Tích hợp giáo dục biến đổi khí hậu trong môn địa lí 9 ở trường trung học cơ sở qua một số phương pháp và hình thức tổ chức dạy học

Môn Địa lí có nhiều khả năng tích hợp giáo dục biến đổi khí hậu GDBĐKH, vềmặt kiến thức môn Địa lí cung cấp cho học sinh những kiến thức cơ bản về Trái đất,các thành phần cấu tạo của Trá

I PHẦN MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài:

Biến đổi khí hậu đã trở thành một thách thức và nguy cơ rất lớn đối với loài

người trong thế kỉ XXI Việt Nam được cảnh báo sẽ là một trong số những nướctrên thế giới bị ảnh hưởng nặng nề nhất của biến đổi khí hậu Hiện nay, ở ViệtNam đã xuất hiện nhiều bằng chứng cho thấy biến đổi khí hậu tác động tiêu cựcđến sự phát triển kinh tế - xã hội Các hiện tượng như lượng mưa thất thường vàluôn biến đổi, nhiệt độ tăng cao hơn, tình hình thời tiết khốc liệt hơn, tần suất vàcường độ của những đợt bão lũ, triều cường tăng đột biến, các dịch bệnh xuất hiện

và lan tràn, hạn hán, nước biển dâng, xậm nhập mặn Biến đổi khí hậu đã cónhững tác động sâu sắc, mạnh mẽ đến mọi hoạt động sản xuất, đời sống của sinhvật và con người, đến môi trường tự nhiên, kinh tế-xã hội của cả mọi châu lục mọiquốc gia trên trái đất Các giải pháp mang tích chất chiến lược toàn cầu của mỗiquốc gia trên thế giới về ứng phó có hiệu quả với biến đổi khí hậu ( BĐKH) cũng

đã được đề ra và thực hiện Nhận thức rõ những ảnh hưởng to lớn và nghiêm trọng

do BĐKH gây ra, thủ tướng chính phủ nước công hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam

đã phê duyệt mục tiêu quốc gia ứng phó với BĐKH (quyết định số TTg ngày 2/12/2008) Để thực hiện chương trình mục tiêu quốc gia ứng phó vớiBĐKH, Bộ giáo dục và đào tạo đã phê duyệt kế hoạch hoạt động ứng phó vớiBĐKH của ngành giáo dục giai đoạn 2011-2015 và phê duyệt dự án “ đưa nộidung ứng phó với BĐKH vào chường trình giáo dục và đào tạo 2011-2015”

Môn Địa lí có nhiều khả năng tích hợp giáo dục biến đổi khí hậu (GDBĐKH), vềmặt kiến thức môn Địa lí cung cấp cho học sinh những kiến thức cơ bản về Trái đất,các thành phần cấu tạo của Trái đất Các hiện tượng, các sự vật Địa lí và tác độngqua lại giữa chúng, một số quy luật phát triển của môi trường tự nhiên trên Trái đất,mối quan hệ giữa dân cư, hoạt động sản xuất và môi trường, và sự cần thiết phảikhai thác hợp lí tài nguyên thiên nhiên, bảo vệ môi trường nhằm phát triển bềnvững Môn Địa lí trang bị cho học sinh các kiến thức tổng hợp về Địa lí tự nhiên vàĐịa lí kinh tế - xã hội mà từng thành phần hay tổng hợp thể lãnh thổ tự nhiên haykinh tế - xã hội đều liên quan trực tiếp hay gián tiếp đến BĐKH Tùy từng trườnghợp cụ thể mà các đối tượng Địa lí tự nhiên hay kinh tế - xã hội ấy có lúc là tácnhân, có khi lại là đối tượng chịu hậu quả của biến đổi khí hậu BĐKH Vì thế việcgiáo dục cho học sinh nhận thức về những nguy cơ, thách thức của biến đổi khíhậu cũng như rèn kĩ năng phòng ngừa, giảm nhẹ và thích ứng với Biến đổi khí hậu

là những việc làm cấp thiết ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường Là một giáoviên giảng dạy môn Địa lí, bản thân tôi luôn thể hiện mong muốn và ý thức tráchnhiệm rằng: Phải giáo dục biến đổi khí hậu cho học sinh, phải định hướng học sinhlấy kiến thức môn học để xây dựng mục tiêu phát triển bền vững Vì vậy tôi đãnghiên cứu đề tài “Tích hợp giáo dục biến đổi khí hậu trong môn Địa lí 9 ở trườngtrung học cơ sở qua một số phương pháp và hình thức tổ chức dạy học.”

2 Điểm mới của đề tài:

Tích hợp giáo dục biến đổi khí hậu trong nội dung bài học trên cơ sở kế thừa

và phát huy những nội dung đã nghiên cứu Đề tài đi sâu tìm hiểu một số phươngpháp và hình thức dạy học đặc trưng của môn Địa lí có khả năng tích hợp giáo dụcbiến đổi khí hậu, bên cạnh đó đề tài đưa nội dung tích hợp biến đổi khí hậu vào các

buổi ngoại khóa, viết báo cáo cấp trường để học sinh tự tìm hiểu và cho các em cơhội tìm hiểu cũng như nói lên hiểu biết, quan điểm của bản thân về vấn đề này Từ

đó hướng các em đến những suy nghĩ đúng đắn và và có những hành động thiếtthực để bảo vệ Trái đất, bảo vệ môi trường sống của con người ở hiện tại và tươnglai

3 Phạm vi áp dụng của đề tài:

Đề tài này có thể áp dụng trong giảng dạy môn Địa lí ở các trường phổ thông.Đặc biệt sử dụng cho tất cả các giáo viên và học sinh trong quá trình dạy học mônĐịa lí 9 ở trường trung học cơ sở.Tích hợp giáo dục biến đổi khí hậu trong mônĐịa lí giúp các em vận dụng những kiến thức và vốn hiểu biết của mình về biến đổikhí hậu thông qua môn học vào thực tế cuộc sống

II PHẦN NỘI DUNG

1 Thực trạng trước khi thực hiện các giải pháp

1.1 Thuận lợi

Đối với giáo viên để đổi mới phương pháp giáo dục đối với môn Địa lí, giáoviên đã đa dạng hóa phương pháp và hình thức tổ chức dạy học Mỗi nội dung dạyhọc có thể được tiếp cận thích hợp bởi một hoặc nhiều phương pháp dạy học khácnhau Nội dung môn Địa lí có tính tổng hợp cao, thích hợp cho sử dụng nhiềuphương pháp dạy học khác nhau, trong dạy học Địa lí giáo viên đã sử dụng đadạng các phương pháp và hình thức dạy học, nên đã chủ động tích hợp giáo dụcbiến đổi khí hậu đối với những bài cần tích hợp

Trong quá trình giảng dạy giáo viên đã tích hợp đúng mức và hợp lí trong dạyhọc nhằm góp phần khai thác những thế mạnh của Địa lí học, không làm tổn hạiđến giáo dục Địa lí, mà ngược lại, làm cho các nội dung dạy học Địa lí trở nên sinhđộng hơn, thiết thực hơn, hấp dẫn hơn đối với học sinh, để biến những nội dungđược tích hợp này trở thành bộ phận hữu cơ của bài học Từ đó học sinh chủ động,tích cực thực hiện nhiệm vụ không miễm cưỡng, không hình thức

Tính tư duy ở độ tuổi các em cũng đã xuất hiện, các em thường đặt ra các vấn

đề, các câu hỏi thắc mắc để tìm hiểu bản chất bên trong của sự vật, hiện tượng Địa

lí Các em thường thích tranh luận và bày tỏ ý kiến của mình đó là thuận lợi đểgiáo viên đặt ra các tình huống có vấn đề trong dạy học, hướng dẫn và kích thíchcác em độc lập suy nghĩ để giải quyết các vấn đề liên quan đến thực tiễn

Bên cạnh đó phụ huynh học sinh khá quan tâm đến việc học tập của con emmình, vì vậy đa số các em được trang bị đầy đủ đồ dùng, sách vở học tập Nhiềugia đình có điều kiện nên nhiều em còn được trang bị thêm các loại sách vở, tàiliệu tham khảo hay có cơ hội khai thác tìm hiểu kiến thức từ mạng Intenet Điều đógiúp cho các em đã hình thành những tư duy Địa lí khá tốt, tạo điều kiện thuận lợicho giáo viên trong quá trình tích hợp giáo dục biến đổi khí hậu

1.2 Khó khăn

* Về phía giáo viên

Trong quá trình dạy học, một số giáo viên có tâm lí sợ thiếu, sợ sơ sài, chưasâu kiến thức nên còn quá ôm đồm trong việc tích hợp nhiều thông tin về biến đổikhí hậu trong một nội dung bài học Như vậy, sẽ mất nhiều thời gian, tạo ra sự quátải đối với nội dung bài học, học sinh khó khăn trong việc tiếp nhận kiến thức

Dự án “Giáo dục ứng phó với biến đổi khí hậu và phòng, chống thiên tai” mớiđước Bộ Giáo Dục tổ chức biên soạn thành một cuốn riêng biệt (không lồng trong

hệ thống kênh chữ của sách giáo khoa Địa lí 9 hiện hành) Trong quá trình cungcấp kiến thức bài học cho học sinh, một số giáo viên mới chỉ tập trung hướng dẫnhọc sinh khai thác nội dung kiến thức có trong sách giáo khoa mà quên đi mộtphần kiến thức quan trọng cần phải được tích hợp

Việc tích hợp giáo dục biến đổi khí hậu với nội dung bài học ở một số giáoviên còn hời hợt, sơ sài, chưa thật thường xuyên liên tục Bởi họ chưa nhận thứcđược, với sự phát triển mạnh mẽ của khoa học và đời sống ở đô thị hiện nay, vấn

đề biến đổi khí hậu cần phải được đưa vào chương trình dạy học để nhằm mục đíchgiáo dục bảo vệ môi trường, giáo dục sức khỏe cho thế hệ trẻ hôm nay Bởi ngàymai, họ sẽ là những người phải đương đầu trực tiếp với những tác động ghê gớmcủa biến đổi khí hậu

Để hướng dẫn học sinh tích hợp nội dung này, một vài giáo viên tiến hành cáchình thức tổ chức dạy học còn đơn điệu Chưa tăng cường trang bị và sử dụng cácthiết bị dạy học bộ môn, đặc biệt là các trang thiết bị dạy học hiện đại Ít sử dụngcác loại bản đồ, sơ đồ, mô hình, hình ảnh, video, clip nên chưa rèn luyện cho họcsinh các kĩ năng sáng tạo

Thời lượng của một tiết dạy chỉ diễn ra trong 45 phút, trong khi đó nội dungkiến thức ở một số bài học rất nhiều Để hoàn thành một tiết dạy theo đúng quiđịnh theo chuẩn kiến thức kỹ năng đồng thời còn phải tích hợp giáo dục được nộidung biến đổi khí hậu thì một số giáo viên chỉ chú trọng đến số học sinh có học lựckhá tốt (các em này có kỹ năng trình bày nhanh hơn, rút ngắn được thời gian) Nhưvậy số học sinh yếu kém không có cơ hội để phản ánh hoặc chia sẽ những điềumình cảm nhận được

Một số giáo viên chưa mạnh dạn đưa nội dung tích hợp biến đổi khí hậu vàoviệc kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh như: kiểm tra miệng, 15 phút, 1tiết Do đó phần nào chưa giáo dục được kỹ năng ứng phó biến đổi khí hậu cho họcsinh khi gặp phải

* Về phía học sinh

Học sinh chưa mặn mà với môn học các em ưu tiên cho những môn khác nhưToán, Vật lý, hóa học, tin học Còn các môn khoa học xã hội ít được học sinh lựachọn, nên các kĩ năng Địa lí của các em rất hạn chế Do đó trong quá trình dạy họcviệc tích hợp giáo dục biến đổi khí hậu còn khó khăn, đòi hỏi giáo viên phải có sựkiên trì và có phương pháp và hình thức dạy học phù hợp

Học sinh chưa hiểu rõ nguyên nhân, tác hại mà biến đổi khí hậu, thực trạng

của các vấn đề gây ra biến đổi khí hậu là do đâu? Vai trò của học sinh hiện naytrong việc ứng phó với biến đổi khí hậu như thế nào? Chưa đề cao trách nhiệm củabản thân đối với biến đổi khí hậu Chưa tự giác trong việc giữ gìn vệ sinh môitrường để giảm thiểu biến đổi khí hậu Ý thức về ứng phó với biến đổi khí hậuchưa cao

Giáo dục tích hợp biến đổi khí hậu tức là giáo viên hướng dẫn học sinh phântích mối liên hệ nhân quả địa lí Thế nhưng chỉ có số ít học sinh khá giỏi biết giảithích, trả lời được, còn những học sinh trung bình thì gặp nhiều khó khăn hoặccũng có thể không thực hiện được yêu cầu giáo viên đưa ra

1.3 Kết quả trước khi áp dụng sáng kiến

Qua khảo sát học sinh khối 9 tại trường trung học cơ sở nơi tôi đang công táckhi chưa tích hợp giáo dục biến đổi khí hậu Qua quá trình theo dõi, điều tra bằngphiếu thăm dò của học sinh như sau:

Bảng điều tra hiểu biết của học sinh về biến đổi khí hậu (khi chưa tích hợp nội

dung giáo dục biến đổi khí hậu)

Hiểu biết về biến đổi khí hậu của học sinh

Từ thực tế và việc phân tích những thuận lợi và khó khăn trên, chúng ta nhậnthấy trong quá trình dạy học giáo viên chỉ giảng dạy nội dung bài học mà khôngtích hợp giáo dục biến đổi khí hậu, thì đa số các em chưa có ý thức trong vấn đề vềbảo vệ môi trường và những tác động của biến đổi khí hậu đến cuộc sống của conngười và sự phát triển bền vững Điều đó cho thấy hiểu biết về biến đổi khí hậu củacác em còn hạn chế, do đó để đưa ra các giải pháp để nâng cao chất lượng môn học

và hiểu biết về biến đổi khí hậu cho học sinh là rất cần thiết

II Gia tăng dân số

Dân số tăng nhanh, gây sức ép tớitài nguyên và môi trường

2 Tài nguyên khí hậu

Những diễn biến thất thường củathời tiết như mưa bão, lũ lụt, hạnhán, nắng nóng, sương muối, réthại đã gây ảnh hưởng nghiêmtrọng tới sản xuất nông nghiệp

− Bảo vệ và trồng rừng là mộttrong những biện pháp góp phầngiảm nhẹ BĐKH

− Đối với ngành công nghiệp điện,việc khai thác nguồn năng lượng vôtận (sức gió, năng lượng MặtTrời ), thay thế nguồn năng lượnghoá thạch (dầu mỏ, than ) là rấtcần thiết, vì nó sẽ góp phần hạn chếviệc suy giảm tài nguyên, giảmphát thải khí nhà kính, sẽ góp phầngiảm nhẹ BĐKH.

5 Bài 14 Giao thông

vận tải và bưu chính

viễn thông

I Giao thông vận tải

− Giao thông vận tải là ngành gây ônhiễmMT.Cácphương tiện giaothông vận tải đã phát thải mộtlượng khí độc hại vào MT

− Việc tạo ra các phương tiện giaothông vận tải sử dụng ít nhiên liệu,

sử dụng năng lượng Mặt Trời là rấtcần thiết

− Sử dụng phương tiện giao thôngvận tải công cộng, đi xe đạp cũng

là những cách bảo vệ MT

Liên hệ

6 Bài 17 Vùng Trung

du và miền núi Bắc Bộ

II Điều kiện tự nhiên

và tài nguyên thiên

nhiên

− Thời tiết diễn biến thất thường,hiện tượng rét đậm, rét hại, sươngmuối diễn ra trong những năm gầnđây ở Trung du và miền núi Bắc Bộ

đã gây ảnh hưởng tới đời sống vàsản xuất

− Ngăn chặn việc phá rừng, khaithác tài nguyên khoáng sản mộtcách hợp lí là rất cần thiết

Liên hệ

II Điều kiện tự nhiên

và tài nguyên thiên

nhiên

− Cần có biện pháp phòng chống

và ứng phó với thiên tai

9 Bài 25 Vùng duyên

hải Nam Trung Bộ

II Điều kiện tự nhiên

và tài nguyên thiên

nhiên

− Là vùng thường bị hạn hán kéodài; thiên tai gây thiệt hại lớn trongsản xuất và đời sống, đặc biệt trongmùa mưa bão

− Hiện tượng hoang mạc hoá cónguy cơ mở rộng ở các tỉnh cựcNam Trung Bộ

− Bảo vệ và phát triển rừng có tầmquan trọng đặc biệt

Liên hệ

10 Bài 28 Vùng Tây

Nguyên

II Điều kiện tự nhiên

và tài nguyên thiên

nhiên

− Mùa khô thiếu nước nghiêmtrọng Việc chặt phá rừng có ảnhhưởng xấu đến MT và đời sốngnhân dân

− Bảo vệ MT tự nhiên, khai tháchợp lí tài nguyên, đặc biệt là thảmthực vật rừng có ý nghĩa không chỉđối với Tây Nguyên mà còn có tầmquan trọng đối với các vùng phíanam của đất nước và các nước lánggiềng

Liên hệ

11 Bài 31 Vùng Đông

Nam Bộ

II Điều kiện tự nhiên

và tài nguyên thiên

− Chất lượng MT đang bị suy giảm

− Các địa phương đang đầu tư đểphát triển rừng đầu nguồn, giữ gìnrừng ngập mặn

Liên hệ

13 Bài 35 Vùng đồng

bằng sông Cửu Long

II Điều kiện tự nhiên

và tài nguyên thiên

nhiên

− Địa hình thấp, là vùng được dựbáo sẽ bị thu hẹp về diện tích khinước biển dâng do BĐKH

Liên hệ

2 Các đảo và quần đảo

15 Bài 41 Địa lí địa

phương

II Điều kiện tự nhiên

và tài nguyên thiên

nhiên

Nhận xét, phân tích về những thayđổi khí hậu, thủy văn ở địa phươngtrong những năm gần đây

ở địa phương Để đặt mục tiêu hướng vào thái độ, hành vi gây tác động biến đổikhí hậu thì các phương pháp dùng lời là không đủ, cần có những phương pháp dạyhọc tác động trực tiếp tới người học, lôi cuốn người học cùng tham gia ngay trongquá trình học tập, cũng như tham giá các hoạt động thực hành biến đổi khí hậu.Trong tích hợp giáo dục biến đổi khí hậu cần chú ý vận dụng các phương pháp tíchcực, hướng người học vào các hoạt động gắn với thực tiễn

Nội dung của chương trình môn Địa lí 9 ở trường THCS đề cập tới các yếu tố

tự nhiên, dân cư và các vùng kinh tế Trong đó có một số nội dung liên quan đếnvấn đề biến đổi khí hậu, vì vậy có nhiều khả năng thực hiện tích hợp giáo dục biếnđổi khí hậu trong dạy học Sau đây là một số phương pháp đặc trưng của môn Địa

lí để thực hiện tích hợp giáo dục biến đổi khí hậu

a Phương pháp đàm thoại gợi mở

Phương pháp đàm thoại là phương pháp dùng lời dưới hình thức trao đổi qualại giữa giáo viên và học sinh, làm sáng tỏ một vấn đề, một thông tin dựa trên hệthống câu hỏi Đây là phương pháp phổ biến có tác dụng tích cực đến việc cungcấp cho học sinh kiến thức cơ bản, dựa trên cơ sở phát huy tính tích cực của họcsinh.Tùy vào từng nội dung kiến thức mà ta có thể lựa chọn các hình thức đàmthoại như: Đàm thoại gợi mở, đàm thoại củng cố, đàm thoại kiểm tra, đàm thoạitổng kết

* Giáo viên đặt ra hệ thống câu hỏi và yêu cầu học sinh hoặc nhóm học sinh trả lời.Giáo viên cần phải:

- Nêu rõ nội dung bài học cần tìm hiểu bằng phương pháp đàm thoại

- Nêu rõ hệ thống câu hỏi cần trả lời và phân công học sinh hoặc nhóm học sinhtìm hiểu các câu hỏi và đưa ra câu trả lời trong khoảng thời gian nhất định

- Lần lượt học sinh hoặc đại diện nhóm trình bày các câu trả lời, GV nhận xét vàđưa ra đáp án cuối cùng

* Giáo viên đưa ra câu hỏi chính kèm theo những câu hỏi gợi ý nhằm tạo nênnhững cuộc tranh luận Giáo viên cần chú ý:

- Nêu ra câu hỏi chính có tác dụng định hướng nội dung cần tìm hiểu

- Giáo viên đưa ra những câu hỏi gợi ý chứa đựng các yếu tố kích thích tranh luận

- Hình thành các nhóm học sinh tham gia tranh luận và tiến hành tranh luận theonhững câu hỏi gợi ý dưới sự điều khiển của giáo viên.

- Giáo viên tiến hành nhận xét, đánh giá các ý kiến tranh luận và tổng kết vấn đề

Ví dụ: Bài 25 Vùng duyên hải Nam Trung Bộ

Tích hợp giáo dục biến đổi khí hậu mục II Điều kiện tự nhiên và tài nguyên thiên nhiên.

Giáo viên đưa ra các câu hỏi:

? Dựa vào kiến thức thông tin SGK kết hợp với hiểu biết bản thân, em hãy chobiết: Trong phát triển kinh tế- xã hội vùng duyên hải Nam Trung Bộ gặp nhữngkhó khăn gì?

? Tại sao hiện tượng hoang mạc hoá có nguy cơ mở rộng ở các tỉnh cực NamTrung Bộ?

? Tại sao vấn đề bảo vệ và phát triển rừng có tầm quan trọng đặc biệt ở các tỉnhcực Nam Trung Bộ?

Với mỗi câu hỏi học sinh trả lời, nhận xét bổ sung, giáo viên chuẩn kiến thức

Giáo viên tích hợp biến đổi khí hậu: Là vùng thường bị hạn hán kéo dài, thiên tai gây thiệt hại lớn trong sản xuất và đời sống, đặc biệt trong mùa mưa bão, hiện tượng hoang mạc hoá có nguy cơ mở rộng Rừng có vai trò quan trọng đối với con người và môi trường tự nhiên, hiện nay rừng bị suy giảm về diện tích và chất lượng Vì vậy bảo vệ và phát triển rừng có tầm quan trọng đặc biệt

Là học sinh chúng ta có thể tham gia bảo vệ rừng và cây xanh ở địa phương như chăm sóc vươn hoa của đội, không ngăt hoa bẻ cành, tích cực tham gia tết trồng cây.

b Phương pháp nêu và giải quyết vấn đề.

Dạy học theo phương pháp giải quyết vấn đề là hình thức dạy học mà ngườigiáo viên phải tổ chức được tình huống có vấn đề giúp học sinh nhận thức đượctình huống, chấp nhận giải quyết và tìm kiếm được kiến thức trong quá trình hoạtđộng hợp tác giữa thầy và trò, phát huy tối đa tính tích của học sinh kết hợp với sựhướng dẫn của giáo viên Bản chất của kiểu dạy học này là giáo viên tạo ra các tìnhhuống có vấn đề và giúp học sinh nhận thức, giải quyết các tình huống đó Phươngpháp này bao gồm ba bước quan trọng sau:

- Đưa ra tình huống nghịch lí đòi hỏi học sinh phải giải thích.

- Đưa ra tình huống khó khăn, bế tắc

- Tình huống nhân quả

Ví dụ: Bài 35 Vùng đồng bằng sông Cửu Long

Tích hợp giáo dục biến đổi khí hậu phần II Điều kiện tự nhiên và tài nguyên thiên nhiên

- Giáo viên có thể sử dụng phương pháp đàm thoại gợi mở để giúp học sinh biếtđược vấn đề cấp bách ở Đồng Bằng Sông Cửu Long là vấn đề sử dụng hợp lí và cảitạo tự nhiên

- Giáo viên đặt câu hỏi: Tại sao ở Đồng Bằng Sông Cửu Long nước ngọt là vấn đềquan trọng hàng đầu? Chúng ta đã có biện pháp gì để khắc phục tình trạng thiếunước ngọt trong mùa khô ở Đồng Bằng Sông Cửu Long? giáo viên gợi ý để họcsinh thấy được tác động của con người làm cho môi trường tự nhiên bị biến đổi

- Học sinh: Có thể nêu ra nguyên nhân và đưa ra giải pháp sau đó giáo viên tổnghợp và chốt lại các kiến thức cơ bản

Giáo viên tích hợp biến đổi khí hậu: Đồng Bằng Sông Cửu Long sẽ là khu vực

chịu tác hại nặng nề nhất do biến đổi khí hậu Cần có biện pháp để phòng tránh và ứng phó, thích nghi với BĐKH.

c Phương pháp thảo luận.

Thảo luận là sự trao đổi ý kiến về một chủ đề giữa học sinh và giáo viên, cũngnhư giữa người học với nhau Mục đích của thảo luận là để khuyến khích sự phântích một vấn đề hoặc các ý kiến bàn luận khác nhau của học sinh và trong nhữngtrường hợp nhất định, nó mang lại sự thay đổi thái độ của những người tham gia

* Các bước thảo luận nhóm được tiến hành như sau

+ Chuẩn bị nội dung thảo luận

Trước hết giáo viên cần chọn để tài, chọn vấn đề thích hợp cho học sinh thảoluận Những bài cho học sinh thảo luận thường là những bài không khó về mặt nộidung, nhưng được nhiều người quan tâm, có nhiều cách giải quyết khác nhau, đặcbiệt phải gần gũi với cuộc sống của học sinh Nhất thiết không nên chọn những vấn

đề mà cách giải quyết đã rõ Việc thảo luận trong trường hợp này sẽ biến thànhcuộc tham gia minh họa, làm rõ thêm vấn đề

+ Tiến hành thảo luận

- Giáo viên nêu ngắn gon mục đích, yêu cầu và nội dung cầu thảo luận

- Tiến hành hoạt động dạy và học theo phương pháp thảo luận nhóm

* Trong quá trình thảo luận giáo viên phải chú ý:

- Làm nhiệm vụ quan sát, theo dõi mà không tham gia ý kiến thảo luận Không cắtngang lời học sinh, không phản ứng nếu câu trả lời, tranh luận không đúng với ýmình Tuy nhiên, nhằm tăng thêm hứng thú của cuộc thảo luận, giáo viên cũng cóthể đưa ra các câu hỏi hoặc nêu ra cách thảo luận để tạo không khí sôi nổi cho buổithảo luận đó

- Khuyến khích sự tham gia của mỗi cá nhân học sinh, biểu thị sự hài lòng hoặcthích thú với mỗi câu trả lời hoặc bình luận chính xác, tập trung bào những đónggóp tích cực của học sinh

- Một số học sinh cố tình đưa ra những thông tin ngoài lề hoặc những sự kiệnkhông thích hợp hoặc hỏi những câu hỏi ngờ nghệch hoặc giả vờ thú vị, giáo viên

nên nhanh chóng làm cho học sinh nhận thức được sự không phù hợp của nhữnghành động đó mà không làm tổn thương đến cảm xúc của học sinh.

- Khi thảo luận, giáo viên phải chú ý lắng nghe những điều học sinh nói để hiểu họđịnh nói gì Nếu không sẽ rất khó nhớ để tổng kết các ý kiến thảo luận của họcsinh Nên ghi chép lại những điểm cơ bản của mỗi ý kiến để phát hiện những mâuthuẫn, kịp thời nêu vấn đề cho học sinh tập trung giải quyết, tránh được tình trạngthảo luận miên man ngoài lề

Ví dụ: Bài 9: Sự phát triển và phấn bố lâm nghiệp, thủy sản

Tích hợp giáo dục biến đổi khí hậu mục I Tài nguyên rừng

+ Chuẩn bị nội dung thảo luận

Trong bài Sự phát triển và phấn bố lâm nghiệp, thủy sản Tích hợp liên hệ biến đổikhí hậu mục I ( tài nguyên rừng)

+ Tiến hành thảo luận

- Giáo viên nêu ngắn gọn mục đích, yêu cầu và nội dung cần thảo luận

- Tiến hành hoạt động dạy và học theo phương pháp thảo luận nhóm mục I ( tàinguyên rừng)

Hoàn thành bảng dưới đây Thời gian 5 phút

Nội dung Tài nguyên rừng

Thực trạng Diện tích rừng giảm nhanh, độ che phủ rừng và

- Ban hành luật bảo vệ rừng

- Giáo dực ý thức cho mọi tầng lớp nhân dân

Giáo viên tích hợp giáo dục biến đổi khí hậu: Tài nguyên rừng ở nước ta đang

bị cạn kiệt Suy giảm tài nguyên rừng sẽ ảnh hưởng tới môi trường và đời sống nhân dân Bảo vệ và trồng rừng là một trong những biện pháp góp phần giảm nhẹ BĐKH.

d Phương pháp trực quan

- Phương pháp sử dụng bản đồ, lược đồ

Đây là phương pháp dạy học đặc trưng của môn Địa lí ở trường phổ thông.Bản đồ vừa có chức năng minh họa, vừa có chức năng là nguôn tri thức Vì vậytrong dạy học giáo viên có thể sử dụng để minh họa, phân tích nội dung bài học ( ví dụ chỉ rõ sự phân bố các sự vật, hiện tượng địa lí trên bản đồ ), và để hướngdẫn học sinh tìm tòi, khám phá kiến thức Qua đó giáo viên hình thành và rèn luyệncho học sinh kĩ năng đọc, phân tích bản đồ Để nhận thức kiến thức mới, trong đó

có những kiến thức về biến đổi khí hậu Giáo viên chú ý giám sát việc học sinh sửdụng bản đồ theo các bước đã quy định, học sinh khám phá các mối quan hệ tương

hỗ và nhân quả, vạch ra các dấu hiệu không thể hiện một cách trực tiếp trên bản

đồ, nhưng có liên quan tới các dấu hiệu của chúng Câu hỏi gắn liền với bản đồthông thường có dạng: Ở đâu? tại sao ở đó? Chúng có mối quan hệ với nhau nhưthế nào? Hãy quan sát và nêu các đặc điểm chủ yếu của sự vật?

Ví dụ: Bài 38 Phát triển tổng hợp kinh tế và bảo vệ tài nguyên, môi trường biển − đảo Tích hợp giáo dục biến đổi khí hậu mục 2 Các đảo và quần đảo

Hình 38.2 Lược đồ một số đảo và quần đảo Việt Nam

- Giáo viên cho học sinh quan sát lược đồ hình 38.2 (SGK Địa lí 9, trang 136)

? Quan sát lược đồ em hãy xác định các đảo và quần đảo lớn ở vùng biển nước ta Qua đó em có nhận xét gì về số lượng các đảo và quần đảo của nước ta?

- Học sinh xác định, học sinh khác nhận xét bổ sung

- Giáo viên chuẩn kiến thức và cung cấp thêm thông tin: Việt Nam là quốcgia có đường bờ biển dài hơn 3.260 km, hơn một triệu km2 lãnh hải, hơn bốn nghìnhòn đảo lớn nhỏ và hai quần đảo xa bờ là Hoàng Sa và Trường Sa Việt Nam đượcđánh giá là một trong các quốc gia dễ bị tổn thương và chịu nhiều tác động tiêu cựccủa BÐKH, nước biển dâng

- Giáo viên tích hợp giáo dục biến đổi khí hậu: Trước tác động của BĐKH,

nước biển dâng cao, nhiều đảo sẽ có nguy cơ bị chìm ngập.

Liện hệ bản thân: Học sinh cần tích cực bảo vệ môi trường vùng biển bằng các hành động như không vứt rác xuống biển, báo các cơ quan thẩm quyền khi phát hiện các hiện tượng xả thải trực tiếp xuống sông, biển, dọn vệ sinh cho khu vực bờ biển

- Sử dụng tranh ảnh, video, phim

Tranh ảnh, video, phim cũng là nguồn cung cấp tri thức cho học sinh Chúngtạo ra biểu tượng cụ thể, rõ nét về các hiện tượng Địa lí, trong đó có các hiện tượng

về ô nhiễm môi trường biến đổi khí hậu Sử dụng có mục đích, phân tích nội dungtranh ảnh, phim, video khai thác các khía cạnh khác nhau của tranh ảnh, video,phim liên quan đến nội dung biến đổi khí hậu sẽ có tác động mạnh tới tâm tư, tình

cảm và hình thành thái độ đúng cho học sinh trước những vấn đề gay cấn này.Trong sách giáo khoa địa lí THCS có một số tranh ảnh liên quan đến nội dung môitrường, có hình ảnh ô nhiễm dầu trên biển hoặc hiên nay có rất nhiều đĩa CD cónội dung của hiện tượng biến đổi khí hậu, nhiệt độ trái đất tăng, hiện tượng

El Nino diễn biến phức tạp…

Ý nghĩa của việc sử dụng và khai thác kênh hình, đoạn phim trong tích hợp

biến đổi khí hậu

- Nội dung được cấu trúc rõ ràng, ai cũng có thể thấy được Cấu trúc bắt buộctập trung vào những thông tin cốt lõi hạn chế hiểu sai chủ đề

- Việc tiếp nhận các thông tin nhờ vào giác quan của con người: Nghe, nhìn,nếm, ngửi, sờ Theo cách dạy trước đây chỉ có một giác quan duy nhất dược huyđộng là để tai nghe, truyền thụ hình thức cũ này chỉ htoong qua lòi nói, còn cácgiác quan khác chưa được sử dụng cho việc tiếp thu bài giảng Phần lớn tiềm nănghọc tập chưa được phát huy

- Giảm thời gian giảng giải Giảm tài cho người dạy, gây hứng thú cho ngườihọc Giúp học sinh dễ nhận biết, dễ nhớ, tăng hiệu quả giảng dạy, học tập, ngạnngữ có câu "Trăm nghe không bằng một thấy, trăm thấy không bằng một làm" Từ

đó giúp học sinh dễ dàng hiểu được những vấn đề mình muốn diễn đạt, làm rõnhững điều giáo viên muốn giới thiệu

- Sử dụng có mục đích, phân tích nội dung tranh ảnh, băng hình, khai thác cáckhía cạnh khác nhau của tranh ảnh, băng hình liên quan đến nội dung bảo vệ môitrường, chống biến đổi khí hậu sẽ có tác động mạnh tới tâm tư, tình cảm và hìnhthành thái độ đúng cho học sinh trước những hành vi gây tổn hại tới môi trường

Ví dụ: Bài 2 Dân số và gia gia tăng dân số

Tích hợp giáo dục biến đổi khí hậu ở mục II: Gia tăng dân số.

- Giáo viên yêu cầu học sinh quan sát tranh ảnh sau:

Hình 1: Ùn tắc giao thông