Trong thời kỳ hội nhập ngày càng sâu rộng hiện nay, các quốc gia khi tham gia vào hoạt động thương mại quốc tế buộc phải tuân thủ những thông lệ và những nguyên tắc chung bắt buộc. Cùng với đó, các quốc gia cũng phải xây dựng một hệ thống pháp luật quốc gia tương thích để phù hợp với thế giới. Trị giá hải quan cũng là một quy định được điều chỉnh bởi pháp luật quốc tế, cụ thể là trong Hiệp định Trị giá, là một nội dung đã được Việt Nam áp dụng và từng bước hoàn thiện về mặt pháp lý. Bài tiểu luận xin được thực hiện để phần nào làm rõ vấn đề này về một phương diện được bao gồm trong đó, với tiêu đề “Phân tích phương pháp trị giá suy luận theo quy định của pháp luật Việt Nam hiện hành và nêu ưu, nhược điểm của phương pháp này.” Do còn nhiều hạn chế về mặt kinh nghiệm thực tế cũng như kiến thức chuyên môn, bài làm không thể tránh khỏi những thiếu sót. Em xin được kính mong thầy cô xem xét và đánh giá để bài làm được hoàn thiện hơn. Em xin chân thành cảm ơn!
Trang 1MỞ ĐẦU 1
NỘI DUNG 2
I Khái quát chung về trị giá hải quan 2
1.1 Khái niệm trị giá hải quan 2
1.2 Các phương pháp xác định trị giá hải quan 2
II Quy định của pháp luật Việt Nam hiện hành về phương pháp trị giá suy luận 3
2.1 Cơ sở pháp lý của phương pháp trị giá suy luận 3
2.2 Nội dung quy định về phương pháp trị giá suy luận 4
III Ưu – Nhược điểm của phương pháp trị giá suy luận 8
3.1 Ưu điểm của phương pháp trị giá suy luận 8
3.2 Nhược điểm của phương pháp trị giá suy luận 10
KẾT LUẬN 11
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 12
Trang 2MỞ ĐẦU
Trong thời kỳ hội nhập ngày càng sâu rộng hiện nay, các quốc gia khi tham gia vào hoạt động thương mại quốc tế buộc phải tuân thủ những thông lệ và những nguyên tắc chung bắt buộc Cùng với đó, các quốc gia cũng phải xây dựng một hệ thống pháp luật quốc gia tương thích để phù hợp với thế giới Trị giá hải quan cũng là một quy định được điều chỉnh bởi pháp luật quốc tế, cụ thể
là trong Hiệp định Trị giá, là một nội dung đã được Việt Nam áp dụng và từng bước hoàn thiện về mặt pháp lý Bài tiểu luận xin được thực hiện để phần nào làm rõ vấn đề này về một phương diện được bao gồm trong đó, với tiêu đề “Phân tích phương pháp trị giá suy luận theo quy định của pháp luật Việt Nam hiện hành và nêu ưu, nhược điểm của phương pháp này.” Do còn nhiều hạn chế về mặt kinh nghiệm thực tế cũng như kiến thức chuyên môn, bài làm không thể tránh khỏi những thiếu sót Em xin được kính mong thầy cô xem xét và đánh giá
để bài làm được hoàn thiện hơn Em xin chân thành cảm ơn!
Trang 3NỘI DUNG
I Khái quát chung về trị giá hải quan
1.1 Khái niệm trị giá hải quan
Hiệp định trị giá (CVA) đã đưa ra một định nghĩa đầy đủ và hoàn chỉnh về trị giá hải quan như sau: “trị giá hải quan của hàng hóa nhập khẩu là trị giá giao dịch, đó là giá thực tế đã thanh toán hay sẽ phải thanh toán cho những hàng hóa được bán theo nghiệp vụ xuất khẩu cho nước nhập khẩu…”1
Dựa trên những quy định đã có, Viêt Nam đã kế thừa và nội luạt hóa vào pháp luật quốc gia và cho đến hiện nay trong Luật Hải quan 2014 có định nghĩa:
“Trị giá hải quan là trị giá của hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu phục vụ cho mục đích tính thuế, thống kê hải quan.”2;
“1 Trị giá hải quan được sử dụng làm cơ sở cho việc tính thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu và thống kê hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu.
2 Trị giá hải quan đối với hàng hóa xuất khẩu là giá bán của hàng hóa tính đến cửa khẩu xuất, không bao gồm phí bảo hiểm và phí vận tải quốc tế.
3 Trị giá hải quan đối với hàng hóa nhập khẩu là giá thực tế phải trả tính đến cửa khẩu nhập đầu tiên, phù hợp với pháp luật Việt Nam và điều ước quốc
tế mà Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là thành viên.” 3
1.2 Các phương pháp xác định trị giá hải quan
Để xác định các phương pháp để xác định trị giá hải quan, các quốc gia trên thế giới đã dựa vào hai nguồn luật chủ yếu đó là điều ước quốc tế và pháp luật
1 Nguyễn Thanh Thủy, Hiệp định trị giá GATT 1994 về định giá hải quan và thực tiễn định giá hải quan ở Việt Nam: Luận văn thạc sĩ Luật học, Hà Nội, 2010, tr 7
2 Khoản 24 Điều 4 Luật Hải quan 2014
3 Điều 86 Luật Hải quan 2014
Trang 4quốc gia Trong đó, Hiệp định trị giá hải quan GATT 1994 là điều ước quốc tế quy định cụ thể và toàn diện nhất về trị giá hải quan. 4 Hiệp định này đã nêu ra 6 phương pháp xác định trị giá hải quan, bao gồm 1 phương pháp chuẩn và 5 phương pháp thay thế sử dụng theo thứ tự ưu tiên trong trường hợp phương pháp chuẩn không được áp dụng.Tuy nhiên, trật tự ưu tiên có thể được thay đổi giữa phương pháp thứ 4 và phương pháp thứ 5 dựa trên yêu cầu của nhà nhập khẩu.5
Các phương pháp xác định trị giá hải quan bao gồm:
1 Phương pháp trị giá giao dịch
2 Phương pháp trị giá giao dịch đối với hàng hóa nhập khẩu giống hệt nhau
3 Phương pháp trị giá giao dịch đối với hàng hóa nhập khẩu tương tự
4 Phương pháp khấu trừ
5 Phương pháp trị giá tính toán
6 Phương pháp diễn giải hợp lý (suy luận)6
II Quy định của pháp luật Việt Nam hiện hành về phương pháp trị giá suy luận
2.1 Cơ sở pháp lý của phương pháp trị giá suy luận
Luật hải quan số 54/2014/QH13 đã được Quốc hội thông qua vào ngày 23/6/2014 trong đó quy định về trị giá hải quan Tiếp sau đó, Nghị định 08/2015/ NĐ-CP của Chính phủ được ban hành ngày 21/01/2015 đã có quy định về nguyên tắc và phương pháp xác định trị giá hải quan tuy nhiên các phương pháp xác định trị giá hải quan trong Nghị định 08 vẫn chưa được quy định cụ thể Cho đến khi Bộ Tài chính ban hành Thông tư 39/2015/TT-BTC có hiệu lực thi hành
4 Nguyễn Thanh Thủy, Hiệp định trị giá GATT 1994 về định giá hải quan và thực tiễn định giá hải quan ở Việt Nam: Luận văn thạc sĩ Luật học, Hà Nội, 2010, tr 24
5 Trần Thị Lan Anh, Những quy định của pháp luật về trị giá hải quan và thực tiễn áp dụng tại Việt Nam: Luận văn thạc sĩ Luật học, Hà Nội, 2006, tr 34
6 Điều VII Hiệp định GATT 1994
Trang 5từ ngày 01/4/2015 thì 6 phương pháp xác định trị giá hải quan tương tự như Hiệp định trị giá đã được hướng dẫn chi tiết Đối với phương pháp trị giá suy luận được quy định tại Điều 12 Thông tư 39/2015/TT-BTC, Thông tư 60/2019/TT-BTC của Bộ tài chính có hiệu lực thi hành ngày 30/8/2019 đã có sự sửa đổi, bổ sung
2.2 Nội dung quy định về phương pháp trị giá suy luận
Căn cứ theo Điều 12 Thông tư 39/2015/TT-BTC, đầu tiên, phương pháp suy luận được áp dụng khi “…không xác định được trị giá hải quan theo các phương pháp quy định tại Điều 6, Điều 8, Điều 9, Điều 10, Điều 11 Thông tư này thì trị giá hải quan được xác định theo phương pháp suy luận, căn cứ vào các tài liệu, số liệu có sẵn tại thời điểm xác định trị giá hải quan.”7 Như vậy, đây sẽ
là phương pháp dự phòng cuối cùng trong trường hợp 5 phương pháp trên đã được áp dụng nhưng vẫn không xác định được trị giá hải quan của hàng hóa nhập khẩu
Dù là phương pháp xác định sau cùng nhưng thực chất việc áp dụng phương pháp này có nghĩa là bằng một cách thức linh hoạt áp dụng 5 phương pháp trên để đi đến kết quả cần có Theo đó, “[T]rị giá hải quan theo phương pháp suy luận được xác định bằng cách áp dụng tuần tự và vận dụng các phương pháp xác định trị giá hải quan quy định tại Điều 6, Điều 8, Điều 9, Điều 10, Điều
11 Thông tư này và dừng ngay tại phương pháp xác định được trị giá hải quan, với điều kiện việc áp dụng phù hợp với các quy định tại khoản 3 Điều này.”8
Trên thực tế, phương pháp này được thực hiện như bất kỳ phương pháp nào nhằm đảm bảo sẽ đem lại một trị giá tính thuế được xác định của hàng nhập khẩu
7 Khoản 1 Điều 12 Thông tư 39/2015/TT-BTC
8 Khoản 2 Điều 12 Thông tư 39/2015/TT-BTC
Trang 6dựa trên nguyên tắc chủ yếu vẫn là tôn trọng giá thực tế ở mức cao nhất mà thanh toán hay sẽ phải thanh toán của hàng hóa nhập khẩu.9
Tiêp theo trong Điều 12, quy định được ban hành bao gồm cả các trị giá mà không được sử dụng khi xác định trị giá hải quan, cụ thể như sau:
“ Khi xác định trị giá hải quan theo phương pháp này, người khai hải quan
và cơ quan hải quan không được sử dụng các trị giá dưới đây để xác định trị giá hải quan:
a) Giá bán trên thị trường nội địa Việt Nam của mặt hàng cùng loại được sản xuất tại Việt Nam;
b) Giá bán hàng hóa ở thị trường nội địa nước xuất khẩu;
c) Giá bán hàng hóa để xuất khẩu đến nước khác, không phải Việt Nam; d) Chi phí sản xuất hàng hóa, trừ trường hợp sử dụng các chi phí sản xuất hàng hóa nhập khẩu để xác định trị giá tính toán trong phương pháp trị giá tính toán;
đ) Giá tham chiếu trong Danh mục hàng hóa nhập khẩu có rủi ro về trị giá hải quan;
e) Trị giá do người khai hải quan khai báo khi chưa có hoạt động mua bán hàng hóa để nhập khẩu hàng hóa vào Việt Nam;
g) Sử dụng trị giá cao hơn trong hai trị giá thay thế để làm trị giá hải quan.” Nhìn chung, những trị giá từ điểm a tới điểm g nêu trên xuất phát từ nguyên tắc chung của cơ quan lớn nhất của Thế giới về Thương mại là Tổ chức Thương mại Thế giới WTO.10 Khi các trị giá trên được sử dụng, chúng sẽ phần nào làm
9 Nguyễn Việt Cường, Xác định trị giá hải quan theo Hiệp định Trị giá và thực tiễn áp dụng hiệp định này
ở Việt Nam: Luận văn thạc sĩ Luật học, Hà Nội, 2018, tr 52
10 Nguyễn Việt Cường, Xác định trị giá hải quan theo Hiệp định Trị giá và thực tiễn áp dụng hiệp định này ở Việt Nam: Luận văn thạc sĩ Luật học, Hà Nội, 2018, tr 52
Trang 7giảm hoặc mất đi tính công bằng, thậm chí còn dẫn tới tình trạng phân biệt đối
xử giữa các chủ thể tham gia có hàng hóa cần xác định trị giá hải quan Hoặc, các trị giá đó có thể bị xác định sai, không đúng với mức quy định theo nguyên tắc của việc xác định nhẳm xác định thuế nhập khẩu cho hàng hóa Như vậy sẽ dẫn tới nhiều hệ quả tiêu cực có thể kể đến như thất thu thuế cho ngân sách, hoặc nếu xác định cao hơn mức cần thu thì tổ chức, cá nhân sẽ chịu thiệt hại khi phải nộp thuế cao hơn mức cần nộp
Tiếp theo, điều luật đã đưa ra một cách cụ thể và chi tiết cách xác định khi
sử dụng phương pháp suy luận như sau:
“a) Vận dụng phương pháp trị giá giao dịch của hàng hóa nhập khẩu: Trường hợp không xác định trị giá hải quan cho hàng hóa theo phương pháp trị giá giao dịch của hàng hóa nhập khẩu do không có chứng từ, tài liệu, số liệu định lượng về khoản điều chỉnh cộng hoặc khoản điều chỉnh trừ theo quy định tại Điều 13, Điều 15 Thông tư này thì sử dụng số liệu về khoản đó do người cung cấp xác nhận bằng văn bản cho người khai hải quan.”
Phương pháp 1 được vận dụng khi giao dịch không có hợp đồng mua bán nhưng được thỏa thuận thông qua các thư tín thương mại hợp pháp, thể hiện được các điều kiện giao dịch cơ bản (đối tượng mua bán, số lượng, giá cả, quy cách, phương thức giao nhận hàng…) Nếu người mua không có đủ quyền định đoạt, sử dụng hàng hóa do điều kiện từ phía người bán, nhưng những điều kiện
đó không làm ảnh hưởng đến trị giá của hàng hóa thì vẫn xác định trị giá theo trị giá giao dịch.11
Cách vận dụng linh hoạt phương pháp 2 và phương pháp 3 như sau:
11 Nguyễn Việt Cường, Xác định trị giá hải quan theo Hiệp định Trị giá và thực tiễn áp dụng hiệp định này ở Việt Nam: Luận văn thạc sĩ Luật học, Hà Nội, 2018, tr 53
Trang 8“b) Vận dụng phương pháp trị giá giao dịch của hàng hóa nhập khẩu giống hệt hoặc hàng hóa nhập khẩu tương tự Nếu không có hàng hóa nhập khẩu giống hệt hoặc hàng hóa nhập khẩu tương tự được xuất khẩu đến Việt Nam vào cùng ngày hoặc trong khoảng thời gian 60 ngày trước hoặc 60 ngày sau ngày xuất khẩu của lô hàng nhập khẩu đang được xác định trị giá hải quan thì lựa chọn những hàng hóa nhập khẩu giống hệt hoặc hàng hóa nhập khẩu tương
tự được xuất khẩu trong khoảng thời gian dài hơn, nhưng không quá 90 ngày trước hoặc 90 ngày sau ngày xuất khẩu của lô hàng đang được xác định trị giá hải quan.”
Tiêp đến phương pháp thứ 4 được thực hiện như sau:
“c) Vận dụng phương pháp xác định trị giá hải quan theo phương pháp trị giá khấu trừ bằng một trong các cách sau đây:
c.1) Trong vòng 90 ngày kể từ ngày nhập khẩu mà không xác định được đơn giá dùng để khấu trừ thì lựa chọn đơn giá được bán ra với số lượng lũy kế lớn nhất trong vòng 120 ngày kể từ ngày nhập khẩu của lô hàng được lựa chọn
để khấu trừ;
c.2) Nếu không có đơn giá bán lại của chính hàng hóa nhập khẩu hoặc hàng hóa nhập khẩu giống hệt hay hàng hóa nhập khẩu tương tự cho người không có quan hệ đặc biệt với người nhập khẩu thì lựa chọn đơn giá bán lại hàng hóa cho người mua có quan hệ đặc biệt với người nhập khẩu, với điều kiện mối quan hệ đặc biệt không ảnh hưởng đến đơn giá bán lại.”
Cuối cùng, phương pháp 2 hoặc phương pháp 3 có thể được vận dụng kết hợp với phương pháp 4 hoặc 5:
Trang 9“d) Trị giá hải quan của hàng hóa nhập khẩu được xác định bằng trị giá
hải quan của hàng hóa nhập khẩu giống hệt đã được xác định theo phương pháp trị giá khấu trừ hoặc phương pháp trị giá tính toán.
đ) Trị giá hải quan của hàng hóa nhập khẩu được xác định bằng trị giá hải quan của hàng hóa nhập khẩu tương tự đã được xác định theo phương pháp trị giá khấu trừ hoặc phương pháp trị giá tính toán.”
Sau khi các cách vận dụng trên được áp dụng nhưng vẫn không xác định được thì điều luật còn dự liệu và đưa ra biện pháp dự phòng đó là:
“e) Trường hợp không xác định được trị giá theo quy định từ điểm a đến điểm đ khoản này, việc vận dụng các phương pháp xác định trị giá hải quan được thực hiện dựa vào cơ sở dữ liệu trị giá hải quan, nhưng không được vi phạm quy định tại khoản 3 Điều này.”12
Phần cuối cùng của điều luật quy định chứng từ, tài liệu để xác định trị giá hải quan theo phương pháp này bao gồm (mỗi chứng từ 01 bản chụp):
“a) Chứng từ, tài liệu do người cung cấp xác nhận khoản điều chỉnh đối với trường hợp vận dụng phương pháp trị giá giao dịch của hàng hóa nhập khẩu;
b) Tờ khai hải quan của hàng hóa nhập khẩu giống hệt hoặc tương tự đối với trường hợp vận dụng phương pháp trị giá giao dịch của hàng hóa nhập khẩu giống hệt hoặc hàng hóa nhập khẩu tương tự;
c) Hóa đơn bán hàng của người nhập khẩu đối với trường hợp vận dụng phương pháp trị giá khấu trừ;
đ) Các chứng từ, tài liệu khác có liên quan đến việc xác định trị giá hải quan theo phương pháp này (nếu có)” 13
12 Khoản 4 Điều 12 Thông tư 39/2015/TT-BTC
13 Khoản 5 Điều 12 Thông tư 39/2015/TT-BTC
Trang 10III Ưu – Nhược điểm của phương pháp trị giá suy luận
3.1 Ưu điểm của phương pháp trị giá suy luận
Phương pháp trị giá suy luận nói riêng hay các phương pháp xác định trị giá hải quan nói chung đều có một số ưu điểm như sau:
- Người mua không bị hạn chế quyền định đoạt hoặc sử dụng hàng hóa sau khi nhập khẩu;
- Giá cả hoặc việc bán hàng không phụ thuộc vào những điều kiện hay các khoản thanh toán mà vì chúng không xác định được trị giá của hàng hóa cần xác định trị giá hải quan;
- Sau khi bán, chuyển nhượng hoặc sử dụng hàng hóa nhập khẩu, người mua không phải trả thêm bất kỳ khoản tiền nào từ số tiền thu được do việc định đoạt hàng hóa nhập khẩu mang lại;
- Người mua và người bán không có mối quan hệ đặc biệt Hoặc nếu có thì mối quan hệ đặc biệt đó không ảnh hưởng đến trị giá giao dịch;
- Tốc độ thông quan nhanh (sử dụng chữ ký số);
- Không bị hạn chế hồ sơ giấy;
- Không cần phải khai riêng tờ khai trị giá;
- Giảm bớt số loại hình xuất nhập khẩu;
- Không phân biệt loại hình mậu dịch và phi mậu dịch.14
Ngoài những ưu điểm kể trên, phương pháp suy luận còn có những ưu điểm riêng so với 5 phương pháp còn lại đó là:
14 Không có tên tác giả, Thảo luận nghiệp vụ hải quan (hoạt động xác định trị giá hải quan ở việt nam hiện nay), tr 21 – 22 <Link web:
https://123doc.net/document/6582925-thao-luan-nghiep-vu-hai-quan-hoat-dong-xac-dinh-tri-gia-hai-quan-o-viet-nam-hien-nay.htm> truy cập ngày 16/2/2021
Trang 11- Khả năng áp dụng đạt hiệu quả cao hơn vì thực chất, khi áp dụng phương pháp này có nghĩa là vận dụng linh hoạt bất kỳ phương pháp nào trong 5 phương pháp trên Do vậy, trị giá sẽ có thể xác định được nếu như khi đã sử dụng 5 phương pháp trên mà chưa có kết quả cần đạt nên sẽ giúp ích rất nhiều cho công tác hải quan và tạo ra sự thuận lợi và lợi ích cho các chủ hàng và cả các chủ thể liên quan khác
- Cơ quan hải quan có thể chủ động lựa chọn vận dụng linh hoạt như thế nào để đem lại kết quả và giúp cho việc xác định trị giá hải quan chính xác, tiết kiệm thời gian, công sức và không làm tốn kém về mặt kinh tế trên mức cần thiết
- Tính chắc chắn của phương pháp đem lại sẽ cao hơn, nhà nhập khẩu sẽ giảm đi sự băn khoăn liệu rằng phương pháp được áp dụng có đúng không hay mình có phải chịu thiệt không khi thực hiện xác định trị giá theo phương pháp này
3.2 Nhược điểm của phương pháp trị giá suy luận
Bên cạnh những ưu điểm, phương pháp trị giá suy luận cũng có những điểm hạn chế khi áp dụng, trước hết là nó cũng có những nhược điểm chung của cả 6 phương pháp:
- Nhận thức của doanh nghiệp còn hạn chế;
- Hiện tượng gian lận thương mại trị giá hải quan;
- Doanh nghiệp khó tiếp cận cơ sở dữ liệu giá;
- Ấn định giá hàng hóa nhập khẩu gây khó khăn cho doanh nghiệp;
- Về công chức hải quan…15
15 Không có tên tác giả, Thảo luận nghiệp vụ hải quan (hoạt động xác định trị giá hải quan ở việt nam hiện nay), tr 23 – 25 <Link web:
https://123doc.net/document/6582925-thao-luan-nghiep-vu-hai-quan-hoat-dong-xac-dinh-tri-gia-hai-quan-o-viet-nam-hien-nay.htm> truy cập ngày 16/2/2021