Luận văn thạc sĩ quản lý kinh tế (FULL) phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến tham gia tổ hợp tác chăn nuôi heo của nông dân tỉnh bến tre

TRƯỜNGĐẠIHỌCKINHTẾTP.HỒCHÍMINH NGUYỄNTHẾHÙNG PHÂNTÍCHCÁCYẾUTỐẢNHHƯỞNGĐẾNTH AMGIATỔHỢPTÁCCHĂNNUÔIHEOCỦANÔ NGDÂNTỈNHBẾNTRE LUẬNVĂNTHẠCSĨKINHTẾ CầnThơ,năm2015... TRƯỜNGĐẠIHỌCKINHTẾTP.HỒCHÍM

TRƯỜNGĐẠIHỌCKINHTẾTP.HỒCHÍMINH

NGUYỄNTHẾHÙNG

PHÂNTÍCHCÁCYẾUTỐẢNHHƯỞNGĐẾNTH AMGIATỔHỢPTÁCCHĂNNUÔIHEOCỦANÔ

NGDÂNTỈNHBẾNTRE

LUẬNVĂNTHẠCSĨKINHTẾ

CầnThơ,năm2015

TRƯỜNGĐẠIHỌCKINHTẾTP.HỒCHÍMINH

NGUYỄNTHẾHÙNG

PHÂNTÍCHCÁCYẾUTỐẢNHHƯỞNGĐẾNTH AMGIATỔHỢPTÁCCHĂNNUÔIHEOCỦANÔ

NGDÂNTỈNHBẾNTRE

Chuyênngành:QuảnlýkinhtếMã

số:60340410 LUẬNVĂNTHẠCSĨKINHTẾ

NGƯỜIHƯỚNGDẪNKHOAHỌC

TS.PhạmKhánhNam

CầnThơ,năm2015

Tôicamđoanđâylàcôngtrìnhnghiêncứucủariêngtôi.Cácsốliệuvà

kếtquảnêutrongluậnvănlàtrungthựcvàchưatừngđượcaicôngbốtrongbấtkỳcôngtrìnhnghiêncứunàokhác

Ngày15tháng12năm2015Tá

cgiả

NguyễnThếHùng

MỤCLỤC

CHƯƠNGI:GIỚITHIỆU 1

1.Vấnđề nghiêncứu: 1

2 Mụctiêunghiêncứu: 3

2.1 Mụctiêutổngquát: 3

2.2 Mụctiêucụthể 3

2.3 Câuhỏinghiêncứu 3

3 Phạmvinghiêncứu: 3

3.1 Vềđốitượng 3

3.2 Vềthờigian: 3

3.3 Khônggiannghiêncứu: 4

4 Cấutrúcluậnvăn: 4

CHƯƠNGII:CƠSỞLÝLUẬN 5

2.1 Cáckháiniệm: 5

2.2 Lượckhảolýthuyếtliênquan: 10

2.2.2 LýthuyếtNgườiủyquyền-Ngườiđạidiện: 11

2.2.3 Lýthuyếtvốnxãhội 13

2.3 Lượckhảocácnghiêncứuthựcnghiệm: 14

CHƯƠNGIII:PHƯƠNGPHÁPNGHIÊNCỨU 18

3.1 Khungphântíchcácyếutốảnhhưởngđếnthamgia tổhợptác: 18

3.2 Môhìnhphântích: 19

3.2.1 Môhìnhphântíchhiệuquảkinhtế: 19

3.2.2 Môhìnhphântíchsự thamgiaTổhợptác: 19

3.2.3 Môtả biếnsố 22

3.3 Dữ liêuvàthuthậpdữ liệu: 25

3.3.1 Sốmẫuphỏngvấn: 25

3.3.2 Thiếtkế bảngcâuhỏi: 27

3.3.3 XâydựngthangđoLikert: 27

3.3.4 Phươngphápthuthập: 27

CHƯƠNGIVKẾTQUẢPHÂNTÍCH 29

4.1 Tổng quanvềmôhìnhchănnuôiheoởBếnTre: 29

4.1.1 TìnhhìnhchănnuôiheotỉnhBếnTre: 29

4.1.2 TìnhhìnhpháttriểnTổhợptácchăn nuôiheotỉnh BếnTre 31

4.1.3Đặcđiểmđịa bàn nghiêncứu,địnhhướngpháttriển 33

4.2 Thốngkêmôtảbộdữ liệukhảosát: 36

4.3 Phântíchhiệuquả tàichínhcủahộchănnuôi: 36

4.3.1 HiệuquảtàichínhcủahộchănnuôicóthamgiaTổhợptác 36

4.3.2 Hiệuquảtàichínhcủahộchănnuôikhôngthamgiatổhợptác: 37

4.3.3 SosánhchiphígiữanônghộcóthamgiavàkhôngthamgiaTổhợptác: 38 4.3.4 Kiểmđịnhsựkhácbiệtvềchiphínuôi,doanhthuvàlợinhuậngiữ ahộnôngdâncóthamgiavàhộnôngdânkhôngthamgiatổhợptácchănn u ô i : 41

4.4 Kếtquảphỏngvấnsâuhộgiađình: 42

4.4.1 Cáchộcóthamgiatổhợptác: 42

4.4.2 Cáchộkhôngthamgiatổhợptác: 44

4.5 Ýkiếncủachínhquyềnđịaphương: 45

4.6 Phântíchcácyếutốtácđộngđếnthamgiatổhợptácchănnuôih e o : 45 CHƯƠNG V:KẾTLUẬNVÀHÀMÝ CHÍNHSÁCH 52

5.1 Kếtluận: 52

5.2 Hạnchếcủaluậnvănvàđềxuấthướngnghiêncứutiếptheo: 54

5.3 Hàmýchínhsách: 55

Tàiliệuthamkhảo 57 Phụlục

DANHMỤCBIỂUBẢNG

Bảng3.1:Môtảbiếnđộclập 22

Bảng3.2:Phânbốmẫu 26

Bảng4.1:Sốhộchănnuôitheoquymô 30

Bảng4.2:Đặcđiểmhộchănnuôi 36

Bảng4.3:Chiphíhộchănnuôicóthamgia 37

Bảng4.4:Chiphíhộchănnuôikhôngtham gia 38

Bảng4.5:Chiphíthứcăntrungbình 39

Bảng4.6:Tổngchiphíchănnuôitrungbình 39

Bảng4.7:Chiphígiốngtrungbình 40

Bảng4.8:Chiphílaođộngtrungbình 40

Bảng4.9:Doanhthutrungbình 41

Bảng4.10:Lợinhuậntrungbình 41

Bảng4.11:Kiểmđịnhsựkhácbiệtchiphí,doanhthu,lợinhuận 41

Bảng4.12:Kếtquảhồiquy 46

Hình2.1:TómtắclýthuyếtNgườiủyquyền -Ngườiđạidiện 12

Hình2.2: Tóm tắclýthuyếtVốnxãhội 14

Hình3.1: Tóm tắcKhungphântích 18

Hình4.1:BảnđồQuyhoạch chăn nuôiheo 35

Hình4.2:Tỷtrọngchiphíchănnuôiheo 39

CHƯƠNGI:GIỚITHIỆU 1.Vấnđềnghiêncứu:

TỉnhBếnTrethuộcvùngđồngbằngsôngCửuLong,làvùngsảnxuấtlươngt h ự c trọngđiểmcótínhchấtquyếtđịnhđốivớianninhlươngthựccủacảnước,cón h i ề u điềukiệnthuậnlợiđểpháttriểnnôngnghiệpvớiquymôlớn.Ngoàicácthếmạnhvềtrồngtrọtvàthủysản,ngànhchănnuôiđangtrênđàpháttriển,trongđóc h ă n nuôiheochiếmtỷtrọnglớntrongngànhchănnuôicủatỉnh;năm2014giátrịsảnxuấtchănnuôiheochiếm60,22%giátrịsảnxuấtngànhchănnuôitoàntỉnh.H i ệ n nay,t ỉ n h B ế n T r e c ó 1 1

5 t r a n g t r ạ i c h ă n n u ô i h e o , sảnl ư ợ n g h e o t h ị t x u ấ t c h u ồ n g năm2014trên468.000con.MặcdùchănnuôiheotỉnhBếnTrepháttriểnmạnhnhưngchủyếulàquymôhộgiađình.Hoạtđộngchănnuôiheopháttriểngópph ần giảiquyếtviệclàmcholaođộngnôngthôn(nhấtlàlaođộngnhànrỗitạicách ộ giađình),tăngthunhậpchohộgiađình,quađógópphầnpháttriểnkinhtếvùngn ô n g thôn.Vớinhữngđiềukiệnvàtiềmnănghiệncóvềđất,vốn,kỹthuậtvàkinhnghiệm,ngànhchănnuôiheotỉnhsẽtiếptụcpháttriểnmạnhtrongthờigiantới

Vớisựtăngtrưởngkhánhanhvềquymônuôiheotrongnhữngnămgầnđâyn ê n dẫnđếntháchthứckhálớnchocáchộchănnuôi,chủyếulàdịchbệnhnguyh iể m thườngxuyênxảyranhưdịchbệnhheotaixanh;bệnhlởmồm,longmóng

v.v.Ngoàira,vớithôngtinbáochívềviệcsửdụngchấtcấmtrongchănnuôitạimộtsốtỉnhlàmsụtgiảmđángkểnhucầutiêudùngsảnphẩmnàyvàgiáheothịtcũngbịgiảmmạnhdẫn đếncác hộchăn nuôigặp nhiều khó khăn,đặcbiệthiệuquảch ăn nuôigiảmđángkể.Mặcdùcókinhnghiệm,nhưngkỹthuậtchănnuôihiệnđạicủahộgiađìnhchưacao,khảnăngtiếpxúccácdịchvụchănnuôithúýcònnhiềuh ạn c h ế, v i ệ c t i ế p c ậ n g i ố n g mới,l i ê n k ế t s ả n x u ấ t vớit i ê u t h ụ g ặ p k h ó k h ă n , nguyênnhânchủyếulàdosảnxuấtnhỏởquymôhộgiađình,phântán.Đểkhắcp h ụ c nhữngnhượcđiểmnàytrongchănnuôiheo,vấnđềliênkếttrongchănnuôiheo ( ph ổb iế

n nhấ t làh ì n h th ức tổ hợ pt ác) đ ư ợ c xe m là m ô hì nh s ả n xuấ tn ôn g nghiệptiêntiến,cóhiệuquả.Đếnnay,trênđịabàntỉnhBếnTrethànhlậpđược21

tổhợptácchănnuôiheotheoNghịđịnhsố151/2007/NĐ-CPngày10tháng10năm2 0 0 7 củaChínhphủ.CáctổhợptácchủyếunằmtrênđịabànhaihuyệnMỏCàyNamvàMỏCàyBắc,kếtquảhoạtđộngcáctổhợptácnàykháthànhcôngbướcđ ầ u , giúphộnôngdânkéogiảmchiphíchănnuôi,nângcaochấtlượngsảnphẩmch ăn nuôi, từng bước đápứng nhucầu của thịtrường vềantoànvệsinhthựcphẩm,n ê n đượctiêuthụổnđịnhvớigiábánhợplý,giúpngườinuôiđạthiệuquảhơn

Tuynhiên,bêncạnhnhữngkếtquảngành chănnuôiheotỉnhBếnTre đạt

đ ượ c, vẫncònnhiềuhạnchếnhưhìnhthứcchănnuôivẫnphổbiếnlàhộgiađình,quymôchănnuôinhỏ,nuôiphântán.Chínhvìchănnuôinhỏlẻ,phântán,kỹthuậthạn ch ế nên

giáthànhcao,chưađảmbảoantoànv ệ s i n h t h ự c p h ẩ m nê n đ ư ợ c c á c d o a n h n g h i ệ

p c h ế b i ế n t h ự c p h ẩ m k ý hợpđồngbaotiêu,là nguycơđốivớihộgiađìnhchănnuôitrongbốicảnhhộinhậpk i n h tếquốctếngàycàngsâuvàrộng.TạiHộithảo“ThựctrạngvàgiảipháppháttriểnngànhchănnuôilợntạiViệtNam”năm2015,các chuyêngiavềpháttriểnnôngnghiệpđềucóchungnhậnđịnhrằngchănnuôiheolàmộttrongnhữnglĩnhv ự c cónhiềuđiểmyếu,chịunhiềutácđộngtiêucựckhiViệtNamngàycànghộin h ậ p sâu vào nềnkinh tếkhu vựcvàthếgiới, nhấtlà trong bốicảnhHiệpđịnhKinhtếđốitácchiếnlượcxuyênTháiBìnhDương(TPP)cóhiệulực.Dođócóchănnuôih eo tỉnhBếnTrenóiriêngvàngànhchănnuôicảnướcnóichungđangđứngtrướcnguycơcạnhtranhgaygắt,đốidiệnvớinhiềutháchthức,rủiro.Vìvậy,cầnphảiliênkếtsảnxuấtđểtăngnănglựccạnhtranhđểtồntạivàpháttriển.Tuynhiên,liênk ết sảnxuấttrongchănnuôiheođếnnayvẫnchưađượcthựchiệnrộngrãi,hoạtđ ộngchănnuôichủyếuvẫnởquymôhộgiađình

Xuấtpháttừvấnđềtrên,việcnghiêncứuđềtài“Phântíchcácyếutốảnhhưởn

gđếnthamgiatổhợptácchănnuôiheocủanôngdântrênđịabàntỉnhBến Tre

”làcầnthiếtđểgiúpcơquanquảnlýnhànước,cụthểlàđốivớingànhnôngnghiệptỉnhBếnTrecóthôngtincầnthiết,xâydựngcácgiảiphápthúcđẩyhìnhthànhcáctổhợptácđểpháttriểnkinhtếnôngnghiệp,pháttriểnnôngthônbềnvững.Đồngthời,quađógiúpnôngdânchănnuôiheotỉnhBếnTrethấyđượctầm

quantrọngcủathamgiatổhợptác,giúpchănnuôiheocóhiệuquảhơn,gópphầnpháttriểnkinhtếhộổnđịnhhơn,cuốicùnglàgópphầnpháttriểnkinhtế-xãhộitỉ n h BếnTre.

2 Mụctiêunghiêncứu:

2.1 Mụctiêutổngquát:

PhântíchcácyếutốảnhhưởngđếnliênkếttrongchănnuôiheotrênđịabàntỉnhBếnTre,quađóđề xuấtcácgiảiphápcầnthiếtnhằm thúcđẩyđượccáchộnô ngdânchănnuôiheotrênđịabàntỉnhcùngthamgialiênkếtsảnxuấtđểphátt r i ể n , ổnđịnhkinhtếnônghộ

2.2 Mụctiêucụthể:

- Phântích,sosánhhiệuquảkinhtếcủanônghộchănnuôiheokhôngthamgiavànônghộchănnuôiheocóthamgiatổhợptác

- Phântích,đánhgiácácnhântốảnhhưởngđếnliênkếttrongchănnuôiheocủacáchộnôngdântrênđịabàntỉnhBếnTre

2.3 Câuhỏinghiêncứu:

2.3.1 Hiệuquả tài chính từhoạt động chăn nuôiheo của nônghộcóthamgiatổ hợptácsovớinônghộkhôngthamgiatổhợptáctrênđịabàntỉnhBếnTrenhưt h ếnào?

2.3.2 NhữngyếutốnàoảnhhưởngđếnviệcthamgiatổhợptácchănnuôiheocủahộnôngdântrênđịabàntỉnhBếnTre?

u hìnhth àn h đ ư ợ c môhìnhliênkếtsảnxuấtdướihìnhthứctổhợptác.Sốliệusơcấpđượcthuthậpthôngquađiềutramẫutrênđịabànhaihuyệnnàybằnghìnhthứcphỏngvấnt r ựctiếpvớicáchộnôngdânnuôiheo.

2.1 Cáckháiniệm:

2.1.1 Chiphí–Doanhthu:

phảnánhtoànbộchip h íđãbỏra đểsảnxuất ra mộtsảnlượnghànghóa nhấtđịnh.Tổngchiphíbaogồm:

( 1 ) c h i p h í c ố đ ị n h : l à n h ữ n g k h o ả n c h i p h í k h ô n g thayđổiv à k h ô n g p h ụ thuộcvàosốlượngcôngviệcnhằm

sảnxuấtranôngsảnnhưđấtđai,máymóc,trạinuôiv.v cácchiphínàyítthayđổitrongngắnhạn;

(2)chiphíbiếnđổi:lànhữngk ho ản chiphísẽthayđổiphụthuộcvàosốlượngcôngviệcđượchoànthànhtrongqu átrìnhsảnxuất,baogồmcácchiphívềgiống,thuốcthúy,thứcănv.v cácchiph ínàychỉphátsinhtrongquátrìnhsảnxuất,khingừngsảnxuấtthìc

mộtsốlượng,đơnvịthànhphẩm.Giát h à n h làbiểuhiệnbằngtiềntoànbộhaophílaođộngsống,laođộngvậthoávàcách ao phíkhácmàhộnôngdânđãbỏra,đượctínhtrênmộtconheotừlúcmuacongiốngđếnlúcxuấtchuồng(NguyễnPhúSonvàcộngsự,2004).Doanhthu:làchỉt i ê u chobiếttổngsốtiềnthuđượccùngvớimứcsảnlượngvàmứcgiábánmộtđơnvịsảnphẩmtứclàtấtcảsốtiềnmàngườichănnuôinhậnđượckhibánsảnp h ẩ m heohơi.Lợinhuận:làkhoảntiềnlãi(lời)thuđượcsaukhitrừđitấtcảcácloạichiphí

thamgia Sựhợptác được xemnhưlà mộtsựchia sẻ thôngtin, nó cóthểgâyrahaitrụclàrủirođạođứcvàsựlựachọnbấtlợikhibấtcânxứngthôngtingiữahaibênđốitáctrongquátrìnhhợptáccủamộttổchứcnhấtđịnh.Tronghợptác,t h

ô ng tincánhânlàđiềukiệntốithiểuphảiđượcchiasẻvàthôngtincộngđồnglà

nềntảngchoviệc hợptác giữacáccánhân vớ inhaucũngnhưgiữacánhânvớicộngđồng(tríchbởiNguyễnTrọngHoài,2011).TheoFlygare(2006),sựhợptácr ấ tkhócóthểđạtđượcmộtcáchhoànhảonhưngkhôngphảilàkhôngthểđượcởmộtmứcđộhiệuquảnàođó,vìđơngiảnlàhoạtđộngcủacáccánhânvềbảnchấtlà luônphụthuộclẫnnhauvớimụcđíchtìmkiếm“lợiíchcánhân”trongbốicảnhc ạ n h tranh,dovậynếuhợptácthựcsựmanglạilợiíchthìcáccánhânsẽthểhiệnt ín h tựnguyệntrongquátrìnhhợptácvớimộttổchứchaycộngđồng.Mọingườip h ả i hợptácvớinhauvìtrongnhữngtrườnghợpmàbảnthâncánhânkhôngthểthựchiệnđượchaycóthểthựchiệnnhưngkhôngđạthiệuquảcao.Nhằmmụctiêu“tố i đah óa lợi íc h c á nhâ n”cá ccá n h â n sẽl iê n

kế t l ạ i vớinha ut ro ng cù ng một“nhóm”.Nh ữn g n g ư ờ i t h a m gi a cónhữngcamkếtvớin h a u đ ư ợ c t h ể hiệntrong “ n g h ĩ a vụhợptác”;tuynhiên,vẫncómộtsốngườithamgiahợptácđểcóthểsửd ụ n g miễnp h í m ộ t s ố sảnp h ẩ m c ô n g c ộ n g -

n h ữ n g n g ư ờ i nàyc ò n đ ư ợ c g ọ i l à ngườicơhội.Nhưvậy,hợptáccókhảnăngmanglạilợiíchchínhđángvớinỗlựcc ủ a từngcánhântrong“nhóm”,nhưngcũngcóthểtạoratâmlýỷlạinếucáccán h â n chỉmongđợichiasẻlợiíchmộtchiềutừ“nhóm”màkhôngđónggópgìcho“nhóm”(tríchbởiNguyễnTrọngHoài,2011)

Đểcóđượcsựhợptácgiữacáccánhânvớinhauđòihỏiphảicónhữngđiềuk iệ n ràngbuộcvìnhữngđiềukiệnnàysẽgiúpsựhợptácđượcbềnvữngvàlâudàihơn.Bêncạnhđó,trongquátrìnhhợptáccũngphátsinhnhiềuyếutốtạonêntươngtác qualạigiữacácđốitác,cácyếutốnàycũnggópphầnảnhhưởngtíchcựchoặct i ê u cựcđếnmứcđộhợptác.Cácyếutốchínhcầnquansáttrongquátrìnhhợptácb a o gồm:niềmtin; sựđoànkết và phụ

chuẩnmực;l ò n g t r u n g t h à n h v à sựđ ồ n g c ả m ; g i á m s á t q u á t r ì n h hợpt á c ; quym

ô củ a n h ó m hợptác

2.1.3Hợptácxã:

TheoLiênminhhợptácxãquốctế(2007),hợptácxãlàtổchứctựquảncủanh ữngngườitựnguyệnthamgiađểđápứngnhucầuchungvềkinhtế,xãhộivà

vănh ó a v à n g u y ệ n v ọ n g t h ô n g q u a s ự g ó p v ố n v à c ù n g q u ả n l ý d â n c h ủ Bảynguyêntắchoạtđộngđượccôngnhận:

(1)tựnguyệnvàmởrộngxãviên:hợptácxãlàtổchứctựnguyệnvàmởcửachomọingườicóthểsửdụngdịchvụcủahọ;

(2)dânchủ:các xãviêncóquyềnlợivàtrách nhiệmnhưnhau; (3)sựthamgiabìnhđ ẳ n g cáchoạtđộngkinhtếcủaxãviên;(4)tựchủvàđộclập;(5)Giáodục,đàotạovàthông tin: hợp tácxãcung cấpgiáo dục vàđàotạo cho các xãviên, thôngtinđếntấtcảcácxãviênvềtìnhhình,lợinhuậncủahợptácxã;

(6)hợptácgiữacáchợptácxã:cùnghợptácvớinhauđểđạthiệuquả;

(7)quantâmđếncộngđồng:hợptácxã đónggópbềnvữngchocộngđồngcủahọ.Hợptácxãdựatrêncácgiátrịcủasựtựg i ú p , t ự c h ị u t r ác h n h i ệ m , d â n ch ủ , b ì n h đ ẳ n g , cô n g

b ằ n g và đ o à n kế t T r o n g truyềnthốngcủangườisánglậpcủahọ,cácxãviênhợptácxãtinvàocácgiátrịđ ạ o đứccủasựtrungthực,sựcởimở,tráchnhiệmxãhộivàquantâmđếnngườikhác(tríchbởiNguyễnTrọngHoài,2011)

LuậtHợptácxãViệtNamsố23/2012/

QH13củaQuốchộikhóaXIII,địnhn g h ĩ a : “Hợptácxãlàtổchứckinhtế

tậpthể,đồngsởhữu,cótưcáchphápnhân,doítnhất07thànhviêntựnguyệnthànhlậpvàhợptáctươngtrợlẫnnhautronghoạtđ ộ n g sảnxuất, kinhdoanh,tạoviệclàmnhằmđápứngnhucầuchungcủathànhviên,trêncơsởtựchủ,

tựchịutráchnhiệm,bìnhđẳngvà dânchủ trongquảnlýhợptácxã

đồngdịch vụvàtheoquyđịnh củađiềulệ.Thunhậpcủathànhviênđượcphânphốichủyếutheomứcđộsửdụngsảnphẩm,dịchvụcủathànhviênhoặctheocôngsứclao độngđónggópcủathànhviên;

(6)quantâmgiáodục,đàotạo,bồidưỡngchot hàn h viên,cánbộquảnlý,ngườilaođộng;

(7)chămlopháttriểnbềnvữngcộngđồngthànhviênvàhợptácvớinhaunhằmpháttriểnphong tràohợp tácxãtrênquymôđịaphương,vùng,quốcgiavàquốctế

2.1.4Tổhợptác:

ChínhphủViệtNam(2007),Tổhợptáclàtổchứckinhtếđượchìnhthànhtừba

sản,côngsứcđểthựchiệnnhữngcôngviệcn h ất định,cùnghưởnglợivàcùngchịutráchnhiệm

trêncơsởhợpđồnghợptáccóc h ứ n g thựccủaỦybannhândânxã,phường,thịtrấn.Tổhợptácđượctổchứcvàh oạt độngtheocácnguyêntắc(1)Tựnguyện,bìnhđẳng,dânchủvàcùngcólợi;

(2)Biểuquyếttheođasố;

(3)Tựchủtàichính,tựtrangtrảicácchiphíhoạtđộngvàt ự chịutráchnhiệmbằngtàisảncủatổvàcáctổviên

Hiệnnay,phầnlớnnôngdân(vớiquymôsảnxuấtnhỏ,lẻ)khôngthểhoặck h ô n

g đủkhảnăngthamgiacạnhtranhtrongnềnkinhtếthịtrường.Chínhvìvậy,để có thểtồntại vàpháttriển được, nôngdâncần liênkếtvớinhau thànhlậptổhợpt á c , hoạtđộngtrênnguyêntắctheohướngdẫncủaNghịđịnhsố151/2007/NĐ-CP.Đ â y làmôhìnhtổhợptácđượctácgiảchọnđểnghiêncứu

Nhìnchung,kháiniệmvànguyêntắchoạtđộngcủakinhtếtậpthể(hợptácx ã , tổ

hợptác)ởViệtNamvàtrênthếgiớicóđặcđiểmvềnguyêntắctươngđốigi ốn g

cộngđồng.Đâylàtổc h ứ c kinhtếđượcthànhlậptrêncơsởtựnguyệnthamgiacủacácthànhviêncócùngchungmụcđích,cócùnglĩnhvựchoạtđộng,cùnggópvốnđểthựchiệnmụctiêuchung,lợiíchchung.TrongnghiêncứunàytácgiảsẽnghiêncứuTổhợptácvớivaitròlàtổchứchoạtđộngvìlợiíchkinhtếcủacácthànhviêntrongtổhợ

ptác, vìsựpháttriểnbềnvữngcủahợptáckinhtếvàđặcbiệtlàvìsựpháttriểnkinhtếcủacộngđồng.

2.1.5 Chiphígiaodịch:

Chiphígiaodịchđượchiểunhưlàchiphíhìnhthànhnêncácquanhệxãhội,nếulòngtincaothìch i phígiaodịchthấp(Fforde,2001).Chi phíg ia odịchliênq uanđếnvấnđềthiếtlậpnênmộthợpđồng,baogồmchiphítrướckhihợpđồngnh ưchiphísoạnthảo,thươnglượngvàbảovệmộthợpđồngvàchiphísaukhithựch i ệ n hợpđồng nhưchi phí

hiệnhợpđồng,chiphímặccảđểchỉnhsửasailầm,chiphíđiềuhànhvàthiếtlậphộiđồnggiảiquyếttranhchấp,chiphíthựchiệncamkết(Oliver,1985).Schmid(2004),nếucánhânvà“nhóm”tìmthấylợiíchtừviệcgiaodịch,điềuđócónghĩalàtrongquátrìnhgiaodịchđãhiểurằng“nhóm”đãloạibỏnhữngràocảnhaynhữngngănchặnvàtạođiềukiệnthuậnlợinhấtchocáchoạtđộngcủacánhânvàchiphígiaodịchlúc nàylànhỏcònngượclạithamgiavàonhómmàchiphígiaodịchlạicaohơnmứcchiphígiaodịchcủatừngcánhânbỏralúcchưahợptácthìtừngcánhânsẽkh ôn gđồngýthamgiahoạtđộngchungcủanhóm(tríchbởiNguyễnTrọngHoài,2 0 1 1 )

2.1.6 Lựachọnbấtlợilàtrườnghợpngườichủkhôngthểbiếtchắcliệungườiđạid i ệ n ch

omìnhcóđủkhảnăngthựchiệncôngviệcmàhọđượctrảtiềnđểlàmhaykhông,hayliệukhảnănglàmviệccủangườiđạidiệncótươngxứngvớisốtiềnhọtrả haykhông

2.1.7 Mốinguyđạođứclàtrườnghợpngườichủkhôngchắcchắnliệungườiđạidiệ

ncónỗlựctốiđachocôngviệcđượcgiaohaykhông,hayliệuhọcótrụclợicánhânkhihọlàngườibiếtrõnhữngthôngtinmàkhôngphảicổđông-ôngchủnàocũngbiết

2.1.8 Chip h í đ ạ i diệnl à t ổ n g c ủ a c á c loạic h i p h í , b a o g ồ m : c h i p h í g i á m s á

t (monitoring cost)đểgiám sáthoạt độ ng củangườiđại d iệ n, như làchi phíki

ểmtoán; c h i p h í r à n g b u ộ c ( b o n d i n g c o s t ) đ ể t h i ế t l ậ p mộtb ộ m á y c ó t h ể t ố i

t h i ể u nhữnghànhviquảntrịkhôngmongmuốn,nhưlàbổnhiệmnhữngthànhviênbê

nn g o à i vàobanđiềuhànhhaytáithiếtlậphệthốngtổchứccủacôngty

2.2 Lượckhảolýthuyếtliênquan:

ViệcnghiêncứuvềcácyếutốảnhhưởngđếnsựthamgiacủacáchộnôngdânvàoTổhợptácchănnuôiheotrênđịabàntỉnhBếnTređượcdựatrênnềntảngc ủ a nhiềulýthuyếtkhácnhau.Trongđó,balýthuyếtchínhmàtácgiảsửdụnglàmcơsởlýluậnđểnghiêncứutrongluậnvănnàylà:(1)Lýthuyếtlợithếtheoquymô;

(2)Lýthuyếtngườiủyquyền,ngườiđạidiện;(3)Lýthuyếtvốnxãhội

2.2.1.Lýthuyếtlợithếtheoquymô:

PhíMạnhHồng(2013),lợithếtheoquymôthểhiệncàngtăngsảnlượngthìchiphíbìnhquândàihạncànggiảm.Tronggiớihạncủasảnlượngnày,sảnxuấtvớiquymôlớntỏracóưuthếhơnsovớisảnxuấtvớiquymônhỏ.Dođó,tăngquymôsảnlượnglàmộtgiảiphápđểdoanhnghiệpcóthểhạthấpchiphítrongdàihạn.V í dụ,mộtcơsởsảnxuấtlớncóthểđạtchiphítrênmộtđơnvịsảnphẩmthấphơns o vớimộtcơsởsảnxuấtsảnphẩmtươngtự,nhưngcóquymônhỏhơn(vớigiảđ ị n h t ấ t c ả cácyếutố khác khôngđổi),hoặcmộtcôngtycónhiềucơsởsảnxuấtcóthểcólợithếchiphísovớiđốithủcósốcơsởsảnxuấtíthơn.Lợithếkinhtếnhờquymôgồm

cólợithếkinhtếnhờquymôbêntrongvàlợithếkinhtếnhờquymôbênngoài

Lợithếkinhtếnhờquymôbêntrongliênquanđếncácchiphí thấpcủacôngty,chiphínàycôngtycóthểcóđượcbằngcáchpháttriểnquymô;đólàlợithếvềg iákhimuanguyênliệuvớisốlượnglớn(1),doanhnghiệpcólợithếđàmphánđểh ạ

g iá cácnhà cungcấp,dođó doanh nghiệpcó thểmuađượcnguyênliệuđầuvàovớigiáthấphơnsovớidoanhnghiệpkhác.Lợithếkỹthuật(2),doanhnghiệpcóquymôsảnxuấtlớncóthểsửdụngmáymóctiêntiếnhoặchiệnđạicóhiệuquảhơnnh

ư l à s ử d ụ n g c á c kỹthuậtsả nx u ấ t đ ơn giả n Lợith ếtà i c h í n h (3 ), d o a n h ng hiệ

p cóquymôlớn,cóuytín,đượccáctổchứctíndụngbiếtdođódễdànghơntrongviệctìmkiếmnguồntàitrợsovớidoanhnghiệpnhỏ,cóthểdễtiếpcậnvớicáckhoảnvaylãi

tổchứctíndụngxemlàr ủ i rohơnsovớicácdoanhnghiệplớn.Lợithếtiếpthị(4),nhiềudoanhnghiệpxem

chiphítiếpthịlàchiphícốđịnhvànhưvậydoanhnghiệpcànglớncóthểchiasẻchi phítiếpthịtrongphạmvirộngchocácsảnphẩm.Lợithếquảnlý(5),khimộtcôngtyp h á t t r i ể

n , s ẽ c ó t i ề m n ă n g l ớ n hơnđ ể c á c n h à q u ả n lýc h u y ê n n g h i ệ p , chuyêngiaquảnlýcóthểsẽhoạtđộnghiệuquảhơnkhihọcótrìnhđộcaovềkinhnghiệm,chuyênmônvàtrìnhđộsovớimộtngườitrongmộtcôngtynhỏhơnđangcốgắngthựchiệntấtcảnhữngvaitrònày

Lợithếquymôbênngoàixảyrakhidoanhnghiệpcóđượcnhờchiphíthấphơndokếtquảpháttriểnquymôcủatoànbộngànhcôngnghiệpđó.Vídụnhưhạt ần g giaothôngvậnchuyểntốthơn(1)sẽlàmgiảmchiphívậnchuyển,giảmthờig i a n vậnchuyển;đàotạovàgiáodụctrởnêntậptrungvàocácngànhcôngnghiệp

(2) các trường Đại họcvà Cao đẳng sẽ cungcấpcác khóa học phùhợphơnchomộtngànhcôngnghiệpđãtrởthànhchủchốttrongmộtkhuvựchoặctoànquốc Điềun à y cónghĩacácdoanhnghiệpcóthểcólợitừviệccómộtnguồnnhânlựclớncótay n g h ề p h ù hợpđ ể tuyểnd ụ n g C á c n g à n h c ô n g n g h i ệ p h ỗ t r ợ p h á t t r i ể

n ( 3 ) , d o a n h nghiệpcónhiềucơhộitrongviệctìmkiếmnhữngnguồnnguyênliệu,vậttưchất lượngcao,giácảphảichăngtừcácnhàcungcấpgần

2.2.2 LýthuyếtNgườiủyquyền-Ngườiđạidiện:

LýthuyếtN gư ời

ủyquyền-Người đại di ện r a đờitr on gh oà n cảnhcósựxuấth i ệ n c ủ a n g ư ờ i c h ủ s ở h ữ u v à

n g ư ờ i l a o đ ộ n g l à m t h u ê t h ô n g q u a c á c hợpđ ồ n g Nhữnglýthuyếtbanđầuđượccáctácgiảtậptrungnghiêncứuvềthôngtink h ô n g hoànhảotrong

nhữnghợpđồngcủangànhbảohiểm(SpencevàZeckhauser,1 97 1;Ross,1973),vànhanhchóngtrởthànhmộtlýthuyếtkháiquátnhữngvấnđềli ê n quanđếnhợpđồngđạidiệntrongcáclĩnhvựckhác(JensenvàMeckling,1976;Harri s vàRaviv,1978).Theolýthuyếtnày,dotiếpnhậnthôngtinkhônghoànhảo(thiếuthôngtinhoặcthôngtinmơhồhoặcchiếuchínhxácv.v…),sẽxuấthiệnhaivấnđề là:(1)người chủkhông thể biết chắc liệungườiđại

khản ăn gthựchiệncôngviệcmàhọđượctrảtiềnđểlàmhaykhông,hayliệukhảnãngl àmviệc củangườiđạidiện cótương xứngvới sốtiền ngườichủ trảhaykhông(gọi

Tham gia/Khôn g tham gia Tổ hợp tác chăn nuôi

Năng lực điều hànhSpence và Zeckhauser, 1971; Ross,

1973Jensen và Meckling, 1976; Harris và

Raviv, 1978

Chi phí đại diện

Công khai thông tin

n gư ời đại diệnlàmviệcvì lợi íchcao nhất chongườiủyquyền

khihọcólợit h ế v ề t h ô n g t i n hơnn g ư ờ i c h ủ v à c ó n h ữ n g lợií c h n g o à i lợií c h c ủ a

( 2) Sự t i n cậygiữac o n ng ườ i vớinhau , (3)Sựgắnbóvớimọingười,(4)Khảnănglàmviệcchungvớinhau-

sựhợpt á c Khôngmộtcánhânnàocóthểtồntạimộtcáchriênglẻmàkhônghìnhthànhnênmốiquanhệvớingườikhác,họkếthợpvớinhauthànhmộtmạnglưới.Trongmạnglướiđócónhữngchuẩnmựcchungyêucầumọingườiphảituânthủ.Chuẩnmựcx ã h ộ i l

à s ự c h u y ể n g i a o quyềnk i ể m s o á t c á c h o ạ t đ ộ n g t ừ ngườinàyđ ế n n gư ời khác,tiêubiểubởivìhoạtđộngcủanhómhaytổchứccó“yếutốngoạitác”,cónghĩalànhómhaytổchứccóthểtạorakếtquảcóthểtốthoặcxấuchocánhântrongnhóm.Mạnglướixãhộithểhiệnmốiquanhệtheochiềudọchaytheochiềungangc ủ a c á c h ì n h thứcl i ê n k ế t t

r o n g nhóm,c ộ n g đ ồ n g haytổc h ứ c T h a m g ia mạnglưới làmộtyếutốcăn bảncủanguồn vốn xã hội,trong cộng đồng việc cáccánh ân thamgiavàomạnglướicủanhómđểhợptáccùngcólợi,cónghĩalàcáccán h â

n kỳvọngmạngl ư ớ i c ủ a n h ó m sẽ t ạ o ramộtn g o ạ i t á c t í c h c ự c vàđ i ề u n à y manglạilợiíchchocáccánhântrongnhóm

Hình2.2:tómtắccácyếutốvốnxãhộivàsựthamgia

Trong bàinghiêncứucủaNugussie(2010)thựchiện,cáckếtquảcủanghiêncứuch othấycácyếut ố cót ácđ ộn g m ạ n h mẽđ ế n s ựt h a m gia hợ

p tác xãn ôn g n g h i ệp như:chủnônghộlànam,thànhviêntrongcáchiệphộinôngthôn,thamdựcáccuộchọpcôngcộnghoặchộithảo;làmviệctrongcơquannhànước;khảnăng

t i ế p cậnvớicácdịchvụtíndụng,tiếpcậnđàotạo;quymôgiađình,cácthànhviêng ia đìnhđượchọctrunghọcvàtruycậpthôngtin

Trongbàinghiêncứuvềyếutốquyếtđịnhthamgiasảnxuấttronghợptácxãnôngn g h i

ệ p c ủ a Z h e n g , W a n g vàA w o k u s e ( 2 0 1 1 ) t h ự c h i ệ n , c á c k ế t q u ả t h ự c nghiệmchothấytrìnhđộhọcvấn,mứcđộrủiro,mởrộngtrangtrại,chiphíhoạtđ ộ n g ,vịtríđịalýlànhữngyếutốquantrọngảnhhưởngđếnnhậnthứcvàhànhvithamgiahợptácxã

Trongnghiêncứuvềvốnxãhội,thànhviênthamgia,vàhiệusuấthợptácc ủ aLiangetal.,

(2015)nghiêncứuvềnhữngảnhhưởngcủavốnxãhộivàosựthamg i a củacácthànhviêntronghoạtđộngkinhtếcủahợptácxãnôngnghiệp.Vốnxãhộ iđượcnghiêncứuở3khíacạnhlàquanhệbênngoài,quanhệgiữacácthànhv iên bênt r o n g , v à nhậnthức ch u

n g Kếtq uả n g h i ê n cứuc h o rằ ng : t h ứ nhấ t, cá c mạngbênngoàihoặccácmốiquanhệxãhộicủahợptácxãđềuảnhhưởngđếnh i ệ u quảhoạtđộngcủacáchợptácxãnôngnghiệp;cácmạnglướibênngoàicủamộttổchứ cc ó thể c u n g cấp thôngt i n

t hị trường,t hô ng ti n côngn g h ệ vànguồnn g â n sáchcóíchchocáchoạtđộngkinhtếcủahợptácxã(Knack&Keefer1997,A nder sson etal.2002,Robisonetal.2002,tríchbởiLiangetal.,).Thứhai,niềmtint r o n g hợptácxã nôngnghiệp - bao gồm cả sựtin tưởng

vàgiữacácthànhviênvàcácnhàquảnlý-làtíchcựcliênquanđếncáchoạtđộngkinhtếcủ ahợptácxã;tintưởngcóxuhướnglàmgiảmchiphívàtăngcườngcamkếtđểho ạt độngchung.Thứ

ba,sựhiểubiếtchungvềđịnhhướngtậpthể

vànhiệmvụcủacácthànhviêngópphầnvàoviệcthựchiệnkinhtếhợptácxãnôngnghiệp;sựhiểubiết vềcácmụctiêucungcấpmộtđộnglựcchocácthànhviênđểtheođuổivàđạtđ

ư ợ c nhữngmụctiêunày.Ngoàira,cómộtnềnvănhóariêng,thíchhợptrongmột

t r í c h bởiLiangetal.,)

NghiêncứucủaNguyễnThắngvàLãSơnKa(2014)vềnhucầuhợptáccủanônghộĐồngbằngsôngCửuLongđượcthựchiệnđốivớinônghộtrồnglúatại4tỉnhLongAn,VĩnhLong,HậuGiangvàAnGiangđãchỉrabốnnhómyếutốcủanhậnthứccủanônghộtácđồnglênnhucầuhợptáckinhtếlàđặcđiểmcủahoạtđ ộn gsảnxuấtnôngnghiệp,điềukiệncủanônghộthamgiahợptác,lợiíchcủamôh ình hợptác;nghiêncứucũngchothấynhucầuhợptáccủanônghộbịảnhhưởngbởihọcvấnvàkinhnghiệmsảnxuấtnôngnghiệpcủanônghộ.Trìnhđộhọcvấnlàmộtyếutốquantrọngquantrọng đối vớinhận thức

nôngd â n thamgiavàohợptácxã,vìhọxemnónhưlàmộttổchứcmàcóthểgiúphọgiảmrủirosảnxuất,tiếpcậnthịtrườngvàcuốicùnglàtăngcườngcơhộiđểhọmởr ộn ghoạtđộngkinhdoanh,tăngthunhập

NghiêncứucủaBùiVănTrịnhvàNguyễnHữuTâm(2010)vềnhucầuhợptáccủanônghộởHậuGiangchothấycóđến88%sốnônghộcholàcónhucầuhợptác;đốivớinônghộtrồnglúathìnhucầuhợptáccòncaohơn,cótới92%sốhộcónhucầuhợptác.Nếuchỉxétriêngcácnônghộtrồngcâyăntráithìcó84%có nhucầuhợptác.Kếtquảtrênchothấycácnônghộthấyrõlợiíchtừviệchợpt á c , chỉcóhợptácmớicóthểpháttriểnmạnhvàbềnvững.Kếtquảnghiêncứu cũngchothấycóđến69,4%sốhộtrồngcâyăntráicónhucầuhợptáctrongmuav ật tưsảnxuất.Điềunàychothấyngườidânđãnhậnthấyđượcvaitròquantrọngcủahợptácmuavậttưtrongsảnxuấtvàđặcbiệtlàkhigiávậttưngàycànggiatăng Đốivớinhucầuhợptáctíndụng(vayvốn)củahộtrồnglúalà40%,nhưvậyn ô n ghộthiếuvốnsảnxuấtnôngnghiệpvàcầnhợptácđểdễdànghơntrongvayvốn.Ngoàira,kếtquảnghiêncứunônghộcầnhợptácđểtiêuthụsảnphẩm,tỷlệnày đốivớinônghộtrồngcâyăntráichỉlà54%,nhưnghộtrồnglúachỉlà12

%.Kếtquảnàychothấynhucầuhợptác củahộtrồng câyăntrái làrấ tcaobởit h ị t r

ư ờng câyăntráikhôngổnđịnh,giácảbấpbênh;nhữngnônghộđanghợptáccó

NguyễnTrọngHoài(2011)nghiêncứuvềgiảiphápnângcaohiệuquảhoạtđ ộ n

g hợptácxãgắnvớigiảmnghèotạitỉnhBếnTre.Kếtquảnghiêncứuchothấyc ó khoảng90%xãviênnhậnthấyrằnghoạtđộngsảnxuấtkhithamgiahợptácxãsẽhiệuquảhơn;trên90%cácxãviênđánhgiácaobanquảntrịhợptácxãtrongq u á trình đ i ề u hànhcủ

ah ọ Trong đó, nh ữn g điềumà xã viênq uan t â m đế nb an quảntrịhợptácxãlàtínhcôngbằngtrongchiasẻthànhquảlaođộng,tínhminhb ạ ch các hoạt độngsảnxuất,tiêuthụ,điều hành, tài chínhcủa ban quản trị,tínhdânchủ(thểhiệntháiđộtiếpthuvàlắngnghetừcácthànhviênhợptácxã)trongquátrìnhđiềuhành,vàsaucùnglàtrìnhđộbanquảntrịsẽđượcquantâmnhiềudonósẽảnhhưởngtrựctiếpđếnlợiíchcủahợptácxã.Nghiêncứucũngchothấylòngt i n củaxãviênđốivớicánbộquảnlýcàngcaothìhọcàngcóýđịnhgắnkếtvớihợptácxã.Vaitròcủacánbộquảnlýthểhiệnquatráchnhiệmcủahọđốivớixãv iên , trìnhđộquảnlý,sựminhbạchtrongvấnđềquảnlývàphânphốilợinhuậncho xãviên;khi

sẽc à n g gắnbóvớihợptácxãlâudài.Cácthànhviênhợptácxãcàngbiếtquantâmg i

ú p đỡlẫnnhauvàcùngnhaugiảiquyếtnhữngkhókhănchungsẽgiúpchohọcóýđịnhgắnkếtvớihợptácxãnhiềuhơn.Thamgiahợptácxãphảixuấtpháttừsựt ự nguyện,khiđóthànhviênhợptácxãsẽkhôngnhậnthấysựápbuộckhiphảithamg ia l a o đ ộ n g c ũ

n g n h ư đ ó n g g ó p t à i c h í n h thìý đ ị n h g ắ n k ế t c à n g l â u d à i Nhữngngườithamgiacóđượccơhộitraođổi,họchỏikinhnghiệmlẫnnhau;hợpt á c xãnàotạođượcmôitrườngtraođổikinhnghiệmthuậnlợigiữacácthànhviên,kếtnốithôngtinthịtrườngtốtchothànhviênthìgiữđượcthànhviêngắnbólâud à i Khảnăngmanglạilợiíchchoxãviêncàngcaothìýđịnhgắnkếtcủaxãviênđ ố i vớihợp

tácxãcànglớn.Khithànhviênhợptácxãnhậnthấylợiíchmàhợp

tácxãmanglạicànglớnthìhọcànggắnkếtvớihợptácxã

Hiệu quả tài chính

Chi phí đại diện

Công khai thông tin

Ràng buộc trách nhiệm

Đặc điểm kinh tế - xã hội

Trình độ học vấn Giới tính Thu nhập của nông hộ Quy mô chăn nuôi Nhu cầu vay vốn Khả năng tiếp cận dịch vụ

Hỗ trợ của địa phương

CHƯƠNGIII:PHƯƠNGPHÁPNGHIÊNCỨU

3.1 Khungphântíchcácyếutốảnhhưởngđếnthamgiatổhợptác:

Chăn nuôi heo

ThamgiaTổhợptác

Thunhập/chiphí(BenefitCostRatio-BCR):tỷsốnàyphảnánhmộtđồngchiphíđầutưthìchủthểđầutưsẽthuđượcbaonhiêuđồngthunhập.NếutỷsốB CR nhỏhơn1thìhộchănnuôibịlỗ,ngượclạitỷsốBCRlớnhơn1hộchănnuôimớicólời,trườnghợptỷsốBCR bằng 1thìhộchăn nuôihoàvốn.Dođó BCR cònđượcgọilàhiệuquảđồngvốn

chọncác biếncóýnghĩasaukhiphântích,quađócôngtrìnhnghiêncứusẽchothấycácyếutốcóthểảnhhưởngđếnviệcraquyếtđịnhthamgiavàotổhợptácchănnuôic ủ a nônghộdựatrêncácnhómyếutốsau:



- Nhómyếutốvềlợiíchkinhtếgồm:chiphíchănnuôi(thứcăn,thuốcthúy),giábánthànhphẩm(heothịt)vàmộtsốyếutốkhácnhưthờig ia ntìmngườimua,tínhdễdàngtrongmuabán

- Nhómyếutốvềđặcđiểmhộgiađìnhgồm:tuổichủhộ,trìnhđộhọcvấncủ achủhộ,giớitínhcủachủhộ,điềukiệnkinhtếcủanônghộ,quymôchănnuôicủ anônghộ,sựhỗtrợcủachínhquyền,khảnăngtiếpcậndịchvụ

- Nhómyếutốvềvốnxãhộigồm:khảnăngtiếpcậndịchvụ,khảnăngtiếpc ận tíndụngthôngquathànhviênTổhợptác,lòngtinđốivớitổhợptác,thamgiađoànthểtạiđịaphương(ấp)

- Nhómyếutốliênquanngườiđạidiệngồm:nănglựcđiềuhành,chiphíđạidiện,kiểmsoátngườiđạidiện,ràngbuộctráchnhiệmcủangườiủyquyềnđốivớin g ư ờ i đạidiện

Đểphântíchcácyếutố

ảnhhưởngđếnviệcraquyếtđịnhthamgiatổhợptáccủanônghộ.Tác giảsửdụngmôhìnhkinht ế lượng logit đểđánhgiákhảnăngthamgiatổhợptácchănnuôivàcácyếutốảnhhưởngđếnviệchợptácchănnuôicủacáchộdânnuôiheo.Đâylàmộtdạnghàmxácsuấtlựachọn,ápdụngphươngp h á p ướclượnghợplýtốiđa(MLE)saukhiđưabiếnphụthuộclàtỷsốcủaxácsuấtthamgiavàkhôngthamgiavềdạnglogarittựnhiên.Xácsuấtlựachọnthamg i a củahộnàođóđượcdiễntảnhưsau:

tơthểhiệncácnhântốảnhhư ởn gđếnkhảnăngthamgiacủahộdânnuôiheo;βlàvéctơthểhiệnhệsốảnhh ư ởn g củacácbiếnđộclập;uilàsaisốngẫunhiên

ĐặtZi=β0+ β iXi+ u i,nếuPil à

xácsuấtthamgiathì(1-Pi)làxácsuấtkhôngthamgiavàtacótỷsốsau:

i

3.2.3 Môtảbiếnsố:

TrêncơsởlýNgườiủyquyền-Ngườiđạidiện,lýthuyếtVốnxãhộivàđặcbi ệt cáckhảolượcnghiêncứuthựcnghiệm,tácgiảnhậnthấyvậndụng(cóchọnl ọ c ) cácbiếnsốđãđượcnghiêncứuđểnghiêncứucácyếutốảnhhưởngđếnthamgiatổhợptáccủanôngdânchănnuôiheotỉnhBếnTre làphùhợp;kếthợpvớip h ư ơn g phápnghiêncứukhoahọc(TrầnTiếnKhai,2014)đểđolườngbiếnsố.Cụt h ể : t ác giảchọn15 biến độc lập(ký hiệu Xi,vớii=1…

tàinghiêncứ u ; tấtcảcácsốliệuđượcthuthậpvàtínhtoántừsốliệuđiềutrathựctế;sauđó,cácthamsốcủacácbiếnsốtrongmôhìnhđượcướclượngthôngquaviệcsửdụngp h ầ nmềmSTATA12

Bảng3.1.Môtảcácbiếnđượcsửdụngtrongmôhình

Y ThamgiaTổhợptác Biếngiả 1:thamgia;0:khôngthamgia

X6 + Tiếpcậndịchvụ Thangđo ThangđoLikert5mứcđộ

X7 + NănglựcTổtrưởng Thangđo ThangđoLikert5mứcđộ

X8 + Côngkhaithôngtin Thangđo ThangđoLikert5mứcđộ

X9 + Tráchnhiệmtổtrưởng Thangđo ThangđoLikert5mứcđộ

X13 - Chiphíđạidiện Thangđo ThangđoLikert5mứcđộ

3.2.4.Cácbiếnđộclậpđượcđịnhnghĩanhưsau:

BiếnX1:thểhiệntrìnhđộhọcvấncủachủhộ,đượctínhbằngsốnămtheoh ọ cởtrườngcủachủhộ.Hệsốhồiquynàydựkiếnsẽcógiátrịdương,thểhiệnsốnămđihọccànglớnthìxácsuấtthamgiavàotổhợptácsovớixácsuấtkhôngthamg i a tổhợptáccàngtăng.

BiếnX2(biếngiả):thểhiệngiớitínhcủangườiquyếtđịnhkinhtếcủanôngh ộ.Biếnnhậngiátrị1nếulànamvà0nếulànữ.Hệsốhồiquydự

kiếnsẽcógiátrịd ư ơ n g , thểhiệngiớitínhcóảnhhưởngđếnquyếtđịnhthamgiatheohướngnamsẽcó khuynhhướngthamgiatổhợptáccaohơnnữ

BiếnX 3 : t h ể h i ệ n t h u n h ậ p h à n g t h á n g c ủ a n ô n g h ộ ( k h ô n g b a o g ồ m t

h u nhậptừnuôiheo),đượctínhtheođơnvịtriệuđồng/

tháng.Hệsốhồiquynàydựkiến sẽcógiátrịâm,thểhiệntổngthunhậphàngthángcủanônghộcàngcaothìxácsuấtthamgiatổhợptáccànggiảm

BiếnX 4 : s ố l ư ợ n g t ổ n g đ à n h e o t h ị t n u ô i t r o n g t h ờ i g i a n gầnđ â y củahộ

n ôn g dân(con).Hệsốhồiquynàydựkiếnsẽcógiátrịâm,thểhiệndiệnquymônuôicủanônghộcànglớn càngkhôngmuốnthamgiatổhợp tác, xácsuấtthamgiasẽgiảm

BiếnX5:mứcđộthamdựhọpthườngxuyêncủahộgiađìnhgiúptăngxácsuấtthamgiatổhợptác(thôngquatácđộngcủađoànthểmàgiađìnhthamgia).Hệsốhồiquydựkiến

cácbiếnnàycógiátrịdương,tácđộngcùngchiềuvớixácsuấtthamgiatổhợptácc ủ a nônghộ;tổtrưởngcànggiỏithìxácsuấtthamgiatổhợptáccủanônghộcàngc ao

BiếnX8(thểhiệnquathangđo5mứcđộ):biểuhiệnsựcầnthiếtphảicôngk h ai thôngtinđểminhbạchthôngtin,biểuhiệnquathangđo5mức độ:thứtựcànglớnthể hiện

càngcao.Hệsốhồiquydựkiếncủacácbiếnnàycógiátrịdương,tácđộngcùngchiềuvớixácsuấtt h a m giatổhợptáccủanônghộ;thôngtincàngcôngkhai,càngminhbạchthìxácsuấtthamgiatổhợptáccủanônghộcàngcao

BiếnX9(thểhiệnquathangđo5mứcđộ):thểhiệnsựđánhgiávềquantâmcủacácthànhviêntổhợptácvềtráchnhiệmcủatổtrưởng,sựcầnthiếtquyđịnh(ràngbuộc)trá

đượcxácnhận(chứngthực)củaỦybannhândânxã.Sựràngbuộctrách

nhiệmcủatổtrưởngđốivớithànhviêncàngrỏràngthìxácsuấtthamgiacànglớn,hệsốhồiquydựkiếncủacácbiếnnàycógiátrịdương

BiếnX12(thểhiệnquathangđo5mứcđộ):thểhiệnnhucầuvayvốncủanônggiađình.Biếnnhậngiátrịtừ1đến5,thứtựcànglớnthểhiệnnhucầuvayv ốncủanônghộcàngcao.Hệsốhồiquydựkiếnsẽcógiátrịdương,thểhiệnmứcđộvayđượctíndụngcóảnhhưởngđồngbiếnđếnquyếtđịnhthamgiatổhợptác

cáckhoảnchiphínônghộdựkiếnphảigánhchịukhithamgiatổhợptácnhưlương,thưởng,chiphíhoạtđộngcủaTổđiềuhành…

Dođó,dựkiếnhệsốhồiquysẽcóg iá trịâm,điềunàyđồngnghĩavớichiphíđạidiệncànglớnthìxácsuấtthamgiac ủ a nônghộcàngthấp

BiếnX14(thểhiệnquathangđo5mứcđộ):thểhiệnsựkhôngtintưởngcủahộnôngdânkhichongườikhácmượntiền,chothấysựthiếutintưởngtronghợpt á c cóliênquanđếntiền;dođó,dựkiếnhệsốhồiquycógiátrịâm(sựkhôngtintưởngcànglớn,khảnăngthamgiacàngthấp)

BiếnX 1 5 ( t h ể h i ệ n q u a t h a n g đ o 5 m ứ c đ ộ ) : t h ể h i ệ n mứcđ ộ h ỗ t r ợ c ủ a

Ch ín h quyềnđịaphươngđốivớiviệctuyêntruyềnvậnđộng,hỗtrợthủtụchành

c h í n h , thểhiệnquathangđo5mứcđộ.Hệsốhồiquydựkiếnsẽcógiátrịdương,thểhiệnsựhỗtrợcủaChínhquyềnđịaphươngcàngnhiều,ảnhhưởngđếnxácsuấtt h amgiatổhợptácchănnuôicủanônghộcànglớn

3.3 Dữliêuvàthuthậpdữliệu:

3.3.1 Sốmẫuphỏngvấn:

Việcxácđịnhmứcđộchínhxáccởmẫukhảosátsẽảnhhưởngđếnmứcđộphảnảnhtổngthểnghiêncứuởgiátrịsaisốchophép(còngọilà"khoảngtincậy").Mứcđộtincậyđược

sự.Vìv ậ y trongnghiêncứuLuậnvănnày,tácgiảch ọn thiếtlậpkhoảngtincậyởmức9 5 %, tứclàmứcđộsaisốlà5%

Đểđảmbảothu thậpđủsốlượng quansátvàđảmbảochấtlượngchonghiêncứu,sốmẫuđiềutradựphòngthêm10mẫu(5mẫuhộcóthamgiavà5mẫuhộk hô ngthamgia).Trongquátrìnhnhập,mãhóadữliệu,mẫucósốliệukhôngphùhợpsẽđượcthaythế;trườnghợpcónhiềumẫukhôngphùhợpsẽđượcphỏngvấnb ổ sungđểđảmbảothuđủ200mẫuđạtyêucầuvềthôngtin.

Phươngphápthuthậpthôngtin,tácgiảtiếnhànhkhảosát,phỏngvấntrựcti

ếp hộnôngdânnuôiheo(hộcóthamgiatổhợptácvàhộkhôngthamgiatổhợptác)trênđịabànhaihuyệnđạidiệncủatỉnhBếnTrelàMỏCàyNamvàMỏCàyBắc,đâylàhaihuyệncósốhộnuôiheolớnnhấtcủatỉnhBếnTre.Trongtổngsốhơn19.389hộdânnuôiheo,tácgiảchọnra200hộđểphỏngvấn(1)theophươngp h á p phântầngtỷlệ(proportionatestratifiedsampling)vớitiêuthứcphântổnuôih e o cóthamgiavàkhôngthamgiatheođơnvịhànhchính,cụthể:trongtỉnhchọn2huyệncósốhộnuôiheonhiềunhất,từ2huyệncósốhộnuôiheonhiều,chọn4xãcónhiềuhộnuôiheo(mỗihuyệnchọn2xã),từcácxãđãchọntiếptụcchọncácấpcónhiềuhộnuôiheo.Trênđịabàncácấpnàytácgiảtiếptụcphânchiadanhsáchh ộnuôiheocủatừngấpthànhhainhóm,nhóm“hộnuôiheocóthamgiaTổhợptác” vànhóm“hộnuôiheokhôngthamgiatổhợptác”sốhộdântrongdanhsáchl ậ p tổcótỷlệngangnhau.Sauđóđánhsốthứtựcáchộtrongtừngkhuvựcấpđượcc h ọ n

3.3.2 Thiếtkếbảngcâuhỏi:

Bảngp h ỏ n g vấ n g ồ m 4 p h ầ n c h ủ yếu:p h ầ n giớit h i ệ u mụcđ í c h củac u ộ c phỏng vấn,yêucầuphỏngvấnvàcamkếtvớingườicungcấpthôngtin;phầnthứnhấtlàđặcđiểmcủahộgiađìnhđượcphỏngvấn;phầnthứhaikhảosátthựctrạngchănnuôinhưcácchiphí,doanhthuvàlợinhuậntừchănnuôiheo;phầnthứbalàkhảosátvềsựđánhgiácủahộgiađìnhđốivớicáclợiích,chiphíkhithamgiatổhợptác;phầncuốicùngkhảosátcácmốiquanhệxãhộicủahộgiađìnhchănnuôi(vềđịaphươngvàcộngđồng)

3.3.3 XâydựngthangđoLikert:

ThangđoLikertđượcsửdụng trongLuậnvănnàyđượcthiếtkếđánhgiábằng5mứcđộ,từmức“Hoàntoànkhôngcầnthiết”đếnmức“Rấtcầnthiết”;từmức“Hoàntoànkhôngđồngý”đếnmức“Hoàntoànđồngý”;“Hoàntoànkhôngt í n nhiệm”đếnmức“Rấttínnhiệm”.ThangđoLikert5điểmđođượcthiếtkếnhằmt h u thậpnhậnxétcủahộnôngdânnuôiheođánhgiámứcđộảnhhưởngcủacácvấnđềvềchiphíđạidiện,vốnxãhội,sựhỗtrợcủacáccơquannhànướcđếnkhảnăngthamgiatổhợptácchănnuôi

3.3.4 Phươngphápthuthập:

Saukhixâydựngđềcương,tácgiảxâydựng

phiếuđiềutravàtiếnhànhđiềut r a nhanhlầ nđầu20 mẫ u, sauđó đi ều chỉnh, b ổsu n

g thêmnhữngn ội dungcòn thiếu vàbỏđinhữngnộidungchưahợplýđểhoànchỉnhphiếuphỏngvấnvàtiếnhànhphỏngvấnchínhthức

Trongquátrìnhkhảosát,tácgiảcóphỏngvấnsâuhộchănnuôicóthamgiavàhộchănnuôikhôngthamgiatổhợptác;ghinhậnýkiếncủachínhquyềnđịap h ư ơ n g t

r o n g c á c h ộ i t h ả o v ề k i n h t ế t ậ p t h ể t r ê n đ ị a b à n t ỉ n h Vềp h ư ơ n g p h á p phỏngvấnsâu,trêncơsởphiếukhảosátchung,tácgiảtiếnhànhphỏngvấnthêmc á c câuhỏimở(nhưtheoông/bàthìgiữathamgiavàkhôngthamgiatổhợptác,cáinàocólợihơn?Vìsao?Nhữngkhókhăntrongtiếpcậncácdịchvụthúy,vayvốnphụcv ụ c h ă n n u ô i củag i a đ ì

n h l à g ì ? ) đ ể th ut h ậ p t h ê m ýk i ế n mangt í n h m ở

rộng,chuyênsâutừhộchănnuôi,chínhquyềnđịaphươngnhằmgiảithíchrõthêmcácvấnđềnghiêncứu(vềlợiíchđầuvào,đầura,sựhỗtrợcủanhànước,tiếpcậnd ị ch

v ụ; không cósựkhác biệtvề chiphímuagiốngvàgiábánheothịtv.v…).Saukhitổnghợp,phântíchđánhgiá,tácgiảtiếptụcquaylạivùngnghiêncứuphỏngv ấ n thêmmộtsốhộđểhoànchỉnhluậnvăn.Cácphiếuphỏngvấnthiếuthôngtinđư ợc loạibỏvàthaythếngaytrongquátrìnhnhậpdữliệu

Việcphỏngvấnđượctiếnhànhtheophươngphápphỏngvấntrựctiếpgiữac á

c phỏngvấnviênvớicáchộdânnuôiheo;ghinhậnýkiếncủachínhquyềnđịap h ư ơ n

g tạiHộithảochănnuôiheođầutháng11/2015doỦybannhândânhuyệnMỏCàyNamtổchức.Songsongđó,tácgiảphốihợpvớiChicụcPháttriểnnôngthôn(đơnv ị t r ự

c t h u ộ c S ở N ô n g n g h i ệ p vàP h á t t r i ể n n ô n g t h ô n , P h ò n g N ô n g n g h i ệ p vàPháttriểnnôngthôn2huyệnMỏCàyNamvàMỏCàyBắc,nhânviêntiếpt h ị c á c

C ô n g tythứcă n g i a s ú c n h ư C ô n g tyT ấ n Lợi,C ô n g tyL á i T h i ê u , N e w Ho p e ,GreenFeedv.v đểghinhậný

kiếncủachínhquyềnvàcáchộchănnuôiởcácđịaphươngkhácquacáchộithảodocáccôngtycungcấpthứcăntổchức;q uađó,giúptácgiảghinhậnnhiềuthôngtinphụcvụchoLuậnvăn

Kếtthúckhảosát,tácgiảnhậpsốliệuđiềutravàxửlýsốliệuđiềutratrênphầnmềmExcel2007,lọcdữliệuđểlàmsạchbộdữliệusaukhiloạicácbiếncóg i á trịkhôngbìnhthường;sauđóchuyểnsangStataSE12đểchạythốngkêmôtảv àhồiquyđểphântíchkếtquả

4.1 TổngquanvềmôhìnhchănnuôiheoởBếnTre:

4.1.1 TìnhhìnhchănnuôiheotỉnhBếnTre:

HìnhthứctổchứcchănnuôiheotỉnhBếnTrechủyếulàhộgiađình,nuôih e o trangt rạ i chiếm20,28%1, t ro ng đó có31 3t rạ i nuôihe othịt và1 20 trạivừ a n u

ô i heothịtvừa nuôiheo náiđểchủđộngcungcấpgiốngnuôi heothịtthươngphẩmQuymôtrạinuôiheonáiđasốtừ20conđến50con/

trại(có108trại,chiếm9 0 % tổngsốtrại);quymôtrạinuôiheothịtphổbiếntừ100conđến200con/trại(228trại,chiếm72,84%tổngsốtrạinuôiheo thịt);đặcbiệtcó2trạinuôiquymôtừ

1.000conđến1.500con/trại(tậptrungởhuyệnMỏCàyNam)và1trạiquy.môtrên

1.500conởBìnhĐại.TrangtrạichănnuôiheotậptrungnhiềunhấtởhuyệnMỏCàyNam207trại,quymôđànheonuôikhoảng50.000con,kếđếnlàhuyệnMỏCàyBắc109trại,quymôđànheonuôikhoảng16.000con.Song,sốtrạinuôiheon ái t ậ p t r u n

g n h i ề u ở MỏCàyN a m v à G i ồ n g T r ô m2.C h ă n n u ô i n ô n g h ộ t r o n g nhữngnămquacónhữngbướctiếnđángkể,kểcảvềnăngsuấtvàquymô,đóngg ópphầnđángkểtrongviệcgiatăngsảnphẩmchănnuôivàtốcđộ

pháttriểnngànhchănnuôitỉnhBếnTre;cáctiếnbộkỹthuậttrongchănnuôiđãđượcápdụng,manglạihiệuquảkinhtếcaochonônghộ.Tuynhiên,cònhạnchếvềvốn,trìnhđộchănnuôiởmộtsốnônghộcònthấp,cònthiếuhiểubiếtvềthúy,thịtrường,môitrường,lànguyênnhângâyônhiễmmôitrường.Đâylànhữngtrởngạichochănnuôiheo

pháttriển,nhấtlàđốivớicáchộnôngdânchănnuôiquymônhỏ

Kếtq u ả đ i ề u t r a n ô n g t h ô n , n ô n g n g h i ệ p vàthủys ả n t ỉ n h B ế n T r e ngày01 /7/2 011theoQuyếtđịnhsố1785/QĐ-

TTgngày27/9/2010củaThủtướngChínhph ủ,toàntỉnhcó37.277hộchănnuôi,chủyếuởquymôtừ1đến5con(55,54%)v à từ6đến20con(28,84%),cònlạilàchănnuôiởquymôtrên100con.Sốhộn uô inăm2011giảmkhánhiềusovớinăm2006(giảm11.569hộ)dogiábánheo

1 T h e o

Thôngtưliêntịchsố69/2000/TTLT/BNN-TCTKngày23/6/2000củaBộNôngnghiệp&PTNTvàT ổ n g cụcThốngkêtrangtrạiheocó100heothịthoặc20heo nái.

2 Theo

sốliệuđiềutranôngthôn,nôngnghiệpvàthủysản–CụcThốngkêtỉnhBếnTrenăm2011

Số hộ(

%)

Cơcấu(%)

48.846 100,00 37.277 100,00 76,32

Hộnuôitừ1-5con 32.443 66,42 20.705 55,54 63,82 -10,88Hộnuôitừ6-20con 13.193 27,01 10.751 28,84 81,49 1,83Hộnuôitừ21-<100 con 3.141 6,43 5.347 14,34 170,23 7,91

Nguồn:CụcthốngkêtỉnhBếnTre,2013Vềphươngthứcchănnuôi,hiệnnayởBếnTretồntại3phươngthứcchănnuô

hộvớiquymônhỏ,đâylàhìnhthứcchănnuôicótừlâuđờivớimụcđíchtựcung,tựcấp,đặctrưngcủaphươngt h ứ c chănn uô i nàylàđ ầ u t ư v ố n ít và kỹthuậtchă nn uô it

hấ p, đ ượ cn uô it ro ng c h u ồ n g đơngiản.Heodễmắcbệnhvàlâylannhanh,khókiểmsoátkhicódịch,năng suấtnuôithấp;tuynhiên,phươngthứcnuôinàydễ

thựchiện,phùhợp

vớikhản ă n g vềvốnđầutưvàkinhnghiệm,trìnhđộchănnuôicủahầuhếthộgiađìnhởnôngthôn, cókhoảng 80 %đ àn heođ ượ c nuôivớip hư ơn g thức này,

( 2) phương thứcchănnuôibáncôngnghiệpquymôvừa,đâylàphươngthứcchănnuôicósựk ế t hợpn h ữ n g k i n h n g h i ệ m chănn u ô i t r u y ề n t h ố n g v à kỹthuậtn u ô i

d ư ỡ n g t i ê n t i ế n Mụcđíchchănnuôimangtínhhànghóa.Đặctrưngcủaphươngthứcnàylàn u ô i vớiquymôlớn(heothịttừ100đến200con;heosinhsảntừ20đến50con),chuồngtrạiđượcđầutưvàchoănbằngthứcăncôngnghiệp;cóápdụngquytrìnhphòngbệnh, hiệuquả chănnuôi caoso vớiquymônông hộ.Ướctínhđếnnay,toàn

tỉnhcógần20%sốlượngheođượcnuôivớiphươngthứcnày.Phươngthứcnàytuya n toànvềdịchbệnhnhưngđòihỏiđầutưlớnvà(3)phươngthứcchănnuôicôngnghiệp quymôl

hìnhth àn h , dotưnhânđầutư;hiệnnaychănnuôitheophươngthứcnàychưapháttriểnởBếnTre

Vềquymôđànheo,tăngtrưởngkhánhanh,tốcđộtăngbìnhquângiaiđoạn2 0 0 6 –2010đạt7,56%/năm.Đặcbiệtnhữngnăm2010–

2011,giáheohơităngc a o , nuôiheocólãinêncácnônghộmạnhdạnđầutư,tăngquymôtổngđàn,dẫnđ ến nhucầuheogiốngtăngcaovàđànheonáipháttriểnmạnh.Giaiđoạn2010–

2 01 1 , quymôđànheocủaBếnTređứngthứhaivùngđồngbằngsôngCửuLong(sauTiềnGiang,tươngđươngđànheotỉnhBìnhDương)vàđứngthứhaicáctỉnhv ùn gĐồngNambộ(sauĐồngNai).ĐiềuđánglưuýlàđànheocủacáctỉnhBìnhDương,Đ ồ n

g N a i đượcn u ô i t r a n g t r ạ i t ậ p t r u n g quymôl ớ n c h i ế m tỷtrọng c a o (t r ên 80%tổngđàn),trongkhiđóđànheotỉnhBếnTrenuôitrangtrạitậptrungchỉcókhoảng20%,cònlạinuôiởnônghộ,quymônhỏ(ỦybannhândântỉnhBếnT r e, 2012)

Phânb ổ v ù n g n u ô i , h ầ u h ế t c á c x ã c ủ a t ỉ n h B ế n T r e đ ề u n u ô i h e

o ( t r ừ phường7,ThànhphốBếnTre)vớiquymôđànheotừ500conđếndưới5.000con96xã,khoảng60%,sốxãcóquymôđànheotừ5.000conđến10.000conkhoảng15

vàMỏCàyBắc.Toàntỉnhcó1 0 xãnuôinhiềuheo,quymôhơn10.000con/xãvớitổngđànkhoảng175.000con( c h i ế m gần40%tổngđàntoàntỉnh);trongđócó6xãthuộchuyệnMỏCàyNam( T h àn h ThớiA,CẩmSơn,ThànhThớiB,MinhĐức,AnThạnhvàĐịnhThủy),2x ã thuộchuyệnMỏCàyBắc(ThạnhAnvàKhánhThạnhTân)và2xãhuyệnGiồngTrôm(TânLợiThạnhvàLongMỹ)

4.1.2 TìnhhìnhpháttriểnTổhợptácchănnuôiheotỉnhBếnTre:

Khinềnnôngnghiệphànghoápháttriển,nhucầucungcấpdịchvụchoquátrình táisảnxuấtngàycàngtăngcảvềsốlượngvàchấtlượng,dođóphátsinhnhu