Trong thời điểm hiện nay, Dự án “SAEPS” hỗ trợ giáo dục Mĩ thuật Tiểu học của Đan Mạch đã giúp tập trung vào tổ chức các quá trình học tập Mĩ thuật mà trong đó từng học sinh có thể khám
Trang 11 PHẦN MỞ ĐẦU.
1.1 Lý do chọn đề tài.
Trong công tác thực hiện dạy và học Mĩ thuật là môn học có ý nghĩa rất lớntrong việc giáo dục tính cẩn thận, khéo léo, rèn luyện cho học sinh một tâm hồnthẩm mỹ, sáng tạo cái đẹp Học sinh tiểu học là lứa tuổi rất hiếu động, hay tìm tòi,khám phá Các em sẽ tham gia vào các hoạt động do giáo viên thiết kế một cách chủđộng, linh hoạt, sáng tạo Học Mĩ thuật, học sinh có thể tạo ra những sản phẩm đầutiên của bản thân Chính những sản phẩm này là thành quả lao động có ảnh hưởnglớn đến việc giáo dục các em Từ đó giúp các em nhận ra những sản phẩm mà mìnhlàm ra đẹp ở chỗ nào hay những sự vật hiện tượng trong tự nhiên vì sao lại đẹp Vớiquan niệm học Mĩ thuật ở tiểu học không phải để chúng ta đào tạo các em thành cáchọa sĩ mà dạy cho các em biết cảm nhận được cái đẹp, từ đó các em hứng thú đónnhận cái đẹp từ bên trong nhà trường lẫnbên ngoài nhà trường
Vì vậy muốn các em phát huy những kỹ năng cơ bản cũng như tiếp cận vàcảm thụ được một cách đầy đủ cái đẹp, biến nó thành những giá trị thẩm mĩ thực sựcho bản thân thì việc giáo dục thẩm mỹ nói chung và rèn luyện kỹ năng vẽ biểu cảmcho học sinh nói riêng cần phải được giải quyết tốt ở bậc tiểu học vì đây là nền tảng
để rèn luyện các em từ những cái cơ bản nhất
Trong thời điểm hiện nay, Dự án “SAEPS” hỗ trợ giáo dục Mĩ thuật Tiểu học
của Đan Mạch đã giúp tập trung vào tổ chức các quá trình học tập Mĩ thuật mà trong
đó từng học sinh có thể khám phá, thể hiện và suy nghĩ về các trải nghiệm, quanđiểm, cảm xúc và khả năng tưởng tượng của mình Nói cách khác là đã giúp chogiáo viên định hướng được việc đổi mới phương pháp dạy Mĩ thuật
Mặc dù như vậy bản thân tôi là giáo viên dạy chuyên môn Mĩ thuật Đượcnhà trường tạo nhiều điều kiện thuận lợi nhưng thực tế trong tiết dạy Mĩ thuật tôithấy vẫn còn nhiều tồn tại Đặc biệt, phương pháp vẽ biểu cảm là phương pháp khóthực hiện nhất Đối với phương pháp vẽ biểu cảm, đây là hình thức học tập mới nêncác em chưa quen nề nếp học tập cũng như kỹ năng vẽ nhanh, vẽ theo quan sát vậtmẫu không nhìn vào giấy, trong quá trình thực hành, các em chưa có kỹ năng vẽđúng phương pháp vẽ biểu cảm, chưa tự tin khi vẽ Do đó, nhằm mục đích giúp họcsinh phát huy kỹ năng vẽ biểu cảm, năng lực tự nhận thức, trách nhiệm, ý thức độclập, rèn tính kỷ luật và tập trung cao độ trong học tập, khả năng tưởng tượng khi vẽbiểu cảm của học sinh được tốt hơn và mỗi bài vẽ của học sinh đều tạo cho mình có
một cảm xúc riêng nên năm học 2019-2020, tôi quyết định chọn đề tài “Một số biện pháp giúp học sinh học tốt quy trình vẽ biểu cảm”, để nghiên cứu và thực hiện.
1.2 Điểm mới của sáng kiến kinh nghiệm.
Nghiên cứu và đưa ra các biện pháp cụ thể, thiết thực nhằm cung cấp thêmcho học sinh một số biện pháp giúp học sinh học tốt quy trình vẽ biểu cảm trong
môn Mĩ thuật, đó là các biện pháp: Nắm vững nội dung chương trình; Thiết kế kế hoạch dạy học; Rèn luyện kỹ năng vẽ biểu cảm; Tổ chức trò chơi hỗ trợ nội dung bài học
Giáo viên: Trần Thị Lan 1
Trang 2Giúp học sinh nâng cao tính sáng tạo, yêu thích môn học, biết bộc lộ cảm xúcsuy nghĩ của mình trong môn học
Việc suy nghĩ để lựa chọn, xây dựng sáng kiến kinh nghiệm này đã được tiếnhành trong thời gian dài, bản thân tôi cũng đã rút kinh nghiệm qua quá trình giảngdạy Từ những kinh nghiệm, những kết quả tích lũy được, trong đó có sự tiến bộ củahọc sinh, tôi đã thường xuyên cập nhật để so sánh, rút kinh nghiệm vào từng thờiđiểm trong năm học và so sánh kết quả với những năm học trước Ngoài ra, tôi cũngthường xuyên trao đổi kinh nghiệm cùng đồng nghiệp để từng bước cải thiện hìnhthức học tập nhóm theo phương pháp Mĩ thuật mới
1.3 Đối tượng và phạm vi áp dụng sáng kiến.
1.3.1 Đối tượng nghiên cứu
- Đối tượng: Bao gồm 175 học sinh nơi tôi đang công tác, chia làm 5 khối lớp
từ lớp 1 tới lớp 5
- Thời gian: Học kì 1 trong năm học 2019 – 2020
1.3.2 Phạm vi nghiên cứu.
- Từ thực tế dạy học ở trường tôi trong thời gian qua
- Phân loại học lực của tất cả các học sinh
- Tìm hiểu thái độ học tập của học sinh
- Tìm hiểu việc giảng dạy Mĩ thuật ở trường bạn
- Tham khảo qua các tài liệu, sách, báo và các trang Web có liên quan
2 PHẦN NỘI DUNG.
2.1 Thực trạng của nội dung cần nghiên cứu.
2.1.1 Thực trạng về phương pháp và chất lượng giảng dạy bộ môn Mĩ thuật ở bậc Tiểu học hiện nay.
Năm học 2016 - 2017 là năm áp dụng phương pháp mới vào giảng dạy Mĩthuật ở bậc Tiểu học ở một số tỉnh thành, trong đó có tỉnh Quảng Bình Đây là mộtphần trong chương trình hợp tác về văn hóa giữa Việt Nam và Đan Mạch giai đoạn
2011 - 2015 Tính tới thời điểm hiện tại, học sinh đã quen và thực hiện tương đối tốt
mô hình học tập mới này Áp lực học tập không còn là vấn đề với các em Mặt khác,các em được thỏa thích với những sáng tạo thú vị, được trao đổi, học hỏi từ bạn rấtnhiều
Giáo viên chuyên luôn được sự quan tâm của Ngành cấp trên, đặc biệt là củaban Giám hiệu nhà trường, thường xuyên động viên, khuyến khích giáo viên ápdụng phương pháp mới vào giảng dạy Ban Giám hiệu luôn cố gắng tạo điều kiện đểgiáo viên an tâm công tác và thực hiện nhiệm vụ được giao
Giáo viên: Trần Thị Lan 2
Trang 3Cơ sở vật chất của nhà trường khang trang, sạch đẹp Điều này giúp cho giáoviên có thể sắp xếp trước vị trí cho các nhóm học sinh mà không mất thời gian nhưkhi dạy ở tại lớp.
Các em học sinh rất yêu thích môn học Học sinh có đầy đủ sách vở, đồ dùnghọc tập
Nội dung dạy học Mĩ thuật Tiểu học có một số bài không phù hợp vì mangyếu tố đặc thù vùng miền, do đó theo phương pháp mới thì giáo viên có thể xâydựng kế hoạch dạy học cho phù hợp với tình hình thực tế địa phương, mà không quáphụ thuộc vào khuôn khổ của chương trình hiện hành Các hoạt động của mỗi chủ
đề nối tiếp liền mạch nhau, làm cho học sinh luôn cảm thấy hào hứng khi đượckhám phá, sáng tạo với nhiều trải nghiệm đầy thú vị
Một điểm nữa khi áp dụng phương pháp dạy học mới, cụ thể là hình thức họctập theo nhóm đó là: học sinh thích học, không còn hiện tượng học sinh bỏ bài,không vẽ hoặc vẽ dở dang…
2.1.2 Nguyên nhân của hạn chế, bất cập.
Có thể nói, từ khi áp dụng phương pháp dạy học mới, giáo viên thoát khỏihẳn tâm lý lo lắng vì sợ học sinh không kịp hoàn thành bài vẽ theo đúng phân phốichương trình (mỗi tiết không quá 35 phút, học sinh vừa tiếp thu kiến thức, cách vẽ,vừa phải hoàn thành một tranh) Tuy nhiên qua quá trình giảng dạy bản thân tôinhận thấy còn gặp một số bất cấp:
Phụ huynh phần lớn là người làm nông, chưa thực sự quan tâm tới việc họccủa con mình có nhiều người chưa thực sự quan tâm đến việc học môn mĩ thuật
Học sinh chưa quen với nề nếp học tập, chưa thích ứng với phương pháp dạyhọc mới
Học sinh chưa có kỹ năng vẽ nhanh, vẽ theo quan sát mà không nhìn giấy.Đặc biệt, đối với học sinh không có năng khiếu thì môn Mĩ thuật thật khó khăn vànhàm chán cho nên các em thiếu tập trung, không thích vẽ bài hoặc vẽ để đối phó Học sinh chưa ý thức được việc học tập, còn xem nhẹ môn Mĩ thuật so vớicác môn học khác, các em chưa được gia đình quan tâm nhiều đến môn Mỹ thuật vìchưa hiểu tầm quan trọng của Mĩ thuật đối với đời sống con người
Đời sống kinh tế còn khó khăn, các em chưa có điều kiện tham quan, tiếp cậnvới môi trường bên ngoài…nên sự cảm nhận mọi vật xung quanh cuộc sống các emnói chung và cảm nhận về hình ảnh tranh vẽ còn hạn chế
* Kết quả khảo sát đầu năm học:
Tóm lại:
Trang 4cứ một phương pháp, hình thức tổ chức dạy học nào cũng có hai mặt: tích cực vàtiêu cực Cái chính là cách chúng ta làm thế nào để phát huy được thế mạnh của nó
và loại bỏ dần những hạn chế nảy sinh trong quá trình thực hiện Sau đây là một sốgiải pháp để thực hiện thành công mô hình học tập nhóm theo phương pháp mới
2.2 Các giải pháp giúp học sinh học tốt quy trình vẽ biểu cảm.
Đối với việc vận dụng các phương pháp dạy học theo hướng phát huy tínhtích cực chủ động học tập của học sinh nhằm không ngừng nâng cao chất lượng họctập và hiệu quả giờ dạy Đối với học sinh tiểu học, hoạt động vẽ biểu cảm phát triểnkhả năng làm việc tập trung, rèn luyện và phát triển kỹ năng vẽ, kỹ năng giao tiếp,tạo điều kiện cho học sinh học hỏi lẫn nhau, phát huy tính tích cực
Mục tiêu của dự án “Hỗ trợ Giáo dục Mỹ thuật Tiểu học” là truyền cảm hứngcho giáo viên Tiểu học để khuyến khích họ kết hợp các kỹ năng mỹ thuật với cácphương pháp dạy học mới Thông qua mục tiêu, tôi xác định các nhiệm vụ của mình
để thực hiện đổi mới phương pháp có hiệu quả, đó là:
- Xác định các phương pháp dạy và học lấy học sinh làm trung tâm
- Xây dựng các quy trình vẽ biểu cảm: vẽ chân dung biểu cảm và vẽ đồ vậttheo cách vẽ biểu cảm
- Xác định các cách tiếp cận và nâng cao kỹ năng, kiến thức về không gian –hình ảnh
- Không ngừng sưu tầm các tài liệu, nghiên cứu kỹ nội dung, phương pháp tổchức hoạt động giáo dục Mĩ thuật phù hợp
Để hoàn thành được nhiệm vụ đã được xác định trên, tôi đã nghiên cứu đề racác giải pháp cụ thể như sau:
* Giải pháp 1 Nắm vững nội dung chương trình.
Để cho việc hoạt động dạy học đạt hiệu quả, tôi luôn chuẩn bị kĩ mọi mặt:tăng cường tham khảo tài liệu, nắm vững mục tiêu nội dung chủ đề hoạt động, đảmbảo kiến thức, phương pháp phù hợp, bắt đầu chủ đề sao cho hấp dẫn, tạo hứng thútích cực, nhận xét định kỳ và liên tục hỗ trợ học sinh kịp thời nắm kiến thức, kỹnăng cần đạt Đối với hoạt động giáo dục Mĩ thuật thì đồ dùng trực quan không thểthiếu (vật mẫu, tranh ảnh minh họa…) vì lứa tuổi các em tranh, ảnh, vật thật có tácdụng rất lớn đến thị giác và trí nhớ Do đó, cần phải có đồ dùng trực quan và sửdụng đúng lúc
Ví dụ: Chủ đề “Đồ vật thân quen” thì tôi cần chuẩn bị thật kĩ vật mẫu để
minh họa cho tiết dạy sinh động
Ngoài ra, tôi cố gắng phân tích kĩ nội dung các chủ đề trong toàn bộ chươngtrình Mĩ thuật Trước khi lên lớp tôi nghiên cứu kĩ nội dung của chủ đề, tìm hiểu sựliên quan giữa hoạt động trước và hoạt động sau, sau đó xác định được mục tiêu cụthể của từng chủ đề, từng hoạt động để đề ra mức độ yêu cầu cho học sinh Nghiêncứu nội dung chủ đề còn giúp cho tôi tìm được những tư liệu cần thiết cho bài giảng
Dự án SAEPS đã xây dựng và giới thiệu các quy trình như sau:
- Quy trình 1: Vẽ cùng nhau và sáng tác câu chuyện
Giáo viên: Trần Thị Lan 4
Trang 5- Quy trình 2: Vẽ biểu cảm
- Quy trình 3: Vẽ theo âm nhạc
- Quy trình 4: Xây dựng cốt truyện
- Quy trình 5: Tạo hình ba chiều – tiếp cận theo chủ đề
- Quy trình 6: Điêu khắc – Nghệ thuật tạo hình không gian
- Quy trình 7: Tạo hình con rối và nghệ thuật biểu diễn
* Giải pháp 2 Thiết kế kế hoạch dạy học.
Để thiết kế một chủ đề phù hợp với trình độ học sinh, tình hình học tập củalớp và nhằm phát triển cả năm năng lực: Trải nghiệm; Kỹ năng và kiến thức; Biểucảm; Phân tích và giải thích; Giao tiếp và đánh giá; tôi luôn chú ý:
- Mục tiêu bài học cũng chính là mục tiêu của các em đã có trong sách, mỗichủ đề các em đều biết được mình cần làm những gì để hoàn thành và hoàn thànhtốt chủ đề của mình học
- Nội dung: các chủ đề được liên kết với nhau theo một tiến trình, sao cho kếtthúc hoạt động của chủ đề này là điểm khởi đầu sáng tạo của bài chủ đề tiếp theo
- Điều kiện: tạo điều kiện để học sinh học qua nhiều kênh nhằm kích thích tất
cả các giác quan (xúc giác, thị giác, thính giác) của học sinh; chú ý đến phong cáchhọc tập của từng học sinh
- Môi trường học tập: thoải mái, thú vị hỗ trợ cho quá trình dạy và học
- Quá trình học tập: kết hợp của ba hình thức: vẽ theo trí nhớ, vẽ qua tưởng tượnghay vẽ không nhìn giấy, vẽ không nhấc bút lên
Đồng thời, tôi còn quan tâm đến hình thức khởi đầu mỗi hoạt động mỗi tiếthọc để thu hút học sinh tập trung tâm trí vào lớp học và tạo cảm hứng, sự thích thúcho học sinh tham gia khám phá trải nghiệm
- KT: Bước đầu làm quen với cách vẽ chân dung biểu cảm
- KN: Vẽ được chân dung biểu cảm theo cảm nhận cá nhân.Giới thiệu, nhận xét vànêu được cảm nhận về sản phẩm của mình, của bạn
- TĐ: Yêu quý mọi người xung quanh
Trang 6- Hình minh họa phù hợp với chủ đề
- Một số bài vẽ của học sinh
4 Phân bố thời gian các hoạt động dạy học :
- Tiết 1: 1 Hướng dẫn học sinh tìm hiểu
2 Hướng dẫn học sinh thực hiện
- Tiết 2: 3 Hướng dẫn học sinh thực hành
4.Tổ chức trưng bày, giới thiệu và đánh giá sản phẩm
III/ Hoạt động dạy học chủ yếu:
- Tiêu chí: : Nêu được cảm xúc của từng khuôn mặt,
- Phương pháp: Quan sát có chủ đính, vấn đáp gợi mở.
- Kĩ thuật: Nhận xét bằng lời, giao lưu chia sẻ.
A HOẠT ĐỘNG CƠ BẢN.
HĐ1: H ướng dẫn tìm hiểu
* Hoạt động theo nhóm :
- Yêu cầu HS quan sát 2 bức tranh chân dung trong hình 4.1, SGK
- Hướng dẫn HS đặt câu hỏi thảo luận theo nhóm
- Huy động kết quả thảo luận của các nhóm
- GV đặt câu hỏi gợi mở ( HS trả lời cá nhân)
? Cảm xúc của em như thế nào sau khi quan sát hai bức tranh?
? Cách vẽ cảu hai bức tranh có giống nhau không?
Việc 1: Nhóm trưởng điều hành cho các bạn chia sẻ
Việc 2: Thống nhất ý kiến và báo cáo
Giáo viên: Trần Thị Lan 6
Trang 7- Cho HS xem một số tranh chân dung trong hình 4.2, SGK
* GVKL: Tranh chân dung biểu cảm khác với tranh chân dung thường vẽ ở cácđường nét và màu sắc
Tranh chân dung biểu cảm thường được thể hiện bằng hình thức quan sát,
vẽ không nhìn giấy để ghi lại cảm nhận của người vẽ về các đặc điểm của ngườiđược vẽ Cảm xúc của nhân vật được thể hiện bằng đường nét và màu sắc the cảmnhận của người vẽ
* Đánh giá:
- Tiêu chí: : Nhận ra cách vẽ chân dung biểu cảm; Có ý thức tự giải quyết vấn đề và
hợp tác
- Phương pháp: Quan sát quá trình, vấn đáp gợi mở
- Kĩ thuật: Ghi chép ngắn,trình bày miệng, đặt câu hỏi, nhận xét bằng lời.
HĐ2: Hướng dẫn thực hiện:
2.1 Trải nghệm vẽ không nhìn giấy:
- GV chọn một HS làm mẫu và GV vẽ minh họa lên giấy
( Yêu cầu học sinh quan sát và ghi nhớ cách vẽ chân dung biểu cảm)
- GV đặt câu hỏi gợi mở:
? Sau khi quan sát chân dung cô vừa vẽ em có cảm xúc gì?
? Khi vẽ mắt cô nhìn vào đâu?
- GV chốt lại các bước vẽ chân dung biểu cảm đẻ HS ghi nhớ
- Yêu cầu HS:
- Từng cặp HS ngồi xoay mặt đối diện với nhau
- Tập trung qua sát khuôn mặt của bạn, nắm đặc điểm riêng trên khuôn mặt bạn + Mắt quan sát đến đâu tay đưa đến đó không nhấc bút chì khỏi mặt giấy
- GV đặt câu hởi gọi mở:
? Em đã vẽ chân dung bạn như thế nào?
? Em có cảm nhận như thế nào khi tham gia trải nghiệm cách vẽ không nhìn giấy?
? Hình em vẽ có quá to hay nhỏ so với tờ giấy? Em làm gì để hình vẽ của em cânđối, hợp lý với tờ giấy?
- Gọi 2HS lên bảng và hướng dẫn HS quan sát khuôn mặt của nhau trước khi vẽ
Giáo viên: Trần Thị Lan 7
Trang 8- Nêu các câu hỏi gợi mở để HS quan sát
? Em quan sát thấy những bộ phận gì trên khuôn mặt bạn? Các bội, kehận đó nằm ở
vị trí như thế nào trên khuôn mặt?
? Hình dáng khuôn mặt của bạn như thế nào? ( Tròn, trái xoan, dài, nhọn, vuông…)
? Tóc của bạn như thế nào? ( Dài, ngắn, thẳng, xoăn, cài, kẹp, đan tít,…)
- HS quan sát bạn và trả lời
2.2 Cách thể hiện đường nét và màu sắc của tranh chân dung biểu cảm.
- GV cho HS quan sát một số bài vừa vẽ chân dung biểu cảm
- GV vẽ minh họa thêm các nét biểu cảm vào tranh chân dung đề HS quan sát
- Nêu câu hỏi để HS suy nghĩ, khai thác vẽ đẹp của đường nét trong các bức tranh
vẽ không nhìn giấy
? Hình vẽ có cân đối với tờ giấy không?
? Sau khi thêm các nét biểu cảm vào bức tranh như thế nào? Em có nhận xét gì?
? Em thấy nhân vật trong tranh đang vui hay đang buồn, tức giận hay cáu gắt…?
? Sau khi thêm các nét vẽ, cảm xúc của nhân vật có rõ ràng hơn không?
* Lưu ý: Nhấn mạnh nét vẽ biểu cảm trên mắt, mũi,miệng, cằm, tóc… và vẽ màu
- Y/C HS quan sát H4.5 và 4.6 SGK để tìm hiểu nét vẽ biể cảm và vẽ đẹp cũng nhưmàu sắc của các đường nét trong các hình vẽ không nhìn giấy
- Cho HS quan sát một số bài vẽ của HS
? Khuôn mặt được vẽ bởi những màu gì?
? Màu sắc trong bức tranh được thể hện như thế nào?
* YC HS đọc phần ghi nhớ
* Đánh giá:
- Tiêu chí: : Biết cách vẽ tranh chân dung không nhìn giấy và cách thể hiện đường
nét, màu sắc trong tranh chân dung biểu cảm.
- Phương pháp: Quan sát quá trình, vấn đáp gợi mở.
- Kĩ thuật: Ghi chép ngắn, giao lưu chia sẻ, đặt câu hỏi, nhận xét bằng lời.
Tiết 2
Giáo viên: Trần Thị Lan 8
Trang 9B.HOẠT ĐỘNG THỰC HÀNH.
HĐ3: H ướng dẫn thực hành
- Y/C HS ngồi từng cặp đối diện nhau, quan sát khuôn mặt và nắm các đặc điểm nổibật trên khuôn mặt bạn
- Tiến hành vẽ không nhìn vào giấy
- Vẽ xong thêm nét để biểu hiện cảm xúc và vẽ màu theo cảm nhận riêng
( Cố gắng vẽ gần giống đặ điểm khuôn mặt của bạn, vẽ hình to, phù hợp với tờgiấy)
- Trưng bày sản phẩm lên bảng
- Cá nhân lên thuyết trình bài vẽ của mình
- Gợi ý HS tham gia đặt câu hỏi để chia sẽ, trình bày cảm xúc, học tập lẫn nhau
- Cho HS đánh giá, lựa chọn bài vẽ mình yêu thích Nêu cảm nhận về bài vẽ đó
- GV đặt thêm một số câu hỏi gợi mở giúp HS phát triễn tư duy và khả năng biểu đạtcủa mình thông qua các tranh vẽ
- Kĩ thuật: Nhận xét bằng lời; Chia sẻ giao lưu; Tôn vinh học tập
Giáo viên: Trần Thị Lan 9
Trang 10C.HOẠT ĐỘNG ỨNG DỤNG.
- Em có thể vẽ chân dung của Bố mẹ, anh chị em hoặc bạn bè em yêu quý
- Có thể tự làm khung tranh thêm để tranh trí bên ngoại cho bức tranh đẹp hơn
- Dùng sản phẩm đã hoàn thành của các bạn trong nhóm để làm thành cuốn An- bunlưu niệm
Kết quả một số sản phẩm của học sinh
Giáo viên: Trần Thị Lan
10
Trang 11Giáo viên: Trần Thị Lan
11
Trang 12Giáo viên: Trần Thị Lan
12