Thế giới nghệ thuật trong truyện ngắn của alice munro

Nhằm hiểu rõ về c duyên và lý do mà Munro đến với con đường sáng tác truyện ngắn, t p chí The Atlantic của Mỹ đã sắp xếp cuộc phỏng vấn với chính nhà văn vào năm 2013 T i đó, bà chia sẻ

Ọ N N ƢỜN Ọ Ƣ P M

PH M THỊ BÍCH VÂN

THẾ GIỚI NGHỆ THUẬT TRONG TRUYỆN NGẮN CỦA ALICE MUNRO

Chuyên ngành: LÝ LUẬN VĂN ỌC

TÓM TẮT KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP I HỌC

Đà Nẵng, tháng 05 năm 2018

Ọ N N ƢỜN Ọ Ƣ P M

PH M THỊ BÍCH VÂN

THẾ GIỚI NGHỆ THUẬT TRONG TRUYỆN NGẮN CỦA ALICE MUNRO

Chuyên ngành: LÝ LUẬN VĂN ỌC

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Người hướng dẫn:

ThS Phạm Thị Thu Hương

Đà Nẵng, tháng 05 năm 2018

Ph m Th Bích Vân

LỜ ẢM ƠN

Để hoàn thành đề tài khóa luận, với tình cảm chân thành, tôi xin bày tỏ lòng biết n sâu sắc tới trường Đ i học Sư ph m Đà Nẵng đã t o điều kiện cho tôi có môi trường tốt trong suốt thời gian tôi học tập t i trường

Tôi xin gửi lời cảm n tới cô Ph m Th Thu Hư ng đã giúp đỡ tôi trong suốt quá trình nghiên cứu và trực tiếp hướng dẫn tôi hoàn thành đề tài khóa luận tốt nghiệp này Đồng thời, tôi xin bày tỏ lòng cảm n tới thầy cô trong khoa Ngữ Văn,

b n bè đã giúp đỡ, t o điều kiện cho em trong suốt quá trình học tập và hoàn thành khóa luận tốt nghiệp này

MỤC LỤC

MỞ ẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 L ch sử vấn đề nghiên cứu 2

3 Đối tượng và ph m vi nghiên cứu 6

4 Phư ng pháp nghiên cứu 6

5 Bố cục 6

NỘI DUNG 7

ƢƠN 1 7

ON ƢỜN V O Ế GIỚI NGHỆ THUẬT CỦA NỮ N VĂN ALICE MUNRO 7

1.1 Lý thuyết về thế giới nghệ thuật 7

1.1.1 Khái niệm thế giới nghệ thuật 7

1.1.2 Cấu trúc c bản của thế giới nghệ thuật 9

1.1.2.1 Nhân vật 9

1.1.2.2 Không gian nghệ thuật 11

1.1.2.3 Thời gian nghệ thuật 12

1.1.2.4 Ngôn ngữ, giọng điệu 14

1.2 Alice Munro – con người và ho t động văn chư ng 15

1.2.1 Nữ nhà văn tài năng của “xứ tuyết” Canada… 15

1.2.2 … và chặng đường dài đến với văn chư ng 17

1.2.3 Truyện ngắn của Alice Munro – “một thế giới tĩnh lặng mà lộng lẫy” 19

ƢƠN 2 22

THẾ GIỚI NHÂN VẬT TRONG TRUYỆN NGẮN ALICE MUNRO 22

2.1 Các kiểu nhân vật trong truyện ngắn Alice Munro 22

2.1.1 Nhân vật cô đ n, trốn ch y 22

2.1.2 Nhân vật mảnh vỡ 29

2.1.3 Nhân vật tìm kiếm h nh phúc 33

2.1.4 Nhân vật b ngo i lực chi phối 36

2.2 Nghệ thuật xây dựng nhân vật trong truyện ngắn Alice Munro 40

2.2.1 Xây dựng nhân vật trong sự giằng xé nội tâm 40

2.2.2 Xây dựng nhân vật phức hợp bản thể 42

ƢƠN 3 46

KHÔNG GIAN VÀ THỜI GIAN NGHỆ THUẬT TRONG TRUYỆN NGẮN ALICE MUNRO 46

3.1 Không gian nghệ thuật 46

3.1.1 Không gian bối cảnh 47

3.1.1.1 Không gian bối cảnh thiên nhiên 47

3.1.1.2 Không gian bối cảnh xã hội 51

3.1.2 Không gian tâm lý 52

3.2 Thời gian nghệ thuật 54

3.2.1 Thời gian tuyến tính và thời gian phi tuyến tính 54

3.2.2 Thời gian hồi tưởng và thời gian tâm lí 58

3.2.3 Tốc độ thời gian và nh p điệu trần thuật 61

KẾT LUẬN 65

TÀI LIỆU THAM KHẢO 67

nghệ thuật ở Việt Nam nói riêng và thế giới nói chung

Sức hút của truyện ngắn đã đem l i thành công cho không ít những tác giả theo đuổi con đường sáng tác thể lo i này Cụ thể giải Nobel văn chư ng năm 2013

đã được trao cho nữ nhà văn chuyên viết truyện ngắn Alice Munro với tập truyện

Runaway (Trốn chạy) Sự xuất hiện của Alice Munro đã làm cho kho tàng truyện

ngắn thế giới có thêm những sắc màu mới Bà được công nhận bởi văn phong mang đầy đủ thăng trầm của cuộc đời Mỗi nhân vật được Munro vẽ ra đều có sức hút bởi

sự bí ẩn và bất ngờ Alice Munro được xem là bậc thầy về cái bí ẩn náu mình trong trái tim con người Độc giả thỏa mãn khi tiếp nhận các truyện ngắn của bà bởi điều thú v nhất chính là việc được nhìn nhân vật làm điều gì đó hoàn toàn bất ngờ và rồi chợt nhận ra đó là thứ duy nhất mà nhân vật có thể làm Trong truyện ngắn của Munro, b n đọc không biết được điều gì sắp xảy đến trong tư ng lai và nhân vật sẽ lựa chọn con đường nào Mọi kết thúc đều bí ẩn và vô thường tựa như trong chính

cuộc đời này vậy Một nhà văn ưa chuộng yếu tố bất ngờ như thế chắc hẳn sáng tác

văn chư ng của bà sẽ ngổn ngang những ẩn khuất cần khám phá Việc tiếp cận thế

giới nghệ thuật trong truyện ngắn của Alice Munro sẽ cho thấy cái nhìn tổng quát về quá trình sáng t o, quan điểm nghệ thuật và những đặc điểm trong ngòi bút của nhà văn; thông qua đó khẳng đ nh tài năng và nét độc đáo làm nên đặc trưng sáng tác

của Alice Munro trong l ch sử truyện ngắn đư ng đ i

Từ những lý trên chúng tôi chọn đề tài: “Thế giới nghệ thuật trong truyện ngắn của Alice Munro” với mong muốn góp phần khẳng đ nh và tôn vinh giá tr của cây bút truyện ngắn này

2 Lịch sử vấn đề nghiên cứu

Alice Munro được độc giả và giới chuyên môn đánh giá là bậc thầy trong sáng tác truyện ngắn Sự nghiệp văn chư ng lỗi l c của bà được vinh danh với những giải thưởng xuất sắc trong và ngoài Canada Tìm hiểu về truyện ngắn của Munro đã có nhiều bài phê bình được đăng trên các t p chí uy tín cả trong và ngoài nước, cùng những đánh giá khác nhau Điều này chứng tỏ tác giả Alice Munro đang được b n đọc quan tâm và chú ý

Tác giả Michael Cunningham đã dành nhiều lời khen cho Alice Munro trong

bài viết Appreciations of Alice Munro (T m d ch: Hiểu đúng về giá tr của nhà văn

Alice Munro) Ông nhận đ nh bà hoàn toàn xứng đáng là “Bậc thầy của những bí ẩn

n i trái tim con người” Michael đưa ra các dẫn chứng để khẳng đ nh sự khác biệt trong những sáng tác của Munro: “I don’t know another writer better able to chart the intricacies of human beings, the incredible complexity and ambiguity of emotions.” [18] (T m d ch: Không ai có thể làm tốt h n Alice Munro trong việc phân lo i những phức t p của tâm hồn, những m hồ của cảm xúc) Michael cũng

đề cập tới một phư ng diện khác trong sáng tác văn chư ng của Alice Munro, đó là

bà luôn tập trung vào những “mớ hỗn độn” xung quanh cuộc sống con người Tác giả bài viết cho rằng: “Munro is a master of the mystery that resides in the human heart Few experiences are more satisfying to a reader than to see a character do something utterly surprising and then realize that it was the only thing that the character could possibly have done In Munro’s stories, you don’t know what’s going to happen to people - just as in life ” [18] (T m d ch: Munro là bậc thầy của

những bí ẩn nằm sâu trong trái tim con người Ít có kinh nghiệm nào làm hài lòng người đọc h n là nhìn thấy nhân vật làm điều gì đó hoàn toàn bất thường và sau đó nhận ra rằng đó là điều duy nhất mà nhân vật có thể làm Trong những truyện ngắn của Munro, b n không thể đoán biết trước điều gì sẽ xảy ra với nhân vật - cũng giống như trong cuộc sống)

Nhằm hiểu rõ về c duyên và lý do mà Munro đến với con đường sáng tác truyện ngắn, t p chí The Atlantic của Mỹ đã sắp xếp cuộc phỏng vấn với chính nhà văn vào năm 2013 T i đó, bà chia sẻ lý do t i sao l i gắn bó ngòi viết của mình vào thể lo i truyện ngắn cũng như cách bà tiếp cận các chủ đề trong sáng tác Nhà văn cũng giải thích t i sao bà không bao giờ lập kế ho ch cho việc sáng tác một câu chuyện nào đó: “You know, I'm not sure why this has happened, because when I'm writing a story, I don't really analyze it But once I've got the story finished and I begin doing things with it, I think that in many ways what I've written breaks all the rules of the short story ” [28] (T m d ch: B n biết đấy, tôi không chắc điều đó (việc viết truyện) đã xảy ra như thế nào, bởi vì khi tôi đang viết một truyện ngắn, tôi không rảnh rỗi đi phân tích nó Nhưng một khi tôi đã viết xong và bắt đầu phân tích, tôi nghĩ rằng, theo nhiều cách, những gì tôi viết ra đã phá vỡ tất cả các quy tắc của truyện ngắn)

Về tập truyện ngắn Runaway (Trốn chạy) của nhà văn Alice Munro, sau khi

tìm hiểu, chúng tôi thấy tác phẩm cũng nhận được sự đón nhận và phê bình tích cực trên những trang báo/ t p chí nước ngoài

Bài viết Reviews Runaway (T m d ch: Giới thiệu tập truyện ngắn Trốn chạy)

của Maureen Garvie (2004) khen ngợi sự phong phú trong quan sát cuộc sống của nhà văn Munro: “Munro has a genius for evoking the particular and peculiar atmosphere of relationships, their unspoken pressures and expectations ” [25] (T m

d ch: Munro có một thiên tài để gợi lên bầu không khí đặc biệt và độc đáo của các mối quan hệ con người, những áp lực và mong đợi không thể nói ra của chúng)

Maureen khẳng đ nh sức hấp dẫn của tập truyện ngắn Trốn chạy là ở những khoảng

trống và nhảy vọt của thời gian Ngoài ra, nhà phê bình cũng đánh giá cao giọng

điệu trong tập truyện ngắn Trốn chạy của Alice Munro: “Munro's tone can be

bracingly dry She has no time for those implausible feats of memory often enacted

by fictional protagonists; she simply tells us, with unhesitating naturalness, about her characters' early lives, including many things which they themselves will later remember differently, if at all ” [25] (T m d ch: Giọng điệu trong truyện ngắn Munro có thể khá l nh lùng Bà không dành cho các nhân vật thời gian để tự trình bày những kí ức phức t p của mình, mà chỉ đ n giản kể với độc giả về quá khứ của nhân vật, bao gồm rất nhiều thứ mà họ (nhân vật) sau đó sẽ hồi tưởng l i theo một

cách hoàn toàn khác) Hay bài viết Alan Hollinghurst enjoys Alice Munro's masterclass in the short - story form, Runaway (T m d ch: Alan Hollinghurst thưởng thức kĩ thuật viết bậc thầy của Alice Munro trong tập truyện ngắn Trốn chạy) được viết bởi Alan Hollinghurst năm 2005 đã đánh giá cao giọng điệu của

Munro trong các câu chuyện được kể

Ngoài ra, báo chí Việt Nam cũng bắt đầu d ch và giới thiệu các bài viết về nữ nhà văn người Canada Alice Munro Chẳng h n Phùng Hoài Ngọc đã d ch bài phê

bình của tác giả Garan Holcombe: Alice Munro, một truyện ngắn có sức mạnh của nhiều tiểu thuyết, theo đó khẳng đ nh truyện ngắn trong quan niệm của Munro là

một hình thức nghệ thuật chứ không phải là “người bà con nghèo của một cuốn tiểu thuyết ” [21] Và “Tất cả mọi thứ trong tiểu thuyết Alice Munro đều đượm vẻ mỉa mai Có khả năng thất b i, hy vọng, chuộc lỗi và tuyệt vọng, nhưng chỉ có khả năng

và gợi ý Không có gì là cố đ nh bao giờ, không có gì được khép l i hoặc đóng cửa hẳn Đó là cách xử lý sự không hoàn hảo của cuộc sống và sự thất b i của nó để phù hợp với sự nh y cảm của chúng ta hay m tưởng viển vông, rằng Munro đ t được

sự vĩ đ i ” [21]

Hay bài viết Alice Munro – Nhà văn của những thị trấn nhỏ (Hải Ngọc d ch)

của nhà phê bình Margaret Atwood (2013) cho chúng ta thấy cái nhìn tổng quan về những kiểu lo i không gian mà Alice Munro thường xuyên xây dựng trong truyện ngắn của mình Margaret cho rằng: “Những chủ đề giản d , thường thấy trong cuộc sống được thể hiện bằng lối viết dụng công ở chi tiết - dù chỉ miêu tả những câu

chuyện hàng ngày, các chi tiết khi qua tay Munro đều tỏa sáng; và sắc nét ở nhân vật ” [17] Tác giả một lần nữa đề cao tài năng của Munro ở thể lo i truyện ngắn Giải thưởng Nobel mà Munro đã nhận với nhà phê bình là điều đáng ghi nhận cho những lao động sáng t o miệt mài của nữ văn sĩ người Canada

Hoàng Uy - Phúc Duy cũng có những đánh giá về cảm hứng sáng tác của nhà

văn Munro trong bài Bậc thầy truyện ngắn Alice Munro đoạt giải Nobel Văn học

2013 (2013) [19] Các tác giả nhận đ nh mọi quyết đ nh lựa chọn bối cảnh trong tác

phẩm văn chư ng của Munro đều ch u tác động từ miền đất quê hư ng Ontario của

bà

Tác giả Hoàng Anh thì l i b ấn tượng bởi văn phong chân thực và giản d nhưng vẫn tế nh , sâu sắc trong truyện ngắn của truyện ngắn Munro Trên t p chí

Văn hóa, tác giả có bài viết: Nữ hoàng truyện ngắn Alice Munro thể hiện đánh giá

về văn phong đặc trưng của nhà văn Munro, đó là tập trung vào việc tìm hiểu thế giới cuộc sống bình d chân chất nhưng đầy vấn đề mâu thuẫn [16]

Một dấu hiệu cho thấy nữ nhà văn Alice Munro đang dần nhận được sự quan tâm từ giới nghiên cứu, học thuật; là việc bắt đầu có những luận văn, luận án thực hiện các đề tài về truyện ngắn Alice Munro Điển hình là sinh viên Trần Th Hiền

trong khóa luận tốt nghiệp năm 2016 với đề tài Nhân vật mảnh vỡ trong Trốn chạy của Alice Munro đã tập trung khai thác kiểu nhân vật mảnh vỡ qua ba biểu hiện: phi

trung tâm nhân vật, thủ pháp mờ hóa, sự phức hợp bản thể Đây chính là kiểu nhân vật/ cách khắc họa nhân vật đặc trưng của văn học hậu hiện đ i

Có thể nói, những đánh giá, nhận đ nh của người đi trước đã góp phần giúp chúng tôi bước đầu tiếp cận với những đặc trưng c bản trong sáng tác của Alice Munro Tuy nhiên, theo chúng tôi tìm hiểu, cho đến nay vẫn chưa có một công trình nghiên cứu nào đi sâu để phân tích những nét đặc trưng và đặc sắc trong thế giới nghệ thuật của bà, từ đó làm nổi bật v thế của nhà văn Munro trên diễn đàn văn học Đó chính là khoảng trống đầy tiềm năng đề đề tài của chúng tôi có thể tập trung khai thác

3 ối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.1 ối tượng nghiên cứu

Đối tượng khảo sát của khóa luận chính là đặc điểm của thế giới nghệ thuật trong truyện ngắn Alice Munro, tập trung vào các phư ng diện chính là: thế giới nhân vật, không gian và thời gian nghệ thuật trong truyện ngắn Alice Munro

3.2 Phạm vi nghiên cứu

Ph m vi nghiên cứu của đề tài này là tập truyện ngắn Trốn chạy (Trần Th

Phư ng Lan d ch, NXB Văn học, 2012) Đây chính là tác phẩm giúp nhà văn giành được giải Nobel văn chư ng năm 2013 danh giá

4 Phương pháp nghiên cứu

Để tiến hành thực hiện đề tài này, tôi đã sử dụng những phư ng pháp nghiên cứu chủ yếu là: phư ng pháp thống kê, phân lo i; phư ng pháp phân tích, tổng hợp

Phư ng pháp thống kê, phân lo i: giúp chúng tôi phân lo i các đặc điểm về kiểu d ng nhân vật, không gian và thời gian nghệ thuật xuất hiện trong truyện ngắn của Alice Munro

Phư ng pháp phân tích, tổng hợp: giúp chúng tôi vừa đi sâu nghiên cứu thế giới nghệ thuật của Alice Munro vừa hệ thống, tổng hợp kết quả để chứng minh cho các luận điểm của bài nghiên cứu này

Chư ng 2: Thế giới nhân vật trong truyện ngắn Alice Munro

Chư ng 3: Không gian và thời gian nghệ thuật trong truyện ngắn Alice Munro

NỘI DUNG

ƢƠN 1

ON ƢỜN V O Ế GIỚI NGHỆ THUẬT CỦA NỮ N VĂN

ALICE MUNRO 1.1 Lý thuyết về thế giới nghệ thuật

1.1.1 Khái niệm thế giới nghệ thuật

Tác phẩm văn học có thể ví như một khu vườn sáng t o nghệ thuật riêng biệt

mà ở đó, tác giả và b n đọc có mối quan hệ mật thiết, bổ trợ lẫn nhau t o ra chỉnh thể thống nhất về cả nội dung lẫn hình thức Bởi lẽ, mục đích của tất cả những người cầm bút khi sản phẩm cuối cùng được hình thành là cuốn sách được đến tay

b n đọc và được b n đọc đón nhận, đồng sáng t o để thông qua đó hiểu h n về tư tưởng, tình cảm mà người nghệ sĩ gửi gắm vào đứa con tinh thần của mình Tìm hiểu về thế giới hình tượng được xây dựng, sáng t o trong văn bản nghệ thuật tức là đang trực tiếp bàn luận về thế giới nghệ thuật của tác phẩm văn học đó Vì vậy để

đ nh nghĩa về thế giới nghệ thuật trong văn học, giới phê bình văn chư ng đã đưa ra nhiều khái niệm khác nhau, được nhìn nhận ở các khía c nh, cấp độ khác nhau

Theo Từ điển thuật ngữ văn học, khái niệm về thế giới nghệ thuật được hiểu

như sau: “Thế giới nghệ thuật là khái niệm chỉ tính chỉnh thể của sáng tác nghệ thuật Thế giới nghệ thuật nhấn m nh rằng: sáng tác nghệ thuật là một thế giới riêng được sáng t o ra theo các nguyên tắc tư tưởng, khác với thế giới thực t i vật chất hay thế giới tâm lý của con người, mặc dù nó phản ánh các thế giới ấy Thế giới nghệ thuật có không gian riêng, thời gian riêng, có quy luật tâm lý riêng, có quan hệ

xã hội riêng, quan niệm đ o đức, thang bậc giá tr riêng Như vậy, khái niệm thế giới nghệ thuật giúp ta hình dung tính độc đáo về tư duy nghệ thuật của sáng t o nghệ thuật có cội nguồn trong thế giới quan, văn hoá chung, văn hoá nghệ thuật và

cá tính sáng t o của nghệ sĩ ” [5, tr.303]

Trong cuốn Con đường đi vào thế giới nghệ thật của nhà văn, Nguyễn Đăng

M nh đưa ra quan điểm: “Thế giới nghệ thuật của nhà văn hiểu đúng nghĩa của nó

là một chỉnh thể, đã là chỉnh thể tất phải có cấu trúc nội t i theo những nguyên tắc

thống nhất cũng có nghĩa là quan hệ nội t i giữa các yếu tố phải có tính quy luật ” [9, tr.78] Với đ nh nghĩa này, thế giới nghệ thuật đã được xác đ nh như một đối tượng nhưng việc xây dựng thành mô hình vẫn nằm trong giai đo n chưa hoàn chỉnh

Giáo trình Lý luận văn học - tập 2 do Trần Đình Sử chủ biên cũng đã đưa ra

khái niệm: “Gọi bằng thế giới nghệ thuật bởi vì đó là cấu t o đặc biệt, có sự thống nhất không tách rời, vừa có sự phản ánh thực t i, vừa có sự tưởng tượng sáng t o của tác giả, có sự khúc x thế giới bên trong của nhà văn Thế giới này chỉ có trong tác phẩm và trong tưởng tượng nghệ thuật…Thế giới nghệ thuật là thế giới tư

tưởng, thế giới thẩm mỹ, thế giới tinh thần của con người” [13, tr.82] Và “Một thế

giới nghệ thuật nhất đ nh với tư cách là hệ thống không chỉ đặc trưng cho tác phẩm

đó, mà còn đặc trưng cho cả nhà văn nói chung… Nghiên cứu cấu trúc của thế giới nghệ thuật vừa cho ta hiểu hình tượng nghệ thuật trong tác phẩm, quan niệm của tác giả về thế giới, vừa có thể khám phá thế giới bên trong ẩn kín của nhà văn, cái thế giới chi phối sự hình thành phong cách nghệ thuật” [13, tr.83]

Ngoài ra, tác giả Hoàng Th Thanh Nhàn khi đi nghiên cứu về những sáng tác của Mai Văn Phấn tổng kết như sau: “Thế giới nghệ thuật là thế giới hình tượng được sáng t o, xây dựng nên trong tác phấm nghệ thuật theo những nguyên tắc tư tưởng – thẩm mĩ nhất đ nh của người nghệ sĩ Đó là một chỉnh thể nghệ thuật sống động, cảm tính, được xây cất bằng vật liệu ngôn từ và các phư ng thức, phượng tiện nghệ thuật đặc thù Là đứa con tinh thần của nghệ sỹ, thế giới nghệ thuật luôn hàm chứa và thể hiện quan niệm riêng của người nghệ sỹ về thế giới, con người và bản thân sự sáng t o Đó không phải là một thế giới tĩnh mà là một thế giới động, phản ánh những biến chuyển tinh vi và phức t p trong tư tưởng của người nghệ sĩ ” [11, tr.23]

Như vậy, có thể nói, thế giới nghệ thuật trong văn học là một ph m trù nhận được rất nhiều sự quan tâm của các nhà nghiên cứu Đi vào tìm hiểu thế giới nghệ thuật của một tác phẩm nào đó tức là đi xác lập điểm tựa lí trí và tình cảm của nhà văn, đồng thời tìm hiểu các qui luật sáng t o của tác giả, quan niệm nghệ thuật, thế

giới nhân sinh mà người nghệ sĩ đã phác họa Sau khi tham khảo từ những ý kiến trên, trong bài viết này, chúng tôi chọn cách hiểu như sau: Thế giới nghệ thuật là thế giới riêng mà nhà văn sáng t o ra, bao gồm toàn bộ nội dung và hình thức nằm trong một chỉnh thể thẩm mĩ – tác phẩm văn học, được xây dựng bởi những nguyên tắc, tư tưởng, cá tính sáng t o chủ quan của nhà văn Thế giới ấy được xem như hình bóng của thế giới vật chất nhưng không hẳn là thế giới vật chất Nghiên cứu về thế giới nghệ thuật sẽ giúp b n đọc và tác giả hòa quyện để khám phá bản chất của cuộc sống và bản ngã con người

1.1.2 Cấu trúc cơ bản của thế giới nghệ thuật

Thế giới nghệ thuật bao gồm tất cả những yếu tố trong tác phẩm văn học, nghĩa là có bao nhiêu yếu tố cấu thành nên tác phẩm thì có bấy nhiêu yếu tố của thế giới nghệ thuật

1.1.2.1 Nhân vật

Nhân vật là khái niệm không chỉ được dùng trong văn chư ng mà nó còn sử dụng như một thuật ngữ thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau Nhưng ở ph m vi khóa luận này, chúng tôi xin đề cập đến khái niệm nhân vật trong tác phẩm văn học

Nhân vật văn học là con người được nhà văn miêu tả trong tác phẩm bằng phư ng tiện văn học Những con người này có thể được miêu tả kỹ hay s lược, sinh động hay không rõ nét, xuất hiện một hay nhiều lần, thường xuyên hay từng lúc, giữ vai trò quan trọng nhiều, ít hoặc không ảnh hưởng nhiều lắm đối với tác phẩm Nhân vật văn học có thể là con người có tên (như Th ch Sanh, Lý Thông, Lưu B ,…), có thể là những người không có tên (như người đàn bà hàng chài, bé bán diêm,…) hoặc có thể được tác giả gọi bằng đ i từ nhân xưng nào đó (th , hắn, y,…) Tên tuổi của nhà văn thường được gắn liền với tên tuổi của những nhân vật điển hình trong tác phẩm của họ

Chính vì lẽ đó, giáo trình Lý luận văn học (Phư ng Lựu chủ biên) đã đ nh

nghĩa rằng: “Nói đến nhân vật văn học là nói đến con người được miêu tả thể hiện trong tác phẩm, bằng phư ng tiện văn học.” [8, tr.42] Theo đó, nhân vật trong tác phẩm văn học có thể được sử dụng một cách công khai, có nghĩa là nhân vật có

nguồn gốc, tên tuổi, lí l ch rõ ràng; cũng có thể được sử dụng một cách ẩn dụ, chỉ một hiện tượng nghệ thuật ước lệ có dấu hiệu nhận ra

Giáo trình Lý luận văn học do giáo sư Hà Minh Đức chủ biên l i đưa ra ý

kiến: “Nhân vật văn học là một hình tượng nghệ thuật mang tính ước lệ, đó không phải là sự sao chụp đầy đủ mọi chi tiết biểu hiện của con người mà chỉ là sự thể hiện con người qua những đặc điểm điển hình về tiểu sử, nghề nghiệp, tính cách…

Và cần chú ý thêm một điều: thực ra khái niệm nhân vật thường được quan niệm với một ph m vi rộng h n nhiều, đó không chỉ là con người, những con người có tên hoặc không tên, được khắc họa sâu đậm hoặc chỉ xuất hiện thoáng qua trong tác phẩm, mà còn có thể là sự vật, loài vật khác ít nhiều mang bóng dáng, tính cách con người… Cũng có khi đó không phải là những con người, sự vật cụ thể mà chỉ là một hình tượng con người về con người hoặc có liên quan tới con người, được thể hiện nổi bật trong tác phẩm ” [3, tr.126]

Theo tác giả L i Nguyên Ân trong 150 thuật ngữ văn học thì: “Nhân vật văn

học là một trong những khái niệm trọng tâm để xem xét sáng tác của nhà văn, một khuynh hướng trường phái hay dòng phong cách Nhân vật văn học là một hiện tượng nghệ thuật về con người, một trong những dấu hiệu về sự tồn t i toàn vẹn của con người trong nghệ thuật ngôn từ Bên c nh con người, nhân vật văn học có khi còn là các con vật, các loài cây, các sinh thể hoang đường được gán cho những đặc điểm giống con người ” [1, tr.32] Trong khái niệm này nhân vật được xem xét trong mối tư ng quan với cá tính sáng t o, phong cách nhà văn và trường phái văn học Nhân vật văn học là một trong những yếu tố t o nên phong cách nhà văn và màu sắc riêng của một trường phái văn học

Dù có rất nhiều đ nh nghĩa khác nhau nhưng c bản tất cả các nhà nghiên cứu đều có những nhận đ nh chung về nhân vật văn học như sau:

Thứ nhất, nhân vật văn học là kết quả của một quá trình khám phá, chiêm nghiệm Nó là sản phẩm từ sự tổng hợp, nhào nặn của nhà văn Cũng do thế, nhân vật mang dấu ấn của cá nhân sáng t o ra nó

Thứ hai, nhân vật thực chất là hình ảnh ẩn dụ của con người, được tác giả xây dựng nhằm làm phư ng tiện dẫn dắt độc giả bước vào một thế giới riêng của đời sống

Thứ ba, các nhân vật được xây dựng nên đều mang nhiệm vụ c bản là cầu nối để nhà văn khái quát hiện thực

Thứ tư, thông qua các hình tượng nhân vật, tác giả thể hiện nhận thức của cá nhân về một vấn đề, một hình tượng,… của hiện thực

Trong thế giới nghệ thuật của tác phẩm, nhân vật giữ vai trò trung tâm Mọi miêu tả, cảm nhận, bình xét, đánh giá… về hiện thực đời sống của tác giả đều biểu hiện hết thảy ở n i nhân vật

1.1.2.2 Không gian nghệ thuật

Giáo sư Trần Đình Sử đã giải thích khái niệm này như sau: “Không gian nghệ thuật là hình thức tồn t i cùng thế giới nghệ thuật Nó là sản phẩm sáng t o của nghệ sĩ nhằm biểu hiện con người và thể hiện một quan niệm nhất đ nh về cuộc sống ” [6, tr.88]

Trong cuốn Từ điển thuật ngữ văn học của Lê Bá Hán thì có cách hiểu:

“Không gian nghệ thuật là hình thức bên trong của hình tượng nghệ thuật thể hiện tính chỉnh thể của nó ” [5, tr.162]

Và Từ điển Wiki lí giải về không gian nghệ thuật như sau: “Không gian nghệ

thuật là hình thức bên trong của hình tượng nghệ thuật thể hiện tính chỉnh thể của

nó Sự miêu tả, trần thuật trong nghệ thuật bao giờ cũng xuất phát từ một điểm nhìn, diễn ra trong trường nhìn nhất đ nh, qua đó thế giới nghệ thuật cụ thể, cảm tính bộc

lộ toàn bộ quảng tính của nó: cái này bên c nh cái kia, liên tục, cách quãng, tiếp nối, cao, thấp, xa, gần, rộng, dài, t o thành viễn cảnh nghệ thuật Không gian nghệ thuật gắn với cảm thụ về không gian, nên mang tính chủ quan Ngoài không gian vật thể,

có không gian tâm tưởng Do vậy không gian nghệ thuật có tính độc lập tư ng đối, không quy được vào không gian đ a lí Không gian nghê thuật trong tác phẩm văn học có tác dụng mô hình hoá các mối liên hệ của bức tranh thế giới như thời gian,

xã hội, đ o đức, tôn ti trật tự Không gian nghệ thuật có thể mang tính đ a điểm, tính

phân giới – dùng để mô hình hóa các ph m trù thời gian như bước đường đời, con đường cách m ng Không gian nghệ thuật có thể mang tính cản trở, để mô hình hóa các kiểu tính cách con người Không gian nghệ thuật có thể là không có tính cản trở, như trong cổ tích, làm cho ước m , công lí được thực hiện dễ dàng Ngôn ngữ của không gian nghệ thuật rất da d ng và phong phú

Các cặp ph m trù cao – thấp, xa – gần, rộng – hẹp, cong – thẳng, bên này – bên kia, vững chắc – bấp bênh, ngay – lệch,… đều được dùng để biểu hiện các

ph m vi giá tr phẩm chất của đời sống xã hội Không gian nghệ thuật chẳng những cho thấy cấu trúc nội t i của tác phẩm văn học, các ngôn ngữ tượng trưng, mà còn cho thấy quan niệm về thế giới, chiều sâu cảm thụ của tác giả hay của một giai đo n văn học Nó cung cấp c sở khách quan để khám phá tính độc đáo cũng như nghiên cứu lo i hình của các hình tượng nghệ thuật” [32]

Tóm l i, không gian nghệ thuật là hình thức tồn t i của hình tượng nghệ thuật Nó được xây dựng dựa trên không gian thật thông qua ngôn ngữ của nhà văn

để thể hiện cái nhìn của họ về thế giới Trong không gian này có sự tồn t i của nhân vật, là bối cảnh để nhân vật bộc lộ suy nghĩ, tính cách, cảm nhận của mình Không gian nghệ thuật thống nhất nhưng không đồng nhất với không gian vật chất khách quan của con người

1.1.2.3 hời gian nghệ thuật

Về Thời gian nghệ thuật hiện nay có nhiều cách đ nh nghĩa khác nhau Dưới quan điểm của Từ điển thuật ngữ văn học thì thời gian nghệ thuật là

“Hình thức nội t i của hình tượng nghệ thuật thể hiện tính chỉnh thể của nó Cũng như không gian nghệ thuật, sự miêu tả trần thuật trong văn học nghệ thuật bao giờ cũng xuất phát từ một điểm nhìn nhất đ nh trong thế giới Và cái được trần thuật bao giờ cũng diễn ra trong thời gian, được biết qua thời gian trần thuật Sự phối hợp của hai yếu tố thời gian này t o thành thời gian nghệ thuật, một hiện tượng ước lệ chỉ có trong thế giới nghệ thuật Khác với thời gian khách quan được đo bằng đồng

hồ và l ch, thời gian nghệ thuật có thể đảo ngược, quay về quá khứ, có thể bay vượt tới tư ng lai xa xôi, có thể dồn nén một khoảng thời gian dài trong chốc lát, l i có

thể kéo dài cái chốc lát thành vô tận Thời gian nghệ thuật được đo bằng nhiều thước đo khác nhau, bằng sự lặp l i đều đặn của các hiện tượng đời sống được ý thức: Sự sống, cái chết, gặp gỡ, chia tay, mùa này, mùa khác, t o nên nh p điệu trong tác phẩm Như vậy, thời gian nghệ thuật gắn liền với tổ chức bên trong của hiện tượng nghệ thuật Khi nào ngòi bút nghệ sĩ ch y theo diễn biến sự kiện thì thời gian trôi nhanh khi nào dừng l i miêu tả chi tiết thì thời gian chậm l i

Thời gian nghệ thuật thể hiện sự tự cảm thấy của con người trong thế giới

Có thời gian nghệ thuật không tách rời với chuỗi biến cố cốt truyện như cổ tích, có thời gian nghệ thuật xây dựng trên dòng tâm tr ng và ý thức như tiểu thuyết, có tác phẩm dừng l i chủ yếu trong quá khứ, khép kín trong tư ng lai, có thời gian nghệ thuật “trôi” trong các diễn biến sinh ho t, có thời gian nghệ thuật gắn với các vận động của thời đ i, l ch sử, l i có thời gian nghệ thuật có tính “vĩnh viễn”, đứng ngoài thời gian như thần tho i Thời gian nghệ thuật phản ánh sự cảm thụ thời gian của con người trong từng thời kì l ch sử, từng giai đo n phát triển, nó cũng thực hiện sự cảm thụ độc đáo của tác giả về phư ng thức tồn t i của con người trong thế giới Trong thế giới nghệ thuật, thời gian nghệ thuật xuất hiện như một hệ quy chiếu

có tính tiêu đề được giấu kín để miêu tả đời sống trong tác phẩm, cho thấy đặc điểm

tư duy của tác giả ” [6, tr.322-323]

Tìm hiểu thời gian nghệ thuật qua lăng kính của tự sự học, Genette đã đ nh nghĩa: “Thời gian nghệ thuật là một chuỗi thời gian kép, có thời gian của cái được

kể l i và thời gian của truyện kể, tức là thời gian của cái được biểu đ t và thời gian

của cái biểu đ t ” [6, tr.11] Lý thuyết Tự sự học quan tâm đặc biệt đến độ chênh

lệch giữa thời gian sự kiện và thời gian trần thuật Thời gian trần thuật chính là thời gian của truyện kể, đó là thời gian của trật tự các sự kiện đã được phân bố l i trong truyện do sắp xếp chủ quan của người kể chuyện Thời gian trần thuật có thể là thời gian theo tiến trình khách quan hoặc cũng có thể miêu tả gián đo n, cách quãng như trong các tiểu thuyết chư ng hồi Nó không tuân theo các quy luật của thời gian vật

lí mà được tái t o bởi người kể chuyện

Đối với thời gian được trần thuật, tức là thời gian của các sự kiện được miêu

tả, là thời gian của sự kiện được nói tới, nó bao gồm các lo i sau: Thời gian sự kiện, thời gian nhân vật, thời gian thiên nhiên, thời gian sinh ho t, thời gian phong tục, thời gian xã hội, l ch sử, thời gian huyền ảo, siêu thực Thời gian được trần thuật xem như là một hiện tượng vô h n bởi việc tái hiện dài ngắn, có thể một phút trong đời hoặc vài chục năm, một đời người,… tùy vào ngòi bút của mỗi nhà văn

Sự khác nhau giữa thời gian trần thuật và thời gian được trần thuật thể hiện ở

ba mặt: trật tự thời gian, tốc độ thời gian và tần suất thời gian Trật tự thời gian theo Genette là nghiên cứu mối quan hệ giữa trình tự thời gian tiếp nối các sự kiện trong câu chuyện với trình tự thời gian giả được sắp xếp trong trần thuật Giữa thời gian trần thuật và thời gian biên niên thường không có sự tư ng thích thì gọi là sự sai trật thời gian/ sự sai trật niên biểu Sự sai trật thời gian gồm hai lo i là đảo thuật và dự thuật Đảo thuật là miêu tả những sự kiện đã xảy ra trước thời điểm của câu chuyện Ngược l i, dự thuật sẽ kể l i một sự kiện đã diễn ra trong tư ng lai trước thời điểm chính xác xảy ra sự kiện đó Còn tốc độ là khoảng cách giữa thời gian trần thuật và thời gian chuyện Tần suất là tư ng quan giữa số lần sự kiện phát sinh và số lần kể

Trong thế giới nghệ thuật, không gian và thời gian nghệ thuật chính là phông nền, là bối cảnh cho thế giới giả lập của nhà văn Trên cái phông nền đó, các nhân vật hiện ra, đối tho i, phát sinh mâu thuẫn, biến đổi tính cách, trình diễn số phận,…

Từ đó, cảm quan về hiện thực và con người của tác giả được bộc lộ ra một cách tự nhiên và sinh động nhất

1.1.2.4 Ngôn ngữ, giọng điệu

Ngôn ngữ văn chư ng luôn là yếu tố đầu tiên thu hút độc giả Nhà văn sáng

t o nên tác phẩm bằng cách chọn lọc, trau chuốt trong thế giới ngôn ngữ đa d ng của loài người Người đọc có nhiệm vụ khai phá lớp ngôn ngữ ấy để kh i gợi lên cái hay, cái đẹp, hình thành nên tư tưởng, xúc cảm cho tác phẩm văn học Ngôn ngữ

là miền đất rộng lớn để người nghệ sĩ sáng t o văn chư ng thoải mái khai thác, bộc

lộ tài năng và cá tính sáng t o của riêng mình Chính vì vậy, giáo trình Lý luận văn học có nhận đ nh: “Ngôn từ trong tác phẩm văn học là một kiểu lời nói nghệ thuật

do nhà văn sáng t o nên trên c sở sản phẩm ngôn ngữ của một xã hội mà ông ta tiếp thu được Lời văn nghệ thuật chính là đối tượng của một sự phân tích văn học ” [8, tr.57]

Cùng với ngôn ngữ thì giọng điệu lời văn cũng đem l i hiệu quả thẩm mỹ sâu sắc thể hiện sắc điệu đa d ng của đời sống Thông qua giọng điệu, người đọc sẽ hiểu sâu sắc h n về bề sâu thế giới nội tâm nhân vật, những trăn trở, suy tư, thái độ của tác giả về những hiện tr ng, vấn đề trong cuộc sống Qua ngôn ngữ, giọng điệu, thế giới nghệ thuật trong tác phẩm sẽ thể hiện rõ cá tính sáng t o, phong cách nghệ thuật riêng của nhà văn

1.2 Alice Munro – con người và hoạt động văn chương

1.2.1 Nữ nhà văn tài năng của “xứ tuyết” anada…

Alice Munro tên khai sinh là Alice Ann Laidlaw, sinh ngày 10 tháng 7 năm

1931 t i bang Ontario của Canada Xuất thân trong gia đình nông dân, cha bà là Robert Eric Laidlaw (1901 - 1976) - người chuyên chăn nuôi cáo và mẹ là Anne Clarke Chamney Laidlaw (1898 - 1959), một cựu giáo viên Trước đây, cha của Munro từng là người đánh cá, thợ săn,… Nhưng khi Alice ra đời, ông đã chuyển sang làm “thủ lĩnh” của những đàn cáo Tuy vậy, vì bắt đầu khá muộn cộng với vốn liếng đầu tư rất ít nên nông tr i đó mau chóng thất b i Còn bà Anne – mẹ của Alice

l i là một phụ nữ chứa đầy tham vọng và quyết tâm Tuổi trẻ của bà trải qua những tháng năm rực rỡ, cuồng nhiệt và sống đúng với đam mê của mình Bà ấy đã cố thoát khỏi trang tr i của cha mẹ, n i mà ông bà ngo i của Alice Munro đã rất mong muốn con gái ở l i và làm việc miễn phí cho đến khi cô ấy kết hôn Nhưng bà Anne

tự bỏ học, sau đó đi d y học ở Ontario và Alberta từ năm 1919 đến ngày 28 tháng 7 năm 1927 cho đến khi kết hôn Sau khoảng thời gian làm việc, Anne Chamney đã tiết kiệm được một số vốn cùng với khoản tiền thế chấp do cha mẹ giữ, để thiết lập trang tr i của vợ chồng họ Dù trang tr i không duy trì lâu nhưng qua đó để thấy được bản lĩnh của một người phụ nữ nhiệt huyết như thế nào Và con bà – nhà văn Alice Munro cũng phần nào thừa hưởng được sự máu lửa ấy, chính vì vậy ngày nay

mới xuất hiện trên văn đàn văn học thế giới một tác giả văn chư ng tài năng đến thế

Hành trình di cư đến vùng Ontario của dòng họ nhà Laidlaw trải qua nhiều giai đo n Các thành viên trong gia đình của cha Alice Munro đã di cư đến Upper Canada từ Ettrick Ettrick Valley trên biên giới Scotland vào năm 1818, là một trong

số những người di dân đến đ nh cư ở châu Mỹ tìm kiếm đất đai và c hội mới sau cuộc chiến Napoleon Các thành viên gia đình Laidlaw đ nh cư ở phía tây York (bây giờ là Toronto) t i Halton Township và bắt đầu trồng trọt Sau đó họ gia nhập cùng với gia đình William Laidlaw - người đã di cư đến Illinois nhưng qua đời ở đó Sau

đó lần lượt di chuyển về phía tây trong những năm đầu của thập kỷ 1850 vì đất đai của họ ở Huron Tract of Canada West (nay là Ontario) gần Hồ Huron trong khu vực xung quanh Goderich trong th trấn Morris Họ Laidlaw này là những người đ nh cư đầu tiên ở Ontario

Munro bắt đầu học năm 1937 t i trường Lower Town School và trải qua hai năm ở đó, hoàn thành lớp 1 và lớp 3 Tuy nhiên, bắt đầu vào mùa thu năm 1939, là lúc bắt đầu lên lớp 4 bà theo học t i trường Wingham – “n i cần đi bộ hàng ngày dưới ba cây số, đi qua Lower Town, qua cầu Lower Town tới Wingham và qua thành phố đến trường” Khi còn đang học lớp 5 Munro nhận được học bổng hai năm

t i trường Đ i học Western Ontario ở London, có bằng tiếng Anh cao nhất đối với bất kỳ sinh viên nào đã nộp đ n ở đó Năm 1950, bà bắt đầu sáng tác văn chư ng và tác phẩm đầu tiên của Munro được xuất hiện trong Folio - t p chí văn học đ i học Năm 1951, Munro kết hôn với James Munro - con trai cả của một kế toán cao cấp

t i cửa hàng bách hóa ở Toronto Sau khi đám cưới, bà cùng chồng rời Ontario và chuyển đến Vancouver Vào năm 1963, bà và người chồng James đã mở hiệu sách đầu tiên ở Victoria Trong một cuộc phỏng vấn, nhà văn đã chia sẻ thú v về ngày đầu tiên mở cửa họ đã kiếm được $175 Hiệu sách của Munro vẫn tiếp tục phát triển cho đến năm 2014 khi James Munro về hưu và chuyển giao quyền sở hữu cho các nhân viên làm việc lâu năm Munro tập trung cho việc nội trợ và nuôi ba cô con gái Nhưng đến năm 1972, bà và James li d Sau cuộc hôn nhân thất b i, Alice Munro

quyết đ nh quay trở về quê nhà Western Ontario và tập trung cho sự nghiệp văn chư ng Năm 1973, cô rời British Columbia để chuyển sang Ontario Đ nh cư l i ở London, cô bước đầu chuyển sang Toronto để d y viết sáng t o t i Đ i học York Đến năm 1976, nhà văn Munro tái hôn với Gerald Fremlin, một nhà đ a lý đồng thời cũng là b n học trước đây Họ dọn về Clinton sinh sống cho đến bây giờ Khi được hỏi về hai cuộc hôn nhân đã trải qua, Munro đã thú nhận nhiều sự thật và có lẽ là kỉ niệm đáng nhớ của cuộc đời bà Munro gặp người chồng đầu tiên của bà, James Munro, t i thư viện đ i học Bà luôn đói bụng khi ở trường đ i học vì bà không đủ tiền để ăn Ông James đang ăn kẹo b c hà bọc sô cô la Ông đã làm r i trên sàn nhà

và nhìn xung quanh trước khi nhặt nó lên và ăn, để đảm bảo không ai thấy ông ăn một thứ đã r i xuống đất Alice nhìn ông và nói: “Tôi sẽ ăn nó” Hay với người chồng thứ hai - Gerald Fremlin, tình duyên của họ cũng bắt đầu trong trường đ i học Alice đã đi xe buýt với b n gái của Fremlin Cô gái này đã kể cho bà nghe rất nhiều chuyện về Fremlin và bà từng nghĩ rằng đó cô ấy là cô gái may mắn nhất thế giới Về sau, có lẽ chính Alice Munro là cô gái mà bà đã từng nghĩ

Cuộc đời của nhà văn người Canada này đã bước qua khá nhiều những thăng trầm và đủ mọi trải nghiệm để có cái nhìn sâu sắc h n về đời sống Chính với tâm

lý đó đã tác động không nhỏ vào những sáng tác của bà Để từ thực tế của bản thân, Alice đã kết nối nhiều trái tim đồng cảm l i với nhau bằng chính sáng tác nghệ thuật của mình

1.2.2 … và chặng đường dài đến với văn chương

Văn chư ng trở thành niềm yêu thích của nhà văn Munro từ khi bà còn rất

nhỏ Tập truyện mang tên The Dimensions of a Shadow được xuất bản năm 1950 là

tác phẩm đầu tiên trong sự nghiệp sáng tác nghệ thuật của bà Sau đó, từ khi chứng

kiến căn bệnh Parkinson của mẹ lúc 12 tuổi đã thôi thúc bà viết tác phẩm The Peace

of Utrecht Tác phẩm này dưới nhãn quan cá nhân và chứng kiến thực tế đã truyền

cho độc giả hiểu được sâu sắc mọi nỗi đau mà mẹ bà trải qua Nhưng cho đến năm

1968, tập truyện Dance of the Happy Shades mới là bước ngoặc và đánh dấu tên

tuổi của bà khi nó được đông đảo b n đọc và giới chuyên môn hoan nghênh Chính

với tập truyện này đã giúp bà đo t giải của Toàn quyền Canada cho văn học - giải

văn học cao nhất của Canada Cuốn sách với mười lăm câu chuyện đầu đời của mình, Munro đã sử dụng các yếu tố tự truyện để làm nổi bật và thu hút b n đọc Với

ấn bản năm 1971 Lives of Girls and Women đã thay đổi mọi thứ cho Alice Munro

Bà nhanh chóng nhận được sự ủng hộ từ các nhà văn nổi tiếng ở những năm 1960 như: Margaret Atwood, John Metcalf và Audrey Thomas Đây là một tuyển tập các truyện kết nối, nối liền với nhau nhưng thực chất không phải là tiểu thuyết Trong cuốn sách này, người tường thuật Del Jordan giải thích điều mà Munro hy vọng đ t được ở tác phẩm này là soi chiếu một cách hư cấu về cuộc sống ở th trấn nhỏ ở

Ontario Nó đã giành được một giải Canadian Association Association Danh tiếng

của Munro đã tăng lên Các tác giả khác đã nhận thấy, đánh giá cao bởi lối viết, cách tổ chức văn bản theo những cách mà họ không hề có

Sự nghiệp làm văn của Alice Munro bắt đầu có sự thụt lùi trong khoảng năm

1973 khi bà biết rằng cuộc hôn nhân đã chùn bước Rời British Columbia để chuyển sang Ontario, đ nh cư t i London, bà bước đầu chuyển sang Toronto để d y viết sáng t o t i Đ i học York Lúc này, Munro quay trở l i tìm kiếm các c hội khác để

tự giúp mình với tư cách một nhà văn, bà tập trung vào công việc của mình và mở

rộng mối quan hệ trong cộng đồng viết Munro được bổ nhiệm làm Nhà biên tập t i

Đ i học Western Ontario cho năm 1974 - 1975

Năm 1978, tuyển tập các truyện kết nối với nhau Who Do You Think You Are? của bà được xuất bản (nhan đề The Beggar Maid: Stories of Flo and Rose khi xuất bản ở Hoa Kỳ) Quyển này mang l i cho bà Giải của Toàn quyền Canada về

văn học lần thứ hai trong đời Tuyển tập ghi l i cuộc đời của một phụ nữ trẻ, Rose, lớn lên ở vùng nông thôn Ontario, chủ đề nhận d ng là trung tâm của cuốn sách, và

đã được chọn lọt vào danh sách Booker Prize for Fiction Từ năm 1979 tới năm

1982, bà du hành sang Úc, Trung Quốc và vùng Scandinavia Năm 1980, bà trở thành nhà văn nội trú ở cả Đ i học British Columbia và Đ i học Queensland Sau khi quay l i Huron County đã có những tác động ngay lập tức và rõ ràng đối với công việc của bà Bà bắt đầu làm việc với Gibson cho ra đời một quyển sách với

những bức ảnh của Ontario - Places at Home Cuốn sách được Munro kết hợp nhiều phần từ cuốn sách Who Do You Think You Are? Đây được ví như là những

bức chân dung tuyệt vời cho thấy sự kiểm soát chặt chẽ đến các chi tiết vật lý, đồng thời trong tác phẩm còn chỉ ra cái nhìn mới mẻ của Munro về thiên nhiên

Năm 1983, The Moons of Jupiter đã được xuất bản, chứa các câu chuyện về nước Úc và New Brunswick Tiếp theo là Friend of My Youth (1990), có quan tâm đến ngo i tình và mối quan hệ Open Secrets ra đời năm 1994 mang l i cho nhà văn Alice Munro giải Văn học WH WHITE 1995 Nó chứa đựng những câu chuyện dài

h n, cũng như tình yêu của một người phụ nữ

Những sáng tác của Munro thường xuyên xuất hiện trên những t p chí uy tín

như The New Yorker, The Paris Review và Atlantic Monthly Trong những năm

1950 và 1960, truyện của bà được chấp nhận và xuất bản trên nhiều t p chí khác nhau

Alice Munro cũng đã viết k ch bản truyền hình Một câu chuyện được chọn

xuất hiện vào năm 1996 Các bộ sưu tập gần đây bao gồm Runaway (2004) - đo t giải Nobel văn học 2013, The View from Castle Rock (2006), Too Much Happiness (2009) và Dear Life,… Một bộ truyện ngắn của bà là Carried Away, được xuất bản năm 2006 Trong năm 2009, bà đã giành được giải Man Booker, và được trao giải Nobel văn chương vào năm 2013 – là người phụ nữ thứ 13 được nhận giải thưởng

này Alice Munro còn được biết đến là bậc thầy của thể lo i truyện ngắn Canada

1.2.3 ruyện ngắn của Alice Munro – “một thế giới tĩnh lặng mà lộng lẫy”

Alice Munro - nhà văn đư ng đ i được đánh giá là bậc thầy của thể lo i truyện ngắn Thậm chí, sức ảnh hưởng và tài năng của nữ văn sĩ còn được ví như Anton Chekov - nhà viết k ch người Nga nổi tiếng và có ảnh hưởng lớn trên thế giới với thể lo i truyện ngắn Điều ấn tượng ở những truyện ngắn mà Munro sáng tác là chúng thường b nhầm lẫn thành tiểu thuyết bởi cả độ dài lẫn bối cảnh mà bà đã xây dựng trong đó rất lớn Ngay từ khi bắt đầu con đường văn chư ng, bản thân nhà văn Munro không bao giờ nghĩ truyện ngắn sẽ gắn bó với mình lâu dài Nhưng không,

chính truyện ngắn đã trở thành máu th t, là chiếc cầu mang tên tuổi của bà trở nên quen thuộc với độc giả h n Trong một cuộc phỏng vấn, bà đã tâm sự rằng: “Trong nhiều năm, tôi cứ nghĩ rằng truyện ngắn chỉ là bước thực tập, và tôi sẽ viết tiểu thuyết vào một ngày nào đó Sau đó tôi phát hiện, truyện ngắn là tất cả những gì tôi

có thể làm, và tôi đối diện với nó Tôi cho rằng những nỗ lực của tôi vào thể lo i này đã được đền bù ”[16]

Munro sinh ra và lớn lên ở miền quê nhỏ Ontario của Canada, vì thế mà bối cảnh này trở thành nguồn cảm hứng trong các tác phẩm của bà Vấn đề được Alice Munro quan tâm là những xúc cảm riêng tư của con người, những điều mà chúng ta muốn né tránh nhưng l i chính là đ nh mệnh của mỗi người Bà tập trung khai thác những câu chuyện đời thường ở các th trấn nhỏ, n i tưởng chừng mọi thứ trôi qua bình yên, lặng lẽ nhưng ẩn chứa biết bao xung đột, mâu thuẫn tưởng chừng không

gì hóa giải được Bà xây dựng lên bức tranh cuộc sống của những đôi vợ chồng, những người phụ nữ đang vùng vẫy trong ngột ng t, khát khao được thoát ra khỏi vũn bùn của sự tẻ nh t Bệnh tật, tuổi già, cô đ n,… trở thành đề tài quen thuộc ở các câu chuyện ngắn của Munro, để chúng ta thấy được sở dĩ không phải bà không

có khả năng nói về đề tài nghiêm trọng Nhưng những gì đã gọi là nghiêm trọng thì

ai ai cũng biết, vậy còn cái nhỏ lẻ, khép kín chỉ có bà mới thực sự quan tâm

Đọng l i trên các trang sách của nhà văn là lối viết ngắn gọn, súc tích nhưng chan chứa trải nghiệm Giọng văn bình thản, nhẹ như lụa, chắc như sắc Đặc biệt, nếu ai đã trót đem lòng say đắm văn chư ng của Alice Munro thì đều biết rõ về cấu trúc trong các truyện ngắn của bà Một mở đầu và một kết thúc hoàn toàn bất ngờ khiến đôi khi độc giả có cảm tưởng như mình đang b lừa g t vậy Chất văn vừa tình

l i vừa thấm thía, tinh tế là những gì có thể khái quát về truyện ngắn của nhà văn Munro

Chính vì lẽ đó, nhận đ nh về tác phẩm của Alice Munro, báo The New York Times của Mỹ cho rằng, những trang viết của bà “vừa tĩnh lặng l i vừa lộng lẫy”

(quiet radiant short stories) Những tính từ này hẳn cũng vừa đủ để gói gọn các đặc trưng của thế giới nghệ thuật trong truyện ngắn của bà N i ấy, ẩn sâu dưới vẻ bề

ngoài lặng lẽ, trầm buồn của một miền quê nhỏ hẻo lánh, là cả một thế giới rực rỡ, tầng tầng lớp lớp N i ấy, sự phức t p của cuộc hiện sinh – của những tầng sự sống bên trong – dường như chưa bao giờ v i c n Không có gì là dễ dàng, càng không

có gì là đ n giản

ƢƠN 2

Ế Ớ N ÂN VẬT TRONG UYỆN N ẮN ALICE MUNRO 2.1 ác kiểu nhân vật trong truyện ngắn Alice Munro

2.1.1 Nhân vật cô đơn, trốn chạy

Một trong những cái hay của văn học đư ng đ i là các nhà văn đã chú trọng quan tâm đến tình tr ng cô đ n của con người Tùy vào cảm hứng khám phá số phận con người mà mỗi tác giả có những hướng đào sâu khác nhau để làm nổi bật

tr ng huống cô đ n Nhân vật trong những truyện ngắn của tập Trốn chạy đều có

một nỗi niềm riêng – nỗi cô đ n và quyết tâm ch y trốn được nhà văn tái hiện ở mức độ đậm nh t khác nhau Cái cô đ n mà Alice Munro nói đến có thể là cô đ n trong chính bản thể của mình, cũng có thể là cô đ n với cuộc đời hờ hững, cô đ n trong các mối quan hệ cá nhân,… Nhân vật cô đ n, trốn ch y trong tập truyện ngắn

Trốn chạy trở thành một vấn đề độc đáo, mà qua đó tư tưởng nghệ thuật của nhà

văn bộc lộ sắc nét, làm giàu thêm hệ thẩm mĩ của văn đàn thế giới

“Cô đ n là chỉ có một mình, không có người thân, không n i nư ng tựa

(cảnh cô đ n, con người cô đ n)” [12, tr.15], đây là đ nh nghĩa trong Từ điển tiếng Việt khi khái quát về cô đ n Từ điển tâm lý học l i có khái niệm khác: “Cô đ n là

một trong những yếu tố căn nguyên tâm lý ảnh hưởng đến tr ng thái cảm xúc của con người khi ở vào tình huống không quen thuộc (b thay đổi) hoặc hoàn cảnh b cách ly với người khác Khi r i vào tr ng thái cô đ n do sự cách ly thực nghiệm, đ a

lý, xã hội hay do b tù, các mối quan hệ trực tiếp với những người khác b cắt đứt gây ra những phản ứng cảm xúc cấp tính trong một lo t các trường hợp xuất hiện sự sốc tâm lý với các biểu hiện: lo âu, trầm cảm và rối lo n thần kinh thực vật.” [2, tr.26] Như vậy, cô đ n là tr ng thái tâm lý phổ biến mà hầu hết ai cũng đều trải qua

và mỗi cá nhân sẽ thể hiện cảm xúc ấy hoàn toàn khác nhau Trong nghiên cứu văn chư ng, chúng ta có thể thấy khía c nh nhân vật cô đ n trở thành đề tài mà nhiều tác giả hướng đến Qua kiểu nhân vật này, người nghệ sĩ sẽ khéo léo dùng ngòi bút tinh tế của mình đào sâu vào các tr ng thái buồn bã, cô độc của nhân vật trước thực

t i mà họ đang đối mặt

Từ khái niệm cô đơn nói chung, cũng tư ng tự, nhân vật cô đơn trong văn học là khái niệm chỉ một lo i hình nhân vật mà ở đó thể hiện các đặc tính c bản

của con người cô đ n: sự buồn bã, sự xa lánh, sự cô độc với con người, xã hội và với chính bản thân họ Tất cả những nhân vật cô đ n này là đ i diện tiêu biểu cho cái nhìn về cuộc sống dưới lăng kính chủ quan của nhà văn Đó là những cảm nhận của người nghệ sĩ về cuộc đời, những trăn trở, lo âu nhằm cảm hóa độc giả

Xuyên suốt kho tàng văn học thế giới, kiểu nhân vật cô đ n đã không còn xa

l với b n đọc Từ phư ng Đông cho đến phư ng Tây rất nhiều tác giả lựa chọn kiểu nhân vật này để khai thác và xây dựng Có thể thấy một tập hợp đa d ng những

tác phẩm kinh điển mà nhân vật cô đ n trong đó trở thành điển hình Trăm năm cô đơn của Marquez vụt sáng và mãi ghi dấu ấn trong nền văn chư ng bởi hệ thống

hàng lo t các nhân vật cô đ n Dòng họ Buênđya tồn t i cô đ n trong nỗi ám ảnh về tội lo n luân Họ cô đ n giữa những người thân thuộc, cô đ n trong giấc m , cô

đ n trong chính ngôi nhà của mình và cô đ n cả khi đấu tranh với quy luật thiên nhiên Bằng việc tập trung miêu tả tâm lý của những nhân vật cô đ n ấy, Marquez nêu lên cái nhìn về cuộc sống của các chủng tộc ở Mỹ Latinh Những con người cô

đ n đó trở thành tiếng nói phát ngôn, truyền tải thông điệp kêu gọi mọi người sống đúng với bản chất của mình, vượt mọi đ nh kiến để hòa nhập với xã hội do nhà văn gửi gắm Hay trong giai đo n văn học 1930 – 1945 thì cảm thức về nỗi cô đ n của con người càng được thể hiện rõ Xuân Diệu, Chế Lan Viên, Huy Cận,… hầu hết các nhà th Mới đều đưa vào trang viết hình dáng của nhân vật mang nỗi cô đ n

Trốn chạy là tập truyện ngắn thứ mười một của Alice Munro và được vinh

danh trong giải Nobel năm 2013 Bằng tài năng đặc sắc ở thể lo i truyện ngắn, nữ nhà văn người Canada đã xây dựng và khắc họa nên một hệ thống nhân vật cô đ n, tìm mọi cách để trốn tránh cuộc sống mà họ đang đối mặt Ngay trong chính nhan

đề tập truyện đã đủ để nhà văn truyền tải tư tưởng và triết lý nhân sinh của mình về cuộc đời Khác với nỗi cô đ n mang tính chất bi đát, lâm li mà trước giờ các tác giả

hay miêu tả, những nhân vật ở mỗi truyện trong tập Trốn chạy được nhà văn Munro

khai thác rất đặc biệt như chẳng có biến cố gì nhưng trong họ l i đầy rẫy ẩn ức cô

đ n Những nhân vật của Alice Munro mỗi người tự chọn cho mình một phư ng thức khác nhau, đến đích khác nhau để kiếm tìm những gì mình đang thiếu

Điển hình là nhân vật Carla trong truyện ngắn đầu tiên mang tên Trốn chạy

Từ đầu đến giữa truyện, cuộc sống của hai vợ chồng Carla và Clark trôi qua êm đềm như bao người khác Họ nhận d y học viên tập cưỡi ngựa và “thu nhập từ ba con ngựa người ta thuê chăn hộ.” [10, tr.20] Những tưởng như mọi thứ trôi qua êm đềm, vợ chồng họ vẫn tiếp tục cuộc sống như trước giờ vẫn vậy nhưng điều gây bất ngờ l i chính là sự ra đi của cô vợ Carla Carla ý thức được một cách đau đớn những gì mình đang phải gánh ch u trong cuộc sống vợ chồng với Clark Nhân vật

Carla cô đ n không phải vì b b o hành như người đàn bà hàng chài trong Chiếc thuyền ngoài xa của Nguyễn Minh Châu Nàng áp lực bởi cuộc sống nghèo khổ, tù

túng ở vùng quê mà “Sáng sớm mở mắt ra đã nghe thấy tiếng mưa gõ đồm độp trên nóc nhà lưu động Đường ngang lối dọc lún trong sình lầy, cỏ rậm ướt sũng sĩnh,…” [10, tr.10] Đã vậy Carla còn chung sống với một người chồng lỗ mãng, nợ nần và còn nhiều lần đánh nhau với chủ nợ Clark thuộc d ng người khôn lỏi, b p bợm và vô cùng xảo trá: “Clark từng xô xát không chỉ với những người anh nợ tiền Bản tính thân thiện của anh, ban đầu dễ t o thiện cảm cho người khác, có thể bất thần hóa thành xấu Có lắm n i anh sẽ không thèm vào, những n i mà anh luôn luôn bắt Carla phải đi thay, bởi cũng từng xảy ra một vụ cãi cọ này kia.” [10, tr.12] Càng đi sâu vào khám phá thế giới nhân vật Carla chúng ta càng nhận thấy nỗi cô

đ n của cô gái này là sự hội tụ của những đổ vỡ, mất mát âm ỉ Cô đổ vỡ niềm tin với cuộc hôn nhân mà trước đây cô đã chấp nhận hi sinh cả gia đình, ba mẹ, cuộc sống đủ đầy để theo đuổi Nhưng càng đau đớn h n khi Clark l i lợi dụng chính sự nhục nhã của cô nhằm phục vụ mục đích tống tiền d bẩn Làm chồng nhưng anh ta chấp nhận dùng danh dự của người vợ để đổi lấy tiền b c Rõ ràng vết nh mà ông Jamieson đã gây ra cho Carla là hồi ức cô không bao giờ muốn nhắc tới, nhưng chính chồng cô l i làm nó sống l i, đem hồi ức b xâm h i đó làm công cụ cho việc

uy hiếp bà Sylvia: “Thỉnh thoảng anh vẫn nảy ra những ý tưởng viển vông như thế, thậm chí có khi còn bất hợp pháp nữa kia Ba hồi anh nói về chúng với độ hưng

phấn cao dần,…” [10, tr.22] Alice Munro đã soi chiếu ngòi bút của mình xuống những nỗi đau của người phụ nữ trong hôn nhân để người đọc cảm nhận nỗi cô đ n tột cùng khi họ đang từng ngày từng giờ đối mặt với một người chồng bỉ ổi như vậy: “Em đã b tổn thư ng Em đã nhục nhã và bẽ bàng, cả anh cũng b tổn thư ng

và nhục nhã bởi vì em là vợ anh Đó là vấn đề lòng tự trọng ” [10, tr.23] Khi đến mức mà con người ta không còn đủ ngh lực để ch u đựng thì Carla đã quyết đ nh trốn ch y – trốn ch y Clark Nếu như trước kia cô đã trải qua cuộc trốn ch y đ nh mệnh với hai bậc sinh thành thì giờ đây, l i một lần nữa Carla từ bỏ mọi thứ để theo đuổi tự do

Truyện ngắn có một lối viết rất đặc biệt mà chắc rằng chỉ nhà văn Munro mới có thể t o ra Nhân vật trốn ch y giờ đây không chỉ là con người, là Carla bỏ

ch y khỏi Clark mà còn có một cuộc trốn ch y ngo n mục khác Đó là sự ra đi của con dê xinh xắn Flora Flora được cả hai vợ chồng Carla và Clark yêu thư ng hết mực, “nàng không vào chuồng ngựa, vì vắng Flora ở đó đau lòng khủng khiếp ” [10, tr.20] Nhưng nàng dê trắng ấy đã hai ngày nay không thấy bóng dáng đâu

“Carla sợ bọn chó hoang hay lũ sói đồng cỏ đã x i mất nó rồi, hay một con gấu đã

vồ nó cũng nên ” [10, tr.14] Vậy vì sao Flora l i bỏ đi? Phải chăng nó đang muốn tìm kiếm gì đó mà ở với vợ chồng Clark nó không nhận được? Chắc chắn đó là sự

tự do Yêu thư ng và tự do là hai ph m trù hoàn toàn không đồng nhất nhau Có lẽ với Flora, dù nó nhận được tình cảm và sự chăm sóc chu đáo từ hai người chủ của mình, nó được thoải mái “cặp kè lũ ngựa cả ở trong chuồng lẫn ngoài đồng” [10, tr.17] nhưng chưa chắc như vậy đã đủ Sống mãi ở một vùng đất chật hẹp, n i mà

nó không thể tồn t i đúng với bản thể loài của nó thì việc ra đi là điều hiển nhiên Chú dê nhỏ sẵn sàng bỏ l i tình yêu thư ng của con người để ch y theo khát vọng

tự do Sự hấp dẫn của truyện ngắn Trốn chạy nằm ở lối viết đằm thắm nhưng thấm

đẫm xúc cảm Mỗi nhân vật trong câu chuyện là một mảnh ghép riêng biệt, chu trình ch y trốn để ch m đến khát vọng của họ chính là quá trình lắp ghép những mảnh ghép ấy Nỗi cô đ n của các nhân vật không bắt nguồn từ cảm xúc buồn ghét

mà căn nguyên là bởi từ khi họ nhận ra bản thân mình đang dần b cô lập giữa chính những sự lựa chọn mà trước đó họ tin rằng nó luôn đúng

Ba truyện ngắn tiếp theo Tình cờ, Sắp rồi, Nín lặng là chuỗi câu chuyện về

ba giai đo n trong cuộc đời của nhân vật Juliet từ khi cô quyết đ nh rời khỏi quê nhà

để ch y theo tình yêu cho đến lúc già Người phụ nữ Juliet trong ba chuyện l i một lần nữa r i vào tr ng thái cô đ n với chính tình yêu của mình Tình cờ bắt đầu bằng

lá thư mà Juliet nhận được từ một người đàn ông gửi đến trường n i cô đang d y

Cô từ bỏ công việc để ch y theo một mối tình điên rồ mà sau này chính nó đã ảnh hưởng đến cuộc đời con gái cô rất nhiều Juliet chấp nhận tình yêu với người đàn ông đã có vợ, và rất nhiều “người yêu khác” Cô nhận thức được v trí của mình với người đàn ông đó không phải là duy nhất Nhân vật Juliet hiện lên như một đ i diện

bi k ch của tình yêu Việc trở thành người thứ ba chen chân vào h nh phúc của gia đình người khác đã là tội lỗi, đằng này Munro xây dựng hình ảnh Juliet đầy tỉnh táo

l i càng khiến người đọc xót xa h n bao giờ hết Thà rằng ta làm điều sai trái nhưng chỉ là ta không biết còn h n là chấp nhận nó với tư cách của một kẻ ý thức

Sang đến Sắp rồi là lần trở về đầu tiên của Juliet sau ra đi và sinh con Cô trở

l i để đưa con gái là Penelope thăm ông bà ngo i, tức bố mẹ Juliet Khoảng thời gian sinh sống ở quê nhà đã giúp Juliet hiểu h n nhiều câu chuyện của ba mẹ, của

cô gái giúp việc Irene Truyện ngắn Sắp rồi không tập trung diễn tả nỗi cô đ n của

nhân vật chính Juliet mà ngòi bút của bà đã có sự chuyển hướng Lời tâm sự của ông Sam – cha Juliet giúp ta biết được ông đã cô đ n ra sao trong những tháng năm Juliet vắng nhà Ông khát khao được tình yêu và chiếm hữu Irene – người mà với ông “cô ấy giúp bố lấy l i niềm tin vào phụ nữ ” [10, tr.152] Ông Sam đối mặt với hàng lo t những biến cố mà ngay cả dù là trụ cột cũng khó mà vượt qua Bà vợ mang căn bệnh suy nhược nặng: “Không phải bà ấy buông xuôi tất cả Không Thà

bà ấy buông xuôi còn tốt h n Thà bà ấy đừng làm gì hết thì tốt h n Vậy bà ấy làm

gì, bà ấy bắt đầu bới việc ra làm, sau đó không làm được cho xong Hết lần này đến

lần khác…” [10, tr.150], công việc l i không được trọng dụng, con gái bỏ nhà ra đi

Áp lực này đan xen áp lực kia chắc rằng không ai còn đủ sức để chống chọi Toàn

bộ câu chuyện là những mảnh ghép không trọn vẹn Ở đây không chỉ Juliet cô đ n

mà tất cả những nhân vật bao quanh câu chuyện cũng chất chứa sầu muộn của riêng

họ

Tình mẫu tử r n nứt là nỗi đau mà Juliet phải trải qua ở truyện Nín lặng

Không ai biết lý do mà Penelope l i ch y trốn mẹ mình một khoảng thời gian dài như vậy Rồi vì sao Penelope chối bỏ Eric, người cha đã nuôi dưỡng và yêu quí cô? Những câu hỏi đặt ra nhưng chung quy l i chỉ có thể giải thích bằng nguyên nhân của sự cô đ n Những trận cãi nhau của Eric và Juliet trở thành ám ảnh mà Penelope muốn thoát khỏi đó ngay lập tức Người cha thì mãi mãi không bỏ được tính lăng nhăng, đó cũng là lí do mà vợ chồng họ luôn luôn có mâu thuẫn: “Vào mùa xuân, qua vài tiết lộ tủn mủn – và nhờ tính thành thật, hoặc có thể là sự hiểm độc, của bà láng giềng lâu năm Ailo, một người vốn rất trung thành với bà vợ đã chết của Eric đồng thời l i có sự e dè nhất đ nh với Juliet – mà Juliet phát hiện ra Eric đã ngủ với Christa ” [10, tr.186] Còn Juliet không chấp nhận được việc đó, cô cho là “anh không yêu cô, chưa bao giờ yêu cô, anh đã chế giễu cô sau lưng,…” [10, tr.187] Một gia đình đầy vấn đề phức t p và đối mặt với cuộc sống như vậy đã làm cho Penelope chán ngán cả cha lẫn mẹ Cô gái trẻ đã bỏ trốn mọi thứ, không liên l c với

mẹ dù sau này đã có năm mặt con Câu chuyện như tiếng chuông cảnh tỉnh với tất

cả những bậc làm cha mẹ Hôn nhân có thể tan vỡ nhưng việc tan vỡ đó cần văn minh và tinh tế h n vì cuối cùng, tổn thư ng nhất chính là con cái Nếu đã ban cho những đứa trẻ được sinh ra trên cuộc đời thì hãy làm n để chúng được phát triển trong môi trường bình an nhất Penelope đáng trách hay đáng thư ng là câu hỏi mà nếu ai chưa từng đọc truyện ngắn này, hãy thử một lần đọc và chiêm nghiệm nó

Cô gái Grace trong Đam mê l i một lần nữa có cuộc trốn ch y vì tình yêu

đầy nước mắt và tội lỗi Điểm đặc sắc mà truyện ngắn của nhà văn Munro có được

là yếu tố bất ngờ Mở đầu và kết thúc hoàn toàn trái ngược với suy đoán của b n

đọc Trong Đam mê cũng được xây dựng với kết cấu tư ng tự như vậy Lai l ch,

tính cách, ngo i hình không phải là vấn đề mà nhà văn quan tâm Để hiểu h n các nhân vật buộc b n đọc phải nghiền ngẫm từng từ ngữ được bà khắc họa qua hành

động L i là một cuộc ch y trốn để theo đuổi tình yêu được nhà văn Munro khắc họa Nhân vật Grace từ bỏ v hôn thê của mình là Maury để đến với Neil – người đáng lẽ trở thành anh chồng của Grace Để rồi kết thúc cái mà Grace nhận được là mất đi cả hai người đàn ông đã từng trân trọng cô hết lòng Không thể kết luận cuộc trốn ch y của bà Grace là thành công hay thất b i bởi cho đến cuối cùng bà ấy vẫn không có được gì cho việc ra đi ấy Nhưng lúc quyết đ nh vượt thoát, chắc chắn Grace h nh phúc Nhân vật Grace dùng cả thanh xuân và danh dự của người phụ nữ

để mua chiếc vé cho chuyến phiêu lưu tình yêu Liệu như vậy đáng thư ng hay đáng trách? Vấn đề được đặt ra sẽ có câu trả lời khác nhau tùy vào tư duy cảm nhận của độc giả Nhà văn không giải thích, cũng không áp đặt là một trong những đặc sắc ấn tượng trong ngòi bút của Alice Munro

Sang truyện ngắn Mắc lõm kiểu nhân vật trốn ch y được Alice tiếp tục vận

dụng để xây dựng Hình ảnh Robin hiện ra chất chứa cô đ n: “Cô mong được một mình ra khỏi nhà hát, chẳng phải nói chuyện với bất cứ ai trong ít nhất hai mư i bốn tiếng đồng hồ Tức thì trong đầu cô quyết đ nh mình sẽ trở l i Chỉ đi một mình thôi ” [10, tr.319] Robin sống cùng với một người ch gái Joanne ba mư i tuổi, mắc căn bệnh suyễn khốc liệt từ nhỏ: “Thân hình Joanne còi cọc như thân hình trẻ con, ngực hẹp rúm, mặt dài vàng bủng, tóc t thẳng màu nâu… Không ai nghĩ một người với thể t ng như thế, một người không thể bước chân ra ngoài trời vào mùa đông hay ở nhà một mình vào ban đêm, l i có cái cung cách mang sức công phá đến thế khi nắm bắt sự xuẩn ngốc của những kẻ khác vốn may mắn h n ” [10, tr.318] Hai

ch em dường như không hợp tính nhau Tác phẩm không đề cập đến cha mẹ họ như thế nào nhưng với Robin, cô đang phải gánh vác trách nhiệm chăm lo cho người ch đau bệnh ấy Trước khi gặp Danilo, Robin tìm đến với k ch Shakespeare để giải tỏa

áp lực từ gia đình: “Năm năm qua Robin vẫn làm thế Xem một vở k ch vào mỗi d p

hè ” [10, tr.319] Nhưng thú vui tao nhã kia l i được thay thế bằng hình ảnh Danilo – người đàn ông cô chỉ gặp một lần lúc xem vở Antony và Cleopatra Anh ta trở thành nguồn sống, nguồn tin để Robin sống kể từ lúc chia tay Nhân vật Robin được xây dựng không phải bằng cuộc ch y trốn đ a lý, rời bỏ gia đình đến một vùng mới

mà cô đang ch y trốn trong tâm tưởng Nhớ đến người đàn ông ấy, tỉ mỉ tra cho được tên đ a danh ghi trên mảnh giấy lúc Danilo dúi vào tay Cô đang trốn ch y khỏi thực t i nhàm chán của cuộc sống hàng ngày để theo đuổi tình yêu, n i cho cô được niềm h nh phúc vô bờ

Mỗi nhân vật trong tập truyện ngắn Trốn chạy của Munro đều có những giây

phút cô đ n khi họ đối diện với cảm xúc trong các mối quan hệ Mỗi người trốn

ch y một kiểu, có kẻ bỏ trốn như một khát vọng được tự do, đi tìm kiếm chính mình, có người l i từ bỏ để theo đuổi tình yêu mà vốn dĩ mình phải có Cái hay mà truyện ngắn của nhà văn Alice Munro mang l i cho người đọc chính là cái dư v đọng l i sau mỗi trang viết Nó khiến độc giả trăn trở, suy nghĩ bởi những vấn đề

mà tác giả đặt ra vô cùng gần gũi trong đời sống nhưng ít ai l i quan tâm đến nó Những mối quan hệ gần gũi, những mâu thuẫn tưởng chừng có thể xóa mờ đi l i là căn nguyên của nhiều cuộc trốn ch y Nỗi đau nào dù có nhỏ đến mấy nhưng nếu

nó vượt mức độ cho phép thì bùng cháy là điều không tránh khỏi

2.1.2 Nhân vật mảnh vỡ

Nhân vật mảnh vỡ hay còn gọi là nhân vật phân mảnh là kiểu nhân vật b chia cắt thành những mảnh vụn rời r c, lỏng lẻo Điều này chứng tỏ các nhà văn hậu hiện đ i không tin tưởng vào sự trọn vẹn và tính hoàn chỉnh, điều mà văn chư ng truyền thống đã theo đuổi Tư tưởng của nhà văn được nói qua những nhân vật mảnh vỡ, kiểu nhân vật mà họ được giải phóng tư duy, cảm xúc, thể hiện được cái nhìn sinh động về cuộc sống Việc đọc các văn bản có tính chất mảnh vỡ đòi hỏi người đọc phải có khả năng nh y bén trong việc xâu chuỗi sự kiện, liên kết các mảnh vỡ đó khớp nối theo m ch cảm xúc: “Mỗi mảnh vỡ trở thành một câu chuyện,

có thể logic có thể không, tùy thuộc tr ng thái của nhân vật người kể chuyện, tr ng thái kể có ý thức hay vô thức Cho nên mỗi mảnh vỡ đều có giá tr tự thân, giá tr đó lớn hay nhỏ, tùy thuộc chuẩn đánh giá của người đọc mà không nằm trong ràng buộc với một chuẩn chung nào ” [14, tr.19] Biểu hiện của kiểu nhân vật mảnh vỡ thường là khuynh hướng phi trung tâm và kỹ thuật mờ hóa nhân vật Nhờ việc xây dựng đa d ng các nhân vật phân mảnh như vậy, tác phẩm văn chư ng được nhìn

nhận một cách sống động và đa diện h n, mở ra nhiều chiều kích cảm xúc, t o chiều sâu và làm phong phú h n đời sống nội tâm nhân vật

Đặc điểm thứ nhất khi nhắc đến nhân vật mảnh vỡ trong tập truyện ngắn

Trốn chạy là yếu tố phi trung tâm Nghĩa là nếu như ở các sáng tác truyền thống

mỗi văn bản đều có sự hiện diện của nhân vật trung tâm thì trong sáng tác của Alice Munro l i khó tìm thấy bóng dáng của những nhân vật mang tầm khái quát lớn Ranh giới giữa nhân vật chính phụ không còn quá nhiều mà tất cả được tác giả xây dựng dưới cái nhìn đa diện Việc sử dụng kiểu nhân vật này trong trang viết của mình chứng tỏ tư duy văn chư ng hiện đ i đang có những chuyển biến cực kì phong phú

T o dựng các nhân vật đóng vai trò ngang nhau trong một câu chuyện chính

là cách mà nhà văn Munro đang t o ra kết cấu mở cho tác phẩm của mình Tác giả không hề áp đặt người đọc phải suy nghĩ, chiêm nghiệm, đánh giá nhân vật theo một chiều nhất đ nh Ở đây, độc giả thỏa sức tưởng tượng, suy ngẫm, phán xét về những nhân vật, những câu chuyện trong cuộc sống của họ Đối chiếu trong truyện

ngắn thứ nhất Trốn chạy, các nhân vật Carla, Clark, bà Jamieson, ông Jamieson và

chú dê Flora lần lượt xuất hiện xuyên suốt toàn bộ tác phẩm Mỗi sự kiện liên quan đến từng nhân vật đều đóng vai trò là nút thắt đẩy câu chuyện lên đến cao trào Đan xen giữa câu chuyện về hành trình ch y trốn của Carla là số phận từng nhân vật khác được tiết lộ Tưởng chừng cái chết của ông nhà th Jamieson chẳng liên quan

gì đến cuộc sống vợ chồng Clark nhưng chính “khi họ đọc bản cáo phó thông báo ông Jamieson từ trần” [10, tr.20] là lúc cảm xúc nhân vật Carla được khai thác triệt

để nhất Mối quan hệ giữa ông với Carla trở thành vũ khí làm ăn đắt giá của Clark:

“Anh nói sẽ thành nếu được thực hiện rốt ráo Carla sẽ nức nở thổ lộ với bà Jamieson toàn bộ câu chuyện Sau đó Clark sẽ đi vào, giả vờ ra điều b choáng sốc

vô cùng, vì anh vô tình nghe lỏm được ” [10, tr.23] Mối quan tâm của người đọc được rải đều ở tất cả các nhân vật vì v trí và vai trò của những nhân vật này được đặt cân bằng nhau Người ta cũng tò mò rằng mối quan hệ vợ chồng của ông bà Jamieson có h nh phúc hay cũng từng suýt phải tan vỡ như Carla Rồi cuộc đời của

chàng Clark cũng thú v đâu kém sự bí hiểm của ông Jamieson Những mảnh vỡ của câu chuyện sẽ không được hoàn chỉnh nếu độc giả quên đi sự có mặt của Flora Nàng dê ấy trở thành mảnh ghép không thể thiếu nếu muốn bức tranh câu chuyện được đầy đủ sắc màu

Không chỉ trong một truyện mà ở toàn bộ tập Trốn chạy, chúng ta đều bắt

gặp kiểu nhân vật này tồn t i Trong các câu chuyện tiếp theo, cũng với lối viết

tư ng tự, ranh giới giữa các nhân vật chính – phụ khá mờ nh t Cuộc đời của cô

giúp việc cho bố mẹ Juliet trong truyện Sắp rồi hay bí ẩn về đứa con của bà Delphine trong Báng bổ cũng thu hút sự quan tâm không kém với nhân vật Juliet và

Lauren Người đọc như b lôi cuốn cho đến những trang cuối cùng bởi từng mảnh

ghép được hé mở là một lần gây ra bất ngờ đầy thú v Ở Báng bổ, câu chuyện mà

bà Delphine kể cho Lauren về cô gái dan díu với người đã có hai con hóa ra l i là số phận của chính bà Mối quan hệ giữa Harry – Eileen – Lauren – Delphine phức t p đến nỗi không biết ai mới là nhân vật trung tâm của câu chuyện Bởi nếu thiếu bất

kì một nhân vật nào thì tác phẩm này sẽ không thể thành công như vậy Các nhân vật song hành bên nhau cùng làm nổi bật tư tưởng mà nhà văn đang muốn truyền tải

Thần lực là câu chuyện cuối cùng được hình thành bởi vô số những mảnh

ghép phức t p Lồng ghép bên trong cuốn nhật ký của Nancy là sự thật về rất nhiều nhân vật khác như: Tessa Ollie, Wilf Hình ảnh Tessa ở nhà thư ng điên, cuộc gặp

l i Ollie sau khi Wilf chết có sức nặng ngang bằng và được trải dài toàn bộ tác phẩm Theo dõi từng chi tiết, độc giả phải đặt mình vào nhân vật, diễn biến tâm lý của họ thì mới có thể lắp ghép hoàn chỉnh Các nhân vật không phân đ nh chính phụ

mà đều giữ vai trò chủ chốt trong truyện ngắn nhằm hướng tới một vấn đề của tác phẩm

Song hành với nhân vật phi trung tâm là kiểu nhân vật bị mờ hòa Đây cũng

được xem như một đặc trưng tiêu biểu của kiểu nhân vật mảnh vỡ Nhân vật giờ đây tuy có lai l ch nhưng l i không được nhận diện trong một cá tính riêng lẻ Cá tính nhân vật b phá bỏ trong mối quan hệ với các nhân vật khác Đây được đánh giá là