Ý nghĩa khoa học và thực tiễn
Luận văn này cung cấp cơ sở dữ liệu hệ thống, chính xác và cập nhật về đặc điểm cũng như giá trị kinh tế - xã hội và văn hóa của nghề sơn mài tại xã Tương Bình Hiệp, giúp nâng cao nhận thức về nghề truyền thống của người Việt.
Nghiên cứu và phân tích thực trạng nghề sơn mài tại xã Tương Bình Hiệp nhằm dự báo xu hướng phát triển, từ đó cung cấp cơ sở khoa học cho việc hoạch định chính sách phát triển kinh tế - xã hội Bài viết nhấn mạnh tầm quan trọng của quy hoạch phát triển bền vững cho làng nghề, đồng thời bảo tồn và khai thác giá trị kinh tế, xã hội và văn hóa của nghề sơn mài ở xã Tương Bình Hiệp và tỉnh Bình Dương.
Luận văn này đóng góp cho Dự án nghiên cứu làng nghề truyền thống tại tỉnh Bình Dương, nhằm giải quyết vấn đề việc làm, giảm nghèo và khai thác tiềm năng du lịch tại xã Tương Bình Hiệp.
4 Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu
Nghề sơn mài tại xã Tương Bình Hiệp, thị xã Thủ Dầu Một, tỉnh Bình Dương, là đối tượng nghiên cứu chính của đề tài, tập trung vào các đặc điểm và giá trị kinh tế - xã hội, cũng như văn hóa của nghề này trong cộng đồng người Việt.
Nghiên cứu này tập trung vào khoảng thời gian từ năm 1945, khi cộng đồng người Việt làm nghề sơn mài tại xã Tương Bình Hiệp bắt đầu hình thành, cho đến hiện tại.
Nghiên cứu này tập trung vào không gian địa lý của xã Tương Bình Hiệp, bao gồm 8 ấp và mở rộng ra khu vực thị xã Thủ Dầu Một, tỉnh Bình Dương để thực hiện đối sánh.
5 Lịch sử nghiên cứu vấn đề
Trong lịch sử, nghề nông và nghề thủ công ở Nam Bộ đã được ghi chép trong nhiều tài liệu cổ như “Phủ biên tạp lục” của Lê Quý Đôn và “Gia Định thành thông chí” của Trịnh Hoài Đức Những nguồn tư liệu này đóng vai trò quan trọng trong việc nghiên cứu nguồn gốc, quá trình hình thành và phát triển các nghề thủ công truyền thống, đặc biệt tại tỉnh Bình Dương và xã Tương Bình Hiệp.
Gần đây, nhiều công trình khoa học, luận văn Thạc sĩ và luận án Tiến sĩ đã được thực hiện, nghiên cứu về làng nghề và nghề thủ công trên toàn quốc, tại các vùng và địa phương khác nhau.
Tác phẩm “Kinh tế thủ công nghiệp và phát triển công nghệ Việt Nam dưới triều Nguyễn” của Bùi Thị Tân và Vũ Huy Phúc nghiên cứu chính sách của triều Nguyễn đối với ngành thủ công nghiệp Bài viết phân tích các công xưởng thủ công, nghề thủ công dân gian, phường nghề và làng nghề tại Việt Nam, đặc biệt là ở Nam Bộ và tỉnh Bình Dương trong thời kỳ triều Nguyễn và giai đoạn lịch sử cận đại.
Tác phẩm “Xóm nghề và nghề thủ công truyền thống Nam Bộ” do Phan Thị Yến Tuyết chủ biên, đã khắc họa một bức tranh phong phú và sinh động về các xóm nghề và nghề thủ công truyền thống tại khu vực Nam Bộ.
Công trình “Làng nghề thủ công truyền thống tại thành phố Hồ Chí Minh” của Tôn Nữ Quỳnh Trân cùng tập thể tác giả đã tiến hành nghiên cứu sâu rộng 56 xóm nghề, làng nghề, phố nghề và vùng nghề thủ công truyền thống tại TP.HCM.
Hồ Chí Minh hiện nay là một công trình nghiên cứu sâu sắc về lịch sử, kinh tế, xã hội và văn hóa của các làng nghề, đồng thời liên kết với bối cảnh chung của khu vực Đông Nam Á.
Một số chuyên khảo nổi bật về nghề thủ công truyền thống Việt Nam bao gồm “Làng nghề thủ công truyền thống Việt Nam”, “Di sản thủ công mỹ nghệ Việt Nam” và “Tinh hoa nghề nghiệp cha ông” của tác giả Bùi Văn Những tác phẩm này không chỉ phản ánh giá trị văn hóa mà còn khẳng định sự đa dạng và phong phú của nghề thủ công mỹ nghệ Việt Nam.
Nghề sơn mài thủ công truyền thống Việt Nam, đặc biệt là tại tỉnh Bình Dương và xã Tương Bình Hiệp, đã được Vượng đề cập rõ ràng, nhưng vẫn chưa khai thác sâu về những đặc trưng riêng của nghệ thuật này Trong khi tác giả đã cung cấp cái nhìn tổng quan về các nghệ nhân và làng nghề tiêu biểu trên toàn quốc, sự độc đáo và tinh hoa của sơn mài Bình Dương cần được làm nổi bật hơn để tôn vinh giá trị văn hóa địa phương.
Nhiều bài báo và phóng sự nói về sơn mài có thể kể đến như “Sơn mài Sông
Nghề sơn mài ở tỉnh Bình Dương đã được giới thiệu qua nhiều ấn phẩm và phóng sự như "Bé – tìm một hướng đi đúng cho tương lai" của Nguyên Ngọc, "Sơn mài Việt Nam từ Phú Thọ xuôi về Thủ Dầu Một" của Nguyễn Quang Minh, và "Vực dậy làng nghề sơn mài Tương Bình Hiệp" của Lê Cảnh Hường, giúp người đọc có cái nhìn tổng thể về làng nghề này, mặc dù nội dung còn hạn chế Đặc biệt, công trình "Mỹ thuật Bình Dương xưa và nay" của Hội Văn học nghệ thuật tỉnh Bình Dương (năm 1998) đã nghiên cứu các nghề thủ công truyền thống như gốm, sơn mài, chạm trổ, điêu khắc, và mộc, tuy nhiên, thông tin về làng nghề sơn mài Tương Bình Hiệp vẫn còn sơ lược.