Luận văn thạc sĩ quản lý kinh tế (FULL) so sánh hiệu quả kinh tế giữa sản xuất lúa và khoai lang ở huyện hòn đất, tỉnh kiên giang

BỘGIÁODỤCVÀĐÀOTẠO TRƯỜNGĐẠIHỌCKINHTẾTP.HỒCHÍMINHNGUYỄNTRUNGKIÊN SOSÁNHHIỆUQUẢKINHTẾGIỮA SẢN XUẤTLÚAVÀKHOAILANGỞHUYỆNHÒNĐẤT,TỈNHKIÊ N GIANG Chuyênngành:QuảnlýkinhtếM ãsố:60340410 LUẬNVĂNT

BỘGIÁODỤCVÀĐÀOTẠO TRƯỜNGĐẠIHỌCKINHTẾTP.HỒCHÍMINH

BỘGIÁODỤCVÀĐÀOTẠO TRƯỜNGĐẠIHỌCKINHTẾTP.HỒCHÍMINH

NGUYỄNTRUNGKIÊN

SOSÁNHHIỆUQUẢKINHTẾGIỮA SẢN

XUẤTLÚAVÀKHOAILANGỞHUYỆNHÒNĐẤT,TỈNHKIÊ

N GIANG Chuyênngành:QuảnlýkinhtếM

ãsố:60340410

LUẬNVĂNTHẠCSĨKINHTẾ

NGƯỜIHƯỚNGDẪNKHOA HỌC:PGS.TS.TRẦNTIẾNKHAI

TP.HỒCHÍMINH–NĂM2017

Tôixincamđoanđềtàinghiêncứu “Sosánhhiệuquảkinhtếgiữasảnxuấtlú avàkhoailangởhuyệnHònĐất,tỉnhKiênGiang”làcôngtrìnhnghiênc ứ u củachínhbảnthântôidướisựhướngdẫncủaPGS.TS.TrầnTiếnKhai

Cácsốliệuvàkếtquảnêutrongluậnvănlàtrungthựcvàchưatừngđượcaicôn g bốtrongbấtkỳcôngtrìnhnghiêncứunàokhác

Ngày15tháng12năm2017

Tácgiả

NguyễnTrungKiên

TRANGPHỤBÌALỜI

CAMĐOANMỤCLỤ

C

CÁCTỪVIẾTTẮTDANH

MỤCCÁCBẢNG

DANHMỤCCÁCHÌNHVẼTÓMT

ẮT

Chương1.GIỚITHIỆUNGHIÊNCỨU 1

1.1 ĐẶTVẤNĐỀ 1

1.2 MỤCTIÊUNGHIÊNCỨU 3

1.2.1 Mụctiêutổngquát 3

1.2.2 Mụctiêucụthể 3

1.3 CÂU HỎINGHIÊNCỨU 3

1.4 ĐỐITƯỢNGVÀPHẠMVINGHIÊNCỨU 4

1.4.1 Đốitượngnghiêncứu 4

1.4.2 Phạmvinghiêncứu 4

1.4.3 Đốitượngkhảosát 4

1.5 PHƯƠNGPHÁPNGHIÊNCỨU 4

1.6 ÝNGHĨACỦANGHIÊNCỨU 4

1.7 BỐCỤCCỦAĐỀTÀI 4

Chương2.CƠSỞLÝTHUYẾT 6

2.1 MỘTSỐKHÁINIỆMLIÊNQUAN 6

2.1.1 Kháiniệmnônghộ 6

2.1.2 Kháiniệmvềkinhtếhộnôngdân 7

2.1.3 Kháiniệmhiệuquảkinhtế 7

2.2 CƠSỞLÝTHUYẾT 9

2.2.1 Lýthuyếtvềhànhviđầutưsản xuấtcủanônghộ 9

2.2.3.Đolườngchiphísảnxuấtvàhiệuquảsảnxuấttrongnôngnghiệpp 11

2.3 CÁCYẾUTỐẢNHHƯỞNGĐẾNSẢNXUẤTNÔNGNGHIỆP 12

2.3.1 Đấtđai 12

2.3.2 Vốntrongnôngnghiệp 13

2.3.3 Laođộngnôngnghiệp 13

2.3.4 Giốngcâytrồng,vậtnuôi 13

2.3.5 Côngnghệvàkỹthuậtcanhtác 14

2.3.6 Yếutốthịtrường 14

2.3.7 Chínhsáchhỗtrợcủachínhphủ 15

2.4 SƠLƯỢCVỀCÂYLÚAVÀCÂYKHOAILANGỞVIỆTNAM 15

2.4.1 LịchsửcâylúaViệtNam 15

2.4.2 LịchsửcâykhoailangởViệtNam 16

2.5 CÁCNGHIÊNCỨUTRƯỚCCÓLIÊNQUANĐẾNĐỀTÀI 17

2.5.1 Cácnghiêncứutrướccóliênquan 17

2.5.2 Đánhgiátổngquantàiliệu 18

TÓMTẮTCHƯƠNG2 18

Chương3.PHƯƠNGPHÁPNGHIÊNCỨU 19

3.1 KHUNGPHÂNTÍCH 19

3.2 DỮLIỆUNGHIÊNCỨU 19

3.2.1 Dữliệuthứcấp 19

3.2.2 Dữliệusơcấp 20

3.3 PHƯƠNGPHÁPPHÂNTÍCHSỐLIỆU 21

3.3.1 Phươngpháphạchtoán 21

3.3.2 Phươngphápthốngkêmôtả 22

3.3.3 PhươngphápkiểmđịnhsựkhácbiệttrungbìnhcủahaitổngthểT-test 22

Chương4.KẾTQUẢNGHIÊNCỨUVÀTHẢOLUẬN 24

4.1 TỔNGQUANVỀĐỊABÀNTỈNHKIÊNGIANG 24

4.1.1 Điềukiệntựnhiên 24

4.1.2 Tình hìnhkinhtế-xãhội 27

4.2 TÌNH HÌNHKINHTẾ-XÃ HỘIHUYỆNHÒNĐẤT 29

4.2.1 Điềukiệntựnhiên 29

4.2.2 Tình hìnhkinhtế-xãhội 30

4.3 THỐNGKÊMÔ TẢMẪUNGHIÊNCỨU 32

4.3.1 Cơ cấumẫuđiềutra 32

4.3.2 Đặcđiểmnhânkhẩuhọc 33

4.4 HIỆNT R ẠNGS ẢNX U ẤTL Ú A V À K H O A I L A N G T ẠIH U Y ỆNH Ò N ĐẤT,TỈNHKIÊNGIANG 35

4.4.1 Điềukiệncanhtáccủahộ 36

4.4.2 Kếtquảsảnxuấtcủahộtrồnglúa 38

4.4.3 Kếtquảsảnxuất củahộtrồngkhoailang 39

4.4.4 Tỷlệhộtrồnglúa,trồngkhoailangcólợinhuận 40

4.5 SOSÁNHHIỆUQUẢKINHTẾGIỮACÂYLÚAVÀKHOAILANGTẠIHUY ỆNHÒNĐẤT,TỈNHKIÊNGIANG 41

4.5.1 Hiệuquảkinhtếcủamôhìnhtrồng lúa 41

4.5.2 Hiệu quảkinhtếcủamôhìnhkhoailang 43

4.5.3 So sánhhiệuquảkinhtếgiữacâylúavàkhoailang 45

4.6 TRIỂNVỌNGTHỊTRƯỜNGVÀKHÓKHĂN,THUẬNLỢICỦATRỒNGK H O AI LANG 46

4.6.1 Triểnvọngthịtrường 46

4.6.2 Thuậnlợivàkhókhăntrongsảnxuất 47

TÓMTẮTCHƯƠNG4 50

Chương5.KẾTLUẬNVÀKHUYẾN NGHỊ 52

5.1 KẾTLUẬN 52

5.1.1 Vềhiệntrạngtrồnglúavàkhoailang 52

5.1.2 Mộtsốgiảiphápnhằmnângcaohiệuquảsảnxuất 53

5.2 KHUYẾNNGHỊCHÍNHSÁCH 54

5.2.1 Chínhsáchvềcảitiếnkỹthuậtcanhtác 54

5.2.2 Chínhsáchvềbảoquản 54

5.2.3 ChínhsáchvềhỗtrợvốncủaNgânhàng 55

5.2.4 Chínhsáchvềhỗtrợcủachínhquyềnđịaphương 56

5.2.5 Chínhsáchvềđầurachosản phẩm 57

5.3 HẠNC H ẾC ỦAĐ Ề T À I VÀĐỀX U ẤTH ƯỚNGN G H I Ê N C ỨUT I ẾPT H E O 58 TÀILIỆUTHAMKHẢOPHỤL

ỤC

PHỤLỤC1:PHIẾUKHẢOSÁTNÔNGHỘPHỤLỤ

C2:KẾTQUẢPHÂNTÍCHSỐLIỆU

ANOVA Phântíchphươngsai(AnalysisofVariance)ĐBSCL ĐồngbằngsôngCửuLong

T-Test Kiểmđịnhkhácbiệttrungbình

TPHCM ThànhphốHồChíMinh

Bảng3.1:Tổnghợpsốhộsảntrồnglúavàkhoailangtrênđịabànnghiêncứu 20

Bảng3.2: Cơcấu sốlượngmẫuđiềutra 21

Bảng4.1:Cơcấumẫuđiềutra 32

Bảng4.2:Giớitính,dântộc,thamgiađoànthểcủachủhộ 33

Bảng4.3:Tuổi,họcvấn,quymôhộ 34

Bảng4.4: Diệntíchvàkinhnghiệmcanhtáccủahộ 36

Bảng4.5:Nguồn vốncanhtác 37

Bảng4.6: Kếtquảsảnxuấtcủahộtrồnglúatínhtrong1 vụ 38

Bảng4.7:Kếtquảsảnxuấtcủahộtrồngkhoai langtínhtrong1vụ 39

Bảng4.8: Chiphí sảnxuấtlúa(triệuđồng/ha/vụ) 41

Bảng4.9: Hiệuquảkinhtếcủamôhìnhtrồng lúa 42

Bảng4.10: Chiphísản xuấtkhoailang(triệuđồng/ha/vụ) 43

Bảng4.11: Hiệuquảkinhtếcủamôhìnhtrồngkhoailang 45

Bảng4.12:KiểmđịnhT-testvàOne-wayANOVAgiữacâylúavàkhoailang 46

Bảng4.13:Kênhtiêuthụsảnphẩm 47

Bảng4.14: Nhữngthuậnlợi,khó khănkhicanhtác 48

Bảng4.15:Khókhănvềsảnxuất 49

Bảng4.16:Khókhănvềthị trường 50

Hình3.1:Khungphântíchcủanghiêncứu 19

Hình4.1:BảnđồtỉnhKiênGiang 25

Hình4.2:Lýdolựachọnmôhìnhcanhtác 38

Hình4.3:Thayđổivềthunhậpkhiápdụngmôhìnhkhoailang 40

Hình4.4:Tỷlệsốhộlãi,lỗ 41

Hình4.5:Cơcấuchiphítrồnglúa 42

Hình4.6:Cơcấuchiphítrồngkhoailang 44

Hình4.7:Cơcấuchiphítrồngkhoailang 47

Đềtài“SosánhhiệuquảkinhtếgiữasảnxuấtlúavàkhoailangởhuyệnHònĐất ,tỉnhKiênGiang”đượcthựchiệnnhằmmụctiêusosánhhiệuquảkinhtếgiữasản xuấtlúavàkhoai lang quađó đềxuấtmôhình canh táccó hiệuquảvềmặtkinhtếnhằmnângcaothunhậpchonônghộởhuyệnHònĐất,tỉnhKiênGiang.TừđókhuyếnnghịcácchínhsáchnhằmnângcaohiệuquảsảnxuấtvàchínhsáchpháttriểncâykhoailangtạihuyệnHònĐất,tỉnhKiênGiang

Đềtàiđãthựchiệnkhảosát120hộnôngdântrênđịabànhuyệnHònĐất,tỉnhKi ê n Giang.Vớisốquansáthợplệtrongmẫugồm58hộtrồnglúavà59hộtrồngkhoailang,ởmứcýnghĩathốngkê5%,bằngkỹthuậtkiểmđịnhT-

testvàphântíchphươngsai,kếtquảnghiêncứuchothấy:

Vềhiệuquảkinhtế,trồngkhoailanglạichohiệuquảkinhtếcaohơntrồnglúa.Doanhthutrungbìnhcủatrồngkhoailanglà81,20triệuđồng/ha/

vụ,caohơnt r ồ n g l ú a 5 4 , 7 2 t r i ệ u đ ồ n g / h a /

v ụ C h i p h í s ả n x u ấ t k h o a i l a n g c a o h ơ n l ú a 1 8 , 5 7 triệuđ ồ n g / h a /

v ụ n h ư n g l ợ i n h u ậ n t r u n g b ì n h c ủ a t r ồ n g k h o a i l a n g đ ạ t đ ế n 4 5 , 0 9 t riệu đồng/ha/vụ,caohơntrồnglúa36,21triệuđồng/ha/

vụ;Hiệuquảchiphítrồngk h o a i langđạt1,36lần,caohơntrồnglúa0,68lần;Hiệuquảlaođộngtrồngkhoailangđạt0, 15triệu đồng/

ngàycông,c a o hơntrồng lúa0, 01triệuđồng/

ngàycông( t ư ơn g đương10.000đồng/ngàycông)

Vềkênhtiêuthụsảnphẩm,khoailangtiêuthụchủyếuquathươngláitừxatớihoặcthôngquabánlẻmàchưacóhợpđồngbaotiêusảnphẩm.Đốivớibánsảnphẩm,cóđến50,85%sốhộkhảosátchorằnggiábánsảnphẩmthấpvàphảibáns ản phẩmthôngquatrunggian,chiếm37,29%sốhộkhảosát

Nhữngk h ó k h ă n c h í n h t r o n g t r ồ n g k h o a i l a n g c h ủ yếuở g i á v ậ t t ư

n ô n g nghiệpbiếnđộng(chiếm44,07%sốhộkhảosát);Nhàkhobảoquản,chiếm30,51%sốhộkhảosát

Cuốicùngtácgiảtrìnhbàykhuyếnnghịchínhsách,nhữnghạnchếtrongquátrìnhnghiêncứuvàđềxuấthướngnghiêncứutiếptheo

Thấyđượclợiíchcủaviệcchuyểnđổicơcấucâytrồngvậtnuôi,KiênGiangđ ãtiếnhànhtriểnkhaivàthựchiệnchuyểndịchsảnxuấtnôngnghiệp,nhiềumôhìnhsảnxuấtnôngnghiệpnhưlúa-cá,lúa-tôm,khóm,bắp,khoailang…bướcđầucóhiệuquả kinhtế.Tùytheo đặcthùsinhtháicủatừng vùngvà độmàumỡcủađấtmàchọnmộtloạimôhìnhsảnxuấtnhằmkhaithácvàtậndụngtiềmnăngsảnxuấtcủ amỗivùng.Đặcbiệtlàviệctrồngkhoailangvàtrồnglúachuyêncanhởnhữngvùngđấthàngnămcólượngphùsabồiđắp,đadạnghóacâytrồngvậtnuôi,cải thiệnđượcđờisốngnôngdân.

Tuynhiên,mấynămgầnđâygiávậttưvànôngdượcluôntăngcónămrấtcao,trongkhigiálúakhôngtăngmàchỉgiaođộngtừ4.500-5.000đồng/

kg,nênnôngdântrồnglúacóthunhậpkhôngnhiều,ảnhhưởnglớnđếnđờisốngcủanôngdânởnhiềunơitrongtỉnhKiênGiangnóiriêngvàcủacảvùngĐBSCLnóichung.T ừ đó,xuấthiệnmộtbộphậnhộnôngdânkhôngthiếtthavớinghềtrồnglúamàch ỉ sảnxuấtcầmchừngđểcócáiănchogiađìnhvàchuyểnquacanhtácmộtsốcâytrồngkhác,trongđónhiềuhộđãchuyểnsangsảnxuấtkhoailang

Trongnhữngnămcùngvớixuthế chungcủatỉnhKiênGiangmộtbộphậnn

ô n g hộ củahuyệnHònĐất đãchuyểnđổi tửsản xuất lúa sang sảnxuất khoailang,từđósảnphẩmkhoailanghuyệnHònĐấtđãgópphầnkhôngnhỏvàoviệcphát

triểnkinhtếnôngnghiệpcủahuyệnHònĐất,gópphầntạoviệclàm,tăngthunhậpc h o ngườinôngdân,đặcbiệtlàngườinôngdâncóítđấtcanhtác.

Quátrìnhpháttriểncủanềnkinhtếvàpháttriểnmộtloạithựcphẩmmớiđồngn g h ĩ av ớiviệc n huc ầu tiê u dùngcủ an gư ời d â n tă ng lênc ảvềs ố l ư ợ n g và chấ tl ư ợn g.TổchứcNônglươngcủaLiênhợpquốcđánhgiá“khoailanglàthựcphẩmbổdưỡngtốtnhấtcủathếkỷ21”(chuỗigiátrịkhoailangViệtNam,2014).Hiệnnay,nhucầuvềchấtlượngtrongvệsinhantoànthựcphẩm,thựcphẩmbổdưỡngđ an g làvấnđềđặtrachongườisảnxuấtcũngnhưhệthốngthươngmạisảnphẩmkhoail a n g T h e o P h ò n g

N ô n g n g h i ệ p & P h á t t r i ể n n ô n g t h ô n h u y ệ n H ò n Đ ấ t (2017),diệntíchtrồngkhoaitrênđịabànhuyệnkhoảng672ha,chiếm31,7%diệntíchraumàutrongtoànhuyện,cungcấp20.496tấnkhoailangcácloạichonhucầutiêudùngtrongvàngoàinước.Sovớicâylúa,khoailangíttốncôngchămsócnhưnglạichohiệuquảthunh

ập cao hơn,ít chịu ảnh hưởngcủabão, lũ,sựthayđổi khíhậutoàncầu,gópphầntăngn ă n g s u ấ t v à s ả n l ư ợ n g câyt r ồ n g B ì n h q u â n m ỗ i h e c t a k h o a i l

a n g c h o l ợ i n h uậ n từ80triệuđồngtrởlênvàsảnphẩmdễtiêuthụtạicácchợđầumốivàxuấtkhẩu(PhòngNôngnghiệp&PháttriểnnôngthônhuyệnHònĐất,2017).Quađó,gópphầnnângcaothunhậpchongườinôngdân

Bêncạn h đ ó ,v i ệ c ngườidâ nồ ạ t chu yể n đ ổ i t ừ sả n x u ấ t l ú a sangsả n x uất khoai langcũnglàmốtvấnđềcầnquantâm,vìnếudiệntíchtrồngkhoaiquálớnt ro n

g khithịtrườngtiêuthụkhônghếtsẽdẫnđếnhiệntượngdộihànggiáthànhcủasảnphẩmhạdẫnđếnngườidânsẽbịthualỗ.VấnđềnàyđượcnhiềuĐạibiểuQuốch ộ i quantâmvàđãđượcđưarathảoluậnởnghịtrườngcủacáckỳhọpQuốchội,

Chínhvìnhữnglýdođónênviệcthựchiệnđềtàinghiêncứu:‘‘SosánhhiệuquảkinhtếgiữasảnxuấtlúavàkhoailangởhuyệnHònĐất,tỉnhKiênGiang’’làviệclàmcầnthiếtđểnhìnnhậnlạithựctrạng,tìmrahướngđimớichonônghộ,tro ngviệcchuyểnđổicâytrồng,đồngthờiđềranhữnggiảiphápnhằmnângcaoh i ệ u quảsảnxuấtkhoailangtrêncơsởkhoahọckinhtế

1.2 MỤCTIÊUNGHIÊN CỨU

1.2.1 Mụctiêutổngquát

Sosánhhiệuquảkinhtếgiữasảnxuấtlúavàkhoailangquađóđềxuấtmôhìnhcanhtáccóhiệuquảvềmặtkinhtếnhằmnângcaothunhậpchonônghộ

1.2.2 Mụctiêucụthể

- Mụctiêu1:ĐánhgiáhiệntrạngsảnxuấtlúavàkhoailangtạihuyệnHònĐất,tinhKiênGiang

- Mụctiêu2:SosánhhiệuquảkinhtếgiữacâylúavàkhoailangtạihuyệnHònĐất,tinhKiênGiang

- Mụctiêu3:Sosánhvềtriểnvọngthịtrường,tínhổnđịnhcủathịtrường,tínhbiếnđộngcủagiáthumua,khảnăngtồn

trữcủanôngdânvàkhókhăntrongtồntrữvàcácvấnđềkhác

- Mụctiêu4:ĐềxuấtmộtsốgiảiphápnhằmnângcaonhằmnângcaohiệuquảsảnxuấtvàchínhsáchpháttriểnloạicâytrồngphùhợptạihuyệnHònĐất,tỉnhKiênGiang

- ĐểnângcaohiệuquảcủaviệcsảnxuấtkhoailangtrênđịabànhuyệnHònĐất,

1.4 ĐỐITƯỢNGVÀPHẠMVINGHIÊN CỨU

1.4.1 Đốitượngnghiêncứu

Đốitượngnghiêncứucủađềtàilàcácyếutốđầuvào,đầura,chiphísảnxuất,giáthành,doanhthuvàlợinhuậncủahaimôhìnhcanhtáclúavàkhoailang

1.4.2 Phạmvinghiêncứu

Khônggiannghiêncứu:ĐượcthựchiệntrênđịabànhuyệnHònĐất

Thờigiannghiêncứu:Tínhchomộtvụlúahèthutrùngthờiđiểmvớivụkhoailangnăm2016

Thờigianthựchiệnnghiêncứu:tháng8đếntháng12năm2017

1.4.3 Đốitượngkhảosát

CácnônghộđangcanhtácmôhìnhsảnxuấtlúavàkhoailangtạicácxãMỹT h á i ,NamTháiSơn,MỹHiệpSơn,SơnKiêncủahuyệnHònĐất,tỉnhKiênGiangt r o n g mùavụnăm2016

1.5 PHƯƠNGPHÁPNGHIÊNCỨU

Đềtàisửdụngphươngphápnghiêncứuđịnhlượngđượcthựchiệnbằngkỹthuậtkiểmđịnhsựkhácbiệttrungbình(T–

test)của2mẫuđộclậpkếthợpvớik i ể m địnhphươngsaimộtchiều(OnewayANOVA)đểsosánhchiphísảnxuất,năng suất,giáthành,giábán,lợinhuậngiữacâylúavàkhoailang

1.6 ÝNGHĨA CỦA NGHIÊN CỨU

Tácgiảkỳvọngkếtquảnghiêncứucủađềtàisẽlàcơsởkhoahọcđểđưaracáckhuyếnn g h ị v ề c h í n h s á c h , g i ả i p h á p p h ù h ợ p c h o c hínhq u y ề n đ ị a p h ư ơ n g n h ằ

Chươngnàysẽtrìnhbàycơsởlýthuyếtvềhiệuquảkinhtếcủalúavàkhoailangvàcácnghiêncứuliênquan,gồmcácnộidung:cơsởlýthuyết,nhữngkháiniệmliênquan,cáclýthuyếtkinhtếliênquanvànhữngmôhìnhkinhtếliênquan

Chương3.Phươngphápnghiêncứu

Trìnhbàymôhìnhnghiêncứu,xâydựngthangđo,phươngphápchọnmẫuvàphươngphápphântíchdữliệutừđósẽđượcsửdụngchođềtài

Chương 2.CƠSỞLÝTHUYẾT

ỞChươngnàysẽtrìnhbàycơsởlýthuyếtvềhiệuquảkinhtếcủalúavàkhoail a n g vàcác nghiêncứuliênquan,nộidunggồm:nhữngmôhìnhkinhtế,cơsởlýthuyếtvàkháiniệ mliênquan.

2.1 MỘTSỐKHÁINIỆMLIÊNQUAN

2.1.1 Kháiniệmnônghộ

TheoHaviland(2003)thìhộgiađìnhđượchiểunhưlàmộtđơnvịcủaxãhộib ao gồmmộthaymộtnhóm

ngườicùngchiasẻbữaănvàkhônggiansống.Hộgiađìnhbaogồmkháiniệmgiađìnhnhưngnhữngthànhviêntronghộcóthểcóhoặck h ô n g cóquanhệhuyếtthống,hônnhânhoặcnuôidưỡnghoặccảhai

Hiệnnaytrênt h ế g i ớ i c ó r ấ t n h i ề u k h á i n i ệ m v ề h ộ n ô n g d â n T h e o E l

l i s ( 1 9 9 3)địnhnghĩa“Hộnôngdânlàcáchộgiađìnhlàmnôngnghiệp,tựkiếmkếs in h nhaitrênnhững

mảnhđấtcủamình,sửdụngchủyếusứclaođộngcủagiađìnhđểsảnxuất,thườngnằmtronghệthốngkinhtếlớnhơn,nhưngchủyếuđặctrưngbởisựthamgiacụcbộvàocácthịtrườngvàcóxuhướnghoạtđộngvớimứcđộkhônghoànhảocao”

ỞViệtNam,cũngcónhiềunghiêncứuđềcậpđếnkháiniệmvềhộnôngdân.LêĐình Thắng (1993)cho rằng“Nông hộ là tế bào kinh tế xã hội,làhình thứckinhtếcơ sởtrong nôngnghiệp vànông thôn”.TheoĐàoThếTuấn(1997)thì“Hộnôngd ân lànhữnghộchủyếuhoạtđộngnôngnghiệptheonghĩarộng,baogồmcảnghềrừ ng , nghềcávàhoạtđộngphinôngnghiệpởnôngthôn”

Mặcdùđãcónhiềuquanniệmvềnônghộnhưngxétvềtổngthểnônghộlàh ìn hthứctổchứcđãtồntạitừrấtlâuđời,làcơsởcủanôngnghiệpởnôngthôn.Thànhphầntrongnônghộ

gồmcóchamẹvàconcái,ngoàiracòncóôngbàvàconcháu.Hộnôngdâncónguồnthunhậpchủyếutừtrồngtrọt,làmnghềrừng,chănnuôi,nuôitrồngthủysản

Nhưvậy,cóthểkháiquát,hộnôngdânhaynônghộlàđơnvịcơsởchophântíchkinhtếtrongnôngnghiệp;Cácnguồnlực(đấtđai,vốn,sứclaođộng…)được

gópthànhvốnchung, c ù n g chungngânsách; sốngc ù n g mộtm á i n h à, ănchun

g, đượchưởng t h u n h ậ p v à mọiquyếtđ ị n h đều d ự a t rê n ýk i ế n c ủ a c á c t hà nh v i

ê n tronghộgiađình

2.1.2 Kháiniệmvềkinhtếhộnôngdân

Ellis(1993)quanniệmkinhtếhộnôngdânlàkinhtếcủanhữnghộgiađìnhcóquyềnsinhsốngtrênđấtđai, chủyếusửdụngsứclaođộngcủagiađình.Sảnxuấtcủahọnằmtronghệthốngsảnxuấtlớnhơn,thamgiaởmứcđộkhônghoànhảovàothịtrường.Kinhtếhộnôngdâncónhữngđặcđiểmchínhnhưsau:

Kinhtếhộnôngdânlàhìnhthứckinhtếcóquymôgiađình,mỗithànhviêntronghộgắnbóvớinhauvềhuyếtthốngvàkinhtế.Cácgiaiđoạnpháttriểncủakinh tếhộnôngdângồm:kinhtếhộsinhtồn,kinhtếhộtựcungtựcấpvàkinhtếhộsảnxuấthànghóa

Đấtđaiđượcxemlàtưliệusảnxuấtquantrọngnhấtcủahộnôngdân.Cuộcsốngcủahọgắnliềnvớiruộngđấtdođógiảiquyếtmốiquanhệgiữanôngdânvàđấtđaichínhlàgiảiquyếtvấnđềcơbảnvềkinhtếnônghộ

Nguồnlaođộngcủahộnôngdânchủyếulàngườitronggiađình,việcthuêmướnnhữngngườilaođộngkhácbênngoàichỉmangtínhchấtthờivụhoặcthuêmướnđểđápứngnhữngcôngviệckhôngthườngxuyêncủagiađình

Sảnxuấtcủahộnôngdânlàtậphợpcácmụcđíchkinhtếcủacácthànhviênt r o n ggiađình,nằmtrongmộthệthốngsảnxuấtcủacộngđồng.Kinhtếhộnôngdânlàtếbàocủakinhtếnôngnghiệp,cóquanhệvớithịtrường,tuynhiênmứcđộq uanh ệ v ớ i t h ị

t r ư ờ n g thấp,t h i ế u c h ặ t c h ẽ k ể c ả t r ư ờ n g h ợ p b ị t á c h r a k h ỏ i t h ị tr ư ờn g thìhọvẫntồntại

Từkháiniệm

trên,tổngquátcóthểthấykinhtếhộnôngdânlàhìnhthứckinhtếcóquymôgiađình,cócáctưl

hữucủahộgiađình,sửdụngsứclaođộngcủagiađìnhlàchính,cácthànhviêncóquanhệgắnbóvớinhauvềhuyếtthốnglẫnkinhtế

2.1.3 Kháiniệmhiệuquảkinhtế

Hiệuquảkinhtế phảnánhmốiquanhệ giữađầu vàođược sửdụngvớiđầura

TheoHoàngHùng(2007)thìhiệuquảkinhtếlàtỷlệgiữakếtquảthuđượcvớichiphíbỏrakhikếtthúcmộtquátrìnhsảnxuấtkinhdoanh

TheoS a m u l l s o n v à N o r d h a u s ( 2 0 0 1 ) , h iệuq u ả s ả n x u ấ t d i ễ n r a k h i x

ã h ộ i khôngthểtăngsảnlượngmộtcáchhàngloạtcủamộtloạihànghóamàkhôngcắtgiảmsảnlượngmộtloạihànghóakhác.TheoPhạmNgọcKiểm(2009)thìhiệuquảk i n h tếphảnánhtrìnhđộkhaithácvàtiếtkiệmchiphícácnguồnlựcnhằmthựchiện cácmụctiêutrongquátrìnhsảnxuất

n số nguồn lực sử dụng.Hiệu quảkỹthuậtphản ảnhmốiquan hệ giữayếutốđầuvàovàyếutốđầura,giữayếutốđầuvàovàyếutốđầuvào.Hiệuquảkỹthuậtphụthuộcchủyếuvàocôngnghệđượcápdụngcũngnhưtrìnhđộchuyênmôntaynghềc ủ a ngườisảnxuất.Hiệuquảphânbổ(AE):Làkhảnănglựachọnđượcmộtkhốilượngđầuvàotốiưumàởđógiátrịsảnphẩm

biêncủađơnvịđầuvàocuốicùngbằngvớichiphíc ủ a đầuvàođó.Hiệuquảphânbổlàthướcđomứcđộthànhcôngtrongviệclựachọn các tổhợpđầuvào tốiưu

đầura,ngườisảnxuấtsẽquyếtđịnhmứcsửdụngcácyếutốđầuvàotheomộttỷlệnhấtđịnhđểđạtđượclợinhuậntốiđa

Để hiểu rõbản chấtcủa hiệu quảkinh tế,cầnphân biệt giữa kháiniệmkếtquảvàhiệuquảkinhtế.Hiệuquảkinhtế

thểhiệnmốitươngquangiữakếtquảthuđượcvàchiphíbỏrađểđạtđượckếtquảđó.Cònkếtquảlànhữnggìđạtđượcsaumộtquátrìnhsảnxuất.Kếtquảđạtđượccũnglàmụctiêucủaquátrìnhsảnxuất

Trongsảnxuấtnôngnghiệp,kếtquảsảnxuấtcóthểlàkhốilượngnôngsảnthuđược,giátrịsảnxuất,lợinhuận.Nhưngnhữngkếtquảnàykhôngnóilênđượcnó đượctạoranhưthế nào? Cáchthức thực hiệnrasao? Cácyếutốnguồnlựcđượcsử d ụ n g nhiềuhayít?Do đó, khôngphản ánhđược việc đầu tưsản xuất có hiệu quảhaykhông?Cácnguồnlựcđượcsửdụngnhưthếnào?

Trìnhđộtổchứcsảnxuấtcủ a cácchủthểtrongnôngnghiệprasao?

Đểphảnánhđượccáccâuhỏinày,kếtq u ả s ản x u ấ t phảiđượcsosánhvớichíphíđầutưhoặc cácnguồnlựcđược sửdụng(PhạmThịThanhXuân,2015).Nhưvậy,trongphạmviluậnvănnày,hiệuquảkinhtếđượchiểulàthướcđot rì n h độquảnlý,tổchứcsảnxuấtnhằmđạtđượckếtquảđầuracaonhấtvớichi phíđầuvàothấpnhất

2.2 CƠSỞLÝTHUYẾT

2.2.1 Lýthuyếtvềhànhviđầutưsảnxuấtcủanônghộ

Reardonvàcộngsự(1996)đãđềxuấtcácnhântốảnhhưởngtớihànhviđầutưvàosảnxuấtcủanônghộmàtheođóthìhànhviđầutưvàosảnxuấtphụthuộctrựctiếpvàohainhómnhântốchínhđólà:

(1)Nhómcácđộnglựcđầutưvà(2)Nhóm nănglựcđầutư

2.2.1.1 Nhómcácđộnglựcđầutư

Cácnhântốliênquantớimôitrườngbaogồm:khíhậu,môitrườngđặcthùởđ ịaphươngcóảnhhưởngtớimứcsinhlờivàrủirođầutư

Lợisuấtđầutư:Lợisuấtcànglớnthìđộnglựcđầutưcàngcao,nếulợisuấtđầutưcaohơnsovớicácngànhkhácthìsẽtạođộnglựcchođầutưnhiềuhơn

Độrủi ro :ba og ồ m n h ữ n g b i ế n đ ộ n g v ề g iá c ả hàngh ó a , n ă n g su ấ t ,nh ữngthayđổitrongchínhsách, vànếurủirocàngcaothìđộnglựcđầutưcànggiảm

Tỷlệchiếtkhấu(haylàmứcđộsẵnsànghysinhlợiíchhiệntạiđểchotươnglai).Tỷlệchiếtkhấusẽcaohơnởnhữnghộgiàucónênhọsẽcóđộnglựcđầutưcao hơn

2.2.1.2 Nhómnănglựcđầutư

Chấtlượngđấtđaisởhữu:nếuđấtđaimàumỡthìkhoảnđầutưsẽthuđược

Quymôđấtđaisởhữu:nếuchủhộcónhiềuđấtđai(tàisản)thìdễdàngthếchấpvàtiếpcậncáckhoảnvốnvaynhiềuhơn,nănglựcđầutưsẽcaohơn

Vốnc ó s ẵ n : b a o g ồ m t i ề n , v ậ t n u ô i c ót h ể b á n đ ể lấyt i ề n đ ầ u tưhayc á c p

h ư ơn g tiệnsảnxuấtkhác

Laođộng:Baogồmsốlượnglaođộngvàchấtlượnglaođộng(họcvấn,sứck hoẻcủangườilaođộng)

h o r ằ n g h ộ n ô n g dâ n ở cá c q u ố c g i a đ a n g p h á t t r i ể n tuy“nghèo” n h ư n g “hi ệu

hairàngbuộc,mộtlàtổngngânsách(ởdạng tiềnmặthoặchiệnvật)vàtổngquỹthờigian(gồmthờigianlàmviệc,thờig ian nghỉngơi)

2.2.2.3 Nhómmôhìnhnônghộsợrủiro

Môhìnhnàygiảđịnhhộnôngdânthườngnghèovàcómứcsốngtrênmứctốithiểumộtít,vìvậy,họcókhuynhhướngduytrìcáchsốngvàsảnxuấthiệntạithayv ì thửápdụngnhữngcáchthứccanhtácmới.Họsợrủiroxảyđếnvàkhiếnhọcót hểbịđẩyngayxuốngdướimứcsốngtốithiểu(Mendola,2007).Mặcdùlợinhuậnkỳvọnglớnhơnlợinhuậnhiệntạinhưngcácnônghộnàylạiengạihậuquảnặngnềcủarủirokhiếnhọkhôngdámchấpnhậnđầutư(Dasgupta,1993)

Nhómmôhìnhnônghộsợrủironhấnmạnhtínhrủirorấtcaotrongsảnxuấtnôngnghiệp,đồngthờiđâylànơithịtrườngbảohiểmkémpháttriển,nêntácđộngc ủ a rủirolàrấtlớn.Ngoàira,yếutốtâmlýngạithayđổicủangườinôngdân,chínhlàn h ữ n g l ự c c ả n c h o s ự đ ổ

i mới,l à m c h ậ m q u á t r ì n h đ ầ u t ư mởr ộ n g s ả n x u ấ t Goldst ein vàUrdy(1990)trongnghiêncứutạiGhanađãnhậnthấyrằng,dùtrồngk h ó m manglạilợinhuậncaohơn,nhưnghầuhếthộnôngdânlạithờơ,họdànht hờigian đểquan sátcác hộtrồngkhóm trước khiquyếtđịnh chuyểnđổi sangtrồngloạicâynày

2.2.3.Đolườngchiphísảnxuấtvàhiệuquảsảnxuấttrongnôngnghiệp

Toànbộcáckhoảntiềnthựctếphảichirađểmuacácyếutốđầuvàophụcvụchosảnxuấtđượcgọilàchiphísảnxuất.Theokinhtếhọcthìchiphísảnxuấtbaogồmcảchiphícơhội.Chiphícơhộithểhiệncáigiáphảitrảdochọnphươngánnàymàphảilỡcơhộichọnnhữngphươngánkhác

TheoFarrell(1957),hiệuquảkinhtếđượcđịnhnghĩalàkhảnăngtạoramộts ản lượngđầuratừmộtkhoảnchiphíđầuvàothấpnhất.Hiệuquảsảnxuấtđượctí nh toándựatrêndoanhthu,chiphíbằngtiền,tổngchiphí,thunhậphỗnhợp,lợin h u ậ n trênmỗiđơnvịdiệntích(PhạmThịThanhXuân,2015)

xuấtcốđịnh,khôngthayđ ổ i t r o n g n g ắ n h ạ n v à k h ô n g p h ụ t h u ộ c v à o s ố l ư ợ n g s ả n

p hẩ m sảnx u ấ t ( D a v i d Begg ,2009).Trongnôngnghiệp,chiphícốđịnhgồmđấtđai,máymóc,côngcụ,

Chiphícơhội:Làthunhậptốiđacóthểđượctạorabởicácnguồnlựckhiđượcsửdụngmộtcáchcólựachọn,baogồmcácnguồnlựcnôngnghiệpvàphinôngnghiệp

Tổngchiphí(TCP):Làchỉtiêuphảnánhtoànbộchiphíđãbỏrađểsảnxuất

Tổngchiphígồmchiphícốđịnh,chiphíbiếnđổivàchiphícơhội

Tổngchiphí=Chiphícốđịnh+Chiphíbiếnđổi+Chiphícơhội(2.3)

Doanhthu(DT):Làchỉtiêuchobiếttổngsốtiềnthuđượctheosảnlượngvàgiábánmộtđơnvịsảnphẩm

Doanhthu=Sảnlượng*Đơngiábánsảnphẩm(2.4)

Lợinhuận:Làphầnthuđượcsaukhitrừđitấtcảcáckhoảnchiphíbaogồmc ả chiphídogiađìnhđónggóp.Lợinhuận=Doanhthu-Tổngchiphí(2.5)

2.3 CÁCYẾU TỐ ẢNHHƯỞNGĐẾN SẢNXUẤTNÔNGNGHIỆP

Cácnhómyếutốnguồnlựcchínhtrongnôngnghiệphiệnđạibaogồm:Đấtđ a

i , laođộng,vốn,yếutốkỹthuật(OdoemenemvàInakwu,2011).Ngoàira,cácyếutốnhưthịtrườngvàchínhsáchhỗtrợcủachínhphủcũngảnhhưởngđếnhoạtđộngsảnxuấtnôngnghiệp(PhạmThịThanhXuân,2015)

2.3.1 Đấtđai

Đấtđ a i l à n g u ồ n t à i nguyênt h i ê n n h i ê n v ô c ù n g q u ý g i á , t h e o Y u v à F

a n (2009)thìđấtđailàyếutốsảnxuấtkhôngthểthiếuđượctrongnôngnghiệp.Đất

Điểmcơbảncầnđánhgiámứcđộthuậnlợihaykhókhăncủađấtđailàphảigắnvớitừngloạicâytrồngcụthể.Cùngmộtloạiđấtcóthểphùhợpcholoạicâytrồngnàynhưnglạikhôngphùhợpcholoạicâytrồngkhácpháttriển

2.3.2 Vốntrongnôngnghiệp

Vốnchosảnxuấtnôngnghiệplàtoànbộtiềnđầutư,mua,thuêcácnguồnlựctr o n g sảnxuấtnôngnghiệp(ĐinhPhiHổ,2008).Vốncó

ảnhhưởngquyếtđịnhđếnv i ệ c hộgiađìnhcókhảnăngtiếptụcđầutưsảnxuấtcũngnhưcáctrangthiếtbịp hư ơn gti ện kỹthuậth ỗ t r ợ sản x uấ t ( Odoemenemvà I na kw

u, 2 0 1 1 ) V ốn t r o n g nôngnghiệpđượchìnhthànhtừcácnguồnsau:Tíchlũytừkhuvựcnôngnghiệp,đầutưcủangânhàng,tíndụngnôngthônvànguồnvốnnướcngoài

2.3.3 Laođộngnôngnghiệp

Laođ ộ n g l à mộtt r o n g n h ữ n g n g u ồ n l ự c quant r ọ n g v à c h ủ yếut r o n g h o ạ

t độngsảnxuất.Vớisứclaođộngcủamìnhngườilaođộngđãtạoracủacảivậtchấtp h ụ cvụchođờisốngcủaconngười.cũngnhưcácngànhcáclĩnhvựcsảnxuấtkinhdoanhkhác,trongnôngnghiệplaođộngđóngvaitròhếtsứcquantrọng,sảnxuấtn ô n g nghiệpluônluôncầnđếnlaođộngcủaconngười(Pudasaini,1983)

Laođộngnôngnghiệplàtoànbộnhữngngườithamgiasảnxuấtnôngnghiệp.Laođộngđượcxemxétởsốlượngvàchấtlượnglaođộng(kỹnăng,kiếnthức,kinhnghiệm)vìđềucóảnhhưởngđếnsảnlượng.Laođộngnôngnghiệpcóđặcđiểmlàchuyênmônthấp,đảmnhiệmnhiềuviệccùngmộtlúcnhưtrồngtrọt,chămsócgiađ ì n h hoặclàmnhữngcôngviệckháckhimùavụkếtthúc(NguyễnThịCành,2004)

2.3.4 Giốngcâytrồng,vậtnuôi

Giốngcóảnhhưởngrấtlớnđếnsảnxuấtnôngnghiệp.Nhữngloạigiốngcâytrồng,vậtnuôichonăngsuấtcao,chấtlượngsảnphẩmtốtgiúptăngsảnlượnghàngh o á Nhữngloạigiốngcâytrồngmớicósứckhángbệnhcaogiúpổnđịnhnăngsuất,ổ nđịnhsảnlượnghànghoá(NguyễnThịCành,2004)

Chẳnghạn,nhữngnămgầnđâyTháiLanđãưutiênpháttriểnnôngnghiệptrênquymôhiệnđạibằngkỹthuậtsinhhọctốitân.NgườiTháiđãlaitạoranhữngg i ố n gcâytrồngmớicónhiềuưuđiểm,khángbệnh,khángsâurầy,giảmthiểuchiphísảnxuất,rútngắnthờigiansinhtrưởng,tạoranềnsảnxuấtnôngnghiệpbềnvững(Leaker,1982).ViệtNamcũngđangthúcđẩyứngdụngnhữngthànhtựukhoah ọ c, côngnghệhiệnđạivàosảnxuấtnôngnghiệpnhằmtăngnăngsuất,chấtlượngcây trồng(BộNôngnghiệpvàPháttriểnnôngthôn,2012).

2.3.5 Côngnghệvàkỹthuậtcanhtác

Côngnghệ:Côngnghệđượcxemlàyếutốquantrọnglàmthayđổiphươngp h

áp sản xuất,năng suấtlaođộng.Ứngdụng côngnghệmớisẽnângcaosảnlượng,ch ấ t lượngsảnphẩm,tiếtkiệmchiphílaođộng,giảmchiphínguyênvậtliệu,nhiênliệu,từđólàmtănglợinhuậncủanônghộ

Kỹthuậtcanhtác:Việcápdụngquytrìnhkỹthuậttiêntiếnsẽgópphầnlàmtăngnăngsuấtcâytrồng,vậtnuôi(NguyễnThịC à n h , 2004)

Phânbón:Lượngphânbón,kỹthuậtbónphânlàmộttrongnhữngyếutốcóảnh hưởngquyếtđịnhđếnnăngsuấtcâytrồng.Sửdụngphânbónhợplý,đúngkỹt h u ậ t giúpn

kinhtế(ViệnKhoahọckỹthuậtnônglâmnghiệpTâyNguyên,1999)

2.3.6 Yếutốthịtrường

Thịtrườngtácđộngtrựctiếpđếnsảnxuấtvàhiệuquảsảnxuất.Nhucầuvàg iácảsảnphẩmtrênthịtrườngthếgiớiảnhhưởngtrựctiếpđếnsảnxuất.Biếnđộngg i á cácyếutốđầuvàonhưphânbón,giống,laođộng,thuốcbảovệthựcvậtsẽảnhh ưởng đếnkhảnăngvàmứcđộđầutư.Giáđầuvàotăngsẽlàmtăngchiphísảnxuất, từđólàm tănggiá

Nhưvậy,cácnhântốnhưgiáđầuvào,giásảnphẩmbiếnđộngsẽảnhhưởngđếnchiphísảnxuất,đếnthunhập,hiệuquảkinhtếvàcácquyếtđịnhsảnxuấtcủanônghộ

2.3.7 Chínhsáchhỗtrợcủachínhphủ

Cáchoạtđộnghỗtrợchohoạtđộngsảnxuấtnô ng nghiệpnhưhệ t hố ng tíndụng,chươngtrìnhkhuyếnnông,hìnhthànhvàpháttriểncácmôhìnhcâulạcbộsảnxuất,đầutưvànângcấpcơsởhạtầng,hỗtrợthôngtinthịtrườngsẽgiúpchohộnôngdânsửdụngcácloạigiốngmớivàápdụngcácphươngphápcanhtácmớichonăngsuấtcaohơn(NguyễnThịCành,2004)

Cácchínhsáchhỗtrợcủađịaphươngnhưquyhoạchvùngsảnxuất,nghiêncứuvàchuyểngiaokhoahọckỹthuật,nghiêncứuvàpháttriểncác môhìnhsảnxuấtb ề n v ữ n g , xâydựngt h ư ơ n g h i ệ u c h o s ả n p h ẩ m g i ữ v a i t r ò q u a n t r ọ n g ,g ó p

p hần nângcaohiệuquảkinhtếcủahộnôngdân(PhạmThịThanhXuân,2015)

2.4 SƠLƯỢC VỀCÂYLÚA VÀCÂYKHOAILANGỞVIỆTNAM

2.4.1 LịchsửcâylúaViệtNam

LịchsửcâylúaViệtNamgắnliềnvớilịchsửvănhóahàngngànnămcủadântộc.TừthờikỳvănhóaBắcSơn(cáchnay6.000-

6.500năm),cưdânnôngnghiệptrênđấtViệtđãđúckếtđượcnhiềukinhnghiệmtrồnglúa.Họbiếtgieotrồnggầnnơicưngụ,cũngtrongthờikỳnàyđãxuấthiệnnhữngbộlạctrồnglúanướcđầutiên,đánhdấugiaiđoạnpháttriểnmớicủanềnvănminhlúanướcvớinhữngcưdânnôngnghiệpđịnhcưổnđịnhthayvìducanhducư(Giáo

trìnhcâylươngthực-TrườngCaoĐẳngCơĐiệnvàNôngnghiệpNamBộ,2010)

Cùngvớisựtiếnbộtrongchếtạocôngcụlaođộng,ngànhtrồnglúađãkhôngn g ừ n g p

háttriển.Lịchsửcâylúachínhlàlịchsửcủaquátrìnhlaođộngmiệtmàivàsá n g tạokhôngngừngnghỉcủangườinôngdân.Tưliệulịchsửcònlưugiữlạichoth

ấytừnăm938đếnkhoảngnăm1900năngsuấtlúađạtbìnhquântừ0,5-1tấn/ha.Năm 1927,năngsuấtlúađạt1,22tấn/ha,năm1955đạt1,43tấn/ha,1970đạt2,1tấn/ha.SaukhithếgiớithànhcôngvớigiốnglúaThầnNông8(IR8),ViệtNam

cũngtiếnhànhcảitiếngiốnglúamới,pháttriểnthủylợi,sửdụngphânbónhợplý,đưanăngsuấtnhảyvọtlên3,2tấn/havàonăm1990,4,2tấn/hanăm2000vàđỉnhđ i ể m 6 tấn/havàonăm2014(Giáotrìnhcâylươngthực-

TrườngCaoĐẳngCơĐiện vàNôngnghiệpNamBộ,2010)

2.4.2 LịchsửcâykhoailangởViệtNam

Theosách“TruyềnthuyếtHùngVương”củaNguyễnKhắcXương(1979),câyk h o a i langđãđượcnhắcđếnnhưlàmộtcâytrồngcótừrấtlâuđờiởnướcta.Theosách“BiênniênlịchsửCổtrungđạiViệtNam”củaNhàxuấtbảnKhoahọcXãhội(1987)đãcóghi:“Năm1558(nămMậuNgọ), kh oai langtừPhilippinđượcđưavàoViệ t Nam,t rồ ng đầut

iê nởA nT rư ờn g

-Th ủ đô tạ m thờicủa đờ iLê T ru ng Hưng(HậuLê),naythuộchuyện-ThọXuân,tỉnh-ThanhHoá”

Từnhữngnămthậpkỷ80thếkỷ20vềtrước,sảnxuấtlươngthựcởnướctacòngặpnhiềukhókhănnêncâykhoailangđượcđặtvàovịtríchiếnlượctrongviệcgiảiquyếtlươngthựcvàlàcâycứuđóichonhiềuvùngsảnxuấtnhấtlàởnhữngv ù n gđấtđaicằncỗi,khôhạn,sảnxuấtnôngnghiệpcónhiềukhókhăn,năngsuấtlúathấp,khoailangđãvươnlênvịtríhàngđầu,hơncảlúavàngô

TheoNguyễnV i ế t H ư n g và c ộ n g s ự ( 2 0 1 0 ) , m ặ c d ù s ả n x uấ t l ư ơ n g t h ự c ởViệtNamđãđạt đượcnhững thànhtựu đángkể,sản xuất lúakhôngnhữngđảmbảoantoànlươngthựcquốcgia,códựtrữmàcòndưthừađểxuấtkhẩunhưngkhoailang vẫn còn chiếmmộtvaitròthíchđángtrongsảnxuấtnôngnghiệpởnướctabởic á c lýdosau:

Khoailangcótínhthíchứngvàđềkhángrấtmạnhnêncóthểtrồngởnhiềuvùngkhácnhau,nhiềuvụkhácnhautrongnămtrongđiềukiệnđấtđaikhácnhauvẫn chonăngsuấtcaonếuđầutưthâmcanh

Khoailangcóthờigiansinhtrưởngngắn(3-4vụ/năm

5tháng)nênlàcâytrồngtăngvụ,nângcaohệsốsửdụngruộngđấttừhaivụmộtnămlên3-Khoailangcótácdụngcảitạođất.Phânbóncònlạitrongđấtcộngvớixách ữ

u cơ(thânlákhoailang)đãcótácdụnglàmtăngđộphìđất,đấttơixốp,cungcấpdi nh dưỡngchocâytrồngsaunó

2.5 CÁCNGHIÊN CỨU TRƯỚC CÓLIÊNQUAN ĐẾNĐỀTÀI

2.5.1 Cácnghiêncứutrướccóliênquan

Okoruwavàcáccộngsự(2009)đãthựchiệnquakhảosát143nôngdântrồnglúa ởNigeriabaogồmcácdữliệuvềđầuvàovàđầura,cácyếutốsảnxuấtvàđặcđi ểm kinhtế-xãhội.Nghiên cứu sửdụngphươngpháp thống kêmô tảkếthợpvớihồiquy.Kếtquảnghiêncứucholợinhuậntrồnglúasẽtăngđángkểnếusửdụngcácgiốnglúahiệnđạivàhiệuquảkinhtếcủahộnôngdânquycóquymôsảnxuấtlớn sẽcaohơnđángkểsovớihộnôngdâncóquymôsảnxuấtnhỏ

ĐỗV ă n X ê ( 2 0 1 0 ) , N g u y ễ n K h ắ c Quỳnh( 2 0 1 0 ) s ử d ụ n g c á c c h ỉ t i ê u

n h ư doanhthu,giátrịgiatăng,thunhậphỗnhợp,lợinhuậnđểphântíchhiệuquảkinht

ế củacáchoạtđộngsảnxuấttrongnôngnghiệp.NguyễnVănNgãi(2006)đãsửdụnghệthốngchỉtiêugiátrịsảnxuất,lợinhuậnvàphươngphápphântíchlợiíchc h i phíđểđánhgiáhiệukinhtếkhiphântíchhiệuquảkinhtếcâycaosu

NghiêncứucủaNguyễnPhươngTrang(2008)chothấymôhìnhtrồnglúa3v ụtrongnămcótổngchiphíthấphơnmôhìnhtrồng2vụlúa,1vụmàulà31,56triệuđồng/

ha,dotrồnglúacóchiphíthấphơnsovớitrồngmàu Tuynhiên,thun h ậ p củamôhìnhlúa-màucaohơnmôhìnhchuyênlúalà22,35triệuđồng/

ha.Bên

cạnhđó,môhình2lúa-1màugiúptăngđộphìnhiêuchođất,hạnchếtìnhtrạngsuythoáiđất

khoailangcóchiphícaohơnmôhìnhđộccanhlúa11,36triệuđồng/

2.5.2 Đánhgiátổngquantàiliệu

Trêncơsởlượckhảolýthuyếtvàcácnghiêncứutrướccóliênquan,tácgiảrútramộtsốnhậnxétnhưsau:

Khiphântíchhiệuquảkinhtếtrongsảnxuấtnôngnghiệpnóichungvàhiệuquảkinhtếcủacác loạicâytrồngnhưlúa,câykhoailangnóiriêng,nhiềutácgiảđãsửdụngcácchỉtiêuđolườngnhưdoanhthu,giátrịgiatăng,thunhậphỗnhợp,lợin h u ận( Đ ỗ V ă n X ê , 2 0 1 0 ; N g u y ễ n K h ắ c Q u ỳ n h , 2 0 1 0 ; N g u y ễ n P h ư ơ n g T r

a n g , 2 0 0 8 ;NguyễnThịKimHoàng,2010)

Môhìnhsảnxuấtchuyêncanhlúahoặcsảnxuấtnhiềuvụlúatrongnămchothunhậpvàhiệuquảkinhtếthấphơncácmôhìnhluâncanhlúa–

màuhoặcchỉsảnxuấtraumàu(NguyễnPhươngTrang,2008;NguyễnMỹHoavàcộngsự,2014).Hiệuquảkinhtếcủasảnxuấtkhoailangcaohơnsovớisảnxuấtlúa(NguyễnThịKimHoàng,2010)

TÓMTẮTCHƯƠNG2

Chương2trìnhbàycơsởlýthuyếtcủađềtài.Chươngnàygiớithiệucáckháiniệmvềnônghộ,kinhtế hộ nôngdân,hiệu quả kinhtếtrong sản xuấtnôngnghiệp.T ổ n g hợplýthuyếtvềhànhviđầutưsảnxuấtcủanônghộ,cácnhómmôhìnhlýthuyếtvềnônghộ,cácchỉtiêuđolườnghiệuquảkinhtếvàcácyếutốảnhhưởngđ

ến sảnxuấtnôngnghiệp.Đồngthời,chươngnàycũngđãlượckhảocáccácnghiênc ứ u trướccóliênquanđếnđềtàivàrútramộtsốnhậnxétquantrọngđểlàmcơsởh ì n h thànhphươngphápnghiêncứuởchương3

Các yếu tố đầu vào, đầu ra (chi phí, sản lượng, giá bán)

Sosánhhiệu quảkinh tếcủamô

3.2.1 Dữliệuthứcấp

Dữliệuthứcấptrongluậnvănbaogồmsốliệuthốngkêvềhộthamgiasảnxu ấtlúavàhộthamgiasả nxuấtkhoailangtạihuyệnHònĐất,tỉnhKiênGiang n ăm2016;tìnhhìnhpháttriểnkinhtếxãhộihuyệnHònĐất,tỉnhKiênGianggiaiđ o ạ n 2016vàđịnhhướngpháttriểnnôngnghiệpnăm2017

Dữliệuthứcấpcủaluậnvănđượcthuthậpquacáctàiliệusách,báo,tạpchí,internetvàcácnghiêncứuliênquanđếnchủđềluậnvăn;Niêngiámthốngkê,cácb áo cáovề hi ệ

uquảsản x uất nôngnghiệp củ a Phòng N ô n g nghiệp và Pháttriển nô ngthônhuyệnHònĐất.

xãNamTháiSơn,SơnKiên,MỹHiệpSơn,MỹTháihuyệnHònĐấtvìcácxãnàycótỷlệhộthamgiasảnxuấtkhoailangcaov àtồntạiđồngthờinhữnghộthamgiasảnxuấtlúa

3.2.2.2 Phươngphápchọnmẫu

Chọnmẫutheoxácxuấtcóưuđiểmlàtínhđạidiệncaovàtổngquáthóachotổn g thể.TheoRandallvàGibson(1990),NguyễnĐìnhThọ(2011)chọnmẫuxácxuấttốnnhiềuthờigianvàchiphínêncácnhà nghiêncứuthường phảisửdụngp h ư ơ n gphápchọnmẫuphixácxuấtvàhysinhtínhđạidiệncủamẫutrongkiểmđị nh lýthuyết.TheoZikmundvàBabin(2010)chọnmẫuthuậntiệncóưuđiểmlàc ó thểkhảosátđượcnhiềuđốitượngtrongthờigianngắn(tiếtkiệmthờigian)vàcótínhkinhtế(tiếtkiệmchiphí).Tuynhiên,chọnmẫuthuậntiệncónhượcđiểmlà:

(i)cáckháiniệmcóthểkhôngđạtđộtincậykhikhảosátchotổngthểnghiêncứulớnhơn,

(ii)dữliệukhôngthểtổngquáthóachotổngthểnghiêncứu.Tínhđạidiệncủamẫukhôngthểđođượcvìkhôngtínhđượcsaisốdochọnmẫu

Tại4xãcầnphỏngvấnhộcó1.921hộthamgiasảnxuấtlúa,và290hộnôngdânthamgiasảnxuấtkhoailang(bảng3.1)

ất, mứcđầu tưv à lợ inhuậnt hu được hàngnă m ( P h ạ m ThịT ha nh Xuân,2015).Dolúavàkhoailangđềulàloạicâytrồngngắnngày,từlúcbắtđầug i eo trồngđếnthuhoạchchỉkéodài3-

4tháng,cácchiphívàkếtquảđềuxảyratrongnăm,dođó,nghiêncứusửdụngphươngpháphạchto án hàngnămđểtínhtoáncácchỉtiêuđolườnghiệuquảkinhtế

TheoKinhtếhọc,hạchtoánchiphíbaogồmcácloạichiphísau:

Chiphícốđịnh(địnhphí): làchiphíkhôngthayđổitheosảnlượngđầura.N

ói cáchkhácnócốđịnhsovớisảnlượng.Vídụthuế,phí,lãisuấtngânhàng,giátrịmáymócthiếtbịsảnxuất,nhâncôngquảnlý.Nếuchiphícốđịnhđượcdùngc h o nhiềuchukỳsảnxuất,nóphảiđượckhấuhao,chianhỏtươngứngchotừngchukỳsảnxuấtđểhạchtoán

Chiphíbiếnđộng(biếnphí)làchiphíthayđổitheomứcsảnlượng.Vídụchip híphânbón,thuốcbảovệthựcvật,xăngdầu,nhâncông,v.v

Trongnghiêncứunày,khiphântíchkhôngđềcậpđếnchiphícơhội.T ổn gchiphí=Chiphícốđịnh+Chiphíbiếnđộng

Tổngthu=Doanhthu*Giábán+Phụphẩm(nếucó)Lãithuần(r

òng)=Tổngthu–Tổngchi

Hiệuquảđồngvốn(HQĐV)chobiếtkhibỏramộtđồngđầutưthìthuvềbaonhiêuđồnglợinhuận

HQĐV=Lãithuần/Tổngchi

Tổngngàycônglaođộng(NCLĐ)làsốngàycông(laođộngthuêvàlaođộngmướn)cầnthiếtphụcvụchotấtcảcáckhâutrongsảnxuất

Hiệuquảlaođộng(HQLĐ):chobiếtkhibỏramộtngàycônglaođộngthìthuvềbaonhiêutiền

HQLĐ=lãithuần/tổngngàycônglaođộng

3.3.2 Phươngphápthốngkêmôtả

Phươngphápthốngkêmôtảđượcsửdụngtrongnghiêncứunhằmmôtảđặcđiểmcủanônghộsảnxuất,thựctrạngsảnxuấtcủahaimôhìnhnghiêncứu

Thốngkêmôtảlàphươngphápđolườngvàtrìnhbàysốliệutronglĩnhvựcki nh tế-xãhộibằngnhữngbiểubảnghoặcđồthị

Bảngthốngkê làhìnhthứctrìnhbàysố liệuvàthôngtinsaukhiđãđượcxửlývàphântích Nhờđó,màngườinghiêncứuvàngườiđọc có thể nhận xét tổngquanv ề vấnđềnghiêncứu

3.3.3 PhươngphápkiểmđịnhsựkhácbiệttrungbìnhcủahaitổngthểT-test

Kiểmđ ị n h T

-testđ ư ợ c d ù n g đ ể s o s á n h g i á t r ị t r u n g b ì n h v ề m ộ t c h ỉ t i ê u nghiêncứunàođócủahaitổngthểkhácnhau

ĐặtgiảthuyếtH0:khôngcósựkhácnhauvềgiátrịtrungbìnhcủa2tổngthểG iả thuyếtH1:cósựkhácnhauvềtrungbìnhcủa2tổngthể

Cơsởkiểmđịnhgiảthuyết:

test)đ ư ợ c sửdụngđểphântíchcácsốliệuthuthậpđược.KếtquảnghiêncứusẽđượctrìnhbàycụthểhơntrongChương4.

Chương4 KẾTQUẢNGHIÊNCỨUVÀTHẢOLUẬN

Chươngnàytrìnhbàykếtquảnghiêncứuvàthảoluậnkếtquảnghiêncứuđểtrả lời chocáccâuhỏi:hiệntrạngsảnxuấtlúavàkhoailangtạihuyệnHònĐấtnh ưthến ào?Hiệuquảsảnxuấtcủacâylúavàkhoailangnhưthếnào?

Việcsảnxuấtcủaloạisảnphẩmnàosẽmanglạihiệuquảkinhtếcaohơn?

Triểnvọngthịtrường,nhữngkhókhăncủaviệcsảnxuấtkhoailangtạihuyệnH ònĐấtnhưthến à o ?

4.1 TỔNGQUAN VỀĐỊABÀN TỈNHKIÊN GIANG

4.1.1 Điềukiệntựnhiên

KiênGianglàtỉnhthuộckhuvựcĐBSCLnằmởphíaTâyNamtổquốc:phíaBắcgiápVươngquốcCampuchiacóđườngbiêngiớidài56,8km;phíaNamgiáptỉnhCàMauvàBạcLiêu;phíaĐôngvàĐôngNamgiáptỉnhAnGiang,thànhphốCầnThơvàtỉnhHâuGiang;phíaTâygiápVịnhTháiLan.Tổngdiệntíchtưnhiên6 3 4 6 27 ,2 1 h a b ằ n g 1 ,

9 % d i ệ n t í c h c ả n ư ớ c , t r o n g đ ó : n h ó m đấtn ô n g n g h i ệp5 7 5 6 9 7 , 4 9 h

a c h i ếm9 0 , 7 1 % đ ấ tt ựn h i ê n ( riêngđ ấ tl ú a 3 5 4 0 1 1 , 9 3 h a c h i ếm6 1 ,4

9 %đấtnôngnghiệp);nhómđấtphinôngnghiệp53.238,38ha,chiếm8,39%diệntíchđấttựnhiên;nhómđấtchưasửdụng5.691,34ha,chiếm0,90%diệntíchđấttưnhiên.Cóbờbiểndàitrên200km,vớingưtrườngkhaithácthủysảnrộng

63.290km2.BiểnKiênGiangcó105hònđảolớn,nhỏ,trongđócó43hònđảocódânsinhsống

KiênGiangcó15đơnvịhànhchínhcấphuyện,thịxã,thànhphốgồm:ThànhphốRạchGiá,thịxãHàTiên,huyệnKiênLương,HònĐất,TânHiệp,ChâuThành,GiồngRiềng,GòQuao,AnBiên,AnMinh,VĩnhThuận,PhúQuốc,KiênHải,UM i n h ThượngvàGiangThành.Đượcchiathànhcáctiểuvùngsinhtháikhácnhaun h ư :

TâysôngHậu gồmcáchuyện:Tân Hiệp,Châu Thành,GiồngRiềng,Gò

Quaov à thànhphốRạchGiá

TứgiácLongXuyêngồncáchuyện:HònĐất,KiênLương,GiangThànhvà

UMinhThượnggồncáchuyện:AnBiên,AnMinh,UMinhThượng,VĩnhThuận

VùngbiểnđảoPhúQuốcvàKiênHải

Hình4.1:BảnđồtỉnhKiênGiang

Nguồn:UBNDtỉnhKiênGiang(2010)

Dâns ố c ủ a t ỉ n h p h â n b ố k h ô n g đ ề u , c h ủ yếut ậ p t r u n g ở v e n t r ụ c l ộ g i a othông,kênhrạch,sôngngòivàởmộtsốđảolớn Năm2015là1.762.281người,gồm3dân tộc chínhKinh, Hoa và Khmer.Ngườikinh chiếm đạiđa số, sốngởhầuh ết cáchuyện,thịxã,thànhphốtrongtỉnh.NgườiHoatậptrungnhiềunhấtởcáchuyệnChâuThành,thịxãHàTiênvàthànhphốRạchGiá.NgườiKhmertậptrungn h i ề uởhuyệnGiồngRiềng,GòQuao,thịxãHàTiênvàhuyệnHònĐất.Cơcấulaođộng:lâmnghiệpvàthủysảnchiếm51,37%;khuvựccôngnghiệpvàxâydựngchiếm13,19%;dịchvụchiếm35,44%.Tỷlệlaođộngquađàotạođạt52%,trongđóđàotạonghềđạt43%

Vềdấtđai:DođiềukiệnlịchsửđịachấtđấtKiênGiangphânthành2loạithể,đólà:

Đấthìnhthànhdonềnđámẹtạichổcòngọilàđấtđịathành:Đâylàloạiđấtđ ư ợchìnhthànhtạichỗdo quátrìnhtácđộngcơhọc,hóahọc trong tựnhiên,dotácđộngcủacácyếutốnhiệtđộ,độẩmvàhóatrìnhphânhóađá,khoángvật,…

đượcnướcmưarửatrôivàtíchtụlạiởnhữngthunglũnghoặcởvencácsườnchânnúin h

ư ởPhúQuốc,KiênHảivàvùngđồinúiHàTiên.Dođámẹcóđặctínhchua(tỷlệSiO2cao),điềukiệnnhiệtđộ,ẩmđộcao,cácquátrìnhsi-a-lítvàphe-ra-

xasôngnênđấtcóthànhphầncơ giớinặng,tỷlệséttù45%đế n58%, tầngđấtdàytrên70cm,hàm lượng hữucơ cao, cónơidoxáchữucơ trênmặt nhiều nênđạmtổngsốt r o n g đ ấ tk h á c a o , t r u n g b ì n h từ0 , 1 2 đ ế n 0 , 1 3 % H à m l ư ợ ngS

O4từ0 , 1 5 đ ế

n0,24%.Lântổngsốrấtnghèo(0,02–0,04%),ka-litươngđốikhá(1,5-2%).Đấtt h ủythànhchiathànhcácnhómchínhnhư:

Nhómđấtphùsangọtkhôngphèn:Đâylàloạiđấttốtnhấttrongtỉnh,códiệnt í c h khoảng30.000ngànhaphânbổchủyếuởcáchuyệnTânHiệp,ChâuThành,GiồngRiềngvà

GòQuao.Đấtnàytuy nghèolântổngsốvàlândễtiêu,nhưnggiàuđạmvàkali,ítchấtđộc(sắt,nhôm,sun-phát)độPHtừ4,7đến4,8rấtthíchhợpchocâytrồng

Nhómđấtphèn:phânbổchủyếuthịxãHàTiên

Vềkhíhậu:KiênGiangthểhiệnrõlàvùngkhíhậunhiệtđớigiómùađiểnh ìn h Nhiệtđộtrung bìnhtrongnhữngnămgầnđâykhôngcaodướ i300c,cụthển ă m 2014n h i ệtđộtrungbình27,40c,năm2015nhiệtđộtrungbình27,20c,năm2016là27,60

c.Trongnăm2016nhiệtđộtrungbìnhcaonhấtvàotháng29,00cvàotháng4vàthấpnhấtlà24,40cvàothánggiêng

Vềchếđộmưa,KiênGianglàtỉnhmưanhiềuởNamBộ,Trongcácnămgầnđây,KiênGiangcólượngmưatrungbìnhtươngđốicao,cụthểnhư:Năm2014l ư ơ n g mưacảnămlà2.724,3mm,năm2015là2.336,8mm,năm2016là2.099,0mm.T rongn ă m 2017h ầuhếtcáctháng đềucómưa;th án g c ó lư ợn g mưanhiề unhấtvàotháng7là435,2mm,thángcólượngmưaítnhấtlà41,8mmvàothángg i ên g

Tómlại,

KiênGiangcónhiềuthuậnlợivềđiềukiệnkhíhậu,thủyvănnhưngítcóthiêntai,

khôngrét,ítcóbãođổbộtrựctiếp.Ánhsángvànhiệtđộdồidào,nênr ấtthuậnlợichonhiềuloạicâytrồngvàgiasúcsinhtrưởng,pháttriểnquanhnăm.S o n g cũngcầnthấyhếtkhíacạnhcủađiềukiệnkhíhậuthủyvăntrongvùng,đólàsựphânbổmưakhôngổnđịnhtheothờigianvàkhônggianvớinhữngđợthạnkéodài5-

10ngày,ngaycảtrongmùamưahoặcsựbắtđầuhaykếtthúcsớmhaymuộnc ủamùamưa,lũlụttuyítxãyranhưngcũngcóthểgâythiệthạiđángkể

KiênGiangcóthế mạnhvềnôngnghiệp,dulịch,nuôitrồng thủysản,chănnuôi,khaithácnuôitrồngdướitáncâyrừng,cũnglàmộtnguồntàinguyênhảisảnnộiđịahếtsứcphongphú.Bêncạnhđótỉnhcónhiềudanhlamthắngcảnhnhư:HàTiên,PhúQuốc,KiênHải,HònĐất,rừngUMinhThượnglàcơhộiđểpháttriểnngànhdulịch

4.1.2 Tìnhhìnhkinhtế-xãhội

KiênGiangđóngvaitròrấtquantrọngnềnkinhtếcủaĐBSCL.Ngànhkinhtếchínhởvẫnlànôngnghiệp,thủysảnvàcôngnghiệpchếbiến.Trongnhữngnămgần đâykinhtếKiênGiangcónhững bước khởisắc đángkể, cơ cấukinhtếchuyểndịchtheohướngtíchcực.Tỷtrọnggiátrịsản xuấtngànhNông-Lâm–Thủysảntừ

Xâydựnggiữởmức24,42%.Dịchvụtừ33,04%vàonăm2010tănglên40,44%vàonăm2015.Tốcđột ăn g trưởngkinhtế(GDP) bìnhquânđạt10,53%,thunhậpbình q

sovớinăm2010.KiênGiangchuyểntừkinhtếthuầnnôngsangnềnkinhtếđadạng,nôngnghiệpchấtlượngcaovàđanghướngtớinềnkinhtếcôngnghiệpvàdịchvụ.(VănkiệnĐạihộiđạibiểuĐảngbộ tỉnhKi ên GianglầnthứX)

Cơc ấ uk i n h t ếc h u y ểndịcht h e o h ư ớ ngg i ảmt ỉtrọngt r o n g n ô n g n g h i ệp,n

h ư n g vẫncòncao.Côngnghiệp,Xâydựngchiếm24,42%;Dịchvụchiếm33,04%;N ô n g , Lâm,Thủysảnch i ếm35,14%.Qua cơcấ uGDPcho thấysựchuyểndịchk i n h tếcủatỉnhtheođúnghướng

Nếuxéttheothànhphầnkinhtếthìtấtcảcácthànhphầnđềucómứctăngtrưởng.Kinhtếnhànướcđanggiữvữngvaitròchủđạo,nắmgiữcáclĩnhvựcthenchốtđểđiềutiếtnềnkinhtế;kingtếtậpthểđangpháttriểnổnđịnh,thựchiệnđúngnguyêntắctựnguyện,tựchủ,tựchịutráchnhiệm.Cácloạihìnhhợptáctừngbướcđượcnângcaohiệuquảhoạtđộng,nângcaothunhập,cảithiệnđờisốngxãviên.Kinhtếtậpthểđanggópphầntíchcựctrongviệcchuyểndịchkinhtếnôngnghiệp,n ô n g thôn.Tuynhiên, sovớiyêucầuthìkinhtếtậpthểpháttriểncònchậmvàchưavữngchắc, qui môcònnhỏ,cungcấpdịchvụcònnhiềuhạnchế,chấtlượngvàhiệuquảhoạtđộngchưacao;kinhtếtưnhâncóvaitròquantrọn,đangpháttriểnmạnhmẽ,đónggóptíchcựcchotăngtrưởngkinhtế,sảnxuấtvàtiêuthụhànghóa,tạoviệclàmvàthunhậpchongườilaođộng

Cácvấnđềvănhóaxãhộiluônđượcđảngvànướcquantâmưutiênđầutư,đồngthờicógiảiphápđểthuhúttốtmọinguồnlựcđểthựchiệnxãhộihóatronglĩnhvựcvănhóaxãhộimộtcáchmạnhmẽhơn,nhấtlàvềlĩnhvựcgiáodục,ytế,dạynghề.Tiếp tục thực hiện

quảtỷlệhộnghèocủatỉnhgiảmtừ7,45%năm2008xuốngcòn5,81%năm2009;tỷlệhoạcs in h tốtnghiệptrunghọcphổthôngđạt60,06%vàđãcó3.755thísinhthiđỗvào