Nguyên nhân là do cách sử dụng chưa đúng như:chưa nắm được phương pháp thể hiện bản đồ sử dụng trong Atlat Địa lí Việt Nam,chưa nắm được vấn đề chung nhất của Atlat, không khai thác theo
Trang 1SỞ GD&ĐT VĨNH PHÚC
TRƯỜNG THPT BÌNH SƠN
=====***=====
BÁO CÁO KẾT QUẢ
NGHIÊN CỨU, ỨNG DỤNG SÁNG KIẾN
Tên sáng kiến: Ôn tập cho học sinh lớp 12 trường THPT
Bình Sơn sử dụng Atlat Địa lí Việt Nam trong môn Địa lí.
Trang 2BÁO CÁO KẾT QUẢ
NGHIÊN CỨU, ỨNG DỤNG SÁNG KIẾN
1 Lời giới thiệu
Việc giảng dạy kênh chữ đã quen thuộc trong nhà trường, nhưng kênh hình mớiđược chú trọng trong những năm đổi mới phương pháp dạy học, nên việc vận dụngcòn nhiều mới mẻ, nhất là đối với học sinh lớp 12 Việc sử dụng Atlat Địa lí ViệtNam để đọc và phân tích các dữ liệu, rồi đi đến nhận biết kiến thức qua các trang bản
đồ trong Atlat là rất cần thiết, giúp cho học sinh nhận thức đầy đủ kiến thức, tiếp thunhanh, dễ hiểu
Môn Địa lí được lựa chọn là môn thi tốt nghiệp trong vài năm gần đây, trong quá
trình học, và làm bài thi học sinh được sử dụng Atlat Địa lí Việt Nam Tuy nhiêntrong quá trình học và làm bài thi học sinh còn chưa thành thạo vì vậy việc rèn luyện
kĩ năng sử dụng Atlat Địa lí Việt Nam cho học sinh là rất cần thiết
Việc khai thác Atlat Địa lí Việt Nam trong học tập đối với nhiều học sinh còn gặplúng túng nên chưa thật sự hiệu quả Nguyên nhân là do cách sử dụng chưa đúng như:chưa nắm được phương pháp thể hiện bản đồ sử dụng trong Atlat Địa lí Việt Nam,chưa nắm được vấn đề chung nhất của Atlat, không khai thác theo trình tự khoa học
và đặc biệt chưa biết huy động, kết hợp các kiến thức đã học trong sách giáo khoa vàoviệc tìm ra mối liên hệ giữa các trang trong Atlat Địa lí Việt Nam để khai thác mộtcách có hiệu quả nhất
Các em học sinh lớp 12 được sử dụng Atlat Địa lí Việt Nam trong quá trình học vàlàm bài thi tốt nghiệp, những năm gần đây có hơn 10 câu hỏi sử dụng Atlat Địa lí ViệtNam trong đề thi, chiếm hơn 3 điểm trong bài, vì vậy việc hướng dẫn học sinh sửdụng Atlat một cách hiệu quả là việc làm rất quan trọng và cần thiết, tạo thói quenlàm việc độc lập, sáng tạo cho các em, giúp các em có kết quả cao trong kì thi tốt
nghiệp, góp phần chắp cánh ước mơ cho các em Vì vậy tôi đã lựa chọn đề tài: Ôn tập cho học sinh lớp 12 trường THPT Bình Sơn kĩ năng sử dụng Atlat Địa lí Việt Nam trong môn Địa lí.
2 Tên sáng kiến: Ôn tập cho học sinh lớp 12 trường THPT Bình Sơn kĩ năng sử dụng
Atlat Địa lí Việt Nam trong môn Địa lí
3 Lĩnh vực áp dụng sáng kiến:
- Hướng dẫn cho học sinh lớp 12 sử dụng Atlat Địa lí Việt Nam trong quá trình học
và làm bài thi trắc nghiệm
- Áp dụng trong các bài dạy, buổi ôn thi, làm đề thi cho học sinh lớp 12
4 Ngày sáng kiến được áp dụng : Từ tháng 9/ 2019
5 Mô tả bản chất của sáng kiến:
I Tầm quan trọng của Atlat Địa lí Việt Nam trong học tập và làm bài thi tốt nghiệp
- Trong phương pháp sử dụng kênh hình để dạy và học môn Địa lí thì kỹ năng sửdụng Atlat là phức tạp hơn cả, vì nó là phương tiện giảng dạy, học tập rất cần thiết và
Trang 3hữu ích đối với môn địa lý ở nhà trường phổ thông, nhất là học sinh lớp 12 Cùng vớisách giáo khoa, quyển Atlat là nguồn cung cấp kiến thức, thông tin tổng hợp; làphương tiện để học tập, rèn luyện các kỹ năng cũng như hỗ trợ rất lớn trong các kỳ thimôn địa lý.
- Atlat Địa lí Việt Nam được dùng để giảng dạy và học tập môn Địa lí cho các bài ởnhiều khối lớp khác nhau như lớp 8; lớp 9 và cả các lớp của THPT Nhưng trongtừng bài cụ thể mức độ khai thác, sử dụng Atlat không giống nhau Đối với học sinhlớp 12, đòi hỏi kỹ năng sử dụng Atlát phải thành thạo và được rèn luyện một cáchthường xuyên qua từng tiết học
Trong chương trình Địa lí lớp 12 có bài chỉ cần sử dụng một trang bản đồ trongAtlat, nhưng cũng có bài phải sử dụng nhiều trang bản đồ khác nhau, song lại cótrang Atlat dùng để dạy và học được nhiều bài Vì vậy khi giảng dạy Địa lí lớp 12 nêntích cực rèn luyện cho học sinh kỹ năng sử dụng Atlat để các em biết cách khai tháckiến thức qua từng trang bản đồ của Atlat là rất cần thiết để các em vận dụng
II Phương pháp rèn luyện các kĩ năng cho học sinh trong quá trình học và làm bài thi trắc nghiệm:
1 - Rèn luyện cho học sinh kỹ năng tìm hiểu các nội dung trong bản đồ của Atlat để rút ra đặc điểm của các yếu tố tự nhiên, xã hội :
Muốn tìm hiểu được nội dung của mỗi bản đồ, biểu đồ thì việc hiểu các ngôn ngữcủa nó là việc hết sức quan trọng Trong Atlat ngôn ngữ được dùng là những quyđịnh thống nhất, chính xác về màu sắc, ký hiệu, tỷ lệ của bản đồ Ngay từ trang đầutiên của Atlat, giáo viên cần hướng dẫn cho học sinh tìm hiểu và nắm vững các quyước ở mục chú giải để có thể đọc nhanh, đúng bản đồ và từ đó phân tích chính xáchơn Giáo viên yêu cầu các em thuộc càng nhiều ký hiệu càng dễ học tập
Bố cục của Atlat Địa lí Việt Nam do nhà xuất bản Giáo dục phát hành có thể kháiquát như sau :
a.Bản đồ chung bao gồm các bản đồ : Hành chính, hình thể, địa chất khoáng sản, khíhậu, các hệ thống sông, các nhóm và các loại đất chính, thực vật và động vật, cácmiền tự nhiên, dân số, dân tộc, kinh tế chung, các vùng kinh tế trọng điểm
b.Bản đồ dùng cho các ngành kinh tế : Nông nghiệp chung, nông nghiệp, lâm nghiệp
và thuỷ sản, công nghiệp chung, các ngành công nghiệp trọng điểm, giao thông,thương mại, du lịch
c Bản đồ dùng cho các vùng kinh tế :
- Trung du và miền núi Bắc Bộ, vùng Đồng bằng sông Hồng
- Vùng Bắc Trung Bộ
- Vùng Duyên hải Nam Trung Bộ, vùng Tây Nguyên
- Vùng Đông Nam Bộ, vùng Đồng bằng sông Cửu Long
- Các vùng kinh tế trọng điểm
Trang 4* Trong mỗi vùng đều có bản đồ tự nhiên, bản đồ kinh tế và biểu đồ GDP so với cảnước.
* Trong một trang bản đồ của Atlat thể hiện nhiều yếu tố :
- Yếu tố tự nhiên : Địa hình, đất đai, khoáng sản, sông ngòi, khí hậu, sinh vật…
- Yếu tố kinh tế, xã hội : Dân cư, hành chính, các ngành kinh tế, các vùng kinh tế
* Trong một trang bản đồ của Atlat còn thể hiện :
- Hình thể của cả nước, một vùng hay hai vùng liền kề nhau
- Một số biểu đồ như dân số qua các năm, cơ cấu, mật độ dân số, hay biểu đồ biểuhiện giá trị sản xuất các ngành nông nghiệp, lâm nghiệp, thuỷ sản, công nghiệp…
- Một số hình ảnh quan trọng của những địa phương, sản xuất kinh tế, hoạt động vănhoá…
Giáo viên cần hướng dẫn cho học sinh khi đọc bất cứ một bản đồ nào phải đọc
- Tên bản đồ trước để hình dung ra nội dung của bản đồ
- Đọc phần chú giải để hiểu rõ các kí hiệu được dùng cho bản đồ đó
- Sau đó sẽ tìm hiểu các kiến thức liên quan đến bài học được thể hiện trên bản đồ,biểu đồ trong Atlat Từ đó rút ra những nhận xét về các yếu tố của tự nhiên và xã hộitheo từng nội dung của bài học
2 - Khai thác bản đồ, biểu đồ trong Atlat để rèn luyện cho học sinh kỹ năng tìm hiểu kiến thức địa lí về dân cư :
a - Giáo viên hướng dẫn cho học sinh cách phân tích bản đồ trang 16 (dạy bài 16 )học sinh rút ra nhận xét :
+ Phân bố các dân tộc nước ta không đều : Các nhóm dân tộc ít người chỉ có trên 13
% dân số nhưng phân bố rất rộng trên khắp các vùng trong cả nước Dân cư tập trungđông ở đồng bằng, nhất là ở đô thị
+ Hiểu được ngữ hệ và các nhóm ngôn ngữ của các dân tộc
b - Phân tích các bản đồ, biểu đồ trang 15 của Atlat ( dạy từ bài 16-17 SGK ) rút rakết luận về đặc điểm dân cư và nguồn nhân lực nước ta :
+ Dựa vào màu sắc của bản đồ, phân tích mật độ dân số : Nước ta có mật độ dân sốcao nhưng phân bố không đều ( tập trung đông ở Đồng bằng sông Hồng và Đồngbằng sông Cửu Long, đặc biệt mật độ dân số ở các thành thị rất cao, thưa thớt ở miềnnúi nhất là vùng Tây nguyên )
+ Phân tích biểu đồ phát triển dân số nước ta qua các năm, từ đó học sinh nhận thứcđược : Dân số nước ta đông, gia tăng nhanh từ nửa sau thế kỷ XX đến nay ( Năm
1960 có khoảng 30,17 triệu người Năm 1989 có 64,41 triệu người Năm 1999 có76,60 triệu người Năm 2007 có khoảng 85,17 triệu người )
+ Phân tích tháp tuổi trong biểu đồ để rút ra kết luận : Dân số nước ta có kết cấu dân
số trẻ, giải thích xu hướng thay đổi cơ cấu theo độ tuổi ở nước ta So sánh được giớitính giữa nam và nữ tương đối cân bằng
Trang 5+ Qua biểu đồ sử dụng lao động theo ngành, học sinh có thể nhận thức được : Nước ta
có nguồn lao động dồi dào, tỷ lệ lao động trong nông - lâm - thuỷ sản chiếm tỷ lệ cao,công nghiệp và dịch vụ còn thấp
3 - Phân tích bản đồ trong Atlat để rút ra nhận định tình hình phát triển kinh tế của các ngành kinh tế nước ta :
a Sử dụng Atlat Địa lí Việt Nam để tìm hiểu tình hình sản xuất nông nghiệp của nước
ta
+ Bản đồ trang 11 Giáo viên hướng dẫn học sinh nghiên cứu :
Đặc điểm tài nguyên đất : Đất phù sa tập trung ở lưu vực sông Hồng và sông CửuLong, miền Duyên hải Trung Bộ để trồng lúa nước và các cây công nghiệp ngắnngày Đất Feralit tập trung chủ yếu ở miền núi và trung du, phù hợp với việc pháttriển các cây công nghiệp dài ngày như : chè, cà fê, cao su, hồ tiêu… Đồng thời phảnánh tài nguyên sinh vật phong phú và đa dạng Bên cạnh đó có thể tìm hiểu tàinguyên nước rất phong phú của nước ta do có hệ thống sông ngòi chằng chịt và nhiềuđầm hồ
+ Bản đồ trang 9 : Nói lên đặc điểm của nhân tố khí hậu của nước ta (Lượng mưa,nhiệt độ) phân hoá từ Bắc vào Nam Các loại gió mùa hoạt động trên lãnh thổ nướcta
+ Bản đồ trang 8: Giúp cho học sinh tìm hiểu về tài nguyên khoáng sản của nước ta
để phát triển công nghiệp
+ Bản đồ khái quát chung về nông nghiệp trang 18 ( Dạy bài 21 ): Học sinh tìm hiểuđược hiện trạng sử dụng đất, sự phân vùng nông nghiệp của nước ta
+ Bản đồ trang 19 Atlat học sinh tìm hiểu và phát hiện :
- Ngành trồng trọt : Lúa : Biết được diện tích và sản lượng lúa các tỉnh, diện tíchtrồng lúa so với diện tích trồng cây lương thực, giá trị sản xuất cây lương thực trongtổng giá trị sản xuất ngành trồng trọt
- Ngành chăn nuôi : Dựa vào kỹ năng sử dụng Atlat như trên, học sinh sử dụng biểu
đồ trang 19 của Atlat để trình bày giá trị sản lượng của ngành chăn nuôi trong tổnggiá trị sản xuất nông nghiệp, cơ cấu giá trị sản xuất ngành chăn nuôi qua các năm
2000, 2005, 2007
b Dùng Atlat Địa lí Việt Nam để học sinh tìm hiểu sự phân bố lâm nghiệp ( các loại
rừng ) và thuỷ sản của nước ta ( Bài 14 - SGK Địa lí 12 )
Để trình bày được nội dung trên ta hướng dẫn học sinh khai thác kiến thức qua cáctrang bản đồ, biểu đồ trang 20 của Atlat Cụ thể là :
+ Tổng diện tích rừng nước ta, quy mô giá trị sản xuất lâm nghiệp của các tỉnh trong
cả nước ( năm 2007 )
+ Sự phát triển của ngành thuỷ sản :
- Về sản lượng thuỷ sản của cả nước qua các năm 2000, 2005, 2007
c Sử dụng Atlat để học sinh tìm hiểu tình hình phân bố tổ chức lãnh thổ công nghiệp
ở nước ta ( Bài 28 – SGK Địa lí 12 )
Trang 6+ Khi giảng dạy nội dung về ngành công nghịêp ta phải hướng dẫn cho học sinh biết
sử dụng bản đồ công nghiệp chung trang 21 Atlat, cách thực hiện như sau :
- Học sinh đọc kỹ, hiểu về ngành công nghiệp, các trung tâm công nghiệp trong phầnchú thích
- Khai thác kiến thức trên lược đồ, biểu đồ thấy rõ đặc điểm phân hóa công nghiệpnước ta như thế nào ?
+ Qua phần hướng dẫn kỹ năng sử dụng Atlat, học sinh nhanh chóng nhận thứcđược: - Công nghiệp nước ta phân bố không đều trên khắp lãnh thổ mà tập trungtheo từng khu vực, từng vùng như Đồng bằng sông Hồng và Đông Nam Bộ
- Cơ cấu các ngành công nghiệp trọng điểm của nước ta, giá trị sản xuất của cácngành công nghiệp, những trung tâm công nghiệp lớn là TP Hồ Chí Minh và Hà Nội.+ Phân tích bản đồ trang 22 học sinh có thể nhận biết được một số ngành công nghiệptrọng điểm như : Công nghiệp năng lượng, công nghiệp chế biến lương thực, thựcphẩm; công nghiệp sản xuất hàng tiêu dùng
d.Sử dụng Atlat để học sinh tìm hiểu tình hình hoạt động các ngành dịch vụ nước ta :
+ Phân tích bản đồ, biểu đồ trang 23, 24, 25 học sinh nhận thức được sự phân bố vàphát triển của các loại hình dịch vụ trong nền kinh tế quốc dân :
- Mạng lưới giao thông và đầu mối giao thông vận tải chính ở nước ta, mối quan hệgiữa ngành giao thông vận tải với các ngành kinh tế khác
Giao thông đường bộ ngày càng phát triển
Giao thông đường thuỷ, đường sắt vận chuyển khối lượng hàng hóa cao
Tuyến đường bay trong nước, quốc tế ngày càng phát triển
- Các hoạt động thương mại như : Nội thương ( Biết được tổng mức bán lẻ hàng hóa
và doanh thu dịch vụ tiêu dùng các tỉnh theo đầu người, xuất nhập khẩu các tỉnh, tổngmức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng của cả nước phân theo thànhphần kinh tế của cả nước qua các năm …), ngoại thương (Cơ cấu hàng xuất nhậpkhẩu năm 2007, xuất – nhập khẩu hàng hóa giữa Việt Nam với các nước và vùng lãnhthổ, xuất – nhập khẩu hàng hóa qua các năm )
- Vai trò của ngành du lịch rất quan trọng trong cơ cấu kinh tế nước ta, tiềm năng tolớn của ngành du lịch được thể hiện qua các trung tâm du lịch quốc gia, vùng, cácđiểm du lịch trong cả nước, số lượng khách du lịch và doanh thu từ du lịch từ năm
1995 đến năm 2007 Cơ cấu khách du lịch quốc tế phân theo khu vực, quốc gia, vùnglãnh thổ năm 2000 - 2007
Tài nguyên du lịch phong phú của nước ta như : Di sản văn hoá thế giới, di sản lịch
sử cách mạng, di tích lịch sử cách mạng, các làng nghề truyền thống…
+ Phân tích bản đồ trang 26 – biểu đồ học sinh nắm được :
- Vị trí địa lí, điều kiện tự nhiên và tài nguyên thiên nhiên của vùng Trung du vàmiền núi Bắc Bộ Từ đó có thể so sánh được đặc điểm tài nguyên của hai tiểu vùngĐông Bắc & Tây Bắc
Trang 7- Thấy được mối liên hệ : sự phân bố tài nguyên thiên nhiên và hình thành khu côngnghiệp, GDP của vùng Trung du miền núi phía Bắc so với cả nước, sự phân bố cáctrung tâm công nghiệp lớn của vùng Các ngành công nghiệp trọng điểm có mối liên
hệ như thế nào đến giao thông, sông ngòi, nguồn tài nguyên
- Đọc được các loại khoáng sản, nắm được vị trí địa lí, điều kiện tự nhiên, sông ngòi,khí hậu, tài nguyên thiên nhiên của vùng Đồng bằng Sông Hồng và giải thích được tạisao ở đây đông dân cư, GDP của Đồng bằng sông Hồng so với cả nước, đây là vùngkinh tế trọng điểm phía Bắc
* Qua các phân tích trên ta thấy rằng : Khi tìm hiểu một số kiến thức về kinh tế - xãhội, việc sử dụng Atlat đã giúp cho học sinh có phương pháp tiếp thu kiến thức chủđộng so với cách học thụ động trước đây Học sinh tự tìm hiểu các kiến thức cần thiết,
bổ ích, ít phải thuộc lòng các kiến thức một cách máy móc, tầm nhìn khoa học củahọc sinh được mở rộng hơn
e Sử dụng Atlat để tìm hiểu các vùng kinh tế trọng điểm của nước ta :
- Phân tích bản đồ, biểu đồ trang 30 học sinh nắm được :
+ Vị trí và phân bố các vùng kinh tế trọng điểm : vùng kinh tế trọng điểm phía Bắc,vùng kinh tế trọng điểm phía Nam, vùng kinh tế trọng điểm miền Trung
+ GDP bình quân đầu người của các vùng kinh tế trọng điểm và cả nước
+ Dân số, diện tích của 3 vùng kinh tế trọng điểm so với cả nước
+ GDP bình quân đầu người phân theo tỉnh của các vùng kinh tế trọng điểm
+ GDP của các vùng kinh tế trọng điểm so với cả nước
4 - Phân tích bản đồ, biểu đồ để rút ra nhận định về tình hình phát triển kinh tế của các Vùng kinh tế nước ta :
Trong chương trình Địa lí lớp 12 nội dung về kinh tế xã hội chia theo các vùng
Nội dung kiến thức quan trọng của chương trình Địa lí 12 là nghiên cứu các vùngkinh tế Vấn đề phát triển kinh tế của mỗi vùng vừa thể hiện đặc điểm chung của cảnước, vừa thể hiện tính chất đặc thù riêng của từng vùng Vì vậy khi trình bày nộidung kiến thức của vùng đòi hỏi phảỉ có kỹ năng sử dụng nhiều trang Atlat để tìmhiểu kiến thức Giáo viên cần hướng dẫn học sinh làm như sau :
- Trước hết học sinh phải xác định vị trí, ranh giới của vùng Dựa vào bản đồ trongAtlat xác định vị trí : phía Bắc, phía Nam, phía Đông, phía Tây giáp với vùng, nướcnào, giáp biển hay không
- Xác định đặc điểm tự nhiên : Địa hình, khí hậu, sông ngòi…
- Từ những đặc điểm trên, tìm thuận lợi khó khăn cho việc phát triển kinh tế củavùng
- Sau đó dựa vào bản đồ để phát hiện được các tiềm năng, các thế mạnh kinh tế củavùng đó
a - Vùng Đồng bằng sông Hồng :
Trang 8+ Xác định quy mô của vùng ( Bản đồ trang 26 ) phía Bắc và phía Tây giáp vùngTrung du và miền núi Bắc Bộ Phía Nam giáp vùng Bắc Trung Bộ, phía Đông giápbiển Đông.
+ Từ đó rút ra ý nghĩa của vị trí địa lí trong việc phát triển kinh tế của vùng :
- Đây là vùng kinh tế trọng điểm, thuận lợi cho phát triển nông nghiệp lúa nước, côngnghiệp, giao thông vận tải đi các nơi trong nước Đồng thời ngành thủy - hải sản cónhiều điều kiện thuận lợi để phát triển Bên cạnh đó ngành giao thông đường bộ,đường thủy, đường biển, đường hàng không đều phát triển thuận lợi Ngành du lịchcũng có rất nhiều tiềm năng
- Về khí hậu trong vùng là nhiệt đới gió mùa, có đủ bốn mùa : xuân, hạ, thu , đông.Mùa nóng có gió mùa Đông Nam từ biển thổi vào đem theo nhiều hơi nước gây mưanhiều thuận lợi sản xuất nông nghiệp Nhưng kèm theo bão lũ ảnh hưởng đến sảnxuất Mùa lạnh có gió mùa Đông Bắc lạnh và khô giúp ta trồng được các cây ôn đới,nhưng cũng gây những khó khăn lớn như sương muối
- Tình hình phân bố dân cư của vùng ( Sử dụng bản đồ dân số trang 15 Atlat ) để nhậnthức được : Đồng bằng sông Hồng có dân số đông nhưng phân bố không đều, nơiđông dân nhất là Thủ đô Hà Nội
* Tóm lại đây là vùng kinh tế phát triển toàn diện có nền nông nghiệp, công nghiệp,dịch vụ đều phát triển mạnh
b - Vùng Đồng bằng sông Cửu Long :
+ Sử dụng trang 29 Atlat : Xác định quy mô, ranh giới của vùng :
- Phía Bắc giáp Cam Pu Chia, phía Tây Nam là vịnh Thái Lan, phía Đông Nam làbiển Đông
+ Học sinh rút ra ý nghĩa của vị trí địa lí trong việc phát triển kinh tế của vùng :
- Đây cũng là vùng kinh tế trọng điểm, thuận lợi cho phát triển nông nghiệp lúa nước,công nghiệp Đồng thời ngành thủy - hải sản có nhiều điều kiện thuận lợi để pháttriển
- Đặc biệt là ngành du lịch sinh thái là một tiềm năng lớn, mở ra hướng phát triển mớicho ngành du lịch nước ta
- Đây là vùng kinh tế trọng điểm, thuận lợi cho phát triển nông nghiệp lúa nước, côngnghiệp, giao thông vận tải đi các nơi trong nước Đồng thời ngành thủy - hải sản cónhiều điều kiện thuận lợi để phát triển Phân tích bản đồ trang 11 Atlat học sinh rút ranhận xét về đặc điểm và sự phân bố các loại đất ở Đồng bằng sông Cửu Long
- Khí hậu trong vùng mang tính chất cận xích đạo, một năm có hai mùa rõ rệt là mùamưa và mùa khô Mùa mưa nhiệt độ cao, độ ẩm lớn, tạo điều kiện cho vùng trồngđược nhiều cây ăn quả nhiệt đới, nhiều cây đặc sản như : soài, sầu riêng, dừa, măngcụt…
- Dân cư trong vùng đứng thứ hai trong cả nước, sau vùng Đồng bằng sông Hồng.Ngoài người Kinh còn có người Khơ Me, người Chăm, người Hoa cùng sinh sống và
Trang 9xây dựng kinh tế của vùng Tuy nhiên trình độ dân trí chung của vùng chưa cao bằngvùng Đồng bằng sông Hồng, tỷ lệ dân thành thị còn thấp.
c - Vùng Bắc Trung Bộ và vùng Duyên hải Nam Trung Bộ :
+ Phân tích các bản đồ trang 27, 28 bản đồ “ Nông nghiệp chung ” trang 18, bản đồ “Lâm nghiệp và thủy sản ” trang 20, bản đồ công nghiệp chung trang 21
Qua đó rút ra những đặc điểm về tình hình phát triển kinh tế xã hội của vùng, pháttriển về ngư nghiệp : nuôi trồng và khai thác thủy hải sản, lâm nghiệp phát triển, chănnuôi gia súc lớn Thế mạnh về phát triển du lịch của vùng
d - Vùng Trung du và miền núi Bắc Bộ :
+ Phân tích vị trí địa lí, các thế mạnh của vùng : Sử dụng bản đồ trang 26 Atlat để rút
ra nhận xét về quy mô lãnh thổ và đặc điểm tự nhiên, ý nghĩa của vị trí địa lí trongviệc phát triển kinh tế công - nông nghiệp - dịch vụ của vùng
+ Dùng bản đồ “ Khoáng sản ” trang 8 Atlat để phát hiện thế mạnh về tài nguyênkhoáng sản của vùng
+ Sử dụng bản đồ trang 26 Atlat để thấy rõ thế mạnh thuỷ điện của vùng rất lớn
+ Phân tích các bản đồ vùng Trung du và miền núi Bắc Bộ và các trang bản đồ về khíhậu, đất đai để tìm hiểu sự phát triển của cây công nghiệp, cây dược liệu, rau màu,cây ăn quả cận nhiệt đới và ôn đới, chăn nuôi gia súc lớn của vùng
e - Vùng Tây Nguyên :
Muốn nêu rõ những thuận lợi và khó khăn của điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội củavùng đối với sự phát triển kinh tế, ta cần hướng dẫn học sinh sử dụng các trang bản
đồ trong Atlat như:
+ Bản đồ trang 28 để xác định vị trí của vùng, cây công nghiệp nêu bật thế mạnh pháttriển cây công nghiệp của vùng
+ Bản đồ trang 21 ( hình 37.2 SGK trang 171 lớp 12 ) phát hiện thế mạnh thuỷ điệncủa vùng
f - Vùng kinh tế Đông Nam Bộ :
+ Phân tích vị trí lãnh thổ vùng trang 29 , phát triển tổng hợp kinh tế biển của vùngthì việc sử dụng Atlat là cần thiết và quan trọng :
+ Bản đồ trang 18 tìm hiểu nông nghiệp để nhận xét về tình hình phát triển nôngnghiệp của vùng nổi bật là cao su, hồ tiêu, cây ăn quả
+ Bản đồ trang 21 tìm hiểu đặc điểm phát triển công nghiệp của vùng đặc biệt là khaithác dầu mỏ và khí đốt
5 - Rèn luyện kỹ năng sử dụng hình ảnh trong Atlat để khắc sâu kiến thức của bài học:
Trong một số bài có những hình ảnh minh hoạ có thể sử dụng hình ảnh trongAtlat để hỗ trợ cho nội dung của bài
a Dạy về nông nghiệp, hướng dẫn học sinh quan sát hình ảnh thu hoạch lúa, thu
hoạch chè, chăm sóc cây hồ tiêu Giáo viên có thể khắc sâu cho học sinh : Trong sảnxuất nông nghiệp cây lúa là cây chủ đạo cả về diện tích, sản lượng, năng suất, sản
Trang 10lượng Việt Nam là nước xuất khẩu gạo đứng thứ 2 trên thế giới Bên cạnh đó câychè, cây hồ tiêu là những cây công nghiệp mang lại giá trị kinh tế cao Qua đó họcsinh có thể tự rút ra thế mạnh trong nông nghiệp của nước ta là gì ?…
b Dạy về công nghiệp Việt Nam có 2 hình ảnh về : Khai thác khí ở mỏ Bạch Hổ và
dây chuyền sản xuất trong nhà máy dệt Qua đó giáo viên có thể nhấn mạnh cho họcsinh thấy thế mạnh công nghiệp nặng là khai thác dầu khí Công nghiệp nhẹ là côngnghiệp dệt Các ngành công nghiệp này đã mang lại hiệu quả kinh tế lớn cho đấtnước
Việc rèn luyện kỹ năng sử dụng Atlat cho học sinh lớp 12 là rất quan trọng và hếtsức cần thiết Đây không những là phương tiện tìm hiểu kiến thức và còn phát huyđược trí lực học sinh đồng thời kích thích học sinh say mê học tập môn Địa lí vì nórất hấp dẫn tính tò mò, ham hiểu biết của học sinh
Qua quá trình thực nghiệm rèn luyện cho học sinh kỹ năng sử dụng Atlat Địa lílớp 12, học sinh không còn e ngại vì phải ghi nhớ nhiều số liệu và các địa danh Thay
vì phải nhớ hết số liệu trong chương trình, học sinh học cách sử dụng Atlat Địa lí ViệtNam Đây là quyển sách đã có đầy đủ các biểu đồ, các số liệu và được phép sử dụngtrong phòng thi Cùng với sách giáo khoa, Atlat Địa lí Việt Nam là nguồn cung cấpkiến thức, thông tin tổng hợp; là phương tiện để học tập, rèn luyện các kỹ năng cũngnhư hỗ trợ rất lớn trong các kì thi môn Địa lí
III Một số câu hỏi rèn luyện cho học sinh làm bài thi trắc nghiệm
Atlat Địa lí trang 4 – 5.
Câu 1 Căn cứ vào Atlat Địa lí Việt Nam trang 4 – 5, hãy cho biết điểm cực Bắc của
nước ta thuộc tỉnh nào sau đây?
A Điện Biên B Hà Giang C Cao Bằng D Lào Cai
Câu 2 Căn cứ vào Atlat Địa lí Việt Nam trang 4 – 5, hãy cho biết nước ta tiếp giáp
với những quốc gia nào sau đây trên đất liền?
A Trung Quốc, Lào, Campuchia B Trung Quốc, Lào
C Trung Quốc, Campuchia, Mianma D Lào, Campuchia, Thái Lan
Câu 3 Căn cứ vào Atlat Địa lí Việt Nam trang 4 – 5, hãy cho biết tỉnh, thành nào sau
đây có diện tích nhỏ nhất nước ta?
A Ninh Bình B Bắc Ninh C Thái Bình D Hà Nam
Câu 4 Căn cứ vào Atlat Địa lí Việt Nam trang 4 – 5, hãy cho biết quần đảo Hoàng Sa
thuộc tỉnh, thành phố nào?
A Tỉnh Khánh Hòa B Thành phố Đà Nẵng
C Thành phố Nha Trang D Thành phố Bà Rịa-Vũng Tàu
Câu 5 Căn cứ vào Atlat Địa lí Việt Nam trang 4 – 5, hãy cho biết tỉnh, thành phố nào sau đây không giáp với biển Đông?
A Hải Dương B Quảng Ngãi C Phú Yên D Nam Định
Trang 11Câu 6 Căn cứ vào Atlat Địa lí Việt Nam trang 4 – 5, hãy cho biết cảng nước sâu
Dung Quất thuộc tỉnh, thành phố nào?
A Quảng Nam B Quảng Ngãi C Quảng Trị D Quảng Bình
Câu 7 Căn cứ vào Atlat Địa lí Việt Nam trang 4 – 5, hãy cho biết thành phố trực thuộc Trung ương nào sau đây không giáp biển Đông?
A Hải Phòng B Đà Nẵng C.TP Hồ Chí Minh D.Cần Thơ
Câu 8 Căn cứ vào Atlat Địa lí Việt Nam trang 4 – 5, hãy cho biết nước ta có bao
nhiêu tỉnh, thành phố có đường biên giới chung với Lào?
A 10 B 11 C 12 D 13
Câu 9 Căn cứ vào Atlat Địa lí Việt Nam trang 4 – 5, hãy cho biết tỉnh, thành phố nào sau đây không có đường biên giới chung với Lào?
A Điện Biên B Sơn La C Kon Tum D Gia Lai
Câu 10 Căn cứ vào Atlat Địa lí Việt Nam trang 4 – 5, hãy cho biết quần đảo Trường
Sa thuộc tỉnh nào?
A Khánh Hòa B Ninh Thuận
C Bình Thuận D Bà Rịa – Vũng Tàu
Câu 11 Căn cứ vào Atlat Địa lí Việt Nam trang 4 – 5, hãy cho biết tỉnh nào có chung
biên giới với Trung Quốc và Lào?
A Lai Châu B Điện Biên C Sơn La D Lào Cai
Atlat Địa lí trang 9 (khí hậu)
Câu 1 Căn cứ vào Atlat Địa lí Việt Nam trang 9, hãy cho biết vùng khí hậu nào sau
đây chịu ảnh hưởng tần suất bão cao nhất nước ta?
A Bắc Trung Bộ B Nam Trung Bộ
C Nam Bộ D Đông Bắc Bộ
Câu 2 Căn cứ vào Atlat Địa lí Việt Nam trang 9, hãy cho biết gió mùa mùa đông thổi
vào nước ta theo hướng nào?
A Đông Bắc B Tây Bắc C Tây Nam D Đông Nam
Câu 3 Căn cứ vào Atlat Địa lí Việt Nam trang 9, hãy cho biết gió mùa mùa hạ thổi
vào nước ta theo hướng nào?
A Tây Nam B Tây Bắc C Đông Nam D Đông Bắc
Câu 4 Căn cứ vào Atlat Địa lí Việt Nam trang 9, hãy cho biết vùng khí hậu nào chịu
ảnh hưởng nhiều nhất của gió Tây khô nóng?
A Bắc Trung Bộ B Nam Trung Bộ C Nam Bộ D Tây Bắc Bộ
Câu 5 Căn cứ vào Atlat Địa lí Việt Nam trang 9, hãy cho biết biểu đồ khí hậu nào
dưới đây có nhiệt độ trung bình các tháng luôn dưới 20°C?
A Biểu đồ khí hậu Lạng Sơn
B Biểu đồ khí hậu Sa Pa
C Biểu đồ khí hậu Điện Biên Phủ
D Biểu đồ khí hậu Hà Nội
Trang 12Câu 6 Căn cứ vào Atlat Địa lí Việt Nam trang 9, thời kì có bão đổ bộ trực tiếp từ
biển Đông vào vùng khí hậu Bắc Trung Bộ là
A tháng XI B tháng X C tháng IX D tháng VIII
Câu 7 Căn cứ vào Atlat Địa lí Việt Nam trang 9, hãy cho biết vùng khí hậu nào dưới
đây nằm trong miền khí hậu phía Bắc?
A Vùng khí hậu Tây Nguyên B Vùng khí hậu Bắc Trung Bộ
C Vùng khí hậu Nam Bộ D Vùng khí hậu Nam Trung Bộ
Câu 8 Căn cứ vào Atlat Địa lí Việt Nam trang 9, hãy cho biết Sa Pa thuộc vùng khí
hậu nào dưới đây ?
A Vùng khí hậu Nam Trung Bộ B Vùng khí hậu Bắc Trung Bộ
C Vùng khí hậu Đông Bắc Bộ D Vùng khí hậu Tây Bắc Bộ
Câu 9 Căn cứ vào Atlat Địa lí Việt Nam trang 9, hãy cho biết biểu đồ khí hậu nào
dưới đây có biên độ nhiệt trong năm cao nhất?
A Biểu đồ khí hậu Nha Trang B Biểu đồ khí hậu Hà Nội
C Biểu đồ khí hậu Cà Mau D Biểu đồ khí hậu TP Hồ Chí Minh
Câu 10 Căn cứ vào Atlat Địa lí Việt Nam trang 9, hãy cho biết biểu đồ khí hậu nào
dưới đây có nhiệt độ trung bình các tháng luôn trên 25°C?
A Biểu đồ khí hậu Đà Nẵng
B Biểu đồ khí hậu TP Hồ Chí Minh
C Biểu đồ khí hậu Sa Pa
D Biểu đồ khí hậu Hà Nội
Câu 11 Căn cứ vào Atlat Địa lí Việt Nam trang 9, thời kì tần suất các cơn bão di
chuyển từ Biển Đông vào nước ta nhiều nhất là
A tháng IX B tháng X C tháng VIII D tháng XI
Câu 12 Căn cứ vào Atlat Địa lí Việt Nam trang 9, hãy cho biết biểu đồ khí hậu nào
dưới đây có lượng mưa lớn tập trung từ tháng IX đến tháng XII?
A Biểu đồ khí hậu Nha Trang B Biểu đồ khí hậu Cà Mau
C Biểu đồ khí hậu Đà Lạt D Biểu đồ khí hậu Lạng Sơn
Atlat Địa lí trang 10 (Sông Ngòi)
Câu 1 Căn cứ vào Atlat Địa lí Việt Nam trang 10, hãy cho biết sông Krông Pơkô
thuộc lưu vực sông nào sau đây?
A Lưu vực sông Thu Bồn B Lưu vực sông Đồng Nai
C Lưu vực sông Ba (Đà Rằng) D Lưu vực sông Mê Công
Câu 2 Căn cứ vào Atlat Địa lí Việt Nam trang 10, hãy cho biết sông Tiền thuộc lưu
vưc sông nào sau đây ?
A Lưu vực sông Mã B Lưu vực sông Đồng Nai
C Lưu vực sông Cả D Lưu vực sông Mê Công
Câu 3 Căn cứ vào Atlat Địa lí Việt Nam trang 10, hãy cho biết sông Sài Gòn thuộc
lưu vực sông nào sau đây?
Trang 13A Lưu vực sông Thu Bồn B Lưu vực sông Đồng Nai.
C Lưu vực sông Mê Công D Lưu vực sông Ba (ĐàRằng)
Câu 4 Căn cứ vào Atlat Địa lí Việt Nam trang 10, hãy cho biết sông nào sau đây có
lưu lượng nước lớn nhất (theo số liệu đo ở các trạm Mỹ Thuận, trạm Cần Thơ, trạm
Hà Nội và trạm Cung Sơn)?
A Sông Đà Rằng B Sông Mã
C Sông Mê Công (Cửu Long) D Sông Hồng
Câu 5 Căn cứ vào Atlat Địa lí Việt Nam trang 10, hãy cho biết sông Đà thuộc lưu
vực sông nào sau đây ?
A Lưu vực sông Thái Bình B Lưu vực sông Hồng
C Lưu vực sông Mã D Lưu vực sông Kì Cùng –Bằng Giang
Câu 6 Căn cứ vào Atlat Địa lí Việt Nam trang 10, hãy cho biết sông Vàm Cỏ Đông
thuộc lưu vực sông nào sau đây?
A Lưu vực sông Đồng Nai B Lưu vực sông Thu Bồn
C Lưu vực sông Ba (Đà Rằng) D Lưu vực sông Mê Công
Câu 7 Căn cứ vào Atlat Địa lí Việt Nam trang 10, hãy cho biết sông La Ngà thuộc
lưu vực sông nào sau đây?
A Lưu vực sông Đồng Nai B Lưu vực sông Thu Bồn
C Lưu vực sông Mê Công D Lưu vực sông Ba (Đà Rằng)
Atlat Địa lí trang 13 và 14 (các miền tự nhiên)
Câu 1 Căn cứ vào Atlat Địa lí Việt Nam trang 13, ranh giới tự nhiên giữa vùng núi
Đông Bắc và Tây Bắc là
A sông Hồng B sông Đà C sông Mã D sông Cả
Câu 2 Căn cứ vào Atlat Địa lí Việt Nam trang 13, đỉnh Phanxipăng thuộc dãy núi
A Con Voi B Hoàng Liên Sơn
C Trường Sơn Bắc D Tam Điệp
Câu 3 Căn cứ vào Atlat Địa lí Việt Nam trang 13, dãy núi nào sau đây không chạy
theo hướng tây bắc – đông nam?
A Bạch Mã B Hoàng Liên Sơn C Trường Sơn Bắc D Pu Đen Đinh
Câu 4 Căn cứ vào Atlat Địa lí Việt Nam trang 13, đỉnh núi cao nhất ở miền Tây Bắc
và Bắc Trung Bộ là
A Phanxipăng B Phu Luông C Pu Trà D Pu Hoạt
Câu 5 Căn cứ vào Atlat Địa lí Việt Nam trang 13, hãy cho biết đèo Hải Vân thuộc
dãy núi nào?
A Bạch Mã B Hoàng Liên Sơn C Trường Sơn Bắc D Hoành Sơn
Câu 6 Căn cứ vào Atlat Địa lí Việt Nam trang 14, lát cắt địa hình A - B đi theo
hướng
A Tây Nam - Đông Bắc B Đông Nam - Tây Bắc
C Bắc -Nam D Đông - Tây
Trang 14Atlat Địa lí trang 15 (dân cư)
Câu 1 Căn cứ vào Atlat Địa lí Việt Nam trang 15, hãy cho biết đâu là đô thị đặc biệt
của nước ta ?
A Hà Nội, Hải Phòng B Hà Nội, Đà Nẵng
C Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh D Cần Thơ, Thành phố Hồ Chí Minh
Câu 2 Căn cứ vào Atlat Địa lí Việt Nam trang 15, hãy cho biết vùng nào có mật dân
số cao nhất nước ta ?
A Đồng bằng sông Cửu Long B Duyên hải Nam Trung Bộ
C Đồng bằng sông Hồng D Tây Nguyên
Câu 3 Căn cứ vào Atlat Địa lí Việt Nam trang 15, hãy cho biết đô thị có quy mô dân
số từ 200 001 – 500 000 người ở vùng Tây Nguyên là đô thị nào?
A Đà Lạt B Buôn Ma Thuột C Pleiku D Kon Tum
Câu 4 Căn cứ vào Atlat Địa lí Việt Nam trang 15, hãy cho biết các đô thị có quy mô
dân số từ 200 001 – 500 000 người ở vùng Duyên hải Nam Trung Bộ là đô thị nào?
A Đà Nẵng, Quy Nhơn B Quy Nhơn, Nha Trang
C Nha Trang, Phan Thiết D Phan Thiết, Đà Nẵng
Câu 5 Căn cứ vào Atlat Địa lí Việt Nam trang 15, hãy cho biết đô thị nào ở Đồng
bằng sông Cửu Long có số dân từ 500 000 – 1 000 000 người?
A Long Xuyên B Cà Mau C Cần Thơ D Mỹ Tho
Câu 6 Căn cứ vào Atlat Địa lí Việt Nam trang 15, hãy cho biết đô thị nào ở vùng
Đông Nam Bộ có số dân dưới 100 000 người?
A Bà Rịa B Thủ Dầu Một C Tây Ninh D Biên Hòa
Câu 7 Căn cứ vào Atlat Địa lí Việt Nam trang 15, hãy cho biết cơ cấu lao động đang
làm việc phân theo khu vực kinh tế công nghiệp từ năm 1995 – 2007 có sự chuyểndịch theo hướng nào?
A Giảm liên tục B Tăng liên tục C Không ổn định D Biến động
Câu 8 Căn cứ vào Atlat Địa lí Việt Nam trang 15, hãy cho biết đô thị nào có quy mô
dân số lớn nhất trong các đô thị dưới đây?
A Thanh Hóa B Quy Nhơn C Nha Trang D Đà Nẵng
Câu 9 Căn cư vào Atlat Địa lí Việt Nam trang 15, hãy cho biết đô thị nào sau đây có
quy mô dân số từ 100 000 – 200 000ngươi?
A Nha Trang B Buôn Ma Thuột C Biên Hòa D Đà Lạt
Câu 10 Căn cứ vào Atlat Địa lí Việt Nam trang 15, hãy cho biết đô thị nào sau đây không phải là đô thi loaị 2 (năm 2007)?
A Mỹ Tho B Bảo Lộc C Buôn Ma Thuột D Đà Lạt
Atlat Địa lí trang 17 (kinh tế chung)
Câu 1 Căn cứ vào Atlat Địa lí Việt Nam trang 17, tỉnh nào của vùng Duyên hải Nam
Trung Bộ có GDP bình quân đầu người từ 15 đến 18 triệu đồng?
A Phú Yên B Khánh Hòa C Ninh Thuận D Bình Thuận
Trang 15Câu 2 Căn cứ vào Atlat Địa lí Việt Nam trang 17, hãy cho biết trung tâm kinh tế nào
có quy mô trên 100 nghìn tỉ đồng?
A Thành Phố Hồ Chí Minh B Nha Trang
C Đà Nẵng D Hải Phòng
Câu 3 Căn cứ vào Atlat Địa lí Việt Nam trang 17, hãy cho biết trung tâm kinh tế nào
có quy mô lớn nhất vùng Đồng bằng sông Hồng ?
A Hải Phòng B Hải Dương C Hà Nội D Nam Định
Câu 4 Căn cứ vào Atlat Địa lí Việt Nam trang 17, hãy cho biết trung tâm kinh tế nào
có quy mô lớn nhất ở vùng Đông Nam Bộ?
A Thủ Dầu Một B Biên Hòa
C Tp Hồ Chí Minh D Bà Rịa Vũng Tàu
Câu 5 Căn cứ vào Atlat Địa lí Việt Nam trang 17, hãy cho biết các trung tâm kinh tế
tập trung cao ở vùng nào?
A Đồng bằng sông Hồng và Bắc Trung Bộ
B Đồng bằng sông Hồng và Đông Nam Bộ
C Đông Nam Bộ và Tây Nguyên
D Tây Nguyên và Trung du miền núi Bắc Bộ
Câu 6 Căn cứ vào Atlat Địa lí Việt Nam trang 17, vùng có nhiều tỉnh có GDP bình
quân đầu người trên 18 triệu đồng?
A Đông Nam Bộ
B.Duyên hải Nam Trung Bộ
B Đồng bằng sông Cửu Long
C Đồng bằng sông Hồng
Câu 7 Căn cứ vào Atlat Địa lí Việt Nam trang 17, hãy cho biết khu kinh tế ven biển
Chu Lai thuộc vùng kinh tế nào sau đây?
A Vùng Duyên hải Nam Trung Bộ B Vùng Tây Nguyên
C Vùng Bắc Trung Bộ D Vùng Đông Nam Bộ
Câu 8 Căn cứ vào Atlat Địa lí Việt Nam trang 17, hãy cho biết cửa khẩu quốc tế nào sau đây không thuộc vùng Trung du và miền núi Bắc Bộ?
A Thanh Thủy B Đồng Đăng - Lạng Sơn
C Cầu Treo D Móng Cái
Câu 9 Căn cứ vào Atlat Địa lí Việt Nam trang 17, hãy cho biết khu kinh tế ven biển
Nhơn Hội thuộc vùng kinh tế nào sau đây?
A Vùng Tây Nguyên B Vùng Duyên hải Nam Trung Bộ
C Vùng Đông Nam Bộ D Vùng Bắc Trung Bộ
Câu 10 Căn cứ vào Atlat Địa lí Việt Nam trang 17, hãy cho biết trung tâm kinh tế
nào sau đây có quy mô trên 100 000 tỉ đồng?
A Hải Phòng B Thành phố Hồ Chí Minh
C Hạ Long D Biên Hòa