Tìm hiểu cách thức thực hiện chương trình tích hợp truyền thông thông qua chương trình “tiếp sức người thầy” của báo sài gòn tiếp thị

TÓM TẮT CÔNG TRÌNH Trong bối cảnh truyền thông phát triển ngày càng đa dạng trong nội dung và cách thức thực hiện trên thế giới cũng như tại Việt Nam, công trình nghiên cứu khoa học “Tìm

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

KHOA: BÁO CHÍ VÀ TRUYỀN THÔNG

SỨC NGƯỜI THẦY” CỦA BÁO SÀI GÒN TIẾP THỊ

Sinh viên thực hiện:

Đoàn Bảo Châu, Lớp BCK08, Khóa 2008-2012

Người hướng dẫn:

Thạc sĩ Nguyễn Hoàng Vy, Khoa Báo chí Truyền thông,

ĐH KHXHNV TPHCM

TÓM TẮT CÔNG TRÌNH 1

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ TÍCH HỢP TRUYỀN THÔNG 7

1.1 Sơ lược nguyên nhân hình thành xu hướng tích hợp truyền thông 7

1.2 Khái niệm “Tích hợp truyền thông” 9

1.2.1.Khái niệm 9

1.2.2 Phân loại 11

1.3 Một số trường hợp liên kết, tích hợp truyền thông trên thế giới 14

TIỂU KẾT CHƯƠNG 18

CHƯƠNG 2: CHƯƠNG TRÌNH TIẾP SỨC NGƯỜI THẦY QUY TRÌNH THỰC HIỆN - SỰ KHÁC BIỆT GIỮA SẢN PHẨM TRÊN CÁC PHƯƠNG TIỆN TRUYỀN THÔNG 19

2.1 Tổng quan về chương trình Tiếp sức người thầy 19

2.2 Tìm hiểu cách thức thực hiện chương trình “Tiếp sức người thầy” 20

2.2.1 Nhân lực 20

2.2.2 Quy trình thực hiện chương trình 23

2.3 Phân tích đặc điểm sản phẩm trên những phương tiện truyền thông khác nhau (truyền hình, báo in, báo trực tuyến) 32

2.3.1.Truyền hình 32

2.3.2.Báo in 35

2.3.3.Báo trực tuyến 38

TIỂU KẾT CHƯƠNG 40

CHƯƠNG 3: ĐÁNH GIÁ THÀNH CÔNG/HẠN CHẾ, KIẾN NGHỊ PHÁT TRIỂN CHƯƠNG TRÌNH TIẾP SỨC NGƯỜI THẦY VÀ CHƯƠNG TRÌNH TÍCH HỢP TRUYỀN THÔNG 41

3.1 Đánh giá thành công, hạn chế và kiến nghị phát triển chương trình Tiếp sức người thầy 41

3.1.1.Thành công của chương trình 41

3.2 So sánh chương trình Tiếp sức người thầy với các chương trình tích hợp truyền thông khác 47

3.2.1.Vietnam Ngày nay của báo Sài Gòn Tiếp Thị 47

3.2.2.Các tin tức thời sự được thực hiện theo hình thức tích hợp truyền thông của báo Tuổi Trẻ 51

3.3 Đánh giá tiềm năng và kiến nghị phát triển chương trình tích hợp truyền thông tại Việt Nam hiện nay 58

TIỂU KẾT CHƯƠNG 63

KẾT LUẬN 64

TÀI LIỆU THAM KHẢO 66

PHỤ LỤC 68

TÓM TẮT CÔNG TRÌNH

Trong bối cảnh truyền thông phát triển ngày càng đa dạng trong nội dung và cách

thức thực hiện trên thế giới cũng như tại Việt Nam, công trình nghiên cứu khoa học “Tìm hiểu cách thức thực hiện chương trình tích hợp truyền thông thông qua chương trình “Tiếp sức người thầy” của báo Sài Gòn Tiếp Thị” được thực hiện với các mục

tiêu như sau:

Tìm hiểu nguyên nhân ra đời xu hướng tích hợp truyền thông trên thế giới, làm quen

với một số khái niệm, thuật ngữ về tích hợp truyền thông và một số mô hình ứng dụng tích hợp truyền thông điển hình trên thế giới

Tìm hiểu về cách thức thực hiện chương trình tích hợp truyền thông Tiếp sức người thầy cũng như những điểm khác biệt của chương trình khi được thể hiện ở các phương tiện truyền thông khác nhau

Từ đó đưa ra một cái nhìn tương đối tổng quát nhất về cách thức thực hiện một chương trình tích hợp truyền thông tại Việt Nam hiện nay, cũng như đề ra một số lối đi thích hợp cho hướng phát triển truyền thông này trong bối cảnh nước ta

Trong phạm vi các công trình nghiên cứu khoa học về truyền thông tại miền Nam, đây là công trình đầu tiên nghiên cứu một cách trực tiếp về tích hợp truyền thông và cách thức thực hiện một chương trình tích hợp truyền thông

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Trong những năm gần đây, cùng với những điều kiện khách quan (đất nước đổi mới, Luật báo chí ra đời 20/11/1990, sự phát triển của khoa học công nghệ) và chủ quan (đội ngũ làm báo trưởng thành về tư tưởng chính trị, nghiệp vụ, chất lượng nội dung thông tin nâng cao, hình thức trình bày đa dạng, phong phú), lĩnh vực báo chí nói riêng và các loại hình truyền thông nói chung đã phát triển với một tốc độ chưa từng thấy Không dừng lại ở những loại hình truyền thông truyền thống, có tính chất độc lập như báo in, phát thanh, truyền hình, báo trực tuyến, xu thế tích hợp các loại phương tiện truyền thông cũng đã xuất hiện từ đầu năm 2009

và bước đầu được công chúng đón nhận

Trên thế giới hiện nay, xu thế tích hợp truyền thông (media convergence) đã trở nên rất phổ biến và gần như là điều bắt buộc trong vấn đề đưa tin ở những hãng truyền thông lớn trên thế giới, đảm bảo thông tin sẽ đến với các đối tượng công chúng ở nhiều kênh truyền thông khác nhau Việt Nam không thể đứng bên lề xu hướng đó, ngược lại, những người làm công tác truyền thông càng cần có những động thái thay đổi, chủ động làm cho thông tin được lan tỏa rộng rãi hơn qua nhiều phương tiện truyền thông khác nhau, hay còn gọi là thực hiện cách thức tích hợp truyền thông

Công trình nghiên cứu khoa học sinh viên với đề tài Tìm hiểu cách thức thực hiện chương trình tích hợp truyền thông thông qua chương trình “Tiếp sức người thầy” của báo Sài Gòn Tiếp Thị chính là muốn thông qua một chương

trình cụ thể nhằm khảo sát thực trạng, cách thức và tiềm năng phát triển của chương trình tích hợp truyền thông tại Việt Nam hiện nay Từ đó, đề xuất những hướng đi ban đầu cho xu hướng truyền thông còn mới mẻ này

2 Tình hình nghiên cứu đề tài

Nghiên cứu về xu hướng tích hợp truyền thông nói chung và chương trình tích hợp truyền thông nói riêng đối với thế giới vẫn còn là một vấn đề rất mới mẻ Nếu như các tài liệu nghiên cứu về báo in, truyền hình, phát thanh và kể cả báo trực tuyến xuất hiện khá đầy đủ thông tin về nhiều khía cạnh, các công trình về tích hợp truyền thông vẫn còn thưa thớt Bắt đầu từ năm 2004, khái niệm tích hợp truyền thông (media convergence) mới được đưa vào chương cuối của các cuốn sách phổ thông về báo chí và chỉ dừng lại ở điểm quan sát và ghi nhận, chưa có những đánh giá sâu sắc về tác động của xu hướng truyền thông này 1 Đến năm

2006, những cuốn sách đầu tiên đánh giá toàn diện và đầy đủ về đặc thù, phân loại

và hình thức của xu thế tích hợp truyền thông, chương trình tích hợp truyền thông mới bắt đầu xuất hiện trên thế giới.2 Tại Việt Nam, thông tin nghiên cứu về cách thức thực hiện chương trình tích hợp truyền thông càng ít ỏi hơn Trong một số công trình nghiên cứu khoa học về loại hình báo trực tuyến, xu hướng này đã được nhắc đến nhưng chỉ dừng lại ở chỗ tính tích hợp thể hiện trong các tờ báo trực tuyến, chưa thể hiện rõ sự hợp tác giữa các loại hình báo in, truyền hình, báo trực tuyến trong một chương trình cụ thể Các công trình nghiên cứu riêng về vấn đề này ở Việt Nam là hoàn toàn chưa có Chính vì thế, hiện nay, dù các chương trình tích hợp truyền thông xuất hiện ngày càng nhiều nhưng vẫn dậm chân ở hai chữ

“tự phát”, chưa có chiến lược phát triển và đào tạo phù hợp cho sự phát triển chuyên nghiệp trong tương lai

Trong bối cảnh đó, công trình nghiên cứu NCKH SV này là một đề tài hoàn toàn mới mẻ và mang tính thời sự ở Việt Nam

3 Mục đích và nhiệm vụ của đề tài

Do mới chỉ là một nghiên cứu mang tính chất khởi đầu, mục đích của đề tài là hiểu rõ cách thức thực hiện chương trình tích hợp truyền thông từ chương trình

“Tiếp sức người thầy” Từ đó, đưa ra những đánh giá về thuận lợi, khó khăn cũng như tiềm năng phát triển chương trình dạng này tại nước ta hiện nay

Đề tài có hai nhiệm vụ chính Thứ nhất là đem lại sự hiểu biết sâu rộng hơn về việc thực hiện một chương trình tích hợp truyền thông, từ quy trình thực hiện đến lao động phóng viên Hai là nhìn nhận thực trạng các chương trình tích hợp truyền thông hiện nay ở Việt Nam, thuận lợi, khó khăn, tiềm năng, từ đó đưa ra những gợi ý phát triển chương trình phù hợp hơn Nhiệm vụ nghiên cứu tác động xã hội của các chương trình tích hợp truyền thông, dù rất cần thiết nhưng do giới hạn về tầm nhìn và trình độ nghiên cứu khoa học của người thực hiện, xin được tạm gác lại

4 Cơ sở lí luận và phương pháp nghiên cứu

Đề tài được nghiên cứu dựa trên phương pháp luận duy vật biện chứng Các phương pháp nghiên cứu được sử dụng chủ yếu là phương pháp tổng hợp, phân tích, so sánh, mô tả, phỏng vấn lấy ý kiến …

5 Giới hạn của đề tài

Đề tài “Tìm hiểu cách thức thực hiện chương trình tích hợp truyền thông thông qua chương trình “Tiếp sức người thầy” của báo Sài Gòn Tiếp Thị” là

một đề tài có trọng tâm nghiên cứu rõ ràng Tuy vậy, trong quá trình nghiên cứu,

do hạn chế về nguồn tài liệu tham khảo, năng lực xử lý thông tin cũng như do giới hạn về các mối quan hệ giao tiếp trong giới báo chí, đề tài buộc phải giới hạn ở một phạm vi phù hợp

Trong quá trình tiếp cận với chương trình Tiếp sức người thầy của báo Sài Gòn Tiếp Thị, người viết chọn tiếp cận với các quy trình thực hiện, lao động phóng viên, đặc điểm sản phẩm báo chí ở các loại hình, chưa có điều kiện tìm hiểu

về tác động xã hội sau khi chương trình ra đời

Trong quá trình tìm hiểu các chương trình tích hợp truyền thông khác đồng dạng, do đây là một xu hướng còn rất mới, chưa có nhiều tòa soạn báo thực hiện chuyên nghiệp, người viết chỉ chọn tìm hiểu và tiếp cận với chương trình Việt Nam Ngày nay của báo Sài Gòn Tiếp Thị và các tin tức thời sự tích hợp truyền thông của báo Tuổi Trẻ

6 Đóng góp mới của đề tài

Đưa ra một cái nhìn mới mẻ và sâu sắc hơn về việc thực hiện chương trình tích hợp truyền thông, xu hướng phát triển hiện nay và trong tương lai của hầu hết các tòa soạn báo tại Việt Nam để đáp ứng được nhu cầu thông tin ngày càng cao của công chúng Từ đó, đề tài sẽ đóng góp được thêm một mảnh ghép vào bức tranh tổng thể nghiên cứu truyền thông tại Việt Nam hiện nay

7 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn

Trong thời gian qua, khái niệm “tích hợp truyền thông”, “truyền thông đa phương tiện”, “chương trình đa phương tiện” trở thành môt đề tài phổ biến trong giới báo chí – truyền thông Tuy nhiên, định nghĩa chính thức về các khái niệm này ở Việt Nam vẫn còn nhiều nhập nhằng Nhiều người vẫn nhầm lẫn khái niệm này với khái niệm “truyền thông đa phương tiện” ở lĩnh vực thiết kế (multi media), dẫn đến những cách hiểu lệch, hiểu sai Ở mức độ nghiên cứu còn hạn chế, đề tài

NCKH SV ““Tìm hiểu cách thức thực hiện chương trình truyền thông đa phương tiện thông qua chương trình “Tiếp sức người thầy” của báo Sài Gòn Tiếp Thị” tạm thời đưa ra một định nghĩa và bước đầu đưa ra cách thức thực hiện

chương trình tích hợp truyền thông Ngoài ra, thông qua quá trình nghiên cứu các chương trình tích hợp truyền thông khác hiện có tại Việt Nam, người thực hiện cũng tạm thời đưa ra một số yếu tố đem lại cái nhìn toàn diện về thực trạng, xu hướng thực hiện tích hợp truyền thông hiện nay tại nước ta Đây chính là ý nghĩa

lý luận của đề tài

Về ý nghĩa thực tiễn, có thể thấy đề tài NCKH SV này là một tài liệu tham khảo có tính ứng dụng cho các các cơ quan báo chí trong quá trình chuẩn bị tiến tới thực hiện các chương trình tích hợp truyền thông một cách chuyên nghiệp và

hiệu quả hơn Ngoài ra, đề tài cũng có giá trị tham khảo, chuẩn bị kiến thức dành cho SV chuyên ngành báo chí, đặc biệt là các SV muốn tiếp cận, tham gia vào việc thực hiện các chương trình tích hợp truyền thông trong tương lai ở các cơ quan báo chí mình công tác

8 Kết cấu của đề tài

Chương 1: Tổng quan về xu hướng tích hợp truyền thông trên thế giới

Tập trung phân tích hoàn cảnh ra đời, định nghĩa khái niệm và phân loại các dạng thức của xu hướng tích hợp truyền thông trên thế giới, các trường hợp liên kết tích hợp truyền thông trên thế giới

Chương hai: Chương trình Tiếp sức người thầy trên báo Sài Gòn tiếp thị

- Quy trình thực hiện - Sự khác biệt giữa các sản phẩm trên phương tiện truyền thông khác nhau

Khái quát về chương trình Tiếp sức người thầy nhằm giới hạn phạm vi nghiên cứu cụ thể hơn Tìm hiểu về quy trình thực hiện chương trình Tiếp sức người thầy trên các phương tiện truyền thông khác nhau và sự thay đổi trong tư duy tác nghiệp của phóng viên khi phải làm việc với các loại hình báo chí khác nhau Phân tích sự khác biệt giữa các sản phẩm khi được thể hiện trên các phương tiện truyền thông khác nhau

Chương ba: Đánh giá những thành công/ hạn chế và tiềm năng của chương trình “Tiếp sức người thầy” cũng như chương trình tích hợp truyền thông tại Việt Nam

Nhận định về thành công/hạn chế và tiềm năng của chương trình Tiếp sức người thầy và so sánh với một số chương trình tích hợp truyền thông khác tại Việt Nam

Từ đó đưa ra những ý kiến đóng góp để các cơ quan báo chí có thể thực hiện chương trình đa phương tiện chuyên nghiệp hơn, hiệu quả hơn trong tương lai

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ TÍCH HỢP TRUYỀN THÔNG

1.1 Sơ lược nguyên nhân hình thành xu hướng tích hợp truyền thông

Đến những năm 90 của thế kỉ XX, “cuộc cách mạng Xa lộ thông tin đã mang đến một xu hướng truyền thông mới mẻ cho công chúng, đó là sự phát triển của Internet và sự tích hợp giữa vi tính, truyền hình, vệ tinh và các công nghệ nghe nhìn khác” 3, giúp công chúng có thể tiếp cận thông tin ở nhiều hình thức khác nhau, toàn diện và rộng rãi hơn Trong cuộc cách mạng này, bên cạnh sự phát triển vượt bậc của Internet thì xu hướng tích hợp truyền thông cũng rất đáng ghi nhận Có thể nhận thấy điều này rõ ràng qua việc

“nếu như năm 2001, chỉ có hơn 100 tập đoàn báo chí trên thế giới có sự xuất hiện của tích hợp truyền thông thì đến năm 2004, con số này là 475 tập đoàn The Project for Excellence in Journalism, một công trình nghiên cứu liên kết với khoa Báo chí trường đại học Columbia về truyền thông trên các bang của Mỹ trong năm vừa qua cũng đã rút ra kết luận: tích hợp truyền thông là một trong tám xu thế truyền thông đáng lưu ý nhất hiện nay và trong tương lai.”4

Xu hướng này ra đời trước hết là do các loại hình báo chí riêng lẻ (báo in, truyền hình, phát thanh) phải chịu quá nhiều thách thức về kinh tế trong khi chi phí phát hành, sản xuất ngày càng leo thang Ví dụ, “ngành công nghiệp báo in của Mỹ tính đến năm

1999 là 1483 tờ,trong khi năm 1980 là 1745 tờ, ít hơn đến 262 tờ.”5 Truyền hình, đối thủ chính của báo in cũng gặp phải sự thoái trào sau những ngày huy hoàng của những năm

60 thế kỉ XX khi Internet ra đời, thống trị sự nghe nhìn của giới trẻ Phát thanh dù mức

độ phủ sóng mạnh nhưng lợi nhuận lại không cao Trong khi đó, báo trực tuyến đến nay vẫn còn loay hoay ở chỗ thu hay không thu tiền đọc báo vì thói quen đọc báo trực tuyến miễn phí đã ăn sâu vào tiềm thức của công chúng, điều này cũng làm giảm đáng kể chất lượng thông tin và lợi nhuận của báo trực tuyến Tất nhiên, khi vị thế của một loại hình bị

nhạt nhòa đi trong mắt công chúng, phần lợi nhuận về quảng cáo của nó cũng sẽ sụt giảm theo Và đến lúc này thì, để xác lập được cho mình một vị trí vững chắc trong tương lai của ngành truyền thông, những người điều hành phương tiện truyền thông buộc phải nghĩ đến giải pháp liên kết với nhau và xu hướng truyền thông hội tụ, truyền thông đa phương tiện ra đời

Lí do thứ hai xuất phát từ nhu cầu của công chúng Trong thời đại có quá nhiều thiết bị nghe nhìn phát triển, với cùng một sự kiện, một vấn đề, công chúng sẽ không thể thỏa mãn nếu chỉ tiếp cận thông tin ở một loại phương tiện truyền thông, Họ luôn mong muốn được biết nhiều hơn, nhiều hơn nữa thông qua những số liệu, hình ảnh, âm thanh

và bắt đầu tìm kiếm ở nhiều dạng phương tiện truyền thông khác nhau để thỏa mãn nhu cầu này Nếu các cơ quan truyền thông không nhanh nhạy và đáp ứng kịp nhu cầu này của công chúng, họ sẽ để lỡ mất một lượng công chúng lớn cho riêng mình Trong cuốn Nhà báo hiện đại của The Missouri Group, Janet Weaver, tổng biên tập tờ Sarasota Herald Tribute đã cho biết: “Chỉ báo in thôi, Herald Tribute đến tay 50% số người sống trong và ngoài Saratosa Cộng thêm báo mạng và kênh truyền hình, nó vươn ra đến 90%.”

Một lí do nữa là sự nới lỏng của chính quyền các nước trong việc cho phép một đơn vị truyền thông có thể thực hiện, tổ chức, sở hữu các loại hình truyền thông khác nhau Singapore là một trường hợp điển hình “Cho đến trước năm 2000, Singapore chỉ

có hai tập đoàn báo chí lớn là: Singapore Press Holdings (SPH) chuyên sản xuất báo in và Media Corporation of Singapore (MCS) chuyên về truyền hình, phát thanh SPH phát hành 8 loại nhật báo: 3 tiếng Anh, 3 tiếng Hoa, 1 tiếng Malaysia và 1 tiếng Tamil MCS quản lí 5 kênh truyền hình và 10 kênh phát thanh Bắt đầu từ năm 2000, luật pháp cho phép một công ty có thể sở hữu cả báo in và truyền hình, phát thanh MCS đã có thêm Today, một tờ nhật báo khổ nhỏ SPH thông báo kế hoạch cho ra đời 2 kênh truyền hình: một kênh tiếng Anh TV Worlds và một kênh tiếng Hoa Channel U SPH đã bổ sung về

nhân viên từ BBC và Reuters để chuẩn bị cho các phóng viên báo in sản xuất chương trình trên hai kênh truyền hình.”6

Như vậy, có thể rút ra nhận định rằng: xu hướng tích hợp truyền thông có động lực

từ nhu cầu phát triển tài chính của các cơ quan truyền thông, nhu cầu thông tin ngày càng cao của công chúng và khi có được sự ủng hộ chính thức của chính phủ, xu hướng này càng có điều kiện phát triển mạnh mẽ và chuyên nghiệp hơn Đây có thể được xem là những nguyên nhân phổ biến nhất của xu hướng tích hợp truyền thông trên thế giới hiện nay

1.2 Khái niệm “Tích hợp truyền thông”

1.2.1.Khái niệm

Tại Việt Nam hiện nay, khái niệm multimedia được sử dụng khá nhiều và gây nhiều hiểu lầm cho người tiếp cận khi tìm hiểu về “tích hợp truyền thông” trong lĩnh vực

báo chí Multimedia, theo định nghĩa của Wikipedia.org nghĩa là: “Một dạng thức truyền

thông sử dụng nhiều hình thức truyền thông khác nhau Multimedia bao gồm sự kết hợp của nhiều loại hình khác nhau như: chữ viết, âm thanh, hình ảnh, họat hình, phim Multimedia thường dùng để chỉ tính chất đa phương tiện trong các họat động có

liên quan đến nghệ thuật, hiệu ứng máy tính (game, kĩ xảo…)” Như vậy, multimedia có

ý nghĩa khá rộng nếu so với ý nghĩa của tích hợp truyền thông trong lĩnh vực báo chí dù

về bản chất, đây cũng là một hình thức sử dụng nhiều phương tiện truyền thông khác nhau

Trên thế giới, thuật ngữ media convergence được xem là sát nghĩa nhất với khái

niệm “tích hợp truyền thông” tác giả nghiên cứu đề tài khoa học này muốn tiếp cận Theo tác giả Claudette Guzan Artwick của cuốn Reporting and producing for digital media (Tạm dịch: Tường thuật và sản xuất chương trình trong truyền thông kĩ thuật số), media

convergence có nghĩa là “sự hợp tác giữa những người làm truyền hình, báo in và báo

6

Stephen Quinn và Vincent F.Filak, Convergent Journalism, an Introdution, Elsevier, trang 10

trực tuyến để kể một câu chuyện hiệu quả hơn thông qua nhiều loại hình truyền thông và tiếp cận với một số lượng công chúng lớn hơn.” 7

Bên cạnh đó, theo cuốn Convergent journalism: the fundamentals of multimedia reporting (tạm dịch: Hội tụ truyền thông: nền tảng của tường thuật đa phương tiện) của

tác giả Stephen Quinn, NXB Peter Lang thì thuật ngữ này “hiểu theo nghĩa rộng nhất, đó

là cách mà các công ty truyền thông vượt ra khỏi hình thức truyền thông vốn có của họ, trao đổi thông tin và tìm kiếm những dịch vụ thông tin khác mới hơn, đa dạng hơn nhằm đáp ứng nhu cầu thông tin của công chúng Đây là ví dụ điển hình nhất cho thấy sự thay đổi của môi trường truyền thông dựa trên các khía cạnh kĩ thuật và kinh tế.”

Như vậy, media convergence có thể được xem là những thuật ngữ nói về việc sử

dụng nhiều phương tiện truyền thông khác nhau cho một sự kiện, chương trình, khá phù hợp với khái niệm mà người viết đề cập đến

Có một số nét tương đồng với các định nghĩa trên, theo định nghĩa của Wikipedia

thì media convergence nghĩa là một chiến lược kinh tế trong đó các công ty truyền thông

tìm kiếm lợi nhuận tài chính bằng cách tạo ra các sở hữu truyền thông đa dạng Chiến lược này là một sản phẩm bao gồm ba yếu tố:

a Hợp tác tập trung: một số ít các công ty truyền thông sẽ sở hữu ngày càng nhiều các kênh truyền thông

b Kĩ thuật số: cùng một nội dung truyền thông nhưng được sản xuất dưới nhiều dạng ngôn ngữ truyền thông khác nhau thông qua các phương tiện truyền thông khác nhau

c Luật của chính phủ: cho phép các tập đoàn truyền thông sở hữu nhiều dạng phương tuyện truyền thông khác nhau, cho phép các công ty cung cấp thông tin (các nhà cung cấp truyền hình cáp) sở hữu các sản phẩm nội dung của họ (các kênh truyền hình độc quyền)

Theo nội dung mà người viết tập trung tìm hiểu, yếu tố Kĩ thuật số trong thuật ngữ

này là phù hợp nhất: “cùng một nội dung truyền thông nhưng được sản xuất dưới nhiều

7 Claudette Guzan Artwick, Reporting and producing for digital media, Blackwell Publishing, trang 191

dạng ngôn ngữ truyền thông khác nhau thông qua các phương tiện truyền thông khác nhau”

Một thuật ngữ khác cũng chỉ tích hợp truyền thông là Technological

convergence, theo wikipedia.org, thuật ngữ này chỉ “khuynh hướng kết hợp các hệ thống

kĩ thuật truyền thông khác nhau trong việc thể hiện cùng một nội dung truyền thông, bao gồm âm thanh, dữ liệu, phim ảnh để tạo ra những hiệu ứng xã hội mới.” Đây là định

nghĩa cũng rất gần với khái niệm tích hợp truyền thông mà người viết đang nghiên cứu, chi tiết hơn hai định nghĩa trên về hình thức truyền thông

Nhìn chung, hiện nay trên thế giới đang có rất nhiều cách định nghĩa về tích hợp truyền thông khác nhau Tuy nhiên, trong phạm vi nghiên cứu về chương trình tích hợp

truyền thông, người viết xin đưa ra một định nghĩa tạm thời như sau: “Tích hợp truyền thông, xét trong lĩnh vực báo chí, về mặt cách thức thực hiện, là sự kết hợp các phương tiện truyền thông khác nhau như báo in, báo hình, báo trực tuyến, báo nói để cùng thể hiện một nội dung truyền thông hiệu quả hơn và tiếp cận với một số lượng công chúng lớn hơn.”

1.2.2 Phân loại

Khi tiếp cận với khái niệm media convergence và convergent journalism, người

viết cũng đã tìm hiểu thêm về cách phân loại cách thức thực hiện chương trình đa phương tiện trong khái niệm này Trong cuốn Convergent Journalism8, Lori Demo, Larry Dailey

và Mary Spillman (2003) của trường Ball State University đã đưa ra ý tưởng về “phân loại tích hợp truyền thông” Họ phân loại và định nghĩa các mức độ tích hợp truyền thông

và ý nghĩa của từng loại hình này

Ảnh 1: mô hình phân loại tích hợp truyền thông

8

Stephen Quinn và Vincent F.Filak, Convergent Journalism, an Introdution, Elsevier, trang 24)

Cross promotion: dạng thức xuất hiện ít nhất một mối liên hệ hợp tác giữa các tổ

chức truyền thông khác nhau Ở cấp độ này, những nhà sản xuất thông tin sẽ cung cấp thông tin cho đối tác thông qua ngôn từ hoặc các yếu tố nghe nhìn Khi được cung cấp thông tin, một tờ báo có thể đặt logo của đài truyền hình trong một bài báo hoặc đài truyền hình có thể cung cấp cho người xem tên tờ báo in hoặc đường link đến trang web

để tìm hiểu thêm thông tin Các đầu mối thông tin không làm việc cùng nhau để sản xuất nội dung thông tin

Cloning: dạng thức một bên sẽ sản xuất lại nội dung của bên đối tác với một chút

biên tập (thông tin đã xuất hiện trên báo sẽ xuất hiện trên truyền hình và trang web đối tác) Những đầu mối thông tin ở cấp độ này không thảo luận kế hoạch cung cấp, thu thập thông tin và chỉ chia sẻ nội dung chỉ sau khi một chương trình của một bên đã hoàn tất

Coopetition: dạng thức này là khi các đối tác thông tin vừa hợp tác vừa cạnh tranh

nhau Ở mức độ này, các thành viên của từng bên sản xuất sẽ chia sẻ một số tin tức mà họ đang làm Một số công ty độc lập còn có thể sản xuất một số nội dung cho đối tác của mình, nhưng ở mức độ này, thời gian cạnh tranh trước đó và sự khác biệt văn hóa có thể tạo ra một số rào cạn làm hạn chế mức độ hợp tác và kết nối Ví dụ, một phóng viên báo

in có thể xuất hiện như một chuyên gia hay người bình luận trên các chương trình truyền hình về thông tin thời sự hiện tại, tuy nhiên, cả hai bên đều sẽ tránh làm lộ những thông tin có thể gây thiệt hại cho quá trình sản xuất thông tin của chính mình

Content sharing: mức độ các bên đối tác sẽ chia sẻ thông tin cùng nhau thông qua

một bộ phận xử lí thông tin và sẽ phát hành thông tin rộng rãi sau khi đã được kiểm chứng rõ ràng Các bên đối tác có thể chia sẻ thông tin về tài chính hoặc tham gia vào quá trình lên kế hoạch thông tin với đối tác Tuy nhiên, các tổ chức thông tin cũng sẽ sản xuất những chương trình riêng của họ mà không cần đến sự hỗ trợ lẫn nhau

Full convergence: dạng thức mà tất cả các bên đối tác sẽ cùng nhau hợp tác trong

việc thu thập và thể hiện thông tin Thành quả phổ biến của họ là sử dụng được trọn vẹn sức mạnh của các dạng thức truyền thông khác nhau, cùng kể một câu chuyện theo những cách hiệu quả nhất Với khái niệm này, đội ngũ phóng viên sẽ có sự kết hợp chặt chẽ trong việc tập hợp các tổ chức làm việc cùng nhau, từ lên kế hoạch, viết kịch bản đến sản

xuất chương trình, quyết định cách tốt nhất để câu chuyện có thể chuyển tải được hết ý nghĩa trên báo in, truyền hình cũng như website Những đội làm việc sẽ phối hợp với nhau và sản xuất cho nội dung phù hợp với từng phương tiện truyền thông

Trong cuốn Reporting and producing for digital media, tác giả Claudette Guzan Artwick cũng cho biết một số cách phân loại tiêu biểu tại Mỹ hiện nay:

• Một tòa soạn có báo in, truyền hình, báo trực tuyến

• Những phóng viên báo in xuất hiện trên truyền hình

• Các phóng viên truyền hình viết bài cho báo in

• Chia sẻ kinh phí sản xuất

Có nhiều nét tương đồng, trong tiểu luận nghiên cứu Convergence’s Fundamental Question của tác giả Stephen Quinn đã nhắc đến cách phân chia của ông Rich Gordon ở trường đại học Northwestern University.9 Ông cho rằng tại Mỹ có ít nhất năm dạng thức liên kết, tích hợp truyền thông:

- Ownership convergenc: sự chia sẻ thông tin giữa tòa soạn báo và đài truyền hình cùng thuộc một chủ sở hữu

- Tactical convergence: sự chia sẻ thông tin giữa tòa soạn báo và đài truyền hình không thuộc một chủ sở hữu

- Structural convergence: một tòa soạn được xây dựng theo dạng thức có phòng báo in, phòng truyền hình và phòng báo trực tuyến tồn tại song song

- Information-gathering convergence: hình thức này xuất hiện trong tình hướng tòa soạn yêu cầu các phóng viên phải tự trang bị cho mình kĩ năng tác nghiệp

đa phương tiện

- Storytelling convergence: khả năng tác nghiệp độc lập của phóng viên ở mức

độ cao hơn và cần có sự hỗ trợ tốt từ các phương tiện kĩ thuật để có thể kể lại một câu chuyện hấp dẫn

Tại Việt Nam, các hình thức liên kết sản xuất tương tự như trên cũng đã xuất hiện, tuy nhiên, tính đến thời điểm này, chưa có nghiên cứu nào dành riêng cho việc phân loại các hình thức liên kết tích hợp truyền thông tại Việt Nam Chỉ mới dừng lại ở một số bài

9

Stephen Quinn, Convergence’s Fundalmental Question, Ball State University, trang 31

báo, báo cáo đơn thuần Chính vì thế, nghiên cứu khoa học này sẽ dựa vào các cách phân loại nói trên để từng bước tìm hiểu về tích hợp truyền thông ở nước ta, cụ thể là chương trình tích hợp truyền thông Tiếp sức người thầy Tất nhiên, tác giả sẽ có những thay đổi sao cho phù hợp với tình hình và đặc trưng riêng tại Việt Nam

1.3 Một số trường hợp liên kết, tích hợp truyền thông trên thế giới

Dù tích hợp truyền thông là một xu hướng mới từ những năm 2000 nhưng trên thực tế, các trường hợp liên kết tích hợp truyền thông đã xuất hiện từ những thập niên 60,

70 của thế kỉ XX tại nhiều quốc gia (đặc biệt tại Mỹ), tạo tiền đề cho sự phát triển mạnh

mẽ hiện nay Trong phạm vi đề tài này, người nghiên cứu xin dẫn lại một số trường hợp

sử dụng tích hợp truyền thông tiêu biểu trên thế giới, theo nhiều dạng thức khác nhau để làm rõ hơn toàn cảnh tích hợp truyền thông hiện nay

1.3.1 Liên kết giữa The Tampa Tribune, WFLA-TV và TBO.COM

Hiện nay, quan hệ hợp tác giữa ba cơ quan truyền thông này vẫn là một trong những ví dụ điển hình nhất về tích hợp truyền thông tại Mỹ Tiền thân của mối quan hệ này là sự hợp tác mật thiết giữa tờ The Tribune và đài phát thanh truyền hình WFLA-TV

từ những năm 1960, khi đài truyền hình vừa ra đời Cả hai cơ quan truyền thông này đều cùng thuộc một công ty mẹ là Media General, chính vì thế, phóng viên, biên tập viên của hai cơ quan này thường xuyên có sự hợp tác, trao đổi thông tin, làm việc cùng nhau.10

Tuy nhiên, đến năm 1975, khi American’s Federal Communications Commission (FCC), tạm dịch: Hội đồng kiểm soát truyền thông liên bang siết chặt vấn đề sở hữu báo chí thì mối quan hệ này trở nên lỏng lẻo Sau đó, đến năm 1996, khi FCC bắt đầu nới lỏng luật sở hữu truyền thông thi Media General đã có thể kết hợp cả ba loại phương tiện truyền thông trong việc đưa tin của mình: tờ báo The Tampa Tribune, đài truyền hình WFLA-TV và tờ báo điện tử TBO.COM.11

Và đến năm 2003, khi FCC tiếp tục mở rộng hơn luật sở hữu của mình, Media General đã sở hữu đến 26 tờ báo in và 27 kênh truyền hình, gần như thống trị về truyền thông ở phía Đông Nam nước Mỹ Chủ tịch hội đồng quản trị - tổng giám đốc J Stewart Bryan cho biết kế hoạch của tập đoàn đến trước tháng 6/2003 là: “Bất cứ nơi nào chúng tôi có một tờ báo, chúng tôi cũng muốn có đài truyền hình Và ngược lại, bất kì nơi nào chúng tôi có đài truyền hình, chúng tôi cũng muốn có một tờ báo” (Steiberg an Sorkun,

2003, C6) 12

1.3.2 Liên kết giữa WDBJ và Roanoke Times-World

Ron McDonald, một biên tập viên truyền hình kì cựu của đài WDBJ kể lại những ngày làm việc trong một tòa soạn có cả phòng truyền hình và báo in vào những thập niên

1950, 1960 như sau: “Chúng tôi, những người làm truyền hình và báo in, đã có một thời gian làm việc đầy kỉ niệm và yêu thương nhau, mối quan hệ hợp tác rất tốt, trong lúc làm việc và cả ngoài công sở.” Đài WDBJ đã sử dụng rất nhiều nội dung từ tờ báo Roanoke Time World cho các chương trình của mình và ngược lại, phóng viên tờ Roanoke Time cũng đã có nhiều bài viết giới thiệu về các chương trình sắp tới của WDBJ MacDonald

và những cộng sự của ông đã làm công việc chính là viết lại những tin tức trên báo theo văn phong truyền hình để phát sóng Phóng viên của cả truyền hình và báo in đều sẽ tham gia vào các buổi phỏng vấn và chia sẻ thông tin cho nhau.13

1.3.3 Trường hợp tác nghiệp tại Việt Nam của phóng viên Tracy Wood

Đây là một trường hợp khá đặc biệt vì cho thấy từ những năm 1970, việc sử dụng truyền thông đa phương tiện đã không chỉ dừng lại trong phạm vi một quốc gia hay cần đến các phóng viên chuyên biệt của từng loại hình mà ngược lại, một phóng viên cũng có thể cùng lúc chuyển tải tin tức trên các phương tiện khác nhau, từ một quốc gia khác Đó

là công việc của Tracy Wood, hiện là biên tập viên chính của tờ tạp chí Ms., đã thực hiện tại Việt Nam trong suốt thời kì chiến tranh những năm 1970 Bà viết các bài báo cho báo giấy của United Press International (UPI), đồng thời cũng thực hiện các tin tức cho phát

thanh và chụp ảnh “Đó không phải là một nhiệm vụ đơn giản khi phương tiện kĩ thuật thì cồng kềnh và trình độ kĩ thuật của các phóng viên chỉ ở mức căn bản.”, Wood cho biết Tuy nhiên, bà Wood cũng nói thêm: “Chúng tôi không xem đó là một điều khó khăn vì

áp lực làm việc không phải lúc nào cũng có Khi có nguồn tin thì chúng tôi phải vồ lấy và tìm mọi cách thể hiện nó.”

Và một trong những thành quả nổi bật nhất của bà là vụ đưa tin về các tù binh Mỹ

bị bắt tại Hà Nội được tiến hành trả tự do năm 1973 Lúc đó, Wood là một trong ba nhà báo nước ngoài hiếm hoi được chứng kiến cảnh này Những kinh nghiệm chụp hình ít ỏi của Wood cũng đã kịp giúp bà chụp được những tấm ảnh vô giá, ghi lại khoảnh khắc của các tù binh Mỹ khi được trả tự do tràn đầy cảm xúc Giữa lúc chụp ảnh, bà cũng đã bật nút chiếc máy ghi âm của mình và ghi lại những miêu tả của khoảnh khắc này qua micro ghi âm Các sản phẩm này của Wood sau đó đã nhanh chóng xuất hiện trên báo in và phát thanh, gây một hiệu ứng xã hội mạnh mẽ 14

1.3.4 AOL Time Warner

Công ty khổng lồ AOL Time Warner hiện nay đang sở hữu 3 tạp chí rất thành công: Time, Fortune, Sport Illustrated Tuy nhiên, đó chỉ là một mảng nhỏ, ngoài ra, công

ty còn sở hữu các đơn vị như: kênh truyền hình nổi tiếng CNN, hãng phim Warner Brothers, đội bóng chày Alanta Braves Gần đây, công ty còn trở thành một bộ phận của American Online trong một liên doanh truyền thông lớn nhất lịch sử Sự liên minh này là một minh họa sinh động cho sự kết hợp các phương tiện truyền thông cũ và mới.15

1.3.5 Cox Enterprises Inc

Cox Enterprises Inc bắt đầu chỉ với một tờ báo vào năm 1898 Cox là một trong những công ty truyền thông lớn nhất quốc gia, về mặt lịch sử, nó bao gồm hầu hết những phương tiện truyền thông hiện đại: đài phát thanh, đài truyền hình và truyền hình cáp Vào tháng 4/1996, Cox Interactive Media được thành lập để cho ra đời những tờ báo trực

14

Guzan Artwick, Reporting and producing for digital media, Blackwell Publishing, trang 193

15 The Missouri Group, Nhà báo hiện đại, trang 38

tuyến ở các thành phố có sự hiện diện của các phương tiện truyền thông khác của Cox Access-Atlanta (www.accessatlenta.com ) là trang thông tin quan trọng hàng đầu 16

1.3.6 Các trường hợp liên kết truyền thông đa phương tiện tại các nước khác

Các công ty truyền thông ở Đông Nam Á và Bắc Âu bắt đầu xu hướng tích hợp truyền thông rộng rãi từ giữa năm 2005 Tại Đông Nam Á, những công ty đi tiên phong bao giồm: Star Publication tại Malaysia, National Group tại Thái Lan, Singapore Press Holding tại Singapore (sở hữu báo Strait Times) và tại Hồng Kong là tập đoàn Ming Pao Group Tại Bắc Âu, sự liên kết này có sự chuyên nghiệp hóa cao hơn, bao gồm Atftonbladet và tập đoàn Bonnier tại Thụy Điển, Aftenposten tại Na Uy, và Turun Sanomat Group tại Phần Lan (đây là một trong những tập đoàn báo chí tích hợp truyền thông có uy tín lớn trên thế giới)

Tại Châu Âu, những cơ quan truyền thông sử dụng yếu tố tích hợp truyền thông hàng đầu có thể kể đến The Finacial Times, The Gardian và The BBC tại Anh Tại Tây Ban Nha, The Marca Group sở hữu 62% thị trường báo chí thể thao thông qua sự liên kết giữa nhật báo (564000 bản) và một website khổng lồ cung cấp thông tin đa phương tiện tại khu vực Châu Mĩ La tinh, những tập đoàn tích hợp truyền thông bao gồm: Clarin của Argentina, The Reforma Group and Televisa tại Mexico, O Globo, The O Estado De S.Paulo Group và RBS tại Brazil…17

TIỂU KẾT CHƯƠNG

Trên thế giới, cùng với nhu cầu tiếp nhận thông tin ngày càng cao của công chúng

và sự phát triển về công nghệ của phương tiện truyền thông, tích hợp truyền thông đã trở thành một xu hướng rất phát triển Sự phát triển này không chỉ để phục vụ công chúng

mà còn mang đến những lợi ích lớn về kinh tế cho các tờ báo, đài truyền hình Về mặt khái niệm, theo cách tìm hiểu, tiếp cận của người thực hiện nghiên cứu đề tài thì: “Tích hợp truyền thông, xét trong lĩnh vực báo chí, về mặt cách thức thực hiện, là sự kết hợp các phương tiện truyền thông khác nhau như báo in, báo hình, báo trực tuyến, báo nói để cùng thể hiện một nội dung truyền thông hiệu quả hơn và tiếp cận với một số lượng công chúng lớn hơn” Hiện nay, trên thế giới, khái niệm này có thể hiểu theo hai dạng thức sau: dạng sở hữu đa phương tiện (một cơ quan báo chí sở hữu cùng lúc nhiều kênh truyền thông: báo in, báo trực tuyến, đài phát thanh, đài truyền hình) và dạng kĩ thuật số (cùng một nội dung truyền thông nhưng được sản xuất thông qua nhiều phương tiện truyền thông, có thể từ các cơ quan báo chí khác nhau) Tùy trường hợp mà hai dạng thức này có thể tách bạch hẳn ra hoặc giao thoa một phần, toàn phần với nhau, tạo nên một diện mạo

đa dạng, phong phú cho tích hợp truyền thông trên thế giới hiện nay

CHƯƠNG 2: CHƯƠNG TRÌNH TIẾP SỨC NGƯỜI THẦY QUY TRÌNH THỰC HIỆN - SỰ KHÁC BIỆT GIỮA SẢN PHẨM TRÊN CÁC PHƯƠNG TIỆN

TRUYỀN THÔNG

2.1 Tổng quan về chương trình Tiếp sức người thầy

Tháng 6 năm 2008, phòng Truyền hình của báo Sài Gòn Tiếp Thị ra đời Ngay sau khi thành lập, phòng tập trung sản xuất các chương trình truyền hình mang tính chất thực

tế, gần gũi với người xem qua các dòng sản phẩm như Bước Chân Khám Phá (HTV7), phối hợp với đài PT-TH Đồng Nai sản xuất chương trình Chuyện Sài Gòn, một chương trình đặc sắc về văn hóa giải trí đậm chất Sài Gòn…Và đến tháng 4 năm 2009, sau khi các bước chuẩn bị đã đi vào ổn định, chương trình Tiếp Sức Người Thầy do quỹ Hỗ trợ phát triển giáo dục (EDF) tài trợ về nhân vật, ngân hàng Đông Á tài trợ chi phí sản xuất

và phòng Truyền hình báo Sài Gòn Tiếp Thị thực hiện, đài truyền hình HTV9 phát sóng

đã chính thức ra đời

Nội dung trọng tâm của chương trình trong năm đầu phát sóng là tôn vinh những thầy cô giáo có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn (đau ốm, bệnh tật, nghịch cảnh trong gia đình, gặp tai nạn, không có nhà ở…) Đến năm thứ hai, chương trình dần mở rộng phạm

vi ra các thầy cô giáo có những đóng góp đặc biệt cho xã hội trong sự nghiệp giáo dục, có những thành tích, sáng kiến hướng tới cộng đồng, đặc biệt là với đối tượng học sinh nghèo, đặc biệt khó khăn, những thầy cô giáo có những đề xuất về một chương trình xã hội trong lĩnh vực giáo dục được xã hội đồng thuận cao.18

Quyết tâm thực hiện chương trình tích hợp truyền thông hoàn chỉnh đầu tiên tại Việt Nam, ekip thực hiện chương trình này đã thực hiện câu chuyện về các thầy cô giáo bằng nhiều dạng ngôn ngữ báo chí khác nhau: bài viết trên chuyên trang Tiếp sức người thầy vào thứ hai hàng tuần trên báo Sài Gòn Tiếp Thị, phóng sự từ 10-15 phút trong chương trình Tiếp sức người thầy trên kênh HTV9 lúc 21g40 thứ ba hàng tuần và sau đó,

18

Phòng Truyền hình báo Sài Gòn Tiếp Thị, Thông tin về chương trình Tiếp sức người thầy, trang 1

phim đã phát sóng và bài viết này sẽ được đăng tải lên trang báo trực tuyến của báo Sài Gòn Tiếp Thị (sgtt.vn)

Với cách thức thực hiện như trên, dù còn sơ khai, chương trình Tiếp sức người thầy là chương trình tích hợp truyền thông hoàn chỉnh đầu tiên tại thành phố Hồ Chí Minh nói riêng và cả nước nói chung Nếu xét theo cách thức phân loại nói trên của các tác giả Lori Demo, Larry Dailey và Mary Spillman của trường Ball State University, chương trình này thuộc dạng Full convergence, dạng thức mà thành quả phổ biến của họ

là sử dụng được trọn vẹn sức mạnh của các dạng thức truyền thông khác nhau, cùng kể một câu chuyện theo những cách hiệu quả nhất Với khái niệm này, đội ngũ phóng viên

sẽ có sự kết hợp chặt chẽ trong khi làm việc cùng nhau, từ lên kế hoạch, viết kịch bản đến sản xuất chương trình, quyết định cách tốt nhất để câu chuyện có thể chuyển tải được hết

ý nghĩa trên báo in, truyền hình cũng như báo trực tuyến

2.2 Tìm hiểu cách thức thực hiện chương trình “Tiếp sức người thầy”

2.2.1 Nhân lực

Chương trình Tiếp sức người thầy sử dụng nguồn nhân lực từ phòng Truyền hình báo Sài Gòn Tiếp Thị Với chủ trương càng đơn giản, ít người càng tiết kiệm chi phí, một nhóm thực hiện chương trình cho mỗi kì là 7 người, bao gồm:

Biên tập viên (tên gọi chung cho các vai trò: đạo diễn, MC, biên tập viên, phóng viên viết bài)

2.2.1.1 Biên tập viên (Phóng viên – Đạo diễn – Biên tập viên - MC)

Với tính chất là một chương trình tích hợp truyền thông, vai trò của người Biên tập viên (BTV) này vô cùng quan trọng vì sẽ điều phối chương trình trong từng giai đoạn của báo hình, báo in và cả báo trực tuyến

Từ trước đến nay, tòa soạn có bốn người phụ trách chính chương trình Tiếp sức người thầy là: BTV Bích Uyên, BTV Yến Trinh, BTV Ngọc Bích, BTV Thanh Hà Hiện nay, hai người thực hiện chính của chương trình là BTV Bích Uyên và BTV Thanh Hà Trong năm đầu của chương trình, BTV Bích Uyên và BTV Yến Trinh là trụ cột chính của chương trình có xuất thân từ phóng viên báo in Trong năm thứ hai, chương trình bổ sung thêm BTV Ngọc Bích xuất thân từ công việc đạo diễn phim và BTV Thanh Hà là sinh viên vừa tốt nghiệp chuyên ngành Các loại hình truyền thông điện tử của khoa Báo chí truyền thông, ĐH KHXHNV TPHCM Như vậy, ban đầu những người phụ trách chính của chương trình chủ yếu là rẽ sang ngang để làm chương trình tích hợp truyền thông này, làm việc theo dạng tích lũy kinh nghiệm, chưa có sự đào tạo bài bản về việc thực hiện một chương trình tích hợp truyền thông Tuy nhiên, về sau thì với ý thức chuyên nghiệp hóa mảng truyền hình, hai biên tập viên bổ sung đã có những nghiệp vụ nhất định

về quay phim, viết kịch bản, lên đường dây hình

Công việc của các biên tập viên cũng đa năng như chính tên gọi của họ: tìm kiếm nhân vật, đi tiền trạm kết hợp đạo diễn cho quay phim thực hiện ghi hình ban đầu nhân vật, viết kịch bản và gửi nhà tài trợ duyệt, đi trao quà cùng nhà tài trợ, đạo diễn các cảnh quay còn lại, viết bài đăng báo in, đưa bài viết và phim đã phát sóng về nhân vật lên trang báo trực tuyến sgtt.vn

Về MC, trước đây, MC chương trình là người không nằm trong nhóm thực hiện chương trình mà do nhà tài trợ đề nghị Tuy nhiên, do những hạn chế về thời gian làm việc của MC và chương trình nhân đạo này đòi hỏi sự tinh tế, thấu hiểu và khéo léo của

MC rất cao, ban chủ nhiệm thống nhất MC cũng sẽ là người phụ trách chương trình, đảm bảo MC hiểu và giữ được tinh thần của chương trình Nói tóm lại, trong cùng một chương trình, biên tập viên vừa là đạo diễn, vừa là phóng viên, biên tập viên, kiêm MC

Bên cạnh chương trình Tiếp sức người thầy, những người phụ trách chính này còn đảm nhận thêm việc xây dựng, thực hiện các chương trình khác như Sài Gòn ngày nay,

1001 điểm đến thú vị…nên công việc của họ nhìn chung khá áp lực và bận rộn

2.2.1.2 Người quay phim

Chương trình sử dụng các nhân viên quay phim của phòng Truyền hình, có 3 người quay chính cho chương trình, thay đổi tùy theo lịch phân công Mỗi chương trình cần một quay phim, nếu cần có sự hỗ trợ thì sẽ có hai người quay phim để giữ được âm thanh, hình ảnh đồng đều, đặc biệt trong các phần phỏng vấn nhân vật Hiện chương trình đang sử dụng hai máy quay: một máy F1, một máy F1000, Z7

Đối với chương trình Tiếp sức người thầy, vai trò của người quay phim rất quan trọng vì biên tập viên phải kiêm nhiệm rất nhiều vai trò cùng lúc (phóng viên, MC, đạo diễn), không thể theo dõi, chỉ đạo sát sao quay phim Điều này đòi hỏi tính tư duy hình ảnh và khả năng nắm bắt kịch bản của quay phim phải tương đối tốt, thậm chí họ phải tự xoay xở ghi hình khi biên tập viên không thể chỉ đạo trực tiếp

2.2.1.3 Kĩ thuật dựng hậu kì

Phòng Truyền hình báo Sài Gòn Tiếp thị có tám phòng dựng, mỗi phòng một người phụ trách Tùy theo thời gian phân công mà người dựng cho chương trình Tiếp sức người thầy sẽ khác nhau Tuy nhiên, thông thường mỗi biên tập viên sẽ có một người làm

kĩ thuật dựng hậu kì quen để hiểu ý nhau và làm nhanh chóng hơn Nhân viên làm kĩ thuật dựng hậu kì sẽ cùng với biên tập viên xem lại phim thô, thảo luận đường dây hình dựa trên tóm tắt của biên tập viên, cắt dựng phần phóng sự và ráp nối phần đối thoại đã được biên tập viên tự cắt dựng vào thành một phim hoàn chỉnh Ngoài ra, kĩ thuật dựng hậu kì sẽ phụ trách thêm phần chọn nhạc, chạy chữ trên màn hình để cho ra sản phẩm cuối cùng

2.2.1.4 Đơn vị tài trợ

Quỹ Phát triển Giáo Dục của báo Sài Gòn Tiếp Thị (EDF) là đơn vị tài trợ về tìm kiếm nhân vật, số tiền gửi tặng nhân vật Ngân hàng Đông Á là đơn vị tài trợ về chi phí mua sóng truyền hình, sản xuất chương trình và các phần quà tặng kèm cho học sinh, gia đình nhân vật

Trong mỗi chuyến đi, ngân hàng Đông Á sẽ có ông Nguyễn Thanh Hùng, đại diện ngân hàng đến trao quà, giao lưu với nhân vật Điểm khác biệt của đơn vị tài trợ trong chương trình này là người đại diện không đơn thuần chỉ trao quà mà còn có khả năng trò chuyện, quản trò nên anh cũng là người cùng với MC dẫn dắt câu chuyện về nhân vật, trò chuyện cùng nhân vật, tổ chức hoạt náo vui chơi cùng các em học sinh

Người đại diện đơn vị tài trợ được biên tập viên viết một kịch bản riêng để đối thoại, tung hứng cùng biên tập viên tốt hơn trong vai trò MC chương trình Có thể nói, chính nhờ tính linh hoạt, năng động này mà người đại diện đã tạo được điểm nhấn tốt, khác biệt, giàu tình cảm hơn cho người xem

2.2.1.5 Chủ nhiệm chương trình

Chủ nhiệm chương trình từ trước đến nay có hai người, chị Thúy Anh phụ trách từ năm 2009 đến đầu năm 2011 và từ đầu năm 2011 đến nay là chị Minh Nguyệt Chủ nhiệm là người phân công biên tập viên đi tiền trạm, phụ trách liên hệ xin phép địa phương, trường học để đoàn làm phim về ghi hình chương trình, đi theo đoàn làm phim

để lo về mặt tổ chức hậu cần (khách sạn, ăn uống, đi lại, quà tặng cho nhân vật, các lớp học)

2.2.1.6 Tài xế

Phòng truyền hình hiện nay chỉ có 1 xe chở đoàn làm phim nên vấn đề phương tiện di chuyển cho đoàn cũng khá linh động Trừ các nhân vật ở xa phải đi bằng xe của phòng, các trường hợp tác nghiệp gần hoặc thuận tiện đường đi, đoàn làm phim có thể di chuyển bằng xe máy, xe khách, taxi Ngân hàng Đông Á (đơn vị tài trợ) sẽ đi bằng xe riêng của ngân hàng

2.2.2 Quy trình thực hiện chương trình

Khác với các chương trình truyền hình nhân đạo thông thường của đài truyền hình: tách riêng tiền trạm và quay phim thành hai công đoạn riêng biệt, chương trình Tiếp sức người thầy kết hợp song song quay phim trong thời gian tiền trạm để tiết kiệm thời gian

và chi phí

2.2.2.1 Tiền trạm

a Tìm kiếm nhân vật

Khâu tìm kiếm nhân vật được thực hiện qua các nguồn chính:

Quỹ hỗ trợ giáo dục EDF thông qua thông báo gửi về các sở, phòng giáo dục, trường học trên cả nước

Nhân vật trong các bài viết thuộc chương trình Nét bút tri ân do Ngân hàng Đông

Á tổ chức

Các mối quan hệ, quen biết riêng của biên tập viên

Các nhân vật đã từng xuất hiện trên báo chí trước đây nhưng chưa được thể hiện bằng cả ba loại hình truyền thông như trong chương trình

b Đi tiền trạm

Sau khi nhận được thông tin về nhân vật, những người phụ trách chương trình sẽ

tự phân công tiền trạm nhân vật sao cho phù hợp với thời gian, điều kiện của từng người (do đội ngũ này cũng đang phải kiêm nhiệm và làm khá nhiều chương trình khác)

Tiền trạm (Khảo sát thực tế) là yêu cầu có tính nguyên tắc để ê-kíp thực hiện xác định tốt góc tiếp cận và khả năng thực hiện tác phẩm/chương trình

Một chuyến đi tiền trạm thông thường gồm ekip 2 người: biên tập viên và quay phim

Do đặc tính của chương trình trải rộng từ Bắc chí Nam nên biên tập viên có thể cùng một chuyến đi tiền trạm cho 2, 3 trường hợp trở lên Ví dụ trong một chuyến đi tiền trạm nhân vật ở Thanh Hóa, BTV Bích Uyên đã tranh thủ ghé vào tiền trạm các nhân vật

ở Bình Thuận, Đà Nẵng vì thuận tiện đường đi BTV Thanh Hà thì tranh thủ quá trình tác nghiệp chương trình 1001 điểm đến thú vị tại vùng Đông Bắc đã hỏi han người dân địa phương về các tấm gương nhà giáo tại đây và kết hợp tiền trạm luôn nhân vật

Các công việc tiền trạm bao gồm:

• Phỏng vấn khảo sát

Do nhân vật là thầy cô giáo nên việc tiếp cận rất cần sự tế nhị, nhẹ nhàng và trân trọng các thầy cô Thực tế cho thấy việc thuyết phục các thầy cô chấp nhận quay phim luôn là điều khó khăn nhất BTV Bích Uyên cho biết: “Các thầy cô thường ngại lên các

chương trình truyền hình vì lo lắng ý kiến của đồng nghiệp, họ hàng cho là mình…kể nghèo kể khổ Nhiệm vụ của BTV là phải tìm mọi cách thuyết phục thầy cô về tính chất của chương trình là tôn vinh thầy cô, không phải là chỉ nhấn mạnh vào sự nghèo khổ của thầy cô.” BTV Thanh Hà cũng cho biết: “Có nhân vật tôi đã phải thuyết phục suốt 2 tháng thì cô mới đồng ý cho quay vì ngại tiếng vào tiếng ra.” Tuy nhiên, không phải nhân vật nào cũng bị thuyết phục như thế, BTV Bích Uyên đã kể lại một câu chuyện khá xúc động như sau: “Cô giáo tôi tìm được đang bị ung thư dạ dày, gia đình neo đơn một mẹ một con và đang đứng lớp cho một lớp học tình thương, tức là đầy đủ các điều kiện để tiến hành thực hiện chương trình Tuy nhiên, khi chúng tôi đề nghị thì cô đã từ chối ngay:

“Giờ cô còn có thể tự lo cho mình được, các em để lại phần kinh phí này để lo cho các thầy cô khác khó khăn hơn cô!” Sau nhiều lần thuyết phục cô không được, chúng tôi đã chỉ có thể tặng cô kỉ niệm chương và quà bánh cho các em học sinh trong lớp.”

Kiểm tra thông tin về nhân vật, lịch hoạt động của đối tượng/nhân vật trong những ngày tới cẩn thận vì các nhân vật thường ở vùng sâu vùng xa, thời gian và kinh phí đi lại khá hạn hẹp BTV Thanh Hà chia sẻ một số kinh nghiệm: “Thông thường các thầy cô thường rất ít khi tự nói về mình, BTV cần linh động trò chuyện thêm với đồng nghiệp, con cái, hàng xóm của thầy cô để có thêm thông tin, làm đầy thêm câu chuyện của mình, đồng thời đây cũng là cách hiệu quả để xác minh sự thật về nhân vật.Ví dụ khi tôi thực hiện chương trình về thầy giáo Nguyễn Văn Cải ở trường THPT Quang Trung, Củ Chi, rất nhiều người tại địa phương biết về câu chuyện của thầy và cung cấp thêm cho chúng tôi nhiều chi tiết về tuổi thơ cũng như hoàn cảnh gia đình thầy, những điều mà thầy đã không kể nhiều với chúng tôi.” Đồng thời, biên tập viên cũng phải làm quen với việc đối mặt với những trắc trở có thể xảy ra, ví dụ khi đoàn thực hiện chương trình về cô giáo Huỳnh Thị Mịa thì lúc lên đến nơi tặng quà, cô đã qua đời, cũng có trường hợp nhân vật nhập viện, không có mặt ở nhà để tiền trạm

• Khảo sát hình ảnh

Song song với quá trình lắng nghe để lấy thông tin, việc hình dung trước về hình ảnh, đường dây hình rất quan trọng: máy quay sẽ ghi cái gì, hình ảnh nào sẽ minh họa cho vấn đề này, vấn đề kia; nhân vật nào sẽ được ghi hình phát biểu/phỏng vấn, diễn tả

thái độ, cảm xúc nhân vật trong câu chuyện, tác phẩm bằng những chi tiết, hình ảnh nào… Nói cách khác, đây là giai đọan cần hình ảnh hóa những ý tưởng chính để phác thảo diện mạo cho tác phẩm, để ghi hình

• Tiến hành quay thô

Sau khi đã xác định đây là nhân vật có thể thực hiện chương trình, hoàn tất các khâu xin phép, xác minh, quay phim sẽ ghi lại phần phóng sự của chương trình truyền hình và một phần buổi trò chuyện của nhân vật với MC Phần này quay phim sẽ đi theo nhân vật để ghi lại các hoạt động của nhân vật, hạn chế tối đa việc sắp đặt, đạo diễn cho nhân vật Các hoạt động tại gia đình, trường học của các nhân vật được chú trọng nhất Giai đọan này có thể linh động sử dụng 1 hoặc 2 máy quay phim tùy tình hình trang thiết

bị, nhân lực

Trong giai đoạn này, biên tập viên cùng lúc làm cả hai vai trò:

MC: do MC cũng chính là phóng viên nên công việc này diễn ra khá đơn giản Bên cạnh việc ghi lại đọan giới thiệu đầu và cuối chương trình là sắp xếp, các phần trao đổi còn lại đều quay xuyên suốt trong lúc MC trò chuyện với nhân vật, không cần kịch bản trước

Đạo diễn : chỉ đạo MC quay các hoạt động của nhân vật Vì đây là quá trình quay thô nên phần chỉ đạo không cần phải quá công phu, phức tạp, mặt khác, quay phim cũng

đã là những người có kinh nghiệm nên có thể tự xoay xở

Điểm cần lưu ý ở đây là cả biên tập viên và quay phim khi đã được chọn để thực hiện chương trình này (chương trình quan trọng, có tài trợ, đi xa) thì phải là những người

đã cứng tay nghề, đã từng thực hiện nhiều chương trình khác hoặc được đào tạo bài bản

để tránh trường hợp quay rất nhiều, hỏi rất nhiều nhưng về không sử dụng được bao nhiêu Cũng chính nhờ sự chắc tay này mà chương trình không bị va vấp nhiều tai nạn nghề nghiệp, sự cố ngoài ý muốn

2.2.2.2 Sản xuất

Sau khi đã tiến hành tiền trạm và quay thô, biên tập viên sẽ bắt đầu viết kịch bản, gửi chủ nhiệm và nhà tài trợ chờ duyệt, gửi một bản cho quay phim để hình dung rõ hơn

về nhân vật

Khi đã được duyệt, biên tập viên và dựng phim, quay phim sẽ xem xét lại các phần quay thô, xác định những điểm còn thiếu hoặc chưa được tốt trong phần quay này so với kịch bản để khắc phục trong chuyến trở lại gặp nhân vật sắp tới

Phóng viên viết kịch bản riêng cho đại diện nhà tài trợ và hướng dẫn cách tiếp cận tùy theo tình trạng từng nhân vật

Kịch bản chương trình thường sẽ gồm các phần sau:

-Tóm tắt nhân vật

-Phân cảnh: gồm hai phần: Phóng sự (nội dung xoay quanh cuộc sống nhân vật), trò chuyện (các câu hỏi cần thiết cho MC và nhà tài trợ)

Đoàn làm phim tiến hành quay các khâu cuối, bao gồm:

-Chỉnh sửa, thêm thắt các hình ảnh sao cho phù hợp với kịch bản

-Quay cảnh đại diện nhà tài trợ trò chuyện và trao quà cho nhân vật

Lúc này đoàn làm phim có thêm: chủ nhiệm chương trình, một người phụ trách âm thanh ánh sáng (có thể quay phim được) và đoàn của nhà tài trợ

lời bình dựa trên phần tóm tắt đường dây hình và phim đã dựng Đây cũng là phần đòi hỏi phải có kiến thức và cảm thụ tốt về chương trình Sau đó, phóng viên sẽ chuyển lời bình sang cho người chủ biên duyệt và người đọc lời bình

Khâu dựng phim thường tiến hành trong khoảng 2 ngày

c Phát sóng

Phim hoàn chỉnh sẽ được chủ nhiệm ghi vào đĩa, chủ biên duyệt và gửi sang Đài truyền hình TPHCM để phát sóng trên kênh HTV9 vào lúc 21g40 thứ ba hàng tuần, thời lượng từ 10-15 phút Đây là thời gian mà Ngân hàng Đông Á đã thỏa thuận với Đài truyền hình TPHCM để mua sóng, báo Sài Gòn Tiếp Thị chỉ chịu trách nhiệm sản xuất, không chịu trách nhiệm về khâu này

Chương trình phát sóng trên truyền hình sẽ có thời lượng ngắn hơn so với chương trình phát trên trang báo trực tuyến do các hạn chế về thời lượng

2.2.2.4 Kết hợp với các loại hình truyền thông khác

a Báo in

BTV sẽ thực hiện việc phỏng vấn, lấy tư liệu cho bài báo viết của mình ngay trong lúc đi tiền trạm và quay thô về nhân vật Công việc này đòi hỏi BTV phải chú ý đặt nhiều câu hỏi cặn kẽ hơn về tâm tư, tình cảm, quá khứ hoàn cảnh của nhân vật, những điều mà phim ảnh có khi không thể chuyển tải hết được Các thông tin lấy được trong công tác tiền trạm sẽ được phục vụ song song cho viết lời bình và bài báo viết

Về chụp ảnh, do yêu cầu của việc ghi hình là không có tiếng động của các phương tiện kĩ thuật khác, BTV cũng phải kiêm cả vai trò MC nên đây là công việc khá khó khăn đối với họ, đặc biệt là khi muốn bắt được những hình ảnh “đắt” như trong phim Thông thường, BTV phải tranh thủ chụp ảnh ở những khoảnh khắc khác hoặc sẽ có người hỗ trợ chụp ảnh nhân vật những lúc không quay phim Tuy nhiên, trong một vài trường hợp việc chụp ảnh quá khó khăn, BTV có thể linh động bằng việc cắt hình ảnh trong phim

Sau khi hoàn thành các công đoạn của phim truyền hình, phóng viên mới bắt tay vào viết bài dựa trên những thông tin có được và một phần ngôn từ trong lời bình Tuy nhiên, do bài viết trên báo in đòi hỏi nhiều chi tiết cụ thể và sử dụng ngôn từ để làm rõ chân dung nhân vật nên bài báo in phải được biên tập viên viết chăm chút và kĩ lưỡng

hơn, tái hiện cảm xúc, miêu tả lại nơi chốn, con người đó lại cho độc giả sao cho thật sống động, khác đi so với lời bình trong kịch bản Đây là công việc tương đối khó khăn với những người trước giờ chỉ quen với công việc truyền hình, BTV Bích Uyên cho biết:

“Nếu như làm truyền hình, chỉ cần dựng phim xong là coi như công việc đã hoàn tất, tuy nhiên, với dạng chương trình này, BTV phải tiếp tục căng sức ra viết tiếp một bài để đăng báo in nữa nên công việc kéo dài hơn và đòi hỏi BTV phải chú tâm vào công việc của mình hơn.Chỉ một chút sai lệch giữa thông tin trên phim và bài báo mình viết thì cũng dễ khiến độc giả nghi ngờ về tính chân thật của chương trình.”

Phim được thực hiện vào khoảng thứ 5 của tuần trước khi phát sóng, phóng viên viết bài xong trước chủ nhật, thứ hai bài sẽ đăng báo và thứ 5 phim sẽ phát sóng Sau ngày phát sóng, phim sẽ được đưa lên trang báo trực tuyến sgtt.vn

Ảnh 2: Bài báo viết về thầy Nguyễn Văn Cải trong chương trình Tiếp sức người thầy trên báo giấy Sài Gòn Tiếp Thị

b Trang báo trực tuyến sgtt.vn

Ngay sau bài viết được đăng báo và phim được phát sóng, chủ nhiệm chương trình

sẽ thông báo kĩ thuật viên trang báo trực tuyến đăng các sản phẩm của chương trình lên vị trí phù hợp

Bài đăng trên báo in sẽ được đăng trên chuyên mục Giá trị sống, tiểu mục Tiếp sức người thầy

Phim Tiếp sức người thầy được đăng tải trong mục Sgtt Phim,cùng với với các chương trình truyền hình khác của phòng truyền hình

Ngoài ra, phim cũng được dẫn link trên các trang youtube, các trang web nhân đạo như: thuviengiadinh.com, khatvongsong.com.vn, manhdoibathanh.com…

Ảnh 3: Hình ảnh về chương trình Tiếp sức người thầy từ trang báo trực tuyến Sgtt.vn (phần bài viết)

Ảnh 4: Hình ảnh về chương trình Tiếp sức người thầy từ trang báo trực tuyến Sgtt.vn (phần phim)

2.3 Phân tích đặc điểm sản phẩm trên những phương tiện truyền thông khác nhau (truyền hình, báo in, báo trực tuyến)

Cùng một nội dung truyền thông, tuy nhiên, do có sự khác biệt về mặt loại hình nên tất nhiên các sản phẩm của chương trình cũng có những đặc điểm khác biệt trong quá trình tác động đến nhận thức của người tiếp nhận

các chuyển động, hành động một các liên tục, có ưu thế về sức thuyết phục hơn hẳn các loại hình báo chí khác 19

Trong chương trình Tiếp sức người thầy, hiệu quả của hình ảnh động được thể hiện rất rõ nét khi công chúng có thể trực tiếp quan sát được hoạt động chân thực của các thầy cô giáo, thấm thía được sự hi sinh thầm lặng của các thầy cô trong tình cảnh bệnh tật, gia đình khó khăn hoặc phải giảng dạy ở những vùng đất nghèo, thời tiết khắc nghiệt Đây là những điều mà một bài báo viết nhiều khi không thể mang đến đầy đủ cảm nhận cho bạn đọc

Ví dụ trong số về lớp học tình thương Những tấm lòng dựng lớp dạy chữ (SGTT, 16/3/2011) ở xóm Bực Lở, xã Vĩnh Tân, huyện Tuy Phong, tỉnh Bình Thuận, bài viết không nói đến những giọt nước mắt của cô giáo Nguyễn Thị Phụng khi kể về hoàn cảnh bất hạnh của các em học sinh ở đây, cũng không thể hiện hết được gương mặt tự hào của

cô khi có em học sinh là thủ khoa kì thi tốt nghiệp tiểu học từ lớp học này Và đó là những điều mà truyền hình đã làm được

Hay trong một trường hợp khác, trường hợp của thầy Trần Tấn Vĩnh, người dạy chữ Châu Ro cho các em nhỏ người dân tộc Châu Ro trong chương trình Người dạy chữ Châu Ro (SGTT, 16/8/2010), bài báo in sẽ không thể làm người đọc hiểu hết được cái khó của con chữ này, của việc tập viết nó như thế nào và làm thế nào để thuyết phục, chỉ dạy được các em học chữ này, nhưng phim thì có thể hỗ trợ, đưa hình ảnh về chữ viết rất sống động, rõ ràng

b Hiệu quả cảm xúc cao

Với truyền hình, khi hình ảnh động được kết hợp với hiệu ứng âm thanh, hiệu quả cảm xúc đạt được rất cao

Ngày nay, khán giả có thể khóc cười cùng truyền hình, với những chương trình như: Vui là chính, Như chưa hề có cuộc chia ly, Người xây tổ ấm, Người đương thời, Ngôi nhà mơ ước… vì tính chân thật, khả năng tác động của truyền hình là như thế 20

19

Ths Phan Văn Tú, Tài liệu môn Nhập môn truyền hình, lưu hành nội bộ, slide 50

20 Ths Phan Văn Tú, Tài liệu môn Nhập môn truyền hình, lưu hành nội bộ, slide 51

Trong chương trình Tiếp sức người thầy, các yếu tố tạo hiệu quả cảm xúc cao đã được thể hiện qua:

Hình ảnh khó khăn khi mang bệnh tật, hình ảnh tận tụy đến lớp của các thầy cô Những lời nói tâm huyết với nghề của thầy cô

Hình ảnh, lời nói của những người thân trong gia đình (đặc biệt là con) dành cho thầy cô

Nhạc cảm xúc được chọn lọc kĩ và thường được đặt vào những khỏanh khắc “lặng Đặc biệt, ca khúc cuối chương trình “Những điều thầy chưa nói” rất phù hợp với nội dung cũng như phong cách của chương trình, góp phần giúp người xem nhớ và ấn tượng với chương trình

Lời bình phù hợp với chương trình: giọng đọc nhẹ nhàng, truyền cảm, lúc vui lúc buồn khớp với hình ảnh xuất hiện trên màn hình

Ví dụ, trong chương trình mang tên Hai đứa trẻ cút côi (SGTT, 21/7/2010) nói về

cô giáo Huỳnh Thị Mịa, giáo viên trường tiểu học Tân Thạnh Đông 2, huyện Củ Chi, sẽ không có ngòi bút nào có thể làm người xem rơi nước mắt nhiều bằng hình ảnh người ông 79 tuổi nước mắt chảy dài khi nhìn đứa cháu một em bé chỉ mới 6 tuổi tự ngồi múc

tô cơm chan nước tương ăn ngon lành khi cả cha và mẹ em đều đã lần lượt qua đời, hồn nhiên nói trước máy quay: “Mẹ con chừng nào về vậy cô?”

Hay trường hợp của thầy Đỗ Thành Nu (giáo viên trường THCS Hưng Lễ, huyện Giồng Trôm, tỉnh Bến Tre) trong số mang tên Người thầy đang tập viết (SGTT, 4/10/2010), bài viết cũng không thể lột tả hết được gương mặt đàn ông đau đớn trong khung cảnh nửa sáng nửa tối quẳng cây bút đi khi chỉ có thể viết những dòng ngoằn ngoèo bằng tay trái của mình, những góc quay rất đẹp và giàu mỹ cảm

c Lượng công chúng lớn

Do hình ảnh động và âm thanh có thể tác động trực tiếp và “dễ hiểu” nên tác phẩm truyền hình dễ dàng đến được với nhiều người, ở mọi tầng lớp, mọi trình độ Có thể nói, nếu đại chúng là thuộc tính của ngôn ngữ báo chí nói chung, thì ngôn ngữ truyền hình là đại chúng hơn cả Chính vì thế, nếu xét về góc độ chương trình Tiếp sức người thầy là một chương trình nhân đạo thì tác phẩm được thể hiện trên truyền hình sẽ có sức tác động

lớn nhất đến các tấm lòng hảo tâm, đặc biệt là khi chương trình được phát trên kênh HTV9 (kênh phủ sóng rộng và có thể xem online) Minh chứng rõ ràng cho sức tác động này là đã có rất nhiều thầy cô được xã hội giúp đỡ và cuộc sống đã thật sự thay đổi sau khi chương trình phát sóng Ví dụ trường hợp của cô giáo Huỳnh Thị Rãnh đã được nhà hảo tâm 89 tuổi Nguyễn Viết Ngộ dùng tiền phúng điếu cho vợ mình (cũng là nhà giáo) tặng 30 triệu đồng xây lại một căn nhà khang trang, thay cho căn nhả trống trước trống sau ngày trước của mình và có chi phí thêm để chữa bệnh ung thư Một trường hợp khác,

cô Võ Thị Mến ở Tây Ninh đã được bạn đọc trên cả nước đóng góp hơn một tỉ đồng để chữa bệnh và nuôi cậu con trai 5 tuổi của mình…

d Hạn chế lượng thông tin lý luận và tư duy trừu tượng

Ký hiệu thông tin truyền hình thuộc ký hiệu đồng nhất (sự phù hợp hoàn toàn giữa nội dung ký hiệu và vật thể mà ký hiệu đại diện) nên thông tin trong truyền hình thường mang tính cụ thể, dễ hiểu bằng hình ảnh, âm thanh tự nhiên, nhưng khó chuyển tải những thông tin trừu tượng Chính vì thế, trong một thời lượng chương trình chỉ 10-15 phút, các thông tin đã diễn ra từ trước đó hoặc các mối quan hệ phức tạp, diễn biến tình cảm, bệnh tật…đều không thể nói rõ ràng và dễ hiểu được Đây cũng là yếu tố làm giảm phần nào tác động của câu chuyện đến người xem, nhất là các trường hợp nhân vật không đến lớp nữa, nhập viện hoặc đã mất BTV Bích Uyên cho biết: “Đối với những nhân vật có tuổi thơ vất vả, khó khăn, việc khai thác lên phim là rất khó vì không có hình ảnh động tái hiện lại, tuy nhiên, bài viết trên báo in lại có thể ghi lại rất sống động và chi tiết.”

2.3.2.Báo in

a Toàn bộ thông tin xuất hiện trước mắt người đọc

Khác với truyền hình, người xem bài viết về chương trình trên báo in không phải chờ đợi xem điều gì sẽ xảy đến cho nhân vật hay chờ đợi để tìm hiểu nhân vật, ngược lại, chỉ cần đọc qua phần sabô và xem hình ảnh, định lượng độ dài của bài viết, người đọc đã

có thể nắm ngay phần cốt lõi nhất của nội dung thông tin 21 Ở đây, báo Sài Gòn Tiếp Thị

21 Ts Lê Khắc Cường, Tài liệu môn Nhập môn báo in, lưu hành nội bộ, slide 55

có một ưu thế là toàn bộ báo được in màu, chất lượng giấy tốt nên phần trình bày bài báo rất bắt mắt, sinh động, dễ dàng cho bạn đọc tiếp nhận

b Người đọc chủ động trong việc tiếp nhận thông tin

Đây là một trong những thế mạnh lớn của báo in so với các loại hình truyền thông khác Người đọc có thể chủ động tiếp nhận thông tin không chỉ trên góc độ thời gian mà còn trên góc độ không gian Một tờ báo có thể chuyền từ người này sang người khác, có thể mang đi bất kì nơi nào để đọc Riêng đối với tờ Sài Gòn Tiếp Thị, do khổ báo khá vừa tay 35x25cm và được đóng lại 2 ghim nên việc chuyền tay nhau đọc hoặc lưu trữ đều rất thuận tiện, lâu dài Bên cạnh đó, khi chương trình Tiếp sức người thầy đã trở nên quen thuộc với bạn đọc thì người đọc cũng có thể chủ động chọn đọc chuyên mục này trước tùy theo sở thích Bác Lê Mỹ Duyên (54 tuổi, nhân viên y tế trường THPT Nguyễn Hữu Cầu, huyện Hóc Môn, TPHCM) cho biết: “Tôi đọc báo Sài Gòn Tiếp Thị vào thứ hai, mục tôi đọc đầu tiên là chương trình Tiếp sức người thầy Một phần là mình cũng công tác trong trường học nên thấy thông cảm với thầy cô, phần nữa các bài viết viết khá chắc tay, đọc mượt mà, tình cảm.”

c Cho phép nhà báo chuyển những thông tin phức tạp nhất do công chúng tiếp nhận bằng thị giác

Đặc điểm này làm cho bài báo in có vị trí nhất định trước sức cạnh tranh của phim tài liệu trên truyền hình Trong các bài viết, phóng viên luôn bổ sung thêm rất nhiều các chi tiết không thể chuyển tải được trong hình ảnh động và âm thanh như: mơ ước, trăn trở của các thầy cô giáo, gia cảnh khó khăn từ nhỏ của thầy cô, thành tích học tập của các em học sinh, số lượng các em học sinh, số lượng thành tích của thầy cô…Đây là những thông tin trừu tượng chỉ có báo in có “đất” phù hợp để chuyển tải Hơn nữa, hầu hết biên tập viên của chương trình rất có ưu thế về mảng báo in nên các bài viết được đầu tư về thông tin, cảm xúc rất đầy đặn, chất lượng cao

Dưới đây là một trích đoạn trong bài viết: Tận cùng nỗi đau nói về gia đình thầy

giáo Trần Huy Thông và cô giáo Nguyễn Thị Hoài Thương:

Đúng một năm trước, chiều ngày 18.3.2009, khi Thương đang trả trẻ cho phụ huynh trước cổng trường thì một chiếc xe tải do phụ xế không có bằng lái chạy ngang

qua Xe bất ngờ lao tới, húc đổ cổng trường và đổ ập xuống người Thương Thương kẹt trong gầm xe, bất tỉnh Tai nạn đó đã cướp đi đứa con trai lớn của Thương, đứa con trai chỉ mới vừa bốn tuổi hay ốm đau, ngày ngày vẫn theo chân mẹ đến lớp Nó cũng làm chết một đứa học trò còn đang tuổi uống sữa của cô

Chỉ kịp nhờ đồng nghiệp đưa vợ vào bệnh viện, một mình anh Thông gói ghém, ôm xác đứa con trai đầu lòng về Hà Tĩnh chôn cất Trái tim người cha nát tan! Không ở lại với nấm mồ bé nhỏ, lạnh lẽo của con thêm được ngày nào, anh Thông lập tức vào bệnh viện Chợ Rẫy chăm sóc vợ Toàn thân Hoài Thương chấn thương nghiêm trọng, tay phải giập nát, hai đốt sống bị gãy với thương tật lên đến 95% đã khiến Thương liệt nửa thân dưới

Sau sáu tháng điều trị, Thương thoát khỏi cửa tử Nhưng, “biết sống mà thế này, thà chết còn hơn”, Thương khóc Sáu tháng trời, anh Thông giấu Thương, không cho Thương biết bé Thanh Tùng đã mất trong tai nạn đó “Suốt thời gian nằm viện rồi về nhà, mỗi khi em hỏi con, anh Thông đều nói: Ở nhà không ai trông, anh gửi con về Hà Tĩnh Biết vậy, nhưng em vẫn thấy bất an, đêm đêm em cứ mơ thấy cháu về gọi mẹ Em đòi anh đưa con về nhưng anh cứ khất hết lần này đến lần khác Giấu mãi không được, anh đành nói thật Em đã muốn chết đi khi biết con mình qua đời trong tai nạn đó Hôm

ấy, cháu theo chân mẹ ra tiễn bạn về nhà và bị xe nghiền nát…”

Nhưng bất hạnh không dừng lại ở đó Sau ngày cháu Tùng mất, Thương thấy đứa con trai nhỏ của mình bỗng dưng xanh xao, yếu ớt Thương hối thúc chồng đưa con đi xét nghiệm Hai lần, kết quả trả về đều khẳng định cháu đang ở thời kỳ tiền máu trắng! Giờ đây, không thể đi lại được, cũng không thể chủ động trong việc tiểu tiện, trong sinh hoạt

cá nhân, việc chăm sóc đứa con út đang ốm đau, Thương chỉ có thể nhìn con mà khóc…(SGTT, 8/3/2010)

Đây là một hoàn cảnh phải sử dụng rất nhiều tư liệu trong quá khứ và khai thác nhiều yếu tố liên quan đến cảm xúc, những điều mà phim truyền hình không thể khai thác hết được nhưng bài báo in lại chuyển tải được một cách rất xúc động và đầy đủ

d Khó khăn cho người không có điều kiện tiếp cận báo

Do Sài Gòn Tiếp Thị có phạm vi, số lượng báo phát hành tương đối ít, chỉ tập trung chủ yếu trong phạm vi thành phố Hồ Chí Minh và các tỉnh ở Đồng bằng sông Cửu Long Điều này làm hạn chế khả năng tiếp cận với bài báo viết của công chúng, ngay cả với các thầy cô giáo là nhân vật của chương trình, vì thầy cô thường ở vùng sâu vùng xa, nơi báo ít phát hành đến Thầy Nguyễn Văn Cải (giáo viên trường THPT Quang Trung,

Củ Chi)-nhân vật bài viết Người thầy lớn lên từ những tấm lòng (SGTT, 21/2/2011) cho biết: “Bình thường ở khu vực tôi rất ít người đọc báo Sài Gòn Tiếp Thị nên tôi cũng không biết mình được báo, phải đến khi có người bạn ở trung tâm thành phố nhắn tin mới biết và lên mạng, vào trang trực tuyến của báo mới đọc được.”

2.3.3.Báo trực tuyến

Cùng với sự phát triển với tốc độ chóng mặt người sử dụng Internet hiện nay tại Việt Nam nói riêng và thế giới nói chung (năm 2008 Việt Nam đã có hơn 1,6 triệu thuê bao, có xấp xỉ 20 triệu người sử dụng Internet, chiếm 23% dân số sử dụng và đứng thứ 17 trên thế giới về sử dụng Internet - Theo thống kê số liệu sử dụng Internet VN và thế giới), báo trực tuyến là xu hướng phát triển chung của nhiều tờ báo in hiện nay, trong đó có báo Sài Gòn Tiếp Thị

Đối với riêng chương trình Tiếp sức người thầy, khi các sản phẩm được đưa lên báo trực tuyến sgtt.vn thì đã có một số đặc điểm sau:

a Tích hợp đa phương tiện

Cùng trên một trang web, cả hai sản phẩm truyền hình và bài báo in đều xuất hiện

và tạo điều kiện cho độc giả online tiếp cận được toàn diện, đầy đủ nhất với chương trình

Có thể nói, chương trình này là một minh chứng và cách làm này đã tạo điều kiện tiếp cận chương trình rất thuận tiện cho các đối tượng: Việt kiều ở nước ngoài, người không

có điều kiện, thói quen đọc báo, người không có thời gian để đón xem chương trình trên tivi, các thầy cô giáo muốn lưu giữ lại phim, bài viết về bản thân mình (trong khi đó, đối với các chương trình thông thường của đài truyền hình, việc tìm và lưu giữ lại phim bản đẹp rất khó khăn) Ngoài ra, do đường truyền Internet của báo trược tuyến Sgtt.vn khá