Thực trạng nhu cầu cần được lắng nghe chia sẻ trong mối quan hệ giao tiếp giữa cha mẹ với con cái của học sinh trung học cơ sở, trường thcs trần quốc toản, quận 9, tp hồ chí minh

TÓM LƯỢC Đề tài nghiên cứu “Tìm hiểu thực trạng nhu cầu cần được lắng chia sẻ trong mối quan hệ giao tiếp giữa cha mẹ và con cái của học sinh trung học cơ sở trường Trung Học Cơ Sở Trần

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

ĐỀ TÀI SINH VIÊN NGHIÊN CỨU KHOA HỌC

CẤP TRƯỜNG – 2009

THỰC TRẠNG NHU CẦU CẦN ĐƯỢC LẮNG NGHE-CHIA SẺ TRONG MỐI QUAN HỆ GIAO TIẾP GIỮA CHA MẸ VỚI CON CÁI CỦA HỌC SINH TRUNG HỌC CƠ SỞ TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ TRẦN QUỐC TOẢN, QUẬN 9,

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

ĐỀ TÀI SINH VIÊN NGHIÊN CỨU KHOA HỌC

CẤP TRƯỜNG – 2009

THỰC TRẠNG NHU CẦU CẦN ĐƯỢC LẮNG NGHE-CHIA SẺ TRONG MỐI QUAN HỆ GIAO TIẾP GIỮA CHA MẸ VỚI CON CÁI CỦA HỌC SINH TRUNG HỌC

CƠ SỞ TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ TRẦN QUỐC TOẢN, QUẬN 9, THÀNH

TÓM LƯỢC

Đề tài nghiên cứu “Tìm hiểu thực trạng nhu cầu cần được lắng chia sẻ trong mối quan hệ giao tiếp giữa cha mẹ và con cái của học sinh trung học cơ sở trường Trung Học Cơ Sở Trần Quốc Toản, quận 9, thành phố Hồ Chí Minh” là kết quả suy tư, tiếp cận và khám phá thực tế được phát

nghe-sinh từ những thao thức của chúng tôi-nhóm nghe-sinh viên Khoa Giáo Dục trước những thực trạng trẻ em lứa tuổi thiếu niên trong thời kỳ chuyển tiếp, thời kỳ quá độ của tuổi thơ lên tuổi trưởng thành, có sự chuyển biến rất lớn về sự phát triển cơ thể, tâm lý và nhận thức xã hội Đây cũng là lứa tuổi có nhiều khủng hoảng Chính những điều đó gây ra nhiều khó khăn trong việc giáo dục con của các bậc cha mẹ có con ở độ tuổi này

Đối diện với hoàn cảnh xã hội phức tạp và thay đổi không ngừng, trẻ em một mặt còn chịu ảnh hưởng bởi sự giáo dục còn hạn chế và bất cập từ phía gia đình, nhà trường, mặt khác thì chúng lại phải thích nghi với một xã hội hiện đại đầy những biến động Thế nên, những ai có mối quan tâm về lĩnh vực tâm lý

giáo dục thiết nghĩ phải tìm hiểu nhu cầu cần được lắng nghe-chia sẻ, đâu là vấn đề mà tuổi thiếu niên muốn tâm sự-chia sẻ nhiều nhất, chúng cần được quan tâm, lắng nghe, giúp đỡ như thế nào và thực tế chúng đã được cha mẹ đáp ứng nhu cầu ấy đến đâu

Để tiếp cận với đề tài này, chúng tôi sử dụng phương pháp định tính và phương pháp định lượng để thu thập dữ liệu Đồng thời chúng tôi cũng áp dụng những kiến thức của khoa học tâm lý để tìm hiểu những nguyên nhân và nêu lên những giải pháp cho đề tài

Như vậy, người nghiên cứu không chỉ cố gắng thâm nhập, tìm hiểu thực tế

để làm giàu thêm vốn tri thức và kinh nghiệm cho bản thân mà còn thật ý thức

về trách nhiệm của bản thân đối với những trẻ em là tương lai của đất nước

“Tìm hiểu thực trạng nhu cầu cần được lắng nghe-chia sẻ trong mối quan

hệ giao tiếp giữa cha mẹ và con cái của học sinh trung học cơ sở, trường Trung Học Cơ Sở Trần Quốc Toản, quận 9, thành phố Hồ Chí Minh” tuy

còn có những hạn chế, nhưng bài nghiên cứu thể hiện sự cố gắng của bản thân những người trẻ tuổi đóng góp một phần vào công cuộc xây dựng và phát triển

nền giáo dục nước nhà ngày một tốt đẹp hơn

MỤC LỤC

TÓM LƯỢC ……… i

MỤC LỤC ……… iii

DẪN NHẬP……….……… 1

MỞ ĐẦU ……….……… 2

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN……….……… 7

1.1 Lịch Sử Nghiên Cứu……….……… 7

1.2 Các Khái Niệm … ……… 9

1.2.1 Nhu cầu… ……… 9

1.2.2 Lắng nghe… ……… 10

1.2.3 Tâm sự, chia sẻ… ……… 11

1.2.4 Giao tiếp… ……… 11

1.2.5 Lứa tuổi thiếu niên… ……….… 11

1.3 Đặc Điểm Tâm Sinh Lý Lứa Tuổi Thiếu Niên ……….… 12

1.3.1 Sự thay đổi về sinh lý……… 12

1.3.2 Đặc điểm về tâm lý……… 11

1.4 Đặc Điểm Tâm Sinh Lý Của Cha Mẹ ……… 13

1.5 Hoạt Động Giao Tiếp Giữa Thiếu Niên Và Cha Mẹ……… 14

CHƯƠNG 2: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU……… 16

2.1 Đặc Điểm Mẫu Nghiên Cứu……… 16

2.2 Sơ Lược Địa Bàn Nghiên Cứu……… 16

2.3 Thực Trạng Về Nhu Cầu Được Lắng Nghe-Chia Sẻ Của Học Sinh THCS Về Mặt Tình Cảm……… 18

2.3.1 Nhu cầu chia sẻ về tình cảm……… 18

2.3.2 Nội dung chia sẻ về tình cảm……… 20

2.3.3 Động cơ chia sẻ về tình cảm……… 21

2.3.4 Mức độ chia sẻ về tình cảm……… 22

2.3.5 Thời gian chia sẻ - Không gian chia sẻ về tình cảm……… 23

2.4 Thực Trạng Về Nhu Cầu Lắng Nghe-Chia Sẻ Về Mặt Học Tập ……… …… 24

2.4.1 Nhu cầu chia sẻ về học tập……….……… 24

2.4.2 Nội dung chia sẻ về học tập……… 27

2.4.3 Động cơ chia sẻ về học tập……….……… 29

2.4.4 Mức độ chia sẻ về học tập……… ……… 31

2.4.5 Thời gian - không gian chia sẻ về học tập……….….……… 33

2.5 Những Yếu Tố Cần Thiết Cho Việc Lắng Nghe-Chia Sẻ Giữa Cha Mẹ Và Con Cái ……… ……… 34

KẾT LUẬN - KIẾN NGHỊ ……… ……… 37

TÀI LIỆU THAM KHẢO ………… ….… ……….…… 41

PHỤ LỤC 1 ……… ……… ……… 1

DẪN NHẬP

Bước vào thế kỉ XXI-kỷ nguyên của những thành tựu rực rỡ về khoa học

kỹ thuật, kỷ nguyên về sự bùng nổ công nghệ thông tin, thời đại của nền kinh tế tri thức-nền kinh tế mà yếu tố tri thức đóng vai trò quyết định Hoà mình vào trong tiến trình phát triển chung của nhân loại, đất nước ta cũng đang trên con đường đổi mới trong nhiều lĩnh vực, đặc biệt là lĩnh vực giáo dục Điều tất yếu

là mỗi con người Việt Nam chúng ta hôm nay cũng bị cuốn vào làn sóng mạnh

mẽ của thời đại đầy những biến động ấy Cuộc sống ngày càng trở nên phức tạp hơn, xã hội đòi hỏi ngày càng nhiều và yêu cầu ngày càng cao hơn không chỉ đối với người lớn mà đối với cả trẻ em

Đặc biệt với trẻ em lứa tuổi thiếu niên-lứa tuổi có nhiều biến động về tâm-sinh lý, lứa tuổi mà chúng không còn là trẻ con mà cũng chưa là một người lớn thực thụ, nên các em có nhiều những băn khoăn, suy nghĩ, những tâm tư, tình cảm, những ước mơ thầm kín mà chúng chưa nói ra được với ai Từ đó ở các em xuất hiện nhu cầu cần được tâm sự-chia sẻ, được lắng nghe, được thấu hiểu, cảm thông và cần sự trợ giúp từ phía cha mẹ và những người thân

Từ nhịp sống đầy phức tạp về tâm-sinh lý của các em lứa tuổi thiếu niên, bên cạnh những áp lực học tập đặt lên vai các em, cùng với những băn khoăn, thao thức muốn tìm hiểu và có phương cách để hỗ trợ các em trong mối quan

hệ giao tiếp giữa cha mẹ và con cái trong lứa tuổi này, chúng tôi muốn thâm

nhập thực tế để “Tìm hiểu thực trạng nhu cầu cần được lắng nghe-chia sẻ trong mối quan hệ giao tiếp giữa cha mẹ với con cái của học sinh trung học

cơ sở của trường Trung Học Cơ Sở Trần Quốc Toản, quận 9, thành phố Hồ Chí Minh” trong bối cảnh nước ta hiện nay

MỞ ĐẦU

1 Tính Cấp Thiết Của Đề Tài Nghiên Cúu:

Đất nước ta đang trong quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hóa cùng với

xu thế hội nhập nền kinh tế thế giới WTO, mô hình truyền thống gia đình đang dần bị phá vỡ, thay vào đó là sự xuất hiện của mô hình gia đình hiện đại Ở đó,

sự gắn kết giữa các thành viên trong gia đình ngày càng trở nên lỏng lẻo, quan

hệ giao tiếp giữa cha mẹ và con cái ít được quan tâm Mặt khác, về phía con cái, đặc biệt là ở lứa tuổi thiếu niên thì đang phải trải qua cuộc “khủng hoảng tuổi dậy thì” Các em có những điều kiện chín muồi về mặt giải phẫu sinh lý và thể chất, nổi bật nhất đó là sự triển khai của quá trình phát dục Bên cạnh đó là những cải tổ của cơ thể về mặt hình thái của các mô và các tuyến nội tiết như: tuyến sinh dục, tuyến giáp trạng và thượng thận Những thay đổi về sinh lý dẫn đến những thay đổi về mặt tâm lý và xã hội Tuổi dậy thì đã kích thích các em quan tâm đến bạn khác giới, làm nảy sinh những rung cảm, xúc cảm giới tính mới lạ Đồng thời, các em còn phải chịu những áp lực học tập từ phía gia đình

và nhà trường

Trong khi đó, về phía cha mẹ thì phải đương đầu với “cuộc khủng hoảng giữa đời”, những lo toan cho cuộc sống gia đình trong thời buổi kinh tế thị trường có nhiều biến động Hơn nữa, sự quan tâm cho con cái phần lớn là về mặt vật chất, coi nhẹ quan tâm về mặt tinh thần Các bậc cha mẹ do thiếu kiến thức về sự phát triển tâm sinh lý của trẻ, thiếu hiểu biết về những biện pháp giáo dục phù hợp với lứa tuổi Còn đối với tuổi thiếu niên có nhu cầu được đối

xử như những người lớn nhưng cha mẹ lại vẫn cư xử với các em như còn ở tuổi nhi đồng Thế nên, nếu cả hai phía không hiểu nhau, không có sự trao đổi, chia

sẻ cho nhau sẽ rất dễ tạo ra sự căng thẳng trong gia đình và trong cuộc sống, gây ảnh hưởng không tốt đến mối quan hệ giữa cha mẹ và con cái, nó có thể dẫn đến tình trạng đổ vỡ gia đình ở một mức độ nhất định

Ngoài ra, gia đình còn là một xã hội thu nhỏ, nếu các em không được quan tâm đúng mức thì có sự ảnh hưởng đến sự phát triển chung của xã hội

hôm nay và mai sau, nếu cha mẹ không chu toàn trách nhiệm của mình trong gia đình thì khó có thể cống hiến tài năng và sức lực mình cho xã hội Chính vì vậy mà việc tìm hiểu thực trạng mối quan hệ giao tiếp giữa cha mẹ và con cái không chỉ là vấn đề của mỗi gia đình mà còn là vấn đề của xã hội Vấn đề này trong thực tiễn cũng chưa được quan tâm đúng mức, nên tôi tiến hành nghiên

cứu đề tài “Tìm hiểu thực trạng nhu cầu cần được lắng nghe-chia sẻ trong mối quan hệ giao tiếp giữa cha mẹ với con cái của học sinh trung học cơ sở của trường Trung Học Cơ Sở Trần Quốc Toản, quận 9, thành phố Hồ Chí Minh.”

2 Mục Đích Nghiên Cứu:

Tìm hiểu được thực trạng về nhu cầu được lắng nghe-chia sẻ của học sinh trung học cơ sở (THCS) để tìm ra những tồn tại trong mối quan hệ giao tiếp giữa các em với cha mẹ, gây ảnh hưởng không tốt đến cuộc sống gia đình có thể dẫn đến tình trạng đổ vỡ ở một mức độ nhất định Qua đó đưa ra một số giải pháp, kiến nghị giúp các em và các bậc cha mẹ hiểu biết hơn và có cách ứng xử phù hợp

3 Đối Tượng, Khách Thể và Phạm Vi Nghiên Cứu:

2.1 Đối tượng nghiên cứu:

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là tìm hiểu được thực trạng về nhu cầu được lắng nghe-chia sẻ của học sinh THCS Cụ thể là thực trạng nhu cầu được lắng nghe-chia sẻ trong mối quan hệ giao tiếp giữa cha mẹ với con cái là học sinh THCS trường THCS Trần Quốc Toản, quận 9, tp.HCM

2.2 Khách thể nghiên cứu:

Khách thể nghiên cứu của đề tài là cha mẹ và con cái là học sinh THCS

trường THCS Trần Quốc Toản, quận 9, tp.HCM

2.3 Phạm vi nghiên cứu:

Phạm vi nghiên cứu của đề tài là học sinh lớp 6, 7, 8, 9 và cha mẹ các em trường THCS Trần Quốc Toản, quận 9, tp HCM

4 Giả Thuyết Khoa Học:

- Học sinh THCS có nhu cầu chia sẻ và được lắng nghe từ phía cha mẹ và những người thân

- Phần lớn con cái lứa tuổi thiếu niên không dám chia sẻ, tâm sự với cha

mẹ vì sợ cha mẹ la mắng

- Cha mẹ thiếu quan tâm đến những khó khăn, những thay đổi về tâm-sinh

lý của con cái lứa tuổi thiếu niên

5 Nhiệm Vụ Nghiên Cứu:

5.1 Tìm hiểu một số vấn đề lý luận có liên quan đến đề tài:

- Nhu cầu tâm sự-chia sẻ và được lắng nghe của học sinh lứa tuổi thiếu niên

- Đặc điểm tâm-sinh lý của học sinh lứa tuổi thiếu niên

- Giao tiếp giữa cha mẹ với con cái tuổi thiếu niên

5.2 Tìm hiểu thực trạng về nhu cầu được lắng nghe và chia sẻ của học sinh lứa tuổi thiếu niên và sự đáp ứng cho nhu cầu đó hiện nay:

- Thực trạng về nhu cầu được lắng nghe và chia sẻ của học sinh lứa tuổi thiếu niên

- Thực trạng về sự đáp ứng cho nhu cầu được lắng nghe-chia sẻ của học sinh lứa ở lứa tuổi thiếu niên

5.3 Nguyên nhân của những tồn tại trong mối quan hệ chia sẻ-lắng nghe giữa học sinh với cha mẹ

5.4 Đưa ra một số giải pháp và kiến nghị trên cơ sở nghiên cứu thực trạng

6 P hương Pháp Nghiên Cứu, Mẫu Nghiên Cứu:

6.1 Phương Pháp Nghiên Cứu:

- Xử lý kết quả nghiên cứu bằng phần mềm SPSS

8 Đóng Góp Mới Của Đề Tài:

- Về mặt lý luận: Đề tài góp phần sáng tỏ cho lý luận tâm lý học, về mối quan hệ

lắng nghe-chia sẻ giữa cha mẹ và con cái trên góc độ tâm lý học giao tiếp và tâm

lý học lứa tuổi

- Về mặt thực tiễn: Nêu lên thực trạng về nhu cầu được lắng nghe-chia sẻ của

học sinh lứa tuổi thiếu niên với cha mẹ; cung cấp cho cha mẹ và con cái một số

thông tin cần thiết để có thể hiểu và có cách ứng xử phù hợp; kết quả nghiên cứu còn có thể sử dụng làm tài liệu tham khảo cho học sinh, sinh viên và những

người làm công tác giáo dục

9 Thời Gian Nghiên Cứu:

Nghiên cứu này được tiến hành từ tháng 10 năm 2008 đến tháng 4 năm

2009

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN

1.1 Lịch Sử Nghiên Cứu Đề Tài:

Ngoài nước:

Nghiên cứu “Giao tiếp giữa cha mẹ với con cái tuổi thiếu niên về quan hệ

giới tính: một cơ hội bị lỡ?” của nhóm tác giả Eisenberg, Maria E.; Sieving,

Renee E.; Bearinger, Linda H.; Swain, Carolyne; Resnick, Michael D cho rằng qua những phát biểu của cha mẹ và con cái tuổi thiếu niên cho thấy: cha mẹ có thể bị bỏ mất cơ hội quan trọng để gây ảnh hưởng đến cách xử sự, và cha mẹ nên nói chuyện thẳng thắn với con về giới tính trước khi họ nhận thức được rằng chúng đang gặp rắc rối trong quan hệ giới tính

Richarson, Rhonda A trong nghiên cứu “Những câu hỏi mà trẻ thiếu niên

muốn hỏi cha mẹ của mình” đã nêu lên rằng: Tuổi trẻ cần sự lo lắng, quan tâm

của cha mẹ để hướng dẫn chúng vượt qua những thay đổi và giải quyết nó ra sao Cuộc nghiên cứu đã tìm thấy số phần trăm lớn nhất thuộc về những câu hỏi liên quan đến gia đình

Qua cuộc nghiên cứu “Giao tiếp giữa cha mẹ và con cái… và việc giới trẻ

dính vào nghiện hút”, các tác giả Kathleen J Kelly, Maria Leonora G Comello

và Liza C P Hunn đã đi đến kết luận: Quan hệ giao tiếp tích cực là yếu tố cực

kỳ quan trọng Trong những gia đình nào có người nghiện rượu thường được xem là quá mức thì các cuộc giao tiếp giữa cha mẹ và con cái thiếu nồng ấm và thiếu chú ý đến nhu cầu và tình cảm của trẻ Nhiều cuộc nghiên cứu cho thấy trẻ thiếu niên nào có các cuộc giao tiếp thường xuyên, cởi mở và tích cực trong gia đình thì đều ít có xu hướng dính líu tới ma tuý Các cuộc nghiên cứu ấy còn chứng minh mức độ quan trọng của lời khen và khuyến khích từ các bậc cha

mẹ sẽ giúp cho trẻ biết từ chối ma túy

Trong nước:

Khoá luận tốt nghiệp “Tìm hiểu stress ở cha mẹ tuổi trung niên trong

giao tiếp với con cái tuổi thiếu niên” của Trần Thuý Vy có kết luận rằng: Cha

mẹ lứa tuổi trung niên trong giao tiếp với con cái lứa tuổi thiếu niên cũng gây

ra sự căng thẳng ở một chừng mực nào đó đối với người trung niên Nguyên nhân đưa đến stress là do từ hai phía cha mẹ và con cái Cha mẹ trung niên có

sự suy giảm về sức khoẻ do những thay đổi đột ngột về sinh lý dẫn đến những biến động trong tâm lý con người Còn con cái lứa tuổi thiếu niên thì lại gắn liền với sự “khủng hoảng” cả về mặt sinh lý và tâm lý

Vũ Khánh Linh trong nghiên cứu “Thực trạng về phong cách giáo dục

của cha mẹ học sinh trường THCS Trần Đăng Ninh-Tp Nam Định” 1cho rằng: Lứa tuổi thiếu niên là thời kỳ chuyển tiếp, thời kỳ quá độ của tuổi thơ lên tuổi trưởng thành, có sự chuyển biến rất lớn về sự phát triển cơ thể, tâm lý và xã hội Đây cũng là lứa tuổi có nhiều khủng hoảng Chính những điều đó gây ra rất nhiều khó khăn trong việc giáo dục con cái của các bậc cha mẹ có con ở độ tuổi này Do thiếu kiến thức về sự phát triển tâm-sinh lý của trẻ, thiếu hiểu biết

về những biện pháp giáo dục phù hợp với lứa tuổi, nên có một số phụ huynh có phong cách giáo dục độc đoán, nghiêm khắc, không quan tâm đến nhu cầu, nguyện vọng của trẻ, luôn ép trẻ thực hiện theo ước muốn của mình Một số khác lại thả nổi cho trẻ làm theo tự do và làm theo ý mình

Tác giả Nguyễn Thanh Bình trong nghiên cứu “Stress trong học tập của

học sinh phổ thông trung học” 2

cho thấy học sinh gặp nhiều khó khăn trong học tập, tu dưỡng, định hướng giá trị cho bản thân, tình cảm trong các mối quan hệ với bạn bè, với cha mẹ và thầy cô Stress có ảnh hưởng mạnh mẽ đến quá trình và kết quả học tập Trước những căng thẳng tâm lý đó, các em xuất hiện nhu cầu cần được chia sẻ, trợ giúp, tham vấn của những người có hiểu biết

1 Tạp chí Tâm Lý Học, số 12 (105), 12- 2007, tr 17

2 Tạp chí Tâm Lý Học, số 12 (105), 12-2007, tr 29

Nhìn chung các nghiên cứu trong và ngoài nước đã có quan tâm nhiều đến mối quan hệ giao tiếp giữa cha mẹ và con cái lứa tuổi thiếu niên Một số nghiên cứu của các tác giả ngoài nước nói trên đã cho thấy tầm quan trọng của việc đối thoại giữa cha mẹ và con cái, của sự đón đầu trong giáo dục và những vấn đề

mà lứa tuổi này gặp phải, đồng thời cũng đưa ra một số vấn đề cần được sự quan tâm, giúp đỡ từ phía cha mẹ Tuy nhiên, các đề tài này mới chỉ nêu lên những kiến nghị cho các bậc cha mẹ cách chung chung chứ chưa cụ thể cho một nơi nào cụ thể Còn các nghiên cứu trong nước nói trên đã có nêu lên những thực trạng về phong cách giáo dục của cha mẹ, những vấn đề phức tạp, căng thẳng của cha mẹ và con cái lứa tuổi thiếu niên, nhưng các nghiên cứu này lại chưa đưa ra những kiến nghị và giải pháp cho những thực trạng ấy

Chính vì vậy mà trong nghiên cứu này, tôi tiến hành nghiên cứu về thực trạng nhu cầu cần được lắng nghe-chia sẻ trong mối quan hệ giao tiếp giữa cha

mẹ với con cái của học sinh THCS trường THCS Trần Quốc Toản, Q.9, thành phố Hồ Chí Minh, để tìm hiểu về mức nhu cầu cần được lắng nghe-chia

sẻ, đâu là vấn đề mà tuổi thiếu niên muốn tâm sự-chia sẻ nhiều nhất, chúng cần được quan tâm, lắng nghe, giúp đỡ như thế nào và thực tế chúng đã được cha mẹ đáp ứng nhu cầu ấy đến đâu Và từ đó đưa ra một vài giải pháp, kiến nghị với mong muốn giúp đỡ cho quá trình giao tiếp giữa cha mẹ và con cái hữu hiệu hơn

1.2 Các Khái ni ệm:

1.2.1 Nhu cầu:

Theo định nghĩa của Philip Kotler: Nhu cầu là cảm giác thiếu hụt một cái gì

đó mà con người cảm nhận được Hay còn có một định nghĩa khác về nhu cầu: nhu cầu là mối quan hệ tích cực giữa cơ thể và môi trường cụ thể đó là sự đòi hỏi cần được đáp ứng để cơ thể tồn tại và phát triển

Nhu cầu của con người rất đa dạng và phức tạp và có thể xem xét từ những góc độ khác nhau Abraham Maslow căn cứ vào tính chất của nhu cầu

đã phân chia thành thứ bậc của các nhu cầu Theo ông, con người ta cố gắng

thoả mãn được những nhu cầu quan trọng nhất và khi nhu cầu nào đó đã được thoả mãn thì lại xuất hiện sự đòi hỏi thoả mãn những nhu cầu tiếp theo

Nhu cầu có tính chu kì, khi một nhu cầu nào đó được đáp ứng nó không dừng lại, mà nó sẽ lặp lại Những nhu cầu sau đòi hỏi được đáp ứng ở mức cao hơn so với nhu cầu trước Chính điều này buộc con người luôn phải tích cực hoạt động Nhu cầu luôn phản ánh điều kiện sống xã hội, một nhu cầu nảy sinh phải phù hợp và phản ánh tương đồng với điều kiện xã hội Nhu cầu nảy sinh khi điều kiện xã hội cho phép, xã hội điều chỉnh để tạo điều kiện cho nhu cầu nảy sinh và thỏa mãn, và quan trọng là nhu cầu phù hợp với điều kiện xã hội cho phép Nhu cầu luôn có đối tượng cụ thể, nhận thức được nhu cầu của mình cách rõ ràng: “Nhu cầu đó là gì? Để thỏa mãn được nhu cầu đó con người phải

sử dụng những phương cách nào? Nhu cầu đó có phù hợp với điều kiện cho phép không?” Nhận thức được điều ấy để con người điều chỉnh, điều khiển hành vi của mình đến những hành động tích cực

1.2.2 Lắng nghe:

Lắng nghe là hoạt động có ý thức của con người, khi lắng nghe con người điều chỉnh các bộ phận cơ thể để tập trung, chú ý vào đối tượng đang tri giác Lắng nghe không đồng nhất với nghe Nghe chỉ là một hoạt động vô ý thức của con người Chúng ta nghe những âm thanh xung quanh nhưng không nhất thiết phải hiểu chúng Lắng nghe thì lại khác Lắng nghe là một khả năng của hệ thần kinh Khi lắng nghe chúng ta đã chuyển những gì nghe được thành một dạng dễ hiểu và dễ sử dụng Như vậy, lắng nghe không phải là một hành động thụ động, mà ngược lại, có sự tương tác qua lại với nhau Mục tiêu chính để lắng nghe là hiểu, học hỏi, thưởng thức, giúp đỡ và hỗ trợ3

Khi lắng nghe chúng ta thấu cảm được mình và người khác Khi lắng nghe

tư tưởng con người ở trạng thái khách quan và đưa ra những quyết định sáng suốt Chính trong quá trình lắng nghe, con người tự chủ và ý thức hơn trong

3 Google: x lắng nghe hiệu quả

việc điều chỉnh hành vi và lời nói của mình Lắng nghe giúp cho giao tiếp có hiệu quả và giúp con người phát triển kỹ năng giao tiếp

1.2.4 Giao tiếp:

Giao tiếp là một quá trình thiết lập và vận hành quan hệ giữa người với người nhằm hiện thực hóa các quan hệ xã hội6

Giao tiếp là điều kiện tồn tại của con người Qua giao tiếp, con người tiếp thu kinh nghiệm xã hội lịch sử, biến nó thành vốn tâm lí và nhân cách của mình Trên cơ sở đó, con người đóng góp tài lực của mình vào cho xã hội Qua giao tiếp, con người còn nhận thức được người khác và nhận thức được bản thân mình Trên cơ sở đó, con người tự giác với chính mình và ứng

xử với người khác dựa trên cơ sở của các chuẩn mực xã hội

1.2.5 Lứa tuổi thiếu niên:

Lứa tuổi thiếu niên là lứa tuổi trung học cơ sở, bao gồm những trẻ em từ

12, 13 tuổi đến 15, 16 tuổi đang theo học từ lớp 6 đến lớp 9 trường trung học

cơ sở Do sự trưởng thành và tích lũy ở những giai đoạn trước, thiếu niên đã có một vị trí xã hội mới: không hoàn toàn là trẻ con nhưng cũng không phải là một người lớn Đây là giai đoạn quá độ từ trẻ em sang người lớn, là giai đoạn đặc trưng với các dấu hiệu của tuổi dậy thì nam nữ.7

4 x Nguyễn Như Ý (1999) Đại từ điển Tiếng Việt, tr 1503

5 x Nguyễn Như Ý (1999) Đại từ điển Tiếng Việt, tr 354

6 Trần Thúy Vy (2006), tr.12

7 Nguyễn Ánh Hồng (2000), tr 27

1.3 Đặc Điểm Tâm Sinh Lý Lứa Tuổi Thiếu Niên:

1.3.1 Sự thay đổi về sinh lý:

- Về mặt giải phẫu sinh lý và thể chất, học sinh THCS đã có những điều kiện chín muồi cơ bản mà đặc điểm nổi bật nhất là sự triển khai của quá trình phát dục Tiếp đó là những cải tổ của cơ thể về mặt hình thái của các mô và các tuyến nội tiết như tuyến sinh dục, tuyến giáp trạng, tuyến thượng thận

+ Những dấu hiệu đặc trưng của tuổi dậy thì diễn ra ở trẻ em nữ vào khoảng 11-13 tuổi, ở trẻ trai 13-15 tuổi Trong giai đoạn này, ở các em gái xuất hiện kinh nguyệt, dấu hiệu chính báo hiệu sự dậy thì đầy đủ Ở các em trai, ngực bắt đầu nở nang, những dấu hiệu phụ của bộ phận sinh dục phát triển và cuối cùng là hiện tượng xuất tinh báo hiệu sự chín muồi của quá trình phát dục Đến 15-16 tuổi, giai đoạn phát dục đã kết thúc, có thể sinh đẻ được tuy nhiên các em chưa trưởng thành về mặt xã hội

+ Học sinh THCS còn có những thay đổi cơ bản về hình thái và giải phẫu sinh lý khác có ảnh hưởng, thậm chí gây ra sự mất cân bằng, gây khó khăn tạm thời của cuộc sống Những thay đổi này dễ gây ra những cơn xúc động mạnh, gây những phản ứng nóng nẩy vô cớ, những hành vi bất thường, nhiều khi thiếu niên không làm chủ được bản thân, không kiềm chế được xúc động mạnh,

dễ uể oải và thờ ơ khi có chu kì

1.3.2 Đặc điểm về tâm lý:

Đây là giai đoạn chuyển tiếp từ tuổi thơ sang tuổi trưởng thành nên thiếu niên thường bắt chước người lớn để được coi là người lớn, thiếu niên không còn nhu cầu được chăm sóc quá tỉ mỉ như ở lứa tuổi nhi đồng Ở tuổi này, nhu cầu tự khẳng định mình được thể hiện một cách rõ nét Thiếu niên muốn bắt chước, chứng tỏ mình đã lớn nhưng vấp phải sự không đồng tình từ phía cha

mẹ nên giữa cha mẹ và các em nảy sinh mâu thuẫn Đó là một trong những nguyên nhân gây khủng hoảng ở độ tuổi này Đặc biệt thiếu niên rất nhạy cảm với những lời khen chê, với sự đánh giá của người khác, thiếu niên lúc này ít

tìm được sự đồng thuận từ người thân trong gia đình nên các em giữ một khoảng cách nhất định với những người khác trong gia đình Nên trong lứa tuổi này các em có xu hướng kết bạn, kết nhóm Tình cảm bạn bè là tình cảm nổi bật và đẹp nhất trong lứa tuổi này Bên cạnh đó, tình cảm với bạn khác giới là loại tình cảm mới mẻ thu hút mối quan tâm nhiều nhất của trẻ giai đoạn tuổi này Vì vậy, không thể buông xuôi cho các em trong việc chọn bạn chơi, vì các

em còn bồng bột, nóng vội Do đó, các em cần rất nhiều sự quan tâm, hướng dẫn của cha mẹ

Đối với các em nữ, nhu cầu được chia sẻ và lắng nghe nhiều hơn các em nam Tuổi mới lớn rất nhiệt tình với cuộc sống, rất trong sáng, có nhiều hoài bão nhưng lại nóng vội và ít sự khôn ngoan Chắc chắn đây là thời gian rất dễ

bị stress, một trong những yếu tố có thể gây stress cho thiếu niên đó là áp lực của việc học tập mà cha mẹ đã đặt vào con cái của họ hay do chính nhu cầu về thành tích mà các em tự đặt ra

1.4 Đặc Điểm Tâm Sinh Lý Của Cha Mẹ:

Những cha mẹ của các học sinh THCS thường ở độ tuổi 40-60, người ta thường gọi đây là tuổi trung niên Về mặt thể chất, người ở độ tuổi này thường diễn ra một số thay đổi như: lượng cholesterol tăng lên rõ rệt, chức năng hoạt động thần kinh và hoạt động của hệ thần kinh trung ương giảm, dung lượng phổi cũng bắt đầu giảm, dẫn đến những suy giảm về thể chất và thần kinh, gây

ra những cản trở bước đầu trong hoạt động và là những nguyên nhân sâu xa của một số bệnh tật ở con người

Phụ nữ ở giai đoạn này thường diễn ra thời kỳ tiền mãn kinh và mãn kinh nên dễ mệt mỏi, ốm đau, mất ngủ, đau đầu, mất cân bằng, về tính tình có những biểu hiện thất thường: buồn rầu, dễ nóng giận, dễ thay đổi Ở cả nam lẫn nữ trong giai đoạn này thường thấy những biểu hiện của “khủng hoảng giữa đời” Người thành đạt trong cuộc sống thì cảm thấy mãn nguyện, kẻ thất bại thấy chua xót, nuối tiếc một thời tuổi trẻ và những cơ hội đã bỏ lỡ, muốn làm lại nhưng đã muộn màng và cảm thấy tương lai ảm đạm Sự thành đạt hay thất bại đối với

việc dạy bảo con cái cũng chiếm một vị trí quan trọng trong đời sống tâm lý của những người trung niên vì họ ý thức được rằng chính thế hệ con cháu sẽ là người nối tiếp cuộc đời của họ và xây dựng đất nước8 Vì tư tưởng ấy mà đôi khi họ cũng tạo áp lực lên con cái mình, với mong muốn con cái cũng sẽ thành công

hay không đi vào con đường thất bại mà mình đã qua Nên trong cách đối xử với con cái đôi khi có phần khắt khe hoặc quá lên so với mong muốn Điều này nếu không tìm được tiếng nói chung cũng sẽ gây ảnh hưởng đến giao tiếp giữa cha

mẹ và con cái

1.5 Hoạt Động Giao Tiếp Giữa Thiếu Niên Và Cha Mẹ:

Những lo toan cho gia đình về nơi ăn chốn ở trong thời buổi kinh tế thị trường có nhiều biến động chiếm phần lớn trong cuộc sống của các bậc cha mẹ

Vì vậy việc giáo dục con cái lứa tuổi thiếu niên gặp rất nhiều khó khăn Mỗi cha mẹ lại có phong cách giáo dục khác nhau Đối với những cha mẹ độc đoán, bắt con cái phải theo ý mình, quản lý và kiểm soát con mình rất gắt gao Do đó con cái ít có điều kiện tâm sự-chia sẻ, trao đổi với cha mẹ và không có sự đối thoại từ hai phía trong giao tiếp nhưng là mệnh lệnh của cha mẹ buộc con cái phải tuân theo

Còn đối với các cha mẹ có phong cách giáo dục dân chủ, họ luôn khuyến khích thiếu niên độc lập, cho phép con được thoải mái nhưng vẫn đặt ra những giới hạn và kiểm soát hành động của con Nên, thông qua hành động giao tiếp, cha mẹ và con cái sẽ hiểu nhau hơn, thông cảm và chấp nhận nhau cách dễ dàng Với các bậc cha mẹ giáo dục con theo phong cách tự do thì họ thường nuông chiều con, đặt cho chúng rất ít những yêu cầu và sự quản lý, họ thường nuông chiều và đáp ứng những yêu cầu của trẻ Thế nên hoạt động giao tiếp của họ với con cái sẽ trở nên khó khăn hơn khi họ không còn đáp ứng những yêu cầu của chúng nữa

8 x Nguyễn Ánh Hồng (2000), tr 73-75

Ngoài ra, đối với những bậc cha mẹ không quan tâm, thờ ơ với con cái, để mặc cho con cái tự do làm theo ý mình thì chắc rằng sự giao tiếp giữa cha mẹ

và con cái không thể tốt đẹp được9

Tóm lại, mối quan hệ giao tiếp, lắng nghe và chia sẻ giữa cha mẹ và con cái lứa tuổi thiếu niên trong thời buổi kinh tế thị trường là rất đáng quan tâm Tuy nhiên trong thực tế, sự quan tâm của các bậc cha mẹ đối với con cái của họ phần lớn là về mặt vật chất, không mấy quan tâm về mặt tinh thần Các bậc cha

mẹ do thiếu kiến thức về sự phát triển tâm sinh lý của trẻ, thiếu hiểu biết về những biện pháp giáo dục phù hợp với lứa tuổi Còn đối với tuổi thiếu niên có nhu cầu được đối xử như những người lớn nhưng cha mẹ lại vẫn cư xử với các

em như còn ở tuổi nhi đồng Mặt khác, chúng ta cần phải quan tâm đến sự khác biệt về nhận thức, quan điểm giữa hai thế hệ Thế nên, nếu cả hai phía không hiểu nhau, không có sự trao đổi, chia sẻ cho nhau sẽ rất dễ tạo ra sự căng thẳng trong gia đình và trong cuộc sống, gây ảnh hưởng không tốt đến cha mẹ và con cái, nó có thể dẫn đến tình trạng đổ vỡ gia đình ở một mức độ nhất định

9 x Trần Thúy Vy (2006), tr.22

CHƯƠNG 2 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU 2.1 Đặc Điểm Mẫu Nghiên Cứu:

Mẫu nghiên cứu gồm 200 học sinh và 200 phụ huynh của các học sinh này, phát phiếu ngẫu nhiên Tuy nhiên, sau khi tiến hành điều tra và thu lại phiếu thăm dò, chúng tôi thu lại được 153 phiếu trả lời của học sinh, và chỉ có

104 phiếu trả lời của phụ huynh, lý do là có một số phụ huynh bận rộn, vắng nhà… nên không gửi lại phiếu trả lời

Bảng 1: Mẫu nghiên cứu

2.2 S ơ Lược Địa Bàn Nghiên Cứu:

Quận 9 được thành lập theo quyết định số 03/CP của Chính phủ ngày 06/01/1997 trên cơ sở tách từ huyện Thủ Đức (chia thành quận Thủ Đức, quận

2 và quận 9) Quận 9 thuộc ngoại thành, nằm ở phía Đông Bắc Tp.HCM, phía Đông giáp với tỉnh Đồng Nai, phía Bắc giáp với tỉnh Bình Dương, phía Tây giáp với quận Thủ Đức và phía Nam giáp với quận 2 Quận 9 có con đường lớn chạy theo quốc lộ 1A - xa lộ Hà Nội, tuyến đường này có vai trò rất quan trọng trong việc tạo ra các mối liên kết giữa các vùng ở cả trong và ngoài thành phố

Do đó, địa bàn quận 9 giữ một vị trí chiến lược trong việc vạch ra hướng phát

triển cho thành phố nói riêng, đất nước nói chung, đặc biệt là trong thời đại mở cửa như hiện nay

Dân cư của quận đa số là dân nhập cư từ nơi khác đến Chính vì vậy mà

có sự không đồng đều giữa những người dân các phường nói chung về mọi mặt, nhất là về điều kiện kinh tế, có sự phân hóa giàu nghèo giữa các gia đình tương đối rõ nét Điều đó phụ thuộc phần lớn vào nghề nghiệp của những người đã ở tuổi trưởng thành, là trụ cột chính giúp gia đình đứng vững và phát triển được trước mọi khó khăn của cuộc sống Tuy nhiên có một điều cần được lưu ý là đời sống dân cư ở đây không cao lắm, vì số người ở tuổi trung niên, theo nghiên cứu của chúng tôi thì phần lớn làm công nhân và nội trợ (24,3% và 28,8%), công nhân viên (12,6%); buôn bán (11,7%); kinh doanh (5,4%); giáo viên (3,6%); kiến trúc sư (2,7%) và tài xế (2,7%).

Xét về mặt kinh tế nói riêng, trên địa bàn quận đã diễn ra mạnh mẽ các hoạt động kinh tế thị trường Đặc biệt quận 9 có sự hoạt động của khu Công Nghệ Cao, lại gần với nhiều khu công nghiệp và khu chế xuất, đó là điều kiện

vô cùng thuận lợi trong việc giải quyết nhu cầu về việc làm cho một lực lượng lao động rất lớn của quận; góp phần đẩy nhanh sự phát triển của thành phố, đồng thời nâng cao thu nhập và chất lượng cuộc sống cho nhân dân

Về giáo dục, quận đã tiến hành xong chủ trương phổ cập cho bậc THCS Các cấp học và ngành học ngày càng được cải thiện, nâng cao nhằm hướng giáo dục đáp ứng kịp thời các nhu cầu của xã hội về trình độ lao động Đó là sự phong phú về các ngành học, sự trang bị tương đối đầy đủ về các cơ sở vật chất, thiết bị máy móc phục vụ cho việc giảng dạy ngay từ trường phổ thông Trong quận đã có nhiều trường đại học, cao đẳng được nhiều người biết đến như trường ĐH Giao thông Vận tải, Học viện Hành chính Quốc gia, trường CĐ Tài chính - Hải quan… đó là cơ sở tạo điều kiện thuận lợi cho người dân có cơ hội học hành, vừa nâng cao trình độ dân trí và phát triển kinh tế nói chung Khi đời sống ít còn phải lo lắng về kinh tế khó khăn nữa, người ta sẽ quan tâm nhiều hơn đến đời sống tinh thần, nhất là những chia sẻ về tình cảm để

hiểu và sống với nhau có ý nghĩa hơn Đặc biệt, nhiều bậc cha mẹ quan tâm đến con cái mình nhiều hơn để có thể kịp thời ngăn chặn những tác động xấu ảnh hưởng đến sự phát triển nhân cách của con mình

2.3 Thực Trạng Về Nhu Cầu Được Lằng Nghe-Chia Sẻ Của Học Sinh TH CS Về Mặt Tình Cảm:

2.3.1 Nhu cầu chia sẻ về tình cảm:

Qua số liệu điều tra ta thấy: Bản thân học sinh có cũng có nhu cầu muốn chia sẻ với cha mẹ mình nhưng tỷ lệ không cao (49%) và phần lớn cha mẹ đều nhận thấy con cái mình ở lứa tuổi THCS có nhu cầu muốn chia sẻ về những niềm vui, những điều tốt đẹp cũng như những nỗi buồn trong cuộc sống (80,4%)

Bảng 2: Nhu cầu chia sẻ về mặt tình cảm

Nội dung S ố lượng T ỷ lệ (%)

Bảng 3: Cha mẹ nhận thấy con có nhu cầu chia sẻ về mặt tình cảm

Nội dung S ố lượng T ỷ lệ (%)

Và thực tế lại có tới 51% không muốn chia sẻ với cha mẹ vì lý do: sợ cha mẹ la rầy, cấm đoán (58,3%); sợ cha mẹ không hiểu mình (57,3%) và sợ phải nghe những bài thuyết giảng (33,3%) Chính vì lý do đó mà con cái có xu hướng chia sẻ với bạn thân của chúng (68,4%) và tự giải quyết (36,8%)

Bảng 4: Lý do con cái không chia sẻ với cha mẹ

Nội dung S ố lượng T ỷ lệ (%)

Ở đây có sự mâu thuẫn giữa việc chia sẻ của cha mẹ và con cái Cha mẹ nói rằng họ có quan tâm đến nhu cầu chia sẻ của con nhưng con cái lại không muốn chia sẻ với cha mẹ cho bằng chia sẻ với bạn Sự mâu thuẫn này phải chăng xuất phát từ nhận thức của cha mẹ về nhu cầu của con cái Sự đòi hỏi được thấu hiểu, được thông cảm từ phía cha mẹ về lĩnh vực tình cảm của con cái cao hơn nhiều so với nhận thức của cha mẹ về vấn đề này Ở lứa tuổi này, cha mẹ nào cũng cho rằng: con mình còn nhỏ, việc học là quan trọng nên họ quan tâm đến nhu cầu học tập của con mình hơn là nhu cầu về tình cảm

2.3.2 Nội dung chia sẻ về tình cảm:

Bảng 5: Những điều em muốn chia sẻ về mặt tình cảm

Nội dung S ố lượng T ỷ lệ (%)

Niềm vui, tốt đẹp, bức

xúc, các vấn đề trong

cuộc sống

Vui vì được thầy cô và

gian dành cho con cái hay do còn bị ảnh hưởng bởi tư tưởng phong kiến phương Đông (những mối quan hệ với bạn khác giới phải có khoảng cách và không được biểu lộ cách lộ liễu) nên cha mẹ muốn con tập trung vào việc học hoặc là hiểu nhưng lại hướng con theo ý của mình (20,2%)

2.3.3 Động cơ chia sẻ về tình cảm:

Bảng 6: Điều thúc đẩy các em chia sẻ với cha mẹ về mặt tình cảm

Nội dung S ố lượng T ỷ lệ (%)

Để được hiểu, thông cảm

Hiểu và giúp theo nhu

Hiểu và hướng con theo ý

Kết quả nghiên cứu cho thấy con cái muốn được cha mẹ hiểu, thông cảm

và giúp đỡ (39,9%), để biết ý kiến của cha mẹ (31,2%), để học hỏi từ kinh nghiệm của cha mẹ ( 29,7%), và để giải tỏa những bức xúc trong tình cảm (26,8%) Cha mẹ lắng nghe con chia sẻ là muốn hiểu và giúp con theo tâm sinh

lý của con (80,8%) Kết quả này thiếu tương đồng khi nhìn vào số liệu của cha

mẹ và con cái Tỷ lệ ở phía con cái thấp hơn so với số liệu về phía cha mẹ Như

đã nói trong phần nội dung chia sẻ ở trên, ở lứa tuổi này, mối quan tâm đến bạn khác giới được con cái đặc biệt chú ý Nhưng về mảng này, chúng ít chia sẻ Những vấn đề khác trong cuộc sống các em nói ra hay thổ lộ và được cha mẹ sãn sàng đón nhận, thông cảm, chia sẻ Song, còn riêng tình cảm với bạn khác giới là thứ tình cảm mới mẻ khác hẳn với tình cảm mà các em đã có, đã trải qua đối với các em nên các em không biết phải chia sẻ như thế nào Hơn nữa, các

em cũng sợ cha mẹ không hiểu, la rầy chúng và nhất là đối với cha mẹ lúc này,

họ cho là những chuyện vớ vẩn, chưa phải lúc Chính vì những lý do đó nên

với những số liệu thấp về phía con cái so với số liệu cao về phía cha mẹ khảo sát thu được là điều dễ hiểu Từ những nội dung mà con cái chia sẻ được với cha mẹ, họ muốn hiểu tâm tư tình cảm và giúp con tuỳ theo sự phát triển tâm sinh lý của con Nếu vấn đề con cái quan tâm và có nhiều thắc mắc nhất mà chúng không dám chia sẻ thì việc hiểu con, giúp đỡ con đối với cha mẹ là điều rất khó khăn

2.3.4 Mức độ chia sẻ về tình cảm:

Bảng 8: Mức độ con cái chia sẻ

Nội dung S ố lượng T ỷ lệ (%)

Bảng 9: Thái độ lắng nghe của cha mẹ

N ội dung S ố lượng T ỷ lệ (%)

Thái độ tự nhiên,

Với số liệu 58,3%, chứng tỏ khi gặp vấn đề về tình cảm, con cái muốn nói ra, muốn thổ lộ tất cả những khúc mắc, những cảm nhận của mình với cha

mẹ và bản thân các em cũng nhận thấy được cha mẹ lắng nghe mình (36,6%).Điều này tương đồng với nhận định của cha mẹ về thái độ lắng nghe những chia sẻ của con cái mình: “Cha mẹ luôn chú ý lắng nghe” (61,2%) Trong nghiên cứu này, sự quan tâm của cha mẹ đối với con cái đều được học sinh đánh giá cao Mặc dù cha mẹ đã yêu thương và quan tâm đến con nhưng một số học sinh THCS vẫn muốn cha mẹ yêu thương và quan tâm đến chúng hơn nữa

2.3.5 Thời gian chia sẻ - Không gian chia sẻ về tình cảm:

Bảng 10: Thời gian, không gian chia sẻ

Nội dung

Cha m ẹ Con cái

S ố lượng Tỷ lệ (%) Số lượng Tỷ lệ (%)

Đợi con nói rồi mới

lắng nghe/Đợi gợi

chuyện rồi mới chia sẻ

28 27.2 20 14.6

Khi có nhu cầu chia sẻ về tình cảm, con cái chọn thời gian thuận lợi để chia sẻ (65%) Thông thường con cái thường chọn địa điểm ở nhà (83,1%) để tiện việc chia sẻ vì ở nhà các em cảm thấy gần gũi và có nhiều thời gian hơn Cách thức chia sẻ các em lựa chọn nhiều nhất là chia sẻ trực tiếp (84,4%) Nghề nghiệp của cha mẹ, đa phần là công nhân và nội trợ, nên cũng có tương đối về thời gian dành cho con cái mình Tuy nhiên, có không ít con cái đợi cha

mẹ gợi chuyện rồi mới chia sẻ (14,6%) Về phía cha mẹ cũng vậy, cha mẹ cũng đợi con nói rồi mới lắng nghe trao đổi với con (27,2%) Điều này có lý do xuất phát từ hai phía:

- Về phía con cái: Con cái còn quá nhút nhát (21,6%) và vấn đề trao đổi

khá tế nhị (18%), lại có một số ít không được cha mẹ lắng nghe (5%)

Việc con cái khó diễn đạt khi chia sẻ với cha mẹ là (68,3%)

- Về phía cha mẹ: họ nhận thấy rằng con cái còn ngại ngùng, rụt rè khi

chia sẻ (47,5%) và con cái thấy họ quá bận rộn nên không chia sẻ với cha mẹ (41,6%)

2.4 Thực Trạng Về Nhu Cầu Lắng Nghe-Chia Sẻ Về Mặt Học Tập: 2.4.1 Nhu cầu chia sẻ về học tập:

Thông thường, bất cứ cha mẹ nào cũng luôn quan tâm đến việc học tập của con cái mình Điều đó thể hiện ở việc họ luôn hỏi han, cố gắng giúp con với hết khả năng của mình Cha mẹ luôn quan sát con mình để kịp thời đáp ứng những nguyện vọng, ước muốn của con trong học tập Trong nghiên cứu này, khi khảo sát trên 100 cha mẹ về việc họ có nhận thấy con mình có nhu cầu chia

sẻ những niềm vui, nỗi buồn hay những vấn đề khó khăn trong lĩnh vực học tập, phần lớn cha mẹ trả lời họ có nhận thấy (86,1%) Điều đó thể hiện họ rất quan tâm đến con cái mình, nhất là mảng học tập

Bảng 11: Nhu cầu chia sẻ về học tập của con cái

Nội dung S ố lượng T ỷ lệ (%)

việc tìm đến cha mẹ để mong muốn giãi bày về học tập cũng là điều dễ hiểu

Bảng 12: Bạn không chia sẻ với cha mẹ thì chia sẻ với ai

Nội dung S ố lượng T ỷ lệ (%)

thể chia sẻ được thì chúng chỉ còn biết tìm đến bạn bè Ở độ tuổi này, đứa trẻ đang dần thiết lập mối quan hệ với bạn bè chúng và môi trường gia đình không còn chiếm ưu thế với chúng nữa Cho nên, việc cha mẹ nhận thấy con cái mình không có nhu cầu muốn chia sẻ với họ chiếm 12,9% vì chúng đã chia sẻ với bạn bè ở trường rồi Cũng vậy, vẫn có 26,5% con cái không có nhu cầu chia sẻ với cha mẹ vì chúng cũng đã tìm đến bạn bè để chia sẻ những niềm vui nỗi buồn trong học tập

Bảng 13: Không chia sẻ với cha mẹ về học tập thì bạn giải quyết như thế nào

Nội dung S ố lượng T ỷ lệ (%)

được tính tự lập, tự chủ trước những vấn đề của chính mình Quá trình này giúp trẻ lớn lên về nhiều phương diện, trong đó có phương diện học tập Có thể kết quả học tập của chúng không cao nhưng cách thức lĩnh hội bài học, phân tích, ghi nhớ và tìm cách lý giải các môn học là rất tốt vì sự tự lập, tự chủ của mình

2.4.2 Nội dung chia sẻ về học tập:

Ở lứa tuổi thiếu niên, trẻ luôn có xu hướng chứng tỏ mình là người lớn tuy thực chất chúng vẫn còn là trẻ con Thế nên chúng luôn muốn khẳng định mình trước mọi người Hai môi trường chính yếu của chúng lúc này, như đã nói, là gia đình và nhà trường Hiện nay, hầu hết thời gian của chúng là ở trường Ở trường THCS Trần Quốc Toản, Q.9 mà chúng tôi khảo sát, đa phần các em là học sinh bán trú Khi trở về nhà, về lại gia đình, chúng sẽ luôn muốn nói về các hoạt động xảy ra ở trường cho cha mẹ nghe Ở giới hạn đề tài này, chúng tôi kết hợp thành hai yếu tố: những niềm vui trong học tập và những nỗi buồn trong học tập

Bảng 14: Niềm vui trong học tập con cái muốn chia sẻ

Nội dung S ố lượng T ỷ lệ (%)

Ở bảng trên, những niềm vui trong học tập mà con cái muốn chia sẻ với cha mẹ nhiều nhất là những thành tích trong học tập (86,9%) Đây là điều làm cho học sinh phấn chấn, vui mừng trong học tập Đây cũng là điều mà cha mẹ luôn mong đợi cao nhất ở con cái mình Những thành tích trong học tập cũng

có thể là những điểm số hàng ngày, điểm trung bình hàng tháng và nhất là điểm trung bình cả học kỳ Khi các em chia sẻ điều này với cha mẹ, họ hết sức chú ý lắng nghe (85,1%) Vì vậy, các em rất hứng thú khi chia sẻ với cha mẹ những thành tích trong học tập

Một yếu tố khác về những niềm vui trong lĩnh vực học tập mà con cái muốn chia sẻ với cha mẹ là “thầy cô dạy hay, tổ chức lớp sinh động” Dù tỷ lệ không cao lắm (35,9%) nhưng so với yếu tố “thầy cô mặc trang phục đẹp” (8,3%) thì tỷ lệ này hơn hẳn Điều này giải thích việc bên cạnh yếu tố về thành tích học tập, con cái muốn chia sẻ về thái độ học tập của mình cho cha mẹ Thái độ học tập ấy biểu hiện qua mong muốn hoặc rất thích các thầy cô dạy hay, tổ chức lớp sinh động chứ không quan tâm nhiều đến trang phục của giáo viên

Bảng 15: Con cái chia sẻ điều chưa hài lòng trong học tập

Nội dung S ố lượng T ỷ lệ (%)

Điều mà con cái chia sẻ với cha mẹ về thái độ học tập của mình thể hiện

rõ nét và cụ thể hơn nữa là ở việc con cái chia sẻ về “kết quả học tập kém hoặc

giảm sút” (54,6%) Khi con cái chia sẻ về điều này, có hai nguyên nhân được

đề cập: về phía cha mẹ và về phía con cái

- Nguyên nhân về phía cha mẹ: cha mẹ luôn muốn biết về kết quả học

tập của con cái mình nên luôn hỏi thăm về kết quả ấy để kịp thời điều chỉnh, uốn nắn Có thể con cái không muốn chia sẻ lắm nhưng

vì cha mẹ cứ khao khát muốn biết nên chúng đã chia sẻ về điều chúng chưa hài lòng trong học tập ấy

- Nguyên nhân về phía con cái: con cái muốn khẳng định mình, muốn

chịu trách nhiệm về thái độ học tập của mình nên dù kết quả học tập kém đi hay giảm sút, chúng cũng muốn chia sẻ với cha mẹ

Điều khác mà con cái chưa hài lòng về học tập muốn chia sẻ với cha mẹ

là phương pháp học tập của mình chưa hiệu quả (39%) Yếu tố này được chọn thấp nhất trong ba yếu tố được khảo sát Ở lứa tuổi này, vì chúng có nhu cầu muốn tự khẳng định mình nên chúng muốn giữ một khoảng cách nhất định với người khác Chúng nghĩ rằng mình có thể tự tìm ra phương pháp học tập cho riêng mình Thế nên, trường hợp những con cái đánh dấu trả lời ý này có thể chúng đang bối rối về phương pháp học tập của mình

2.4.3 Động cơ chia sẻ về học tập:

Trong học tập, con cái có nhiều niềm vui và khó khăn cần được cha mẹ lắng nghe Điều thúc đẩy các em chia sẻ niềm vui trong học tập phần lớn là để chứng tỏ sự nỗ lực học tập của mình (54,2%) vì các em thừa hiểu rằng đây là vấn đề cha mẹ quan tâm nhất Hơn nữa ở lứa tuổi THCS, một nhu cầu quan trọng của các em là muốn làm người lớn, muốn tự khẳng định mình Bên cạnh

đó, các em còn muốn làm cho cha mẹ vui lòng (48,6%); một số ít các em lại muốn được khen thưởng (23,6%)

Bảng 15: Lý do con cái chia sẻ niềm vui trong học tập

Bảng 16: Lý do con cái chia sẻ những khó khăn trong học tập

Nội dung S ố lượng T ỷ lệ (%)

Để được quan tâm, cảm

Thực tế cho thấy, phần lớn cha mẹ muốn lắng nghe con chia sẻ để hiểu

và giúp con học tốt hơn (50%) Bên cạnh đó, cũng để kịp thời ngăn chặn những tác động xấu ảnh hưởng đến việc học tập của con (37%) Chính vì vậy, con cái khi được cha mẹ lắng nghe thì cảm thấy thoải mái, nhẹ nhõm hẳn đi (74,1%)

Bảng 17: Lý do cha mẹ lắng nghe con chia sẻ về học tập

Hiểu và giúp con học

Bảng 18: Mức độ cha mẹ trao đổi, lắng nghe con trong học tập

Từ kết quả nghiên cứu và thực tế cho thấy các bậc cha mẹ rất quan tâm đến việc học tập của con cái mình ở lứa tuổi THCS Điều đó được thể hiện qua việc cha mẹ thường xuyên chia sẻ với con về vấn đề học tập (46,1%) và số cha

mẹ rất thường xuyên chia sẻ với con (31,4%) Sự chú ý, quan tâm của cha mẹ

về việc học tập của con cái đặc biệt được thể hiện rõ nét hơn nữa qua thái độ

lắng nghe con chia sẻ của cha mẹ: thái độ chú ý lắng nghe con chia sẻ (77,5%)

và thái độ sẵn sàng lắng nghe con chia sẻ (65,7%)

Bảng 19: Con cái nhận thấy mức độ lắng nghe từ phía cha mẹ

Về điều này, cả cha mẹ và con cái đều thiếu sự tương đồng giữa việc cha mẹ nhận thấy và thể hiện sự quan tâm của mình đối với con cái; và việc con cái nhận thấy sự quan tâm của cha mẹ Nơi cha mẹ, sự thiếu tương đồng này thể hiện ở việc cha mẹ thiếu phương pháp giúp con học tập; do hạn chế của cha mẹ về nhận thức – nhận thức về cách quan tâm con trong học tập Qua việc chia sẻ, cả cha mẹ đều mong muốn: con cái mong được cha mẹ hiểu và thông cảm với mình (57%), cha mẹ cũng mong muốn sẽ hiểu và giúp con học tập tốt hơn (50%), bên cạnh đó, cha mẹ còn muốn kịp thời ngăn chặn những tác động xấu ảnh hưởng đến việc học tập của con Thế nên, việc cha mẹ mong muốn quan tâm con cái và việc thể hiện sự quan tâm ấy nhiều khi không đồng nhất

2.4.5 Thời gian - không gian chia sẻ về học tập:

Bảng 20: Thời gian - không gian chia sẻ về học tập

Cha m ẹ Con cái

S ố lượng T ỷ lệ (%) S ố lượng T ỷ lệ (%)

Do tính chất và sự cần thiết trong việc học tập của con cái, hầu hết cha

mẹ đều rất quan tâm đến mọi vấn đề xung quanh việc học hành của con mình khi ở trường cũng như lúc ở nhà Việc lắng nghe con chia sẻ về việc học tập trở thành mối quan tâm đặc biệt của cha mẹ Thời điểm cha mẹ thường chọn để lắng nghe, trao đổi với con khi chúng muốn tâm sự về những vấn đề trong học tập phần lớn là trao đổi ngay với con (55,%), một số cha mẹ thì chọn thời gian thuận tiện thì mới trao đổi với con (9,8%) Địa điểm cha mẹ chọn để cha mẹ trao đổi lắng nghe con chủ yếu là ở nhà (83,2%) Bên cạnh đó, con cái cũng có

sự tương đồng trong việc chọn địa điểm là ở nhà để chia sẻ với cha mẹ (33,6%) Kết quả trên cho thấy rằng, môi trường gia đình có vai trò rất lớn tạo điều kiện thuận lợi để cha mẹ và con cái dễ dàng trao đổi, lắng nghe, hiểu và thông cảm