tự tin, cứng cỏi hơn khi họ va chạm phải những khó khăn, vấp ngã trong cuộc sống đời thường Với tư cách là một nhà văn luôn khéo léo trong việc níu giữ và nuôi dưỡng tâm hồn trẻ thơ, Nguyễn Nhật Ánh đã làm sống lại trong lòng “những ai từng là trẻ em” một thế giới tuổi thơ vô cùng

tươi đẹp qua Cho tôi xin một vé đi tuổi thơ nói riêng và nhiều sáng tác khác

nói chung Tác phẩm như một sợi dây vô hình rút ngắn thời gian quá khứ và thời gian hiện tại của các nhân vật lại Giữa cuộc sống bộn bề, lo toan, các nhân vật “người lớn” rất muốn về lại và đắm mình trong dòng sông tươi mát của tuổi thơ Chính điều đó mới có thể làm cho họ cảm thấy thoải mái và tiếp thêm sức mạnh để họ vươn lên trong hiện tại

Trong Cho tôi xin một vé đi tuổi thơ, bằng cách so sánh, đối chiếu các

suy nghĩ, hành động giữa người lớn và trẻ em, người đọc như cảm nhận được

sự nuối tiếc về miền quá khứ của các nhân vật trong truyện cũng như quá khứ

của chính mình Chỉ vì những suy tính, lợi lộc mà “người lớn” dần đánh mất

đi bản chất của chính mình Họ “chỉ muốn làm những gì người khác muốn… Điều đó cho thấy nếu cần tẻ nhạt thì đời sống người lớn còn tẻ nhạt gấp trăm lần so với trẻ con” [1, tr.92] Đó chỉ là một minh chứng điển hình cho người đọc thấy rằng, không phải khi nào hoặc ai cũng sống đúng với bản thân mình Duy chỉ có ở trẻ con, tuy hơi ngây ngô, khờ khạo và đôi lúc bị người lớn quát mắng nhưng những đứa trẻ đó luôn sống và hành động thật với suy nghĩ của mình Vì vậy, thế giới tuổi thơ là một thế giới mà “người lớn” luôn ao ước có được Ở đó, họ không phải lo toan, không phải tranh dành hơn thua và hơn hết, ở đó họ có những người bạn thật trong sáng, luôn đồng hành với mình trong mọi tình huống

Thời gian hiện tại được tác giả xây dựng rất rõ trong tác phẩm của mình Đó là những suy nghĩ, trăn trở, bàn luận thậm chí là những tranh cãi về

sự hiện hữu của bản tham luận của bốn người bạn khi đã thực sự trưởng thành Với nhà văn, những việc ông đang làm là vô cùng hữu ích Vì đó là cách duy nhất để ông về lại với tuổi thơ trong sáng của mình Tí sún cũng đồng tình với quan điểm đó của “cu Mùi” nhưng với Hải cò và Tủn thì sao? Khi “ông giám đốc Hải cò” và “bà hiệu trưởng Tủn” biết được “cu Mùi” đang viết một bản tham luận với nội dung là những câu chuyện ngớ ngẫn lúc nhỏ,

cả hai đều tỏ ra hết sức bất bình Họ cho rằng, đó là một việc không nên bởi những trò lúc nhỏ chẳng hay ho gì mà khơi gợi lại Với cách lập luận, trả lời cho sự chất vấn của Hải cò, Tủn, nhà văn như cố gắng kiềm nén mình lại để chiều theo ý của bạn: “Vì vậy mà anh quyết định đổi tên nhân vật Cái cô bé nhận mẫu tin quá sức hư hỏng đó không phải là cô Tủn mà sẽ là cô Hồng Hạnh hay cô Anh Đào nào đó” [1, tr.93] Dù đó là một câu trả lời không có vẻ

ấp úng, ngập ngừng nhưng trong lòng “cu Mùi’ vẫn chất chứa bao nỗi băn khoăn, bất như ý

Đang đứng ở thời gian hiện tại với một cuộc sống xô bồ những lo toan, tính toán, người viết – “cu Mùi bố” (lúc 48 tuổi) ngoái nhìn lại quá khứ hồn nhiên, trong veo của mình với bao niềm nuối tiếc Ông cũng như những ai đã từng trải qua cái quãng thời gian tươi đẹp đó đều luôn tự vấn rằng tại sao cái thế giới đó lại trong lành và mát dịu đến như vậy; tại sao khi ta lớn lên, dòng sông tươi mát đó không còn hiện hữu trước mắt chúng ta nữa Phải chăng những trở trăn, những va đập với cuộc sống hiện tại đã làm con người chúng

ta phải gai gốc hơn để thích nghi với nó Và vô tình điều đó đã dần nhấn chìm quá khứ tươi đẹp một thời ai cũng có

Ở cái tuổi lên tám, cuộc sống càng bình yên bao nhiêu thì đến tuổi bốn mươi tám tất cả đều trở nên gồ ghề bấy nhiêu Tác giả và những người lớn chúng ta đã từng có, đã đi qua và bỏ lại sau lưng nhiều kỷ niệm đẹp Đó là một quãng đời vô cùng tươi đẹp, vô cùng trong sáng mà chúng ta không thể tìm thấy được trong cuộc sống hiện tại Những gì Nguyễn Nhật Ánh thể hiện trong tác phẩm đều là sự hoài niệm, luyến tiếc về miền kí ức xa xôi của mình Những trở trăn, va đập với đời thường, những bất như ý từ cuộc sống thường nhật càng làm cho những người lớn như ông khao khát có được tấm vé khứ hồi để về lại với vùng trời bình yên một thời mình chiếm giữ Tất cả những điều đó đều được nảy sinh từ sự hướng vọng quá khứ

2.1.3 Thời gian cổ tích – vang vọng chất thơ đậm sâu tính nhân văn

Trong tác phẩm Cho tôi xin một vé đi tuổi thơ, bên cạnh thời gian quá

khứ, hiện tại, Nguyễn Nhật Ánh còn xây dựng một bình diện thời gian nữa cũng tương đối phổ biến trong sáng tác văn học, đó là thời gian cổ tích Đây

là dạng thời gian được tác giả sử dụng nhằm tái hiện được một sự vật, sự việc, hiện tượng nào đó đã diễn ra trong quá khứ mà đến thời gian hiện tại đặc điểm

đó của sự vật, sự việc, hiện tượng gần như không thay đổi Áp dụng dạng thời

gian này trong sáng tác của mình, điển hình là trong Cho tôi xin một vé đi tuổi

thơ, Nguyễn Nhật Ánh muốn một lần nữa khẳng định sự trường tồn của một

thế giới vô cùng tươi đẹp và vui sướng Đó là kí ức tuổi thơ – một thời ta ghi nhớ mãi

Đứng ở góc nhìn hiện tại, các nhân vật chính trong câu chuyện của chúng ta dường như ai cũng muốn tìm lại miền kí ức của mình, tìm lại thời gian đã mất Nhưng tính cách của họ không còn giống nhau như hồi lên tám nữa mà mỗi người có một đặc tính riêng và họ đã thể hiện sự luyến tiếc của mình theo nhiều cách khác nhau Với cu Mùi và Tí sún thì kí ức tuổi thơ đó luôn tồn tại trong họ trước sau như một Họ tôn thờ một tình cảm dành cho tuổi thơ của mình, ví như một phần tử luôn sống trong trái tim họ

Trong tác phẩm có một chi tiết gắn liền với một nhân vật thể hiện rất rõ dấu ấn của thời gian cổ tích, đó là nhân vật Tí sún – đi cùng năm tháng nhưng vẫn với những chiếc răng bị sún của mình Cho đến năm bốn mươi tám tuổi – khi người kể chuyện hoàn thành sáng tác này thì cô Tí của chúng ta vẫn còn là

cô Tí sún như ngày nào thơ dại: “Con Tí sún, lạ lùng thay, đã bao nhiêu nước chảy dưới chân cầu, đã là mẹ của năm đứa con rồi mà khi gặp lại tôi, nó vẫn sún” [1, tr.133] Cách xây dựng hình tượng nhân vật này của Nguyễn Nhật Ánh hết sức độc đáo Tám tuổi và bốn mươi tám tuổi là một khoảng cách không hề ngắn, ở đó con người đã trải qua rất nhiều giai đoạn thay đổi tâm lý nhưng với Tí sún thì không đáng kể Tí “vẫn còn sún răng Nghĩa là không khác mấy con Tí sún tôi nhắc đến trong bản tham luận Nhưng hơn cả chuyện răng cỏ, tính tình con Tí sún sau bao nhiêu năm gặp lại dường như vẫn không thay đổi” [1, tr.135] Nhân vật Tí sún khi lớn hiện lên gần cuối tác phẩm vẫn với những đặc điểm quen thuộc như “thật thà”, “thông minh” và dễ chịu như nhân vật Tí sún hồi tám tuổi Cùng với những dấu ấn gắn liền với Tí vào những năm tháng ấy như “Bây giờ em nấu mì gói đã ngon chưa?” [1, tr.209]