Sử dụng internet trong dạy học địa lí 11 THPT theo định hướng phát triển năng lực

Sử dụng Internet trong dạy học Địa lí đã được đề cập đến trong một số công trình nghiên cứu của các tác giả như: Nguyễn Đức Vũ - Đổi mới phương pháp dạy học địa lí ở trung học phổ thông,

ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

ĐỖ THỊ CÓ

SỬ DỤNG INTERNET TRONG DẠY HỌC ĐỊA LÍ 11 THPT

THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Đà Nẵng, tháng 01 năm 2019

ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

ĐỖ THỊ CÓ

SỬ DỤNG INTERNET TRONG DẠY HỌC ĐỊA LÍ 11 THPT

THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Chuyên ngành sư phạm Địa lý

Giảng viên hướng dẫn: PGS.TS Đậu Thị Hòa

Đà Nẵng, tháng 01 năm 2019

LỜI CẢM ƠN

Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn, sự tri ân sâu sắc đến Cô PGS.TS Đậu Thị Hòa- Trường Đại học Sư phạm Đà Nẵng là người trực tiếp hướng dẫn, giúp đỡ, động viên

và tạo mọi điều để tôi nghiên cứu và thực hiện đề tài khóa luận này

Tôi cũng xin gửi lời cảm ơn đến quý thầy, cô trong khoa Địa lí và phòng ĐàoTạo trường Đại học Sư phạm Đà Nẵng đã tạo mọi điều kiện giúp đỡ tôi trong quá trình làm khóa luận

Xin chân thành cảm ơn các thầy, cô đang giảng dạy tại các trường THPT thành phố Đà Nẵng và các em học sinh tại các trường thực nghiệm đã giúp đỡ tôi trong quá trình điều tra, khảo sát và thực hiện một số nội dung liên quan đến đề tài

Xin chân thành cảm ơn

Tác giả

Đỗ Thị Có

MỤC LỤC

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT v

PHẦN 1: PHẦN MỞ ĐẦU 1

1.Lý do chọn đề tài 1

2.Mục tiêu nghiên cứu 2

3.Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 2

3.1.Đối tượng nghiên cứu 2

3.2.Phạm vi nghiên cứu 2

4.Nhiệm vụ nghiên cứu 2

5.Lịch sử nghiên cứu 3

6.Phương pháp nghiên cứu 4

6.1 Các phương pháp nghiên cứu lý thuyết 4

6.1.1 Phương pháp tổng hợp tài liệu 4

6.1.2 Phương pháp phân tích và tổng kết kinh nghiệm 5

6.1.3 Phương pháp phân loại, hệ thống hóa lý thuyết 5

6.1.4 Phương pháp lịch sử 5

6.2 Các phương pháp nghiên cứu thực tiễn 5

6.2.1 Phương pháp điều tra bằng phiếu 5

6.2.2 Phương pháp chuyên gia 5

6.2.3 Phương pháp quan sát 5

6.2.4 Phương pháp thực nghiệm sư phạm 5

6.2.5 Phương pháp toán học thống kê 5

7.Cấu trúc đề tài 6

PHẦN 2: PHẦN NỘI DUNG 7

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC SỬ DỤNG INTERNET TRONG DẠY HỌC ĐỊA LÍ 11 THPT THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC 7

1.1 Internet 7

1.1.1 Khái niệm Internet 7

1.1.2 Đặc điểm của Internet trong dạy học 7

1.1.3 Vai trò của Internet trong dạy học địa lí 8

1.1.4 Một số yêu cầu chung khi sử dụng Internet trong dạy học 9

1.2 Dạy học theo định hướng phát triển năng lực 10

1.2.1 Khái niệm năng lực 10

1.2.2 Cấu trúc của năng lực 10

1.2.3 Quá trình hình thành năng lực 11

1.2.4 Các năng lực cốt lõi của học sinh THPT 11

1.2.5 Các năng lực chuyên biệt của môn Địa lí 12

1.3 Đặc điểm chương trình sách giáo khoa Địa lí 11 12

1.3.1 Mục tiêu của chương trình Địa lí 11 12

1.3.2 Cấu trúc của chương trình Địa lí 11 13

1.3.3 Đặc điểm chương trình Địa lí 11 13

1.4 Đặc điểm tâm sinh lý và trình độ nhận thức của học sinh 11 THPT 14

1.5 Thực trạng sử dụng Internet trong dạy học môn Địa lí 11 THPT 15

1.5.1 Tổ chức khảo sát điều tra 15

1.5.2 Kết quả khảo sát, điều tra 16

CHƯƠNG 2: SỬ DỤNG INTERNET TRONG DẠY HỌC ĐỊA LÍ 11 THPT THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC 23

2.1 Khả năng sử dụng Internet trong dạy học địa lí 11 THPT theo định hướng phát triển năng lực 23

2.2 Phương pháp sử dụng Intermet trong dạy học Địa lí 11 THPT theo định hướng phát triển năng lực 26

2.2.1 Hướng dẫn học sinh sử dụng Internet để xây dựng hệ thông tư liệu học tập Địa lí 11 THPT 26

2.2.2 Hướng dẫn học sinh sử dụng Internet học tập Địa lí 11 trên lớp 37

2.2.3 Hướng dẫn học sinh sử dụng Internet viết và trình bày báo cáo Địa lí 11 THPT .40

2.2.4 Hướng dẫn học sinh sử dụng Internet tự kiểm tra, đánh giá kiến thức Địa lí 11 THPT 43

2.3 Thiết kế minh hoạ bài dạy học Địa lí 11 THPT sử dụng Internet theo định hướng phát triển năng lực 45

CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM 57

3.1 Mục tiêu thực nghiệm sư phạm 57

3.2 Nguyên tắc tiến hành thực nghiệm 57

3.3 Nội dung thực nghiệm 57

3.4 Tổ chức thực nghiệm 58

3.5 Kết quả thực nghiệm 58

3.5.1 Kết quả định lượng 58

3.5.2 Kết quả định tính 61

3.5.3 Kết luận chung về thực nghiệm 62

PHẦN 3: PHẦN KẾT LUẬN 63

1.Kết quả đạt được 63

2.Hạn chế của đề tài 63

3.Một số đề xuất, kiến nghị 64

TÀI LIỆU THAM KHẢO 65

PHIẾU ĐIỀU TRA SỐ 1 66

PHIẾU ĐIỀU TRA SỐ 2 70

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Chữ nguyên nghĩa

PHẦN 1: PHẦN MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Hiện nay, nước ta đang đẩy nhanh quá trình công nghiệp hóa hiện đại hóa và

mở rộng quan hệ hợp tác quốc tế để tiến tới hội nhập với nền kinh tế - xã hội thế giới, nhằm tạo ra một sự phát triển vượt bậc vì mục tiêu nâng cao toàn diện đời sống nhân dân và nâng cao vị thế của đất nước trên trường quốc tế Để đạt được điều đó nhất thiết phải nâng cao năng lực về mọi mặt Vì thế, nhiệm vụ đặt ra cho ngành Giáo dục

là phải đào tạo ra những con người lao động mới, có thể đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của thời kì đổi mới Nghị quyết đại hội Đảng cũng đã đề ra “Phải xác định rõ mục tiêu, nội dung đổi mới phương pháp giáo dục đào tạo Từng bước áp dụng các phương pháp tiên tiến và phương tiện hiện đại vào quá trình dạy học để đào tạo được những con người lao động tự chủ, năng động và sáng tạo, có năng lực giải quyết các vấn đề

do thực tiễn đặt ra, tự lo được việc làm, lập nghiệp, và thăng tiến trong cuộc sống, qua

đó góp phần xây dựng “đất nước giàu mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh”

Xu hướng mới hiện nay trong quá trình dạy học là “Lấy học sinh làm trung tâm”, tức

là người dạy học phải phát huy tối đa tính tích cực chủ động của người học trong quá trình dạy học, phải đề cao vai trò chủ thể của người học trong quá trình nhận thức Bắt học sinh phải làm việc nhiều hơn để tự nắm kiến thức, tự tìm ra chân lí thông qua nhiều biện pháp đổi mới về phương pháp cũng như vận dụng các phương tiện thiết bị dạy học hiện đại Để phù hợp với xu thế ngày nay, việc dạy và học phải được thay đổi theo hướng phát huy tính tích cực chủ động của người học thông qua nhiều con đường như: Đổi mới về phương pháp, phương tiện dạy học Một trong những hướng đó là sử dụng các phương tiện dạy học hiện đại để phát huy tính tích cực chủ động của học sinh trong quá trình học tập

Việc ứng dụng công nghệ thông tin không ngừng tác động mạnh mẽ đến giáo dục và đào tạo, làm thay đổi cách suy nghĩ của giáo viên cho học sinh Quá trình dạy học trở nên tích cực hơn, sinh động hơn, trực quan hơn khi nó được gắn liền với các phương tiện nghe nhìn hiện đại Công nghệ thông tin vừa là một phương tiện vừa là một nhân tố mới trong quá trình dạy học nhằm thúc đẩy quá trình đạt được mục tiêu nhanh hơn, trở thành một công cụ dạy học tích cực trong việc dạy học và học ở trường phổ thông Tuy nhiên, làm thế nào để khai thác hiệu quả Internet đang là vấn đề đặt đối với giáo viên

Đặc biệt, môn Địa lí là môn học luôn đòi hỏi tính cập nhật về nội dung kiến thức, kĩ năng khai thác Internet làm sao có hiệu quả nhất ngày càng đóng vai trò quan trọng Trong chương trình giáo dục phổ thông có một số kiến thức, khái niệm, hiện

tượng khá trừu tượng khiến cho học sinh khó khăn trong việc tìm hiểu và tiếp thu nó Tuy nhiên, nhờ có sự hỗ trợ của các phương tiện dạy học đã khắc phục được một phần nào đó của khó khăn trên Cùng với sự phát triển mạnh mẽ của mạng Internet, giáo viên có thể tìm thấy nhiều tài liệu phục vụ cho việc giảng dạy trên kho dữ liệu khổng

lồ này Đồng thời có thể hướng dẫn học sinh hình thành và rèn luyện kĩ năng tự học

Địa lí là một môn học có rất nhiều lợi thế để ứng dụng Internet phục vụ cho công tác giảng dạy và học tập trong nhà trường phổ thông Đặc biệt, trong môn học này có nhiều nội dung nếu như không có sự mô phỏng bằng hình ảnh, âm thanh,…thì học sinh khó có thể hình dung và tiếp thu được Sử dụng Internet trong dạy học Địa lí

ở trường phổ thông là một xu thế đổi mới của đổi mới phương pháp dạy học theo hướng tích cực Đồng thời, chương trình Địa lí 11 – THPT có nhiều khả năng sử dụng Internet để dạy học Từ những lí do trên, tôi lựa chọn đề tài: “ Sử dụng Internet trong dạy học Đia lí 11 THPT theo định hướng phát triển năng lực” để làm đề tài nghiên cứu

2 Mục tiêu nghiên cứu

Nghiên cứu cách thức sử dụng Internet trong dạy học Địa lí 11 THPT theo định hướng phát triển năng lực học sinh Qua đó, nâng cao hiệu quả dạy học Địa lí THPT

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu

4 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Nghiên cứu cơ sở lý luận của việc sử dụng Internet trong dạy học Địa lí 11 THPT theo định hướng phát triển năng lực

- Điều tra thực trạng sử dụng Internet trong dạy học Địa lí 11 ở trường THPT

- Nghiên cứu cách thức sử dụng Internet trong dạy học Địa lí 11 THPT theo định hướng phát triển năng lực

- Xây dựng một số bài dạy Địa lí 11 THPT sử dụng Internet

- Tiến hành thực nghiệm sư phạm để kiểm chứng tính hiệu quả và khả thi của đề tài

5 Lịch sử nghiên cứu

Trong cuốn “Ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học” tác giả Lê Công Triêm, Nguyễn Đức Vũ đã giới thiệu cho người học những kiến thức ban đầu của việc

sử dụng máy tính vào dạy học

Nguyễn Viết Thịnh (chủ biên) đồng một số tác giả của cuốn “Windows Msoffice Internet dùng trong giảng dạy và nghiên cứu địa lí” đã giới thiệu về Internet

ở phần cuối cuốn sách Trong đó, giới thiệu về một số khái niệm liên quan đến Internet, cách kết nối Internet và cách khai thác thông tin Internet bằng cách phải xác định chiến lược tìm kiếm và đưa ra một số chỉ dẫn khi tìm kiếm trên một số công cụ lớn

Trong cuốn “1500 địa chỉ Internet thông dụng và tự học thiết kế trang website” của Văn Thảo, Thu Minh đã chỉ ra được các trang Website thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau: kinh tế, xã hội, thể thao, du lịch, mua sắm Trong đó có các trang website về thiên nhiên, môi trường có chứa thông tin địa lí Ngoài ra, cuốn sách còn diễn đạt cho độc giả cách tìm một thông tin đơn giản và một thông tin phức tạp khi lên mạng Trong đó đã chú ý đến việc dùng toán tử, từ khóa khi trình duyệt để tìm thông tin

Sử dụng Internet trong dạy học Địa lí đã được đề cập đến trong một số công trình nghiên cứu của các tác giả như: Nguyễn Đức Vũ - Đổi mới phương pháp dạy học địa lí ở trung học phổ thông, Nguyễn Đức Vũ - Ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học, Nguyễn Đức Vũ - Phương tiện và thiết bị dạy học Địa lí Ngoài ra, còn được

đề cập đến trong các công trình nghiên cứu của tác giả Nguyễn Viết Thịnh Các công trình nghiên cứu trên chủ yếu hướng dẫn xây dựng và sử dụng Video giáo khoa, mạng Internet, Website có nội dung Địa lí vào dạy học

Ngoài ra, còn được đề cập trong một số bài báo khoa học, tham luận của các tác giả như: Nguyễn Đức Vũ - Một số giải pháp tăng cường sử dụng công nghệ thông tin trong dạy học, Nguyễn Đức Vũ, Vũ Tuấn Anh - Thiết kế website hỗ trợ dạy học Địa lí các vùng kinh tế lớp 12 trung học phổ thông, các công trình nghiên cứu trên ở một mức độ nào đó đã có đề cập đến việc sử dụng Internet trong dạy học môn Địa lí

Giáo trình “Phương pháp giảng dạy Địa lí ở trường phổ thông, 2003, NXB Giáo dục của PGS-TS Nguyễn Đức Vũ có đề cập đến vấn đề lý luận về việc gắn tài liệu thực tế vào bài dạy Địa lí ở phổ thông

Một số bài viết của các tác giả: Huỳnh Hải Sơn, “Hướng dẫn tìm kiếm thông tin trên Internet”, năm 2008, bài viết trên mạng http://giaoan.violet.vn; Trần Đức Tuấn,

“Tăng cường sử dụng Internet trong dạy học Địa lí ở các trường THPT”, Kỉ yếu hội thảo khoa học – Đổi mới phương pháp dạy học với sự tham gia của các thiết bị kỉ thuật, ĐHSP Huế, 2004

Nguyễn Thu Hương Lam (2013), Luận văn: Xây dựng website hỗ trợ dạy học địa lí 7 THCS”, Đại học sư phạm Huế, tác giả đã xây dựng được một website có tiêu

đề chính là “Học địa lí” với nhiều website khác nhau nhằm hỗ trợ cho việc dạy học Địa lí 7 THCS

Phạm Kim Trang ( 2015), Luận văn: “ Dạy học Địa lí lớp 11 THPT theo định hướng phát triển năng lực”, Đại học Sư phạm Hà Nội , tác giả nghiên cứu các biện pháp để đổi mới phương pháp dạy học theo điịnh hướng phát triển năng lực nhằm góp phần nâng cao chất lượng giáo dục

Các tài liệu, công trình kể trên đã có đề cập ít nhiều đến một số nội dung liên quan đến vấn đề nghiên cứu của đề tài như Internet và tìm kiếm trên Internet, một số vấn đề lý luận về sử dụng các tài liệu từ Internet trong dạy học địa lí hiện nay, xây dựng website hỗ trợ dạy học Địa lí Có tài liệu đã nghiên cứu sâu về việc day học địa lí

11 theo định hướng phát triển năng lực Tuy nhiên, chưa có đề tài nào nghiên cứu về việc sử dụng Internet theo định hướng phát triển năng lực trong dạy học Địa lí 11 THPT Đối với đề tài này, các tài liệu kể trên cung cấp một số cơ sở lý luận về các tài liệu tham khảo bổ ích cho việc nghiên cứu đề tài

6 Phương pháp nghiên cứu

6.1 Các phương pháp nghiên cứu lý thuyết

6.1.1 Phương pháp tổng hợp tài liệu

Phương pháp đọc, phân tích, tổng hợp tài liệu: Nghiên cứu các tài liệu liên quan đến

đề tài như lí luận dạy học, phương pháp dạy học bộ môn Địa lí qua nhiều nguồn khác nhau như: Sách báo, Internet, các sách chuyên ngành và các công trình nghiên cứu khoa học liên quan đến đề tài

6.1.2 Phương pháp phân tích và tổng kết kinh nghiệm

Phương pháp phân tích và tổng kết kinh nghiệm là phương pháp kết hợp lý thuyết với thực tế, phương pháp xem xét lại những kết quả nghiên cứu đã có về việc sử dụng Internet trong dạy học Địa lí, từ đó rút ra những kết luận bổ ích cho đề tài nghiên cứu

6.1.3 Phương pháp phân loại, hệ thống hóa lý thuyết

Phương pháp phân loại, hệ thống hóa lý thuyết là phương pháp sắp xếp những thông tin đa dạng đã thu thập được từ các nguồn tài liệu khác nhau thành một hệ thống với một kết cấu chặt chẽ Từ đó, xây dựng một lý thuyết hoàn chỉnh hơn về việc sử dụng Internet trong dạy học Địa lí 11THPT

6.1.4 Phương pháp lịch sử

Phân tích các tài liệu lý thuyết đã có về việc sử dụng Internet trong dạy học Địa lí, từ

đó xây dựng lịch sử nghiên cứu của đề tài

6.2 Các phương pháp nghiên cứu thực tiễn

6.2.1 Phương pháp điều tra bằng phiếu

Sử dụng phương pháp này để điều tra, thu thập thông tin về thực trạng sử dụng Internet trong dạy học Địa lí 11 THPT Trên cở sở đó tiến hành phân tích, rút ra những kết luận về tình hình dạy học môn Địa lí ở trường THPT và đề xuất một số giải pháp

6.2.2 Phương pháp chuyên gia

Phương pháp chuyên gia là phương pháp thu thập những ý kiến và kinh nghiệm của các thầy cô giáo giỏi môn Địa lí bao gồm các giảng viên trong khoa Địa lí trường Đại học Sư phạm Đà Nẵng và các thầy cô dạy Địa lí tại các trường THPT trên địa bàn TP

Đà Nẵng Từ những kiến thức thu thập được, tác giả đã có những định hướng về nội dung nghiên cứu cũng như những vấn đề liên quan đến thực nghiệm sư phạm

6.2.3 Phương pháp quan sát

Quan sát là quá trình học tập của học sinh với việc sử dụng Internet trong môn Địa lí

11 THPT để thấy được mức độ tích cực, thái độ học tập, hứng thú đối với môn học, đặc biệt là những năng lực phát triển cho học sinh

6.2.4 Phương pháp thực nghiệm sư phạm

Quá trình thực nghiệm được thực hiện ở một số trường THPT trên địa bàn TP Đà Nẵng nhằm kiểm chứng, đánh giá tính khả thi của đề tài

6.2.5 Phương pháp toán học thống kê

Phương pháp này cho phép xử lí, phân tích các kết quả điều tra, thực nghiệm thông qua việc sử dụng các phép toán thống kê để rút ra những kết luận cần thiết về thực trạng, hiệu quả phương pháp dạy học đã lựa chọn

PHẦN 2: PHẦN NỘI DUNG CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC SỬ DỤNG INTERNET TRONG DẠY HỌC ĐỊA LÍ 11 THPT THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT

TRIỂN NĂNG LỰC 1.1 Internet

1.1.1 Khái niệm Internet

Mạng máy tính là hệ thống gồm nhiều máy tính và các thiết bị được kết nối với nhau bởi đường truyền vật lý theo một kiến trúc (Network Architecture) nào đó nhằm thu thập, trao đổi dữ liệu và chia sẽ tài nguyên cho nhiều người sử dụng Các máy tính được kết nối với nhau có thể trong cùng một phòng, một tòa nhà, một thành phố hoặc trên phạm vi toàn cầu

Internet là một hệ thống thông tin toàn cầu có thể được truy nhập công cộng gồm

các mạng máy tính được liên kết với nhau Hệ thống này truyền thông tin theo kiểu nối

chuyển gói dữ liệu (packet switching) dựa trên một giao thức liên mạng đã được chuẩn

hóa (giao thức IP) Hệ thống này bao gồm hàng ngàn mạng máy tính nhỏ hơn của các doanh nghiệp, của các viện nghiên cứu và các trường đại học, của người dùng cá nhân

và các chính phủ trên toàn cầu

1.1.2 Đặc điểm của Internet trong dạy học

Mạng Internet chứa đựng khối lượng tri thức khổng lồ, đa dạng với khối lượng lớn người sử dụng, nhiều thành phần khác nhau, việc cung cấp và chia sẻ tài liệu được diễn ra hằng ngày, trong đó có nhiều công trình khoa học được công bố, nhiều tài liệu quý, nhiều thông tin mới nhất được chia sẻ thông qua các website Việc tiếp cận các thông tin cũng trở nên dễ dàng hơn với việc cùng một thông tin được đăng tải trên nhiều trang mạng khác nhau Do đó, người sử dụng có thể tiếp cận thông tin ở nhiều khía cạnh, nhiều góc độ khác nhau, đa dạng và đa chiều

Các tư liệu được tổ chức dưới tư liệu số, tức là thông tin khi đưa vào máy tính đã được

mã hóa Khi một thông tin được đưa vào máy tính qua quá trình xử lí, được lưu trữ, thông tin được đưa ra cho người sử dụng truy cập Quá trình này thống nhất nên thông tin đưa ra thống nhất toàn cầu

Các tư liệu dạy học từ mạng Internetc có hình thức chuyển tải hết sức đa dạng với hình ảnh, âm thanh sống động, màu sắc phong phú, các hiệu ứng mang tính trực quan sinh động, màu sắc phong phú, các hiệu ứng mang tính trực quan sinh động, kích thích được sự tập trung chú ý của người đọc

Việc khai thác và sử dụng Internet trong dạy học là một quá trình chọn lọc thông tin một cách cẩn thận, kĩ lưỡng và cần được sắp xếp một cách logic Bởi vì không phải tất

cả các thông tin cập nhật trên mạng Internet đều đáng tin cậy, việc xác định các nguồn tài liệu chính thống, đảm bảo tính khoa học lại là một khó khăn cho người sử dụng, đặc biệt trong dạy học khi các tài liệu này được sử dụng cho việc truyền thụ tri thức cho cả thế hệ học sinh

1.1.3 Vai trò của Internet trong dạy học địa lí

Mạng Internet là nguồn trí tuệ khổng lồ của nhân loại Với thời đại công nghệ thông tin phát triển như vũ bão và ngày càng được ứng dụng nhiều vào lĩnh vực giảng dạy thì tầm quan trọng của Internet với dạy học ngày càng được nâng lên

Internet giúp cho việc dạy học rất nhiều trong việc tìm kiếm tư liệu học tập Địa lí 11 THPT, tìm hiểu những điều mà giáo viên hoặc học sinh chưa biết Hiện nay, bất kì một lĩnh vực nào, lúc nào trên mạng cũng có tài liệu liên quan Qua mạng Internet sẽ tìm được những nguồn thông tin mới nhất, được cập nhật hàng ngày, hàng giờ, thậm chí hàng giây

Khi học tập trên mạng, nếu biết khai thác thì công việc sẽ diễn ra một cách nhanh chóng Thông thường, các câu trả lời cho những câu hỏi đơn giản chỉ trong vòng vài phút, kể cả thời gian để nối máy với cả bộ phận cung cấp dịch vụ

Với nguồn thông tin tìm được đa dạng, phong phú không chỉ giúp cho người học mà còn giúp cho người dạy sẽ có nhiều cơ hội để lựa chọn cho mình những phương pháp dạy học trong tiết học để mang lại hiệu quả tối ưu nhất

Internet sẽ tạo điều kiện để người học có thể học mọi nơi, mọi lúc Chỉ cần có mạng và một chiếc máy tính hoặc một chiếc điện thoại thông minh đã có thể trao đổi thông tin, giao lưu học hỏi với tất cả trên toàn cầu, rút ngắn khoảng cách về không gian địa lí Internet có sức mạnh to lớn góp phần phát triển động cơ, hứng thú học tập địa lí của học sinh Với ưu thế của một nguồn thông tin khổng lồ, đầy màu sắc sống động phản ánh được sự đa dạng, phong phú của thế giới Internet kích thích ở học sinh sự tò mò

và ham muốn học tập, tìm tòi nghiên cứu Đối với cá nhân và nhóm học sinh cần giải các bài tập nhận thức hay thực hiện các dự án thì Internet chẳng hạn nguồn tài liệu khổng lồ quý giá có thể khai thác được trong một thời gian ngắn mà còn là nơi học sinh công bố kết quả học tập của mình Với việc sử dụng thư điện tử, email, học sinh

có thể tiến hành các cuộc điều tra, thu thập, trao đổi ý kiến với bạn bè, giáo viên, chuyên gia về đề tài mà học sinh cần tìm hiểu Như vậy, Internet có khả năng tạo ra những động lực mạnh mẽ kích thích học sinh tích cực độc lập làm việc

1.1.4 Một số yêu cầu chung khi sử dụng Internet trong dạy học

Để sử dụng Internet hiệu quả trong giảng dạy, học tập và nghiên cứu đòi hỏi người sử dụng phải có một số kĩ năng sau:

- Kỹ năng sử dụng các máy tính, các phần mềm và multimedia:

Để sử dụng Internet, trước hết người dùng phải biết cách sửu dụng máy vi tính và máy

vi tính là phương tiện để có thể truy cập Internet Người sử dụng cần biết các thao tác đơn giản như biết duyệt web, copy, cắt, dán, dowload, lưu trữ,… Các thông tin tìm được đến phân biệt được các loại file dữ liệu và phần mềm hỗ trợ đọc tương ứng Kiến thức và kỹ năng sử dụng đa phương tiện truyền thông như văn bản, âm thanh, ảnh tĩnh, ảnh động, phim, sơ đồ, bảng biểu,… Cũng rất quan trọng vì trên internet ngày càng có nhiều dạng thông tin phong phú có thể được tìm kiếm và chia sẻ dễ dàng

-Kỹ năng tra cứu tìm kiếm và đánh giá, xử lý thông tin trên Internet

Biết cách sử dụng các công cụ tìm kiếm

Biết tìm kiếm các tài liệu điện tử trong các website cung cấp tài liệu điện tử hay thư viện điện tử

Biết các bước để tra cứu thông tin có hiệu quả với các giai đoạn như phân tích yêu cầu tìm, diễn đạt lệnh tìm kiếm, phân tích nhóm yêu cầu thông tin,chọn công cụ tìm kiếm phù hợp, tìm lời khuyên từ một người, thử lại nếu chưa thành công, đánh gia kết quả tìm kiếm

-Kỹ năng ngoại ngữ và giao tiếp trên Internet

Bên cạnh các tài liệu trong nước bằng Tiếng Việt còn hạn chế, GV và HS cần pahri tìm hiểu thêm ở các tài liệu nước ngoài và trao đổi với mọi người trong cộng đồng Internet

-Kỹ năng tự học, tự nghiên cứu

Việc khai thác, sử dụng Internet chủ yếu diễn ra ở bên ngoài lớp học, được thực hiện đọc lập Nó gắn liền với quá trình tự tìm tòi mở rộng kiến thức nên khai thác, sử dụng Internet cũng gắn liền với tự học, tự nghiên cứu Điều này đòi hỏi GV và HS cần có kĩ năng đánh giá, chọn lọc thông tin trước khi đưa vào sử dụng trong quá trình dạy và học

-Kỹ năng sắp xếp, hệ thống hóa thông tin

Thông tin tư liệu sau khi thu thập đực cần sắp xếp một cách hợp lí, khoa học để việc lư trữ và sử dụng đực thuận tiện, nhanh chóng và không chiếm nhiều dung lượng trong thiết bị lưu trữ

1.2 Dạy học theo định hướng phát triển năng lực

1.2.1 Khái niệm năng lực

Khái niệm năng lực gắn liền với khả năng hành động Năng lực hành động là loại năng lực, nhưng khi nói phát triển năng lực người ta hiểu đồng thời là phát triển năng lực hành động Chính vì vậy, năng lực được hiểu là: Khả năng thực hiện có trách nhiệm và hiệu quả các hành động, giải quyết nhiệm vụ, vấn đề trong những tình huống khác nhau thuộc các lĩnh vực nghề nghiệp, xã hội hay cá nhân trên cơ sở hiểu biết, kỹ năng,

kỹ xảo và kinh nghiệm cũng như sự sẵn sàng hành động

Bản chất của năng lực là khả năng của chủ thể kết hợp một cách có linh hoạt, có tổ chức hợp lí các kiến thức, kĩ năng với thái độ, giá trị, động cơ, nhằm đáp ứng những yêu cầu phức tạp của một hoạt động, bảo đảm cho hoạt động đó đạt kết quả tốt đẹp trong một bối cảnh nhất định

Biểu hiện của năng lực là biết sử dụng các nội dung và các kĩ năng trong một tình huống có ý nghĩa, chứ không ở tiếp thu lượng tri thức rời rạc

1.2.2 Cấu trúc của năng lực

- Cấu trúc chung của năng lực hành động được mô tả là sự kết hợp của 4 năng lực thành phần sau:

+ Năng lực chuyên môn: Là khả năng thực hiện các nhiệm vụ có chuyên môn cũng như khả năng đánh giá kết quả chuyên môn một cách độc lập, có phương pháp và chính xác về mặt chuyên môn

+ Năng lực phương pháp: Là khả năng đối với những hành động có kế hoạch, định hướng mục đích trong việc giải quyết các nhiệm vụ và vấn đề Năng lực phương pháp bao gồm năng lực phương pháp chung và phương pháp chuyên môn Trung tâm của phương pháp này là khả năng tiếp nhận, xử lí, đánh giá, truyền thụ và trình bày tri thức

+ Năng lực xã hội: Là khả năng đạt được mục đích trong những tình huống xã hội cũng như trong những nhiệm vụ khác nhau trong sự phối hợp chặt chẽ với những thành viên khác

+ Năng lực cá thể: Là khả năng xác định, đánh giá được những cơ hội phát triển cũng như những giới hạn của các nhân, phát triển năng khiếu cá nhân, xây dựng và thực

hiện kế hoạch phát triển cá nhân, quan điểm, chuẩn giá trị đạo đức và động cơ chi phối các ứng xử và hành vi

Mô hình bốn thành phần năng lực trên phù hợp với bốn trụ cột giáo dục theo UNESCO:

1.2.3 Quá trình hình thành năng lực

Quá trình hình thành năng lực được thể hiện qua các bước sau:

- Bước 1: Tiếp nhận thông tin

- Bước 2: Xử lí thông tin

- Bước 3: Áp dụng/ vận dụng kiến thức

- Bước 4: Thái độ và hành động

- Bước 5: Sự kết hợp đầy đủ các yếu tố trên để tạo thành năng lực

Sự kết hợp đầy đủ các yếu tố trên tạo thành năng lực ở người học Tuy nhiên, cần có

sự kết hợp nhiều năng lực mới tạo ra sự chuyên nghiệp, kết hợp với sự học hỏi kinh nghiệm mới có thể hình thành năng lực chuyên nghiệp

1.2.4 Các năng lực cốt lõi của học sinh THPT

Năng lực cốt lõi là năng lực cơ bản, thiết yếu mà bất kỳ người nào cũng cần có để sống, học tập và làm việc Tất cả các hoạt động giáo dục với khả năng khác đều hướng tới mục tiêu hình thành và phát triển năng lực cốt lõi của học sinh Có nhiều hệ thống năng lực cốt lõi khác nhau, tuy nhiên trong các hệ thống này thường gồm có:

- Kỹ năng sống và nghề nghiệp

- Kỹ năng học tập và kỹ năng đổi mới

Các thành phần năng lực Các trụ cột giáo dục của UNESCO

- Kỹ năng về thông tin, đa phương tiện và công nghệ

1.2.5 Các năng lực chuyên biệt của môn Địa lí

HS cần hình thành và phát triển được năng lực tìm hiểu tự nhiên của xã hội, cụ thể là năng lực Địa lí, bao gồm các thành phần sau:

- Năng lực nhận thức thế giới theo quan điểm không gian: Nhận thức được các sự vật, hiện tượng, quá trình Địa lí gắn liền với lãnh thổ, đáp ứng các câu hỏi chủ yếu: Cái gì?

ở đâu? Như thế nào?

- Năng lực giải thích các hiện tượng và quá trình Địa lí (tự nhiên, kinh tế- xã hội): Nhận thức và phát triển được kỹ năng phân tích các mối liên hệ (tương hỗ, nhân quả) giữa các hiện tượng, quá trình Địa lí tự nhiên, giữa các hiện tượng, quá trình Địa lí kinh tế- xã hội, cũng như hệ thống tự nhiên và hệ thống kinh tế - xã hội

- Năng lực sử dụng các công cụ Địa lí học và tổ chức học tập thực địa: sử dụng bản đồ, atlat địa lí, lược đồ, biểu đồ, sơ đồ, lát cắt, mô hình, bảng số liệu, tranh ảnh, … Tổ chức được các hoạt động học tập thực địa như tìm hiểu, khảo sát, điều tra Địa lí địa phương

- Năng lực thu thập, xử lí và truyền đạt thông tin Địa lí

- Năng lực vận dụng kiến thức, kĩ năng vào thực tiễn

1.3 Đặc điểm chương trình sách giáo khoa Địa lí 11

1.3.1 Mục tiêu của chương trình Địa lí 11

* Về kiến thức: Cung cấp cho HS những kiến thức phổ thông cơ bản, cần thiết về đặc điểm tự nhiên, dân cư, kinh tế - xã hội của một số khu vực khác nhau và một số quốc gia trên thế giới

* Về kĩ năng: Hình thành và phát triển ở học sinh:

- Kỹ năng làm việc với bản đồ, tranh ảnh, biểu đồ, sơ đồ, bảng số liệu, bảng kiến thức

- Kỹ năng thu thập, xử lí, thông báo thông tin Địa lí

- Kỹ năng liên hệ giải thích một số vấn đề xảy ra trong thực tế

* Về thái độ: Góp phần bồi dưỡng cho học sinh:

- Niềm tin vào khoa học, ham học hỏi, hứng thú, say mê tìm hiểu các sự vật, hiện tượng Địa lí

- Có ý thức trách nhiệm, tinh thần quốc tế về sử dụng hợp lí, bảo vệ, cải tạo môi trường thế giới

* Định hướng phát triển năng lực:

- Năng lực nhận thức thế giới theo quan điểm không gian

- Năng lực giải thích các hiện tượng và quá trình Địa lí

- Năng lực sử dụng các công cụ Địa lí học và tổ chức học tập thực địa

- Năng lực thu thập, xử lí và truyền đạt thông tin Địa lí

- Năng lực vận dụng kiến thức, kĩ năng vào thực tiễn

1.3.2 Cấu trúc của chương trình Địa lí 11

Chương trình Địa lí 11 học về Địa lí thế giới Cấu trúc chương trình gồm 2 phần:

A Khái quát nền kinh tế - xã hội thế giới

- Sự tương phản về trình độ phát triển kinh tế - xã hội của các nhóm nước, cuộc cách mạng khoa học công nghệ hiện đại

- Xu hướng toàn cầu hóa, khu vực hóa kinh tế

- Một số vấn đề mang tính toàn cầu

- Một số vấn đề của Châu lục và khu vực:

+ Một số vấn đề của Châu Phi

+ Một số vấn đề của Mỹ La Tinh

+ Một số vấn đề của khu vực Tây Nam Á và khu vực Trung Á

B Địa lí khu vực và quốc gia

- Hợp chủng quốc Hoa Kì

- Liên minh Châu Âu EU

- Liên Bang Nga

- Nhật Bản

- Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa ( Trung Quốc)

- Khu vực Đông Nam Á

- Ôxtraylia

1.3.3 Đặc điểm chương trình Địa lí 11

Chương trình Địa lí 11 có 2 đặc điểm sau:

- Một là nội dung chương trình thể hiện bức tranh tổng thể nền kinh tế thế giới, các vấn đề toàn cầu hóa được thế giới quan tâm, đặc điểm địa lí tự nhiên và kinh tế - xã

hội của một số quốc gia tiêu biểu như Hoa Kì, Liên Bang Nga, liên minh Châu Âu, Nhật Bản, Trung Quốc, Đông Nam Á

- Hai là chương trình được xây dựng theo các chuyên đề, để thuận lợi hơn trong việc học và giảng dạy, việc sắp xếp chương trình dạy một cách logic và xây dựng chuyên

đề dạy học giúp chúng ta thêm hứng thú và hiệu quả giáo dục cao hơn

1.4 Đặc điểm tâm sinh lý và trình độ nhận thức của học sinh 11 THPT

Nhờ sự hoàn thiện tích cực của hệ thần kinh và sự phát triển của hoạt động học tập, trí tuệ của học sinh THPT được phát triển một cách toàn diện

Tính chủ định được phát triển mạnh ở tất cả các quá trình nhận thức, hình thành khả năng điều khiển, điều chỉnh các quá trình tri giác, trí nhớ, tưởng tượng, chú ý một cách có ý thức Các em biết hướng đến những quá trình này phục vụ việc giải quyết những nhiệm vụ, những hoạt động nhất định

Cảm giác, tri giác của học sinh đạt tới mức độ tinh nhạy của người lớn

Ngưỡng tuyệt đối và ngưỡng sai biệt của những cảm giác nghe, nhìn, vận động…thấp Năng lực cảm thụ âm nhạc, thể thao cũng phát triển mạnh Tri giác có mục đích đạt tới trình độ phát triển rất cao Quá trình quan sát của các em đã chịu sự điều khiển của hệ thống tín hiệu thứ hai và không tách khỏi tư duy ngôn ngữ, tuy vậy cũng khó có hiệu quả nếu không được sự hướng dẫn của giáo viên

Ghi nhớ có chủ định giữ vai trò chủ đạo trong trí nhớ của học sinh THPT Vai

trò của ghi nhớ ý nghĩa ngày càng tăng Các em đã sử dụng tốt các phương pháp, thủ thuật ghi nhớ, đã tạo được thế phân hóa trong ghi nhớ, biết cái nào cần thuộc lòng từng câu từng chữ, cái nào chỉ cần hiểu, ý nào là ý chính

Dưới ảnh hưởng của sự phát triển hệ thần kinh và hoạt động học tập tư duy của

học sinh THPT có nhiều thay đổi Khả năng tư duy lý luận, tư duy trừu tượng mang tính chất độc lập, sáng tạo phát triển mạnh Các em có khả năng phán đoán lý luận và

tự phân tích những vấn đề phức tạp của xã hội như chính trị, tôn giáo, đạo đức Do phải giải quyết nhiều vụ phức tạp khi tiếp nhận những tri thức khoa học trừu tượng trong quá trình học tập nên các thao tác tư duy của học sinh được hoàn thiện Khả năng phân tích, tổng hợp, khái quát, suy luận, chứng minh của các em mang tính logic chặt chẽ, nhất quán Tính phê phán cao, trước một vấn đề thanh niên học sinh không

dễ chấp nhận một chiều Các em chỉ chấp nhận những gì mà bản thân cho là hợp lý và hữu ích, độc lập lựa chọn những phương thức hành vi, hệ giá trị và những chuẩn mực theo quan điểm riêng của mình

Sự phát triển tư duy còn thể hiện qua hoạt động ngôn ngữ của các em Kỹ năng

đọc, lời nói độc thoại và lời nói viết của học sinh THPT phát triển mạnh Các em có

khả năng chuẩn bị, thực hiện những bài nói, lập luận, trình bày các ý tưởng, luận cứ các phán đoán khá logic Lời nói viết phát triển theo hướng từ khả năng trình bày văn bản đến tự sáng tác theo chủ đề cho trước hay chủ đề tự do

Nhiều nghiên cứu cho thấy học sinh THPT hoàn toàn có điều kiện và khả năng đạt tới trình độ tư duy lý luận Tuy nhiên, do những lý do khác nhau không phải mọi học sinh đều đạt được trình độ phát triển trí tuệ đặc trưng của lứa tuổi Nhiều em vẫn chưa chú ý phát huy hết năng lực suy nghĩ của bản thân, suy xét theo cảm tính, kết luận vội vàng Do vậy, nhiệm vụ quan trọng của các nhà sư phạm phải chú ý để phát triển hoàn thiện khả năng nhận thức cho học sinh

Cùng với các chức năng nhận thức, chú ý của học sinh THPT phát triển với chất

lượng mới, đặc trưng là chú ý có chủ định Các em có sự phân phối chú ý tốt rất tốt, có thể vừa nghe giảng, vừa ghi chép, vừa theo dõi câu trả lời của bạn, phân tích, nhận xét

Tính có lựa chọn và tính bền vững của chú ý cũng phát triển cao hơn hẳn so với các học sinh lớp dưới Nhìn chung, trí tuệ của thanh niên học sinh đã đạt đến sự trưởng thành

1.5 Thực trạng sử dụng Internet trong dạy học môn Địa lí 11 THPT

1.5.1 Tổ chức khảo sát điều tra

11 theo định hướng phát triển năng lực

- Điều tra HS lớp 11 tại một số trường THPT ở TP Đà Nẵng về việc sử dụng Internet tromg quá trình học tập Địa lí 11 THPT theo định hướng phát triển năng lực

* Phương pháp:

- Phát phiếu điều tra, phỏng vấn hỏi ý kiến và dự giờ thăm lớp

* Tổ chức điều tra:

- Thời gian điều tra: Thực hiện vào tháng 9 năm 2018

- Tổ chức điều tra tại một số trường trên địa bàn TP Đà Nẵng

Bảng 1.1 Bảng thống kê số trường, số GV, HS tham gia điều tra thực tế

STT Trường Số lượng điều tra

1.5.2 Kết quả khảo sát, điều tra

Kết quả điều tra với 36 GV, 386 HS tại một số trường THPT trên địa bàn TP Đà Nẵng

- Kết quả khảo sát về sự quan tâm chỉ đạo và cơ sở vật chất của nhà trường phục

vụ cho việc sử dụng Internet trong quá trình dạy học ở trường THPT (xem bảng 1.2)

Bảng 1.2 Mức độ quan tâm và cơ sở vật chất kĩ thuật của nhà trường phục vụ

2 Phòng có

máy chiếu Projector, máy nghe nhìn để dạy học

0 0 0 0 11 30,5 20 55,6 5 13,9

3 Có phòng

máy tính đảm bảo sỉ

số học sinh

và kết nối Internet

4 Phòng bộ

môn Địa lí được đầu tư

Theo bảng 1.2 các trường THPT đã trang bị được hệ thống máy tính, màn hình lớn, máy chiếu Projector Trong đó, các trường đều có phóng máy tính riêng, các phòng học được trang bị các màn hình, tivi, màn hình lớn thay thế cho máy chiếu Projector Hầu hết, các trường đều được lắp hệ thống Internet không dây (wifi) phủ kín không gian khuôn viên trường Điều đó, đã tạo thuận lợi cơ bản cho việc sử dụng Internet trong quá trình dạy học nói chung và dạy học Địa lí nói riêng

- Kết quả khảo sát thực trang mức độ sử dụng Internet trong dạy học Địa lí ở trường THPT (xem bảng 1.3)

Bảng 1.3 Mức độ sử dụng Internet trong dạy học Địa lí ở trường phổ thông

Tuy nhiên, qua quan sát vẫn còn một số ít GV sử dụng Internet phục vụ cho việc dạy học còn hạn chế Điều này là do tâm lý ngại lên mạng, ngại soạn giáo án điện

tử làm cho thông tin khai thác từ mạng dùng cho giảng dạy còn ít Bên cạnh đó, sự thiếu hụt về trình độ tin học, tiếng Anh của đội ngũ cán bộ, giáo viên trong nhà trường Một số giáo viên, đặc biệt là giáo viên lớn tuổi, kĩ năng tin học yếu kém và trình độ tiếng Anh rất hạn chế nên làm việc với máy tính nối mạng gặp nhiều khó khăn

- Kết quả khảo sát mục đích sử dụng các ứng dụng Internet để dạy học Địa lí ở trường phổ thông (xem bảng 1.4)

Bảng 1.4 Mục đích sử dụng một số ứng dụng Internet để dạy học Địa lí ở

trường phổ thông

Sử dụng Internet trong dạy học Địa lí TX TT HK KBG KB Khai thác thông tin, tư liệu dạy học

và hướng dẫn HS khai thác thông tin,

tư liệu Địa lí

x

Hướng dẫn HS tự học x

Dạy học thông qua mạng xã hội

có sử dụng Internet để dạy học Địa lí tại lớp và hướng dẫn HS sử dụng Internet

để viết báo cáo Địa Lí Tuy nhiên, GV không có công cụ để kiểm soát quá trình học tập của HS, dẫn đến hiệu quả chưa tốt Trong khi hầu hết GV không biết về mạng Edmodo và cũng chưa có kỹ năng sử dụng mạng học tập này

1.5.2.2 Thực trạng sử dụng Internet trong dạy học Địa lí 11 THPT của học sinh

- Đa số các học sinh, đặc biệt là học sinh ở thành phố đã được làm quen và thành thạo tin học, với Internet, đã bước đầu phát huy được vai trò làm chủ trong quá trình lĩnh hội tri thức của mình

- Đa số các em nhận thức được nếu khai thác thông tin từ mạng: Tranh ảnh, video, sự kiện, … Sẽ giúp cho nguồn tư liệu học tập phong phú, nội dung bài học được làm rõ hơn, rèn luyện được các kĩ năng Địa lí, từ đó kiến thức Địa lí được học sinh ghi nhớ và hiểu sâu sắc hơn Hơn nữa, các em ý thức được việc khai thác Internet phục vụ cho bài học môn Địa lí 11 THPT cần bám sát nội dung SGK và nội dung chương trình học

- Đa số các em đã có điều kiện tự đi tìm nguồn thông tin trên mạng Internet để học tập môn Địa lí, thậm chí có thể học trực tuyến Ngoài các máy tính được nối mạng tại trường, đa số các em học sinh đã có máy tính của cá nhân, gia đình hoặc điện thoại thông minh, có thể truy cập Internet để phục vụ cho học tập

- Tuy nhiên, việc sử dụng Internet phục vụ cho mục đích học tập môn Địa lí 11 THPT của các em học sinh cũng còn hạn chế Không phải em học sinh nào

cũng biết địa chỉ truy cập, các em chưa biết cách chọn lọc thông tin để tìm ra những thông tin phù hợp với mục đích học tập của từng bài, từng nội dung

- Kết quả khảo sát các địa điểm mà HS đã truy cập Internet để học tập ( xem bảng 1.5)

Bảng 1.5 một số địa điểm truy cập Internet của học sinh

Địa điểm học sinh có thể truy cập

Internet

Thống kê

Truy cập tại các dịch vụ Internet công

- Kết quả khảo sát về tần suất truy cập Internet trong một ngày của HS (Bảng 1.6)

Bảng 1.6 Tần suất truy cập Internet của học sinh/ ngày

Loại phương tiện được HS sử

dụng để truy cập Internet

Tần suất (Thời gian/ ngày)

30 phút

60 phút

90 phút

Dấu x biểu thị sự tập trung đa số ý kiến của HS

Bảng 1.6 cho thấy đa số các học sinh có máy tính ( máy bàn và laptop) và dùng khoảng 90 phút/ngày để truy cập Internet Trong khi học có điện thoại di động thì truy cập Internet khoảng 3 giờ/ngày Các thiết bị thông minh khác (Macbook, Ipad…) thì HS chỉ dùng để truy cập trong 60 phút

- Kết quả khảo sát về mục đích sử dụng Internet của HS trong học tập ( Bảng 1.7)

Bảng 1.7 Mục đích sử dụng Internet của học sinh

Khai thác thông tin tư liệu phục vụ việc học tập 2

Trao đổi thông tin với bạn bè, thầy cô về bài tập thông qua mạng xã

hội

3

Tìm kiếm truy cập các website có nội dung liên quan đến bài học 4

Truy cập vào các website của trường để kế hoạch dạy học 5

Bảng 1.7 cho thấy, HS sử dụng phần lớn thời gian truy cập Internet để phục vụ các nhu cầu hoạt động giải trí cá nhân Tiếp đến các em sư dụng Internet để khai thác các thông tin tư liệu phục vụ cho việc học tập và tiếp theo các em sử dụng các chức năng tương tác để trao đổi thông tin học tập với nhau và nêu thắc mắc đến GV, chủ yếu là thông tin qua mạng xã hội Facebook Sau đó, các em truy cập vào các địa chỉ website của trường để theo dõi các thông báo, kế hoạch học tập Và nếu còn thời gian thì các em mới tham gia các khóa học trực tuyến

Từ kết quả khảo sát về thực trạng sử dụng Internet trong học tập, có thể nhận thấy rằng phần lớn HS đã được trang bị máy tính ở nhà, điện thoại thông minh

và có kết nối Internet, rất ít các bạn cần đến máy tính của trường Các em truy cập Internet hằng ngày để phục vụ nhu cầu giải trí cá nhân và trao đổi, học tập với bạn bè, thầy cô, … Mức độ sử dụng Internet khá lớn Chính những đặc điểm đó là những điều kiện thuận lợi hỗ trợ cho việc học tập nói chung và học Địa lí nói riêng

1.5.2.3 Kết luận chung về thực trạng

Qua trên ta có thể nhận thấy rằng việc sử dụng Internet trong dạy học Địa lí 11 THPT là rất cần thiết, hầu hết các GV đều đồng ý với việc sử dụng Internet trong dạy học có rất nhiều thuận lợi, các nhà trường trang bị cở sở vật chất khá đầy đủ, hệ thống mạng Internet được phủ rộng khuôn viên trường , trình độ ứng dụng CTNN của GV được đảm bảo, HS đã có thói quen và kĩ năng sử dụng Internet nhất định trong quá trình học tập nói chung và môn Địa lí nói riêng Mức độ sử dụng Internet nhất định trong dạy học Địa lí của GV và HS khá thường xuyên và sử dụng với nhiều mức độ dạy và hoc khác nhau Chính vì vậy, việc sử dụng Internet trong dạy học Địa lí 11 THPT theo định hướng phát triển năng lực có tính khả thi để thực hiện hiệu quả

Tuy nhiên, việc sử dụng Internet trong dạy học Địa lí 11 THPT còn một số hạn chế Một số GV còn ngại mất thời gian tìm tòi, chuẩn bị bài dạy sử dụng Internet, trình độ CNTT và ngoại ngữ hạn chế, một số HS chây lười, ý thức kém nên việc hoàn thành các nhiệm vụ học tập chưa đạt hiệu quả cao

CHƯƠNG 2: SỬ DỤNG INTERNET TRONG DẠY HỌC ĐỊA LÍ 11 THPT

THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC 2.1 Khả năng sử dụng Internet trong dạy học địa lí 11 THPT theo định hướng phát triển năng lực

Trọng tâm của chương trình Địa lí 11 là Địa lí kinh tế xã hội thế giới Bao gồm hai nội dung lớn, một là khái quát nền kinh tế- xã hội thối giới và địa lí khu vực , quốc gia giúp học sinh biết được khái quát đặc điểm của nền kinh tế thế giới; các vấn đề mang tính toàn cầu; một số vấn đề của châu lục và khu vực; giới thiệu và cung cấp kiến thức

về các tổ chức kinh tế tiêu biểu như liên minh châu Âu, hiệp hội các nước Đông Nam

Á Yêu cầu học sinh đảm bảo nắm được kiến thức cơ bản hình thành được các kỹ năng địa lí, đồng thời phát triển được các năng lực chung cũng như những năng lực riêng của bộ môn Vì vậy, khả năng sử dụng internet trong dạy học Địa lí 11 THPT theo định hướng phát triển năng lực là rất cao

Dưới đây là bảng thể hiện khả năng sử dụng Internet trong dạy học Địa lí 11 THPT theo định hướng phát triển năng lực theo từng bài học cụ thể

Bảng 2.1 Khả năng sử dụng Internet trong dạy học Địa lí 11

STT Tên bài Khả năng sử dụng Internet trong bài dạy

- Hướng dẫn HS sử dụng Internet, làm bài tập trực tuyến về sự tương phản trình độ phát triển kinh tế - xã hội của các nhóm nước Cuộc cách mạng khoa học công nghệ

2 Bài 2: xu hướng toàn cầu

hóa, khu vực hóa kinh tế

-Hướng dẫn HS sử dụng Internet, tìm kiếm tư liệu về các tổ chức liên kết khu vực Cơ hội và thách thức của toàn cầu hóa, khu vực hóa kinh

tế đối với Việt Nam

3 Bài 3 Một số vấn đề

mang tính toàn cầu hóa

- Hướng dẫn HS sử dụng Internet, tìm hiểu về các vấn đề môi trường: Biến đổi khí hậu, suy giảm tầng ozon, ô nhiễm nguồn nước, suy giảm

đa dạng sinh học

-Hướng dẫn học sinh sử dụng Internet, tự học

và làm bài tập trực tuyến về các vấn đề dân số, môi trường

4 Bài 4: Thực hành -Hướng dẫn HS sử dụng Internet, viết báo cáo

về cơ hội và thách thức của toàn cầu hóa đối với các nước đang phát triển

5 Bài 5: Tiết 1: Một số vấn

đề châu Phi

- Hướng dẫn HS sử dụng Internet tìm kiếm tư liệu về tự nhiên, dân cư- xã hội và kinh tế châu Phi

- Hướng dẫn HS sử dụng Internet, tự học và làm bài tập trực tuyến về các vấn đề của châu Phi

- Hướng dẫn HS sử dụng Internet, tự học và làm bài tập trực tuyến về các vấn đề của khu vực Tây Nam Á và khu vực Trung

8 Bài 6: Hợp chủng quốc

Hoa Kỳ

- Hướng dẫn HS sử dụng Internet tìm kiếm tư liệu về tự nhiên, dân cư – xã hội và kinh tế của hợp chủng quốc Hoa Kỳ

- Hướng dẫn HS sử dụng Internet, tự học và làm bài tập trực tuyến về tự nhiên, dân cư – xã hội và các ngành kinh tế của hợp chủng quốc

và phát triển EU, vị thế của EU và sự hợp tác, liên kết của EU

10 Bài 8: Liên Bang Nga - Hướng dẫn HS sử dụng Internet tìm kiếm tư

liệu về tự nhiên, dân cư – xã hội và các ngành kinh tế và vùng kinh tế của Liên Bang Nga

- Hướng dẫn HS viết báo cáo về mối quan hệ Nga- Việt trong bối cảnh hiện nay

- Hướng dẫn HS sử dụng Internet, tự học và làm bài tập trực tuyến về điều kiện tự nhiên, dân cư – xã hội, các ngành kinh tế và các vùng kinh tế của Liên Bang Nga

11 Bài 9: Nhật Bản - Hướng dẫn HS sử dụng Internet tìm kiếm tư

liệu về tự nhiên, dân cư, các ngành kinh tế và các vùng kinh tế của Nhật Bản

- Hướng dẫn HS sử dụng internet viết báo cáo ngắ về hoạt động kinh tế đối ngoại của Nhật Bản và quan hệ thươn mại giữa Nhật Bản- Việt Nam trong bối cảnh hiện nay

- Hướng dẫn HS sử dụng Internet, tự học và làm bài tập trực tuyến về điều kiệ tự nhiên, dân

cư, các ngành kinh tế và vùng kinh tế Nhật Bản

12 Bài 10: Cộng hòa Nhân

dân Trung Hoa (Trung

Quốc)

-Hướng dẫn HS sử dụng Internet tìm kiếm tư liệu về đặc điểm lãnh thổ, điều kiện tự nhiên, dân cư – xã hội, các ngành kinh tế của Trung Quốc

Hướng dẫn HS sử dụng Internet, tự học và làm bài tập trực tuyến về điều kiện tự nhiên, dân cư – xã hội, các ngành kinh tế Trung Quốc

13 Bài 11: Khu vực Đông

Nam Á

- Hướng dẫn HS sử dụng Internet tìm kiếm tư liệu về tự nhiên, dân cư – xã hội và kinh tế của Đông Nam và hiệp hội Asean

- Hướng dẫn HS sử dụng Internet tại lớp học, trình bày và lấy ví dụ về cơ chế hợp tác của Asean

- Hướng dẫn HS sử dụng Internet viết báo cáo

về quá trình gia nhập Asean

- Hướng dẫn HS sử dụng Internet, tự học và làm bài tập trực tuyến về điều kiện tự nhiên, dân cư – xã hội, các ngành kinh tế của Đông Nam Á và hiệp hội các nước Asean

14 Bài 12: Ô- trây- li-a (tiết

2)

-Hướng dẫn HS sử dụng Internet, viết báo cáo

về đặc điểm dân cư Ô- xtray-li- a

2.2 Phương pháp sử dụng Intermet trong dạy học Địa lí 11 THPT theo định hướng phát triển năng lực

2.2.1 Hướng dẫn học sinh sử dụng Internet để xây dựng hệ thông tư liệu học tập Địa lí 11 THPT

2.2.1.1 Yêu cầu của tư liệu học tập Địa lí 11 từ Internet

Tư liệu dạy học Địa lí 11 phải gắn với mục tiêu và nội dung cơ bản của bài học Căn

cứ vào nội dung bài học để lựa chọn, xác định tài liệu thực tế gắn vào bài giảng Địa lí

11 Thông tin thu thập được sử dụng trong bài giảng để minh họa cho nội dung của bài, có thể dùng như một nguồn tri thức hướng dẫn học sinh khai thác Từ đó, góp phần bổ trợ trong việc nâng cao kiến thức, rèn luyện kỹ năng và giáo dục đạo đức cho học sinh, đáp ứng yêu cầu của việc đổi mới phương pháp dạy học

Phải liên quan đến nội dung bài giảng một cách trực tiếp hoặc gián tiếp nhằm định hướng tư duy cho học sinh, tránh làm loãng vấn đề cần trình bày Nội dung đó phải phù hợp với nội dung của bài học để làm sao khi đưa vào sẽ bổ sung, minh họa, làm rõ kiến thức cơ bản

Ví dụ: Khi dạy về ngành nông nghiệp hiện đại của Nhật Bản, GV có thể cho HS xem các hình ảnh hoặc đoạn video về việc sử dụng các công nghệ hiện đại trong việc phát triển nền nông nghiệp hiện đại khi điều kiện tự nhiên của Nhật Bản rất khắc nghiệt Phải đảm bảo tính khoa học, hiện đại: Các tài liệu thưc tế phải phản ánh đúng bản chất thực tiễn khách quan, phải có căn cứ và đã được chấp nhận Đặc biệt, Địa lí 11 phản ánh bức tranh địa lí tự nhiên và địa lí kinh tế

Phải có tác dụng giáo dục tư tưởng, đạo đức: Tài liệu thực tế phải có tác dụng bồi dưỡng thế giới quan khoa học cụ thể, phân tích, xem xét các sự vật, hiện tượng thoe quan điểm duy vật biện chứng và các phẩm chất nhân văn của người học

Phải có hình thức đa dạng và đảm bảo tính thẩm mĩ: Các nguồn tư liệu gắn vào bài giảng phải đa dạng, có thể là hình ảnh, thông tin, video,…, được chọn lọc kĩ càng và giáo dục óc thẩm mỹ cho học sinh

Phải có tính vừa sức thông tin và tư liệu chỉ được chiếm một tỷ lệ vừa đủ để bài giảng không nghèo nàn, tư liệu không thể lấn át nội dung chính của bài giảng mà nó chỉ bổ sung, làm cho việc tiếp nhận thức của từng đối tượng học sinh

2.2.1.2 Các công cụ hỗ trợ xây dựng tư liệu học tập Địa lí

-Phần mềm hỗ trợ Dowload Internet Dowload Manager (IDM)

IDM là phần mềm hỗ trợ dowload đứng đầu thế giới hiện nay, nó giúp người sử dụng các tài nguyên từ Internet về máy với tốc độ nhanh

IDM có tầm quan trọng lớn, ngoài những dạng tài liệu dưới dạng hình ảnh có thể sao chép trực tiếp, dạng tài liệu video clip thì phải tải (dowload) về máy từ các đường dẫn file Tuy vậy, nếu tải về bằng ứng dụng có sẵn của Windows thì tốc độ tải chậm, thêm vào đó dung lượng một video thường rất lớn (10- 80Mb) và cần một thời gian khá dài Nhờ có IDM, tốc độ đăng tải video tăng lên rất nhanh, tải được nhiều dạng video và ở nhiều trình duyệt khác nhau của bất kỳ trang web nào

- Phần mềm Oxelon Media Converter

Oxelon Media Converter là công cụ chuyển đổi video miễn phí và nhanh chóng chất lượng nhiều định dạng âm thanh, video phổ biến như AC3, AAC, AIFF, AMR, AU, FLAC, MMF, MP2, MP3,MP4, OGG, VOC, WAV, 3GP, 3G3, À, AVI, DV, DVD, MPEG2, FFM, FLV, GÌ, MOV, MPEG1, MPEG2 PS, MPEG2 TS, NUT, PSP, RAW YUV, RM, SVCD MPEG2, SWF, VCD MPEG1.Hầu hết, các video được đăng tải về

từ mạng Internet được định dạng đuôi *.flv rất khó để sử dụng trong powerpoint để giảng dạy Vì vậy, phần mềm này có tác dụng chuyển đổi định dạng từ đuôi *.flv sang

các dạng đuôi dễ sử dụng hơn như Avi, MPG1, MPG2… và có thể chỉnh sửa, biên tập lại trong phần mềm Movie Maker

-Phần mềm Movie Maker: Movie Maker là công cụ có thể tạo video từ hình ảnh, chỉnh sửa video và làm phim, cho phép chèn nhạc nền, chèn phụ đề vào video, chỉnh sửa và xem trước hình ảnh, video và xuất video ra nhiều định dạng khác nhau

Trong thực tế có rất nhiều video chúng ta tìm kiếm có nội dung rất cần thiết cho việc học tập và trình bày một nội dung Địa lí nhưng lại sử dụng bằng ngôn ngữ tiếng anh

Để hiểu và sử dụng video này HS cần biên tập lại để tất cả mọi người hiểu được khi sử dụng video

* Các thiết bị lưu trữ

- Ổ đĩa cứng: Là thiết bị lưu trữ dữu liệu máy tính rất phổ biến Chúng lưu trữ sữ liệu trên đĩa từ quay và được trang bị cho hầu như tất cả máy tính

- Phương tiện lưu trữ di động:

+ Thẻ nhớ và USB: là loại thiết bị rất thuận tiện của phương tiện lưu trữ Chúng phù hợp với túi tiền và dễ dàng di chuyển đi nhiều nơi cho công việc

+ CD và DVD: Đây là phương tiện lưu dữ liệu có thể nói là khá ổn khi bạn muốn lưu trữ dữ liệu trên máy tính

-Lưu trữ đám mây: Cũng có thể được phân loại như là một lưu trữ di động Với lưu trữ

dữ liệu trực tuyến này bạn tải lên các tập tin của bạn đến một máy chủ trực tuyến, vì vậy bạn có thể đăng nhập và truy cập chúng bất cứ noi nào Lưu trữ đám mây cũng có thể là một cách tốt để giải phóng không gian trên ổ cứng của bạn

Hiện nay, có khá nhiều dịch vụ lưu trữ trực tuyến như: OneDrive của Microsoft, Dropbox hay Google Drive của Google Tuy nhiên, chúng ta cần chọ dịch vụ nào để lưu trữ dữ liệu tiện cũng như an toàn cho dữ liệu

Để thuận tiện cho việc lưu trữ với dung lượng lớn và sử dụng trực tuyến, GV nên hướng dẫm HS thực hiện việc lưu trữ tư liệu được tìm kiếm trên Google Drive

*Các công cụ tìm kiếm tư liệu từ mạng Internet

Các công cụ tìm kiếm tư liệu từ mạng Internet thực chất là các trang web có hỗ trợ đắc lực cho việc tìm kiếm tài liệu

- Dưới dây là danh sách các công cụ tìm kiếm thông dụng và hiệu quả nhất hiện nay: + Google: http://www Google.com.v/

+ Yahoo:http://www.yahoo.com

+ Dogpile: http://www.dogpile.com

+ Ask:http://www.ask.com

+ Aol:http://www.aol.com

+ Youtube

-Các Website có nội dung Địa lí:

Trên Internet có địa chỉ các website cụ thể về một lĩnh vực, một số lĩnh vực chứa nội dung nhất định và để tìm thông tin nhanh hơn, có thể truy cập vào các website này Sau đây là địa chỉ các website chứa thông tin, tư liệu có thể khai thác phục vụ cho học tập Địa lí 11 THPT

1 http://www.un.org.vn/ Các tổ chức quốc tế tại Việt Nam

trường Liên Hợp Quốc

3 http://www.fao.org/ Trang website của tổ chức lương

thực và nông nghiệp thế giới

4 http://www.undp.org/ Chương trình phát triển của Liên

Hợp Quốc tại Việt Nam

5 http://www.vista.gov.vn/ Mạng thông tin khoa học và công

môi trường thế giới

vật có vú có nguy cơ tuyệt chủng

11 World Wide Fund For Nature (WWF) Quỹ quốc tế bảo vệ thiên nhiên

các video có nội dung địa lí mà bạn muốn tìm bằng cách gõ các

từ khóa

14 http://giaoduc.net.vn/ Trang wesite có các thông tin về

giáo dục và tư liệu liên quan đến dạy học

15 http://dialy.hnue.edu.vn/ Trang website của khoa học địa

18 http://giaoan.violet.vn Các bài giảng, giáo án Địa lí

2.2.1.3 Quy trình hướng dẫn học sinh sử dụng Internet xây dựng hệ thống

tư liệu học tập Địa lí 11 THPT

* Bước 1: Hướng dẫn học sinh tìm kiếm hệ thống tư liệu

●Định hướng tư liệu cần tìm kiếm

- Xác định nội dung bài dạy học Địa lí cần tìm kiếm trên mạng

+Xác định trong các kiến thức trình bày ở SGK cần tìm kiếm để làm rõ cho nội dung nào vì không phải bất cứ nội dung nào trong SGK cũng phải làm rõ thêm, cũng phải tìm kiếm trên mạng

+ Nội dung tìm kiếm từ mạng cần phải làm rõ gắn với kiến thức cơ bản bài Địa lí Nếu

là kiến thức mở rộng thì phải phù hợp với nội dung chương trình, thời gian và tình độ học sinh

-Chuẩn bị các từ khóa cần tìm: Sau khi xác định các tài liệu cần tìm, chúng ta cần phải chuẩn bị bộ từ khóa phục vụ cho việc tìm kiếm

Từ khóa là một từ hoặc cụm từ mà nó phản ánh một phần nội dung hoặc toàn nội dung của chủ đề nào đó Mặc định các công cụ tìm kiếm như google, yahoo, sẽ tìm kiếm theo tất cả các từ, mà bạn đánh vào trong ô tìm kiếm, thì những từ đó chính là từ khóa

Từ khóa được lấy từ các khái niệm, cụm từ trong SGK hoặc dựa vào vốn từ vốn có của người tìm kiếm Để nguồn tài liệu thêm phong phú, chúng ta nên dùng các từ khóa tiếng anh và chuyên ngành

Từ khóa càng chi tiết, chính xác thì việc tìm kiếm càng đạt kết quả cao Không nên chọn các từ khóa đa nghĩa, chung chung hoặc các từ khóa quá dài dòng Dùng từ đồng nghĩa, gần nghĩa sẽ tăng cơ hội đạt được kết quả tìm kiếm, cần thử tìm nhiều lần với các từ khóa tương đương hay đồng nghĩa

-Tìm kiếm trên google(http://www.google.com.vn)

Google là công cụ tìm kiếm đa năng với nhiều chức năng tìm kiếm như: Tìm theo chủ

đề, theo ngôn ngữ, tìm hình ảnh, tìm video, tìm web, …

+ Cách tìm:

Google là công cụ tìm kiếm phổ biến nhất hiện nay, các tiệc ích của google cho phép tìm kiếm nhah các văn bản, hình ảnh, phim video…

Tìm kiếm thông thường

Mở trình duyệt web thông qua các trình duyệt Internet Explorer *, hoặc Google Chrome, … Sau đó vào địa chỉ trang Web http://www.google.com.vn, giao diện của google mở ra

Thông thường chỉ cần nhập từ khóa và nhấn tìm (search) hoặc nhấn phím Enter thì Google sẽ cho nhiều kết quả bao gồm địa chỉ liên kết đến trang Web có từ khóa và vài dòng mô tả bên dưới, chỉ cần nhấp chuột vào địa chỉ liên kết sẽ mở ra được trang Web

có thông tin muốn tìm

Tìm kiếm nâng cao

Google còn cho phép sử dụng các thông số và điều kiện chọn lọc kèm theo từ khóa Sau đây là các thông số và điều kiện lọc thông dụng:

+ Loại bỏ một từ nào ra khỏi kết quả tìm kiếm: Google sẽ tìm tất cả các trang Web có chứa từ khóa và nhất thiết phải có thêm từ bắt buộc

-Tìm bằng ngôn ngữ tiếng Anh nước ngoài sẽ hữu hiện hơn

Do giới hạn về nguồn tài liệu tiếng Việt nên việc chuyển sang tìm kiếm tài liệu từ các trang Web nước ngoài sẽ hữu hiện hơn

Từ trình duyệt Web, ta mở thêm công cụ dịch thuật http://translate.google.com.vn Đưa từ khóa tiếng Việt vào công cụ để chuyển sang ngôn ngữ tiếng Anh Xem bản dịch và thực hiệ lệch copy (Ctrl+ C) Việc còn lại là dán bản dịch vào công cụ tìm kiếm nhấn Enter Các kết quả sau khi xuất hiện ra, hãy nhấp chuột vào dòng chữ “dịch trang này” ở bên phải mỗi kết quả tìm thấy được Thao tác này có tác dụng dịch toàn

bộ nội dung trang Web ra tiếng Việt Một cách khác nữa là sau khi bạn tìm được một đoạn tài liệu hãy sao chép nó và đưa nó vào công cụ dịch thuật và lựa chọn ngôn ngữ muốn dịch, sau đó nhấn nút dịch Như vậy, hạn chế về ngoại ngữ phần nào được giảm bớt

Trong Google có chức năng tìm kiếm nâng cao để giúp cho việc tìm kiếm nhanh và chính xác hơn Các tính năng tìm kiếm nâng cao của google là:

+ Language: Ngôn ngữ hiển thị kết quả

+ Date: giới hạn thời gian kết quả hiển thị

+ Ocunenus: chỉ ra bạn đang tìm xuất hiện trên website xác định nào đó hoặc bỏ hoàn toàn website (ở bất cứ đâu: any where, trong tiêu đề: in the title, trong URL: in the URL)

+ Domains: tìm kiếm chỉ một website xác định nào đó hoặc bỏ hoàn toàn website đó

từ phần tìm kiếm

+ Safe search: Cho phép các loại thông tin thừa ra khỏi kết qura tìm kiếm

-Tìm kiếm trên website (Ví dụ: http://asean.mofa.gov.vn/)