Tư tưởng hồ chí minh về tự phê bình, phê bình và ý nghĩa của nó đối với việc tu dưỡng đạo đức cách mạng của cán bộ đảng viên ở việt nam hiện nay luận văn

Chúng ta chỉ có thể thực hiện điều đó thông qua công tác “tự phê bình và phê bình”, nhấn mạnh đến điều này, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nói: “ Phê bình cho đúng, chẳng những không làm giảm t

ĐỖ THỊ THANH NGA

TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ TỰ PHÊ BÌNH, PHÊ BÌNH VÀ Ý NGHĨA CỦA NÓ ĐỐI VỚI VIỆC

TU DƯỠNG ĐẠO ĐỨC CÁCH MẠNG CỦA CÁN

BỘ ĐẢNG VIÊN Ở VIỆT NAM HIỆN NAY

Chuyên ngành : TRIẾT HỌC

Mã số : 60.22.80

LUẬN VĂN THẠC SĨ TRIẾT HỌC

THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH – 2014

ĐỖ THỊ THANH NGA

TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ TỰ PHÊ BÌNH, PHÊ BÌNH VÀ Ý NGHĨA CỦA NÓ ĐỐI VỚI VIỆC

TU DƯỠNG ĐẠO ĐỨC CÁCH MẠNG CỦA CÁN

BỘ ĐẢNG VIÊN Ở VIỆT NAM HIỆN NAY

Chuyên ngành : TRIẾT HỌC

Mã số : 60.22.80

LUẬN VĂN THẠC SĨ TRIẾT HỌC

Người hướng dẫn khoa học:

PGS.TS VŨ VĂN GẦU

THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH – 2014

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu độc lập của riêng tôi, dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS.TS VŨ VĂN GẦU Các nội dung nghiên cứu trong đề tài là trung thực và chưa từng công bố trong bất cứ công trình nghiên cứu nào trước đây Các số liệu, tài liệu, trích dẫn trong luận văn chính xác, có nguồn gốc rõ ràng

Tp Hồ Chí Minh, tháng 01 năm 2014

Tác giả

Đỗ Thị Thanh Nga

2 Tổng quan tình hình nghiên cứu 3

3 Mục đích và nhiệm vụ của đề tài 6

4 Cơ sở lý luận và phạm vi nghiên cứu của đề tài 6

5 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài 6

6 Kết cấu của đề tài 7

Chương 1: CƠ SỞ KINH TẾ - XÃ HỘI, TIỀN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ NỘI DUNG CƠ BẢN CỦA TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ TỰ PHÊ BÌNH VÀ PHÊ BÌNH 8

1.1 ĐIỀU KIỆN KINH TẾ - XÃ HỘI VÀ TIỀN ĐỀ LÝ LUẬN CHO VIỆC HÌNH THÀNH TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ TỰ PHÊ BÌNH VÀ PHÊ BÌNH 8

1.1.1 Điều kiện kinh tế - xã hội cho việc hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh về tự phê bình và phê bình 8

1.1.2.Tiền đề lý luận cho việc hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh về tự phê bình và phê bình 14

1 2 NỘI DUNG CƠ BẢN CỦA TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ TỰ PHÊ BÌNH VÀ PHÊ BÌNH 23

1.2.1 Quan điểm của Hồ Chí Minh về tự phê bình và phê bình 23

1.2.2 Phương pháp thực hiện tự phê bình và phê bình trong tư tưởng Hồ Chí Minh 28

Chương 2: Ý NGHĨA CỦA TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ TỰ PHÊ BÌNH VÀ PHÊ BÌNH ĐỐI VỚI VIỆC TU DƯỠNG ĐẠO ĐỨC CÁCH MẠNG CỦA CÁN BỘ ĐẢNG VIÊN Ở VIỆT NAM HIỆN NAY………39

2.2 Ý NGHĨA CỦA TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ TỰ PHÊ BÌNH VÀ PHÊ BÌNH ĐỐI VỚI VIỆC TU DƯỠNG ĐẠO ĐỨC CÁCH MẠNG CỦA CÁN BỘ ĐẢNG VIÊN……….39

chiến đấu, đương đầu và vượt qua khó khăn 43 2.1.3 Tự phê bình và phê bình giúp nâng cao trình độ nhận thức cho cán bộ đảng viên 45

2.2 THỰC TRẠNG TỰ PHÊ BÌNH VÀ PHÊ BÌNH TRONG CÁN BỘ ĐẢNG VIÊN Ở VIỆT NAM HIỆN NAY 46

2.2.1 Quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về tự phê bình và phê bình trong tổ chức Đảng, và cán bộ đảng viên 46 2.2.2 Mặt tích cực trong công tác tự phê bình và phê bình của cán bộ đảng viên ở Việt Nam hiện nay 56 2.2.3 Mặt hạn chế trong công tác tự phê bình và phê bình của cán bộ đảng viên ở Việt Nam hiện nay 60

2.3 NHỮNG GIẢI PHÁP NHẰM PHÁT HUY CÔNG TÁC TỰ PHÊ BÌNH VÀ PHÊ BÌNH TRONG CÁN BỘ ĐẢNG VIÊN 64

2.3.1 Phải làm cho cán bộ đảng viên nhân thức rõ mục đích của công tác tự phê bình và phê bình 64 2.3.2 Tự phê bình và phê bình phải trên cơ sở dân chủ và công khai 66 2.3.3 Tự phê bình và phê bình phải tôn trọng nguyên tắc khách quan, toàn diện, lịch sử - cụ thể, tuân thủ các quy trình hướng dẫn của Trung Ương 69 2.3.4 Tự phê bình và phê bình đi liền với kiểm tra, xử lý cán bộ đảng viên vi phạm kỷ luật đảng, phát huy vai trò và thực hiện tốt chức năng “cầm cân nảy mực” của chi ủy và bí thư trong thực hiện tự phê bình và phê bình tại các Chi

bộ đảng ……….72 2.3.5 Nâng cao trình độ nhận thức và năng lực hành động của cán bộ đảng viên 75

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Hồ Chí Minh - vị anh hùng của dân tộc Việt Nam, danh nhân văn hóa thế giới, hậu bối trung thành của chủ nghĩa Mác Người là hiện thân cho cốt cách

và linh hồn của dân tộc Việt Nam Tư tưởng Hồ Chí Minh là sự tiếp nối thành công của hệ thống triết học mở mác xít, sự hiện thực hóa triết học Mác vào một đất nước thuộc địa nửa phong kiến Trên cơ sở tổng quát, phát triển, sáng tạo hệ thống lý luận của triết học Mác - Lênin, Hồ Chí Minh đã xây dựng nên một hệ thống lý luận toàn diện với giá trị lý luận sâu sắc và giá trị thực tiễn hiệu quả

Dưới ánh sáng soi đường của Chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh, Đảng Cộng sản Việt Nam đã lãnh đạo cách mạng Việt Nam đi từ thắng lợi này đến thắng lợi khác Từ một nước thuộc địa nửa phong kiến, đất nước

ta được giải phóng, trở thành một nước tự do, độc lập Từ một nước đói nghèo lạc hậu, nước ta đã chuyển mình và đạt được nhiều thành tựu to lớn trong công cuộc đổi mới, đưa vị thế của Việt Nam trên trường quốc tế ngày càng cao Những thành tựu to lớn ấy, chứng tỏ đường lối đổi mới, xây dựng đất nước theo con đường chủ nghĩa xã hội mà toàn Đảng, toàn dân, toàn quân ta

đã lựa chọn là hoàn toàn đúng đắn

Hiện nay, đất nước ta đang bước vào thời kỳ hội nhập, với nhiều cơ hội mới để khẳng định mình, bên cạnh đó, nhiều nguy cơ và thách thức mới đe dọa đến nền hòa bình quốc gia, sự tồn vinh dân tộc, nếu không có biện pháp kịp thời và hiệu quả sẽ làm đất nước ta đứng trước nhiều nguy hiểm Dân tộc

ta còn cả một chặng đường dài phía trước với nhiều nhiệm vụ, mục tiêu cần được giải quyết, để tiến tới một xã hội tự do, công bằng, bình đẳng - xã hội Cộng sản Trong quá trình ấy, tất nhiên chúng ta sẽ mắc phải những hạn chế,

những sai lầm khuyết điểm, bởi phát triển là một quá trình không chỉ toàn một bước tiến lên mà nó còn có những khúc quanh co và những bước lùi Trong quá trình lãnh đạo nhân dân, không phải lúc nào Đảng và Nhà nước ta hoàn toàn đúng, không có khuyết điểm, sai lầm, hạn chế Người ta nói “nhân vô thập toàn” một cá nhân, một con người cụ thể còn khó để hoàn thiện, huống

gì là một tổ chức, tập hợp rất nhiều quần chúng, nhiều thành phần tham gia thì sai lầm thiếu sót là việc không thể tránh khỏi Trong xã hội ngày nay, ta thấy

có hiện tượng một số cán bộ đảng viên xa vào tình trạng thoái hóa biến chất,

xa rời lý tưởng cách mạng, gây mất lòng tin trong một bộ phận quần chúng nhân dân vào Đảng – Nhà nước và lý tưởng xã hội chủ nghĩa, không nhận thấy những sai lầm của mình, hay nhận thấy khuyết điểm khi đã quá muộn

Vì vậy, rất cần những lúc chúng ta nhìn lại mình, nhìn lại những gì mình

đã làm, những gì mình còn chưa làm được, mình còn hạn chế và sai lầm gì Khi chúng ta nhận thức và khắc phục nó một cách tích cực thì đó là một bước tiến cho quá trình phát triển, đặc biệt đối với cán bộ đảng viên, những người đại diện cho Đảng, chính sự phê bình và tự phê bình tích cực sẽ góp phần hoàn thiện đạo đức cách mạng của bản thân đồng thời xây dựng và củng cố thêm lòng tin đối với quần chúng về Đảng về lý tưởng cách mạng Chúng ta chỉ có thể thực hiện điều đó thông qua công tác “tự phê bình và phê bình”, nhấn mạnh đến điều này, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nói: “ Phê bình cho đúng, chẳng những không làm giảm thể diện và uy tín của cán bộ, của Đảng Trái lại, còn làm cho sự lãnh đạo mạnh mẽ hơn, thiết thực hơn, do đó mà uy tín và thể diện càng tăng thêm”[19, 294] Hay Lênin đã từng nói: “Tự phê bình là một thứ vũ khí sắc bén nhất của cách mạng”

Do đó, tự phê bình và phê bình là một vũ khí mạnh mẽ trong cuộc đấu tranh chống những ảnh hưởng xấu, những thách thức, chống thói quen và tập tục lạc hậu, chống căn bệnh quan liêu, thiếu sót trong công tác của mỗi người

cũng như trong sự lãnh đạo của Đảng, nhất là trên lĩnh vực kinh tế hiện nay Qua tự phê bình và phê bình sẽ rèn luyện, giáo dục và nâng cao trình độ nhận thức cho cán bộ, đảng viên, củng cố sự đoàn kết thống nhất trong Đảng Phê bình và tự phê bình cũng là một trong những động lực quan trọng của công cuộc đổi mới theo định hướng Xã hội chủ nghĩa

Với tầm quan trọng đó, việc bảo vệ và kế thừa những giá trị của chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh nói chung và tư tưởng Hồ Chí Minh về “tự phê bình và phê bình” nói riêng là một việc vô cùng quan trọng

và cấp bách Đây là lý do mà tôi đã chọn đề tài “ Tư tưởng Hồ Chí Minh về tự phê bình và phê bình, ý nghĩa của nó đối với việc tu dưỡng đạo đức cách mạng của người cán bộ đảng viên ở Việt Nam hiện nay”, làm đề tài nghiên cứu của mình Với hy vọng luận văn này sẽ đóng góp phần khẳng định một lần nữa những giá trị to lớn, quý báu của tư tưởng Hồ Chí Minh về tự phê bình và phê bình, đồng thời góp phần xây dựng, minh chứng thêm cơ sở khoa học để nhân dân, Đảng và Nhà nước ta thêm tin vào ánh sáng soi đường của

tư tưởng Hồ Chí Minh nói chung và tư tưởng Hồ Chí Minh về tự phê bình và phê bình nói riêng

2 Tổng quan tình hình nghiên cứu

Chủ tịch Hồ Chí Minh – vị anh hùng dân tộc, danh nhân văn hóa thế giới Cả cuộc đời Người hi sinh cho độc lập, tự do cho dân tộc, cho sự nghiệp giải phóng nước nhà Tư tưởng của người là sự kết tinh của truyền thống dân tộc và tinh hoa nhân loại Là ngọn đuốc soi đường cho cách mạng Việt Nam

và công cuộc xây dựng xã hội chủ nghĩa Chính vì vậy, có rất nhiều công trình nghiên cứu về tư tưởng Hồ Chí Minh nói chung, cũng như vấn đề tự phê bình

và phê bình trong tư tưởng Hồ Chí Minh nói riêng

Các công trình nghiên cứu về Tư tưởng tự phê bình và phê bình nói

chung: Tác phẩm“Bàn về tự phê bình và phê bình”, Lênin và Stalin đã nhấn

mạnh đến tầm quan trọng của tự phê bình và phê bình đối với sự nghiệp cách mạng, đối với người đảng viên Cũng như cách thức của việc tự phê bình và phê bình trong Đảng

Các công trình nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về tự phê bình và phê

giá tổng kết về công tác phê bình và tự phê bình trong Đảng; Tác phẩm “Về tự

phê bình và phê bình”, Nxb Sự thật, Hà Nội, 1976, là tác phẩm trích dẫn

nguyên văn những bài viết của Người về tự phê bình và phê bình

Các tác phẩm vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh trong việc xây dựng đạo

đức cách mạng: Tác phẩm: “Nâng cao đạo đức cách mạng, quét sạch chủ

nghĩa cá nhân”,Nxb Thanh niên, 2008, do Hồng Lam và Ngọc Quỳnh tuyển

chọn, phần phê bình và tự phê bình ở những phần cuối; Tác phẩm “Những lời

dạy của Chủ tịch Hồ Chí Minh”, do Nguyễn Vũ và Nguyễn Thái Anh làm tác

giả, Nxb Thanh niên năm 2008, có đề cập đến vấn đề tự phê bình và phê bình của Chủ tịch Hồ Chí Minh trong phần ba, phần dành cho cán bộ đảng viên, tổ

chức đảng; Tác phẩm “Hồ Chí Minh đỉnh cao truyền thống nhân trí dũng Việt

Nam”, do tác giả Nguyễn Khắc Nho, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2009, ở

chương năm của tác phẩm tác giả có đề cập đến vấn đề phê bình và tự phê

bình Trong cuốn “Hồ Chí Minh về đạo đức cách mạng”, Nxb.Thanh niên,

2008, vấn đề phê bình và tự phê bình được đề cập trong phần năm với nội dung phê phán, đấu tranh với những hiện tượng trái với đạo đức cách mạng;

Trong tác phẩm “Về người cán bộ đảng viên” do TS Trần Đình Thêm biên

soạn, Nxb Thanh niên, 2010 cũng có đề cập đến vần đề tự phê bình và phê bình trong phần rèn luyện đạo đức cách mạng của người cán bộ đảng viên, vấn đề phê bình và tự phê bình được đề cập đến trong chương I và chương II;

Tác phẩm “Chủ tịch Hồ Chí Minh với công tác xây dựng Đảng trong sạch,

vững mạnh”, Nxb Lý luận chính trị, Hà Nội, 2006; Tác phẩm “Lê Khả Phiêu tuyển tập (1999-2010)”, tập 2, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2010 Vấn đề

phê bình và tự phê bình trong Đảng và cán bộ đảng viên có đề cập ở phần

“Xây dựng Đảng thật sự trong sạch, vững mạnh, đảm đương sứ mệnh lịch sử

mà nhân dân giao cho trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước”;

Tác phẩm “Tăng cường liên hệ với quần chúng, rèn luyện lối sống cách mạng

đẩy mạnh phê bình, tự phê bình”, Nxb Sự thật, Hà Nội 1966, do nhóm tác giả

Lê Đức Thọ-Nguyễn Lương Bằng-Hoàng Quốc Việt trình bày, có đề cập vấn

đề đẩy mạnh phê bình và tự phê bình, khắc phục mâu thuẫn trong Đảng, để củng cố đoàn kết và tăng cường sức chiến đấu của Đảng và rèn luyện đạo đức cách mạng của người đảng viên Vấn đề tự phê bình và phê bình trong công tác xây dựng Đảng nói chung và trong rèn luyện đạo đức cách mạng của cán

bộ đảng viên nói riêng, được đề cập thông qua nhiều bài báo; Bài “Cần đánh

giá đúng thực chất tự phê bình và phê bình đã qua” của Nguyễn Thanh Liêm,

Báo Thông tin Văn hóa, số 6/ 2000; Phan Huy Kỳ viết bài “Vận dụng tư

tưởng Hồ Chí Minh về tự phê bình và phê bình trong xây dựng và chỉnh đốn đảng”, Báo Thông tin lý luận, số 262/1999; Cũng trên báo này tác giả Bùi

Công Trang viết về “Tư tưởng Hồ Chí Minh về phê bình và tự phê bình” số 180/1993; Ngô Bích Ngọc có bài “Tự phê bình và phê bình phương pháp căn

bản để tăng cường đoàn kết nhất trí trong Đảng”, Báo Lịch sử Đảng, số 7

năm 1999 Hàng loạt các bài trên báo Sài Gòn giải phóng, tạp chí Lý luận Chính trị cũng có đề cập về tự phê bình và phê bình trong tư tưởng Hồ Chí Minh

Như vậy, đã có nhiều tác phẩm nghiên cứu về tự phê bình và phê bình trong tư tưởng Hồ Chí Minh, tuy nhiên chưa có một tác phẩm nào đi vào nghiên cứu về “Tư tưởng Hồ Chí Minh về tự phê bình, phê bình và ý nghĩa của nó đối với việc tu dưỡng đạo đức cách mạng của cán bộ đảng viên”

3 Mục đích và nhiệm vụ của đề tài

Mục đích của luận văn là: Trình bày tư tưởng Hồ Chí Minh về phê bình,

tự phê bình và ý nghĩa của nó đối với việc tu dưỡng đạo đức cách mạng của người cán bộ Đảng viên

Để đạt được mục đích trên luận văn có nhiệm vụ:

- Làm rõ điều kiện kinh tế - xã hội và tiền đề lý luận cho việc hình thành

tư tưởng Hồ Chí Minh về tự phê bình và phê bình

- Phân tích nội dung tư tưởng Hồ Chí Minh về tự phê bình và phê bình

- Ý nghĩa của tư tưởng Hồ Chí Minh về tự phê bình và phê bình đối với việc tu dưỡng đạo đức cách mạng của người cán bộ đảng viên ở Việt Nam hiện nay

4 Cơ sở lý luận và phạm vi nghiên cứu của đề tài

Luận văn được thực hiện trên cơ sở thế giới quan duy vật biện chứng và phương pháp biện chứng duy vật của Chủ nghĩa Mác-Lênin, Tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối, quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về tự phê bình và phê bình Ngoài ra, để phục vụ cho việc nghiên cứu đề tài được tốt hơn, trong quá trình thực hiện tác giả còn sử dụng một số phương pháp cụ thể: phân tích, tổng hợp, logic, lịch sử

Xuất phát từ mục đích và nhiệm vụ trên, luận văn chỉ tập trung vào tìm hiểu tư tưởng Hồ Chí Minh về tự phê bình và phê bình, ý nghĩa của nó đối với việc tu dưỡng đạo đức cách mạng của người cán bộ đảng viên ở Việt Nam hiện nay

5 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài

- Về ý nghĩa khoa học: Luận văn góp phần làm rõ tư tưởng Hồ Chí Minh về tự phê bình và phê bình, tư tưởng của Người là ngọn đuốc soi đường cho công tác tu dưỡng đạo đức của người cán bộ đảng viên

- Về ý nghĩa thực tiễn: Luận văn có thể dùng làm tài liệu tham khảo cho những ai muốn tìm hiểu về tư tưởng Hồ Chí Minh nói chung và tư tưởng Hồ Chí Minh về tự phê bình và phê bình rói riêng Đồng thời, luận văn cũng có thể dùng làm tài liệu tham khảo để các tổ chức chi bộ Đảng, và Đảng ta đưa ra các biện pháp nhằm phát huy công tác tự phê bình và phê bình trong nội bộ đảng

6 Kết cấu của đề tài

Ngoài phần mở đầu, kết luận, mục lục và danh mục tài liệu tham khảo, luận văn được kết cấu thành 2 chương, 5 tiết

Chương 1

CƠ SỞ KINH TẾ - XÃ HỘI, TIỀN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ NỘI DUNG

CƠ BẢN CỦA TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ

Vào nửa đầu thế kỷ XX, tình hình thế giới có nhiều biến động và nhiều

sự kiện diễn ra vô cùng phức tạp, trong đó, nổi bật hơn cả đó là thắng lợi vĩ đại của nhân dân Xô Viết chống lại chủ nghĩa Phát xít, đứng đầu là phát xít Đức Đây là một sự kiện có tầm quan trọng vô cùng to lớn trong lịch sử xã hội loài người, chính sự thắng lợi này đã đưa toàn bộ nhân loại thoát khỏi cơn thảm họa của chủ nghĩa Phát xít, đồng thời ,tạo nên bước ngoặc lớn cho phong trào cách mạng thế giới, phong trào đấu tranh giành tự do, độc lập của các nước đang bị thuộc địa Được sự chi viện của Hồng quân Liên Xô, quần chúng cách mạng ở một loạt các nước ở châu Âu và châu Á sau khi hoàn thành nhiệm vụ giải phóng dân tộc, đã quật đổ luôn các thế lực phản động trong nước, đưa đất nước tiến lên xây dựng chủ nghĩa xã hội Sự kiện hàng loạt các nước Xã hội chủ nghĩa ra đời, hình thành nên một hệ đối đầu lại phe

Tư bản chủ nghĩa, góp phần phá vỡ thế độc tôn của chủ nghĩa tư bản, làm cho

nó không còn là hệ thống chính trị duy nhất trên toàn thế giới nữa Nếu chiến tranh thế giới thứ nhất tạo điều kiện cho nước chủ nghĩa xã hội đầu tiên ra đời – Nhà nước Xô Viết, thì chiến tranh thế giới thứ 2 đã tạo điều kiện cho một loạt các nước ở Đông Âu và Châu Á giành được độc lập và tiến lên xây dựng đất nước theo con đường chủ nghĩa xã hội Đây cũng là sự cổ vũ, động viên

vô cùng to lớn, là bàn đạp và chỗ dựa vững chắc cho các dân tộc đang bị áp bức bóc lột, đang còn bị chìm đắm dưới ách độ hộ của đế quốc thực dân, trong đó có Việt Nam

Vào năm 1945, chiến tranh thế giới thứ 2 kết thúc nhưng hòa bình vẫn còn chưa đến đối với một số các dân tộc, trên thế giới còn nhiều dân tộc bị áp bức, bóc lột Ở Việt Nam, sau khi thực dân Pháp nổ tiếng súng xâm lược đầu tiên vào bán đảo Sơn Trà, Đà Nẵng năm 1858, chúng dần biến nước ta thành thuộc địa của chúng ở Đông Dương Sau khi chiếm được Việt Nam, chúng bắt đầu tiến hành khai thác thuộc địa làm giàu cho chính quốc, đầu tiên đó là khai thác tài nguyên khoáng sản sẵn có ở Việt Nam Để việc khai thác được thuận lợi, thực dân Pháp đầu tư phát triển giao thông, các cơ sở hạ tầng kỹ thuật, các nhà máy sản xuất công nghiệp nhẹ như dệt may, làm diêm…, một

số nhà máy công nghiệp nặng như khai thác than, đóng tàu Cùng với chính sách khai thác kinh tế đó là chính sách cai trị thâm độc nhằm “ngu hóa người dân” để chúng dễ bề cai trị Chúng xây dựng nhà tù nhiều hơn trường học, biến dân ta làm công cụ lao động khổ sai Đứng trước cảnh nước mất nhà tan,

đã có rất nhiều người dân Việt yêu nước đã đứng lên đấu tranh giải phóng nước nhà, trong đó đã có rất nhiều chí sĩ yêu nước với nhiều con đường giải phóng dân tộc khác nhau, nhưng chỉ có một người duy nhất tìm ra con đường cứu nước đúng đắn, con đường cách mạng vô sản đó chính là Nguyễn Ái Quốc Người con đất Việt ấy sau nhiều năm sống khốn cùng của kiếp đời nô

lệ, chứng kiến cảnh đồng bào bị đọa đày đau khổ, đã ra đi tìm đường cứu nước Khi nhận thấy rằng con đường cứu nước của cha anh đã lạc hậu, không còn hiệu quả, người quyết sang các nước phương Tây để tìm con đường cứu nước, cứu dân tộc và thực sự xem ở đó có “tự do - bình đẳng – bắc ái” như họ

đã từng nói Sau nhiều năm bôn ba ở nước ngoài, phải làm rất nhiều công việc

để kiếm sống, đồng thời, cũng là lúc người thâm nhập và tìm hiểu cuộc sống

của người lao động và Người đã tìm thấy được lời giải cho dân tộc đó chính là con đường cách mạng vô sản Khi bắt gặp được luận cương của Lênin về

“Vấn đề dân tộc và dân tộc thuộc địa” Người đã tìm đến, tin và đi theo chủ nghĩa Mác- Lênin, thành lập nên Đảng Cộng sản Việt Nam vào năm 1930

Để chuẩn bị cho sự thành lập Đảng, Người đã mở lớp học để huấn luyện thanh niên yêu nước Việt Nam, tuyên truyền giảng dạy về chủ nghĩa Mác-Lênin ngay tại lớp học ở Quảng Châu, Trung Quốc, những bài giảng của Người tại các lớp huấn luyện đã được Bộ Tuyên truyền của Hội liên hiệp các dân tộc bị áp bức xuất bản thành tác phẩm “Đường kách mệnh” năm 1927 trong tác phẩm này Người cũng đã đề cập đến vấn đề phê bình trong việc tổ chức thực hiện công hội, ở cấp tiểu đội cần huấn luyện và thực hiện phê bình anh em Để tăng cường sự đoàn kết trong Đảng để Đảng lớn mạnh hơn, có đủ năng lực lãnh đạo phong trào trong nước Người đã đưa ra, và phát động vấn

đề kiểm thảo trong Đảng và trong mỗi cán bộ đảng viên, nhờ đó làm cho cán

bộ đảng viên ngày càng đoàn kết, Đảng Cộng sản ngày càng vững mạnh có đủ năng lực lãnh đạo phong trào cách mạng nước nhà

Đất nước đang bị sự độ hộ của thực dân Pháp, đến năm 1940 Phát xít Nhật tiến vào Việt Nam qua biên giới Lạng Sơn Thực dân Pháp nhanh chóng thua trận, liền ký hiệp định với Nhật, mở đường chính thức cho Nhật tiến hành xâm lược Việt Nam Từ đây, nhân dân ta phải chịu cảnh “một cỗ hai tròng” Khác với Pháp tiến hành khai thác thuộc địa lâu dài nên còn tu dưỡng, Nhật vào Việt Nam trong thời gian ngắn ngủi nên chúng tiến hành khai thác Việt Nam vô cùng dã man và tàn bạo, chúng vơ vét của cải, tài nguyên của đất nước ta một cách cạn kiệt mà không có sự bồi đắp Để cung cấp cho chiến tranh, phát xít Nhật đưa ra nhiều chính sách thâm độc ví dụ như chính sách: trưng thu mua lúa, bắt dân ta nhổ lúa trồng đay… những chính sách này cũng

là là một trong những nguyên nhân chủ yếu dẫn đến nạn đói năm 1945, làm

hơn 2 triệu đồng bào ta chết đói Trong tình hình đó, với sự giúp đỡ của anh

em các nước xã hội chủ nghĩa, nhân dân tiến bộ trên thế giới, cùng với sự đoàn kết nhất trí, trong đó có một phần quan trọng của công tác tiến hành tự kiểm điểm đấu tranh phê bình trong Đảng, đồng thời với sự chuẩn bị kỷ lưỡng của Đảng ta sự đúc rút qua ba cao trào 30-31, 36-39, 39-45, chớp thời cơ phe phát xít đầu hàng Đồng minh, quân phát xít Nhật ở Việt Nam đang chờ quân Đồng minh vào giải giáp vũ khí Dưới sự lãnh đạo tài tình của Đảng Cộng sản Việt Nam và lãnh tụ Hồ Chí Minh, toàn Đảng, toàn quân, toàn dân ta đã đứng lên đấu tranh giải phóng dân tộc Không phụ lòng người, công sức của chúng

ta đã được bù đắp bằng sự thành công của Cách mạng Tháng Tám năm 1945 Thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám là một thắng lợi vô cùng to lớn và vẻ vang cho toàn dân tộc ta, đóng một mốc son chói lòa trong lịch sử hào hùng của toàn nhân loại Lần đầu tiên trên thế giới, một dân tộc thuộc địa nửa phong kiến đã thắng được những tên thực dân, phát xít sừng xỏ, bạo tàn là đế quốc Pháp và phát xít Nhật, thành lập nên nước Việt Nam dân chủ Cộng hòa Ngày 2 tháng 9 năm 1945 Bác Hồ đọc bản tuyên ngôn độc lập, khai sinh ra nước Việt Nam dân chủ Cộng hòa, đất nước vừa giành được độc lập

đã phải đối đầu với rất nhiều khó khăn Sau hàng trăm năm độ hộ của thực dân Pháp và sự vơ vét của phát xít Nhật, nền kinh tế nước ta trở nên vô cùng nghèo nàn và lạc hậu Ngân Hàng Đông Dương chỉ còn lại hơn hai triệu đồng, nửa số đó là tiền rách nát không dùng được, tuy nhiên, trong hoàn cảnh khó khăn đó, nhân dân ta với niềm tin mãnh liệt vào chính phủ mới đã huy động hết sức người và của để ủng hộ cho chính phủ mới xây dựng và củng cố chính quyền, bằng các hình thức như: Quyên góp vàng, thi đua chống giặc đói, giặc dốt…

Trong tình hình đó, từ biên giới Trung Quốc, quân Tưởng tiến vào Việt Nam, Pháp từ miền Nam kéo ra Bắc, nước nhà chưa được độc lập bao lâu đã

lại rơi vào tình cảnh thù trong giặc ngoài, cùng một lúc phải đối phó với nhiều

kẻ thù xâm lược Ngay những tháng đầu tiên khi nước nhà độc lập, trước bộn

bề công việc, Bác đã chủ động phê bình, sửa chữa các khuyết điểm của bộ máy chính quyền mới, nhìn nhận thẳng thắn những điều làm được và chưa làm được của chính phủ mới thành lập chưa được quốc tế công nhận Trong điều kiện vô cùng khó khăn của đất nước, Hồ Chí Minh với cương vị là chủ tịch nước đã nhận thấy những điểm tích cực và tiêu cực của chính phủ mới như sau: Chính phủ mới đã xây dựng nền độc lập nước nhà, lãnh đạo cuộc kháng chiến miền Nam tuy chưa thắng lợi, ra sức kêu gọi tăng gia sản xuất và tìm mọi cách cứu đói ở miền Bắc, tổ chức cuộc tổng tuyển cử đầu tiên ở nước

ta, chuẩn bị thành lập quốc hội Bên cạnh đó, trong quá trình vận hành bộ máy chính phủ mới vẫn còn nhiều vấn đề tồn tại, trong chính phủ vẫn còn nạn tham ô, tham nhũng, chủ nghĩa cá nhân, quan liêu…, hệ thống chính trị nhiều nơi chưa vào lề lối Và Người đã nhận những khuyết điểm này là do lỗi của Người: “Có thể nói rằng: “Những thành công là nhờ đồng bào cố gắng Những khuyết điểm kể trên là lỗi tại tôi”[29,166] Người nhận thấy, giành chính quyền đã khó, nhưng để giữ được chính quyền lại còn khó hơn rất nhiều, để bảo vệ miền Bắc trước nạn xâm lược, đồng thời đưa miền Bắc tiến lên chủ nghĩa xã hội, tạo tiền đề vật chất cung cấp, chi viện cho chiến trường miền Nam đấu tranh thống nhất đất nước Chủ tịch Hồ Chí Minh đã sử dụng nhiều biện pháp và phương pháp tổng hợp, trong đó, Người luôn luôn nêu cao tinh thần tự phê bình và phê bình trong công tác đảng và Nhà nước Ở mỗi phong trào phát động, cũng như trong những trào thi đua, Người đều có những buổi tổng kết, đúc rút kinh nghiệm việc đã làm được và chưa làm được, nghiêm khắc nhận lỗi và sửa chữa những vấn đề còn hạn chế, phát huy hơn nữa những ưu điểm để mọi người noi theo Tự phê bình và phê bình là việc làm gắn liền với suốt quá trình hoạt động cách mạng của Người, nó như

một tấm gương để người soi rọi, để hoàn thiện mình và hoàn thiện con đường cách mạng

Năm 1947, khi ở an toàn khu Định Hóa - Thái Nguyên, nhận thấy những điều còn tồn tại trong Chính phủ và Đảng, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã viết tác phẩm “Sửa đổi lối làm việc”, người đã vạch ra 12 điều cần sửa đổi lối làm việc của cán bộ đảng viên, những căn bệnh cần phải sửa chữa trong cán bộ đảng viên, trong bộ máy chính quyền, trong tổ chức Đảng, đó là thói ba hoa, chủ nghĩa địa phương, bệnh ham danh vị, bệnh thiếu kỷ luật, bệnh cẩu thả, bệnh xa quần chúng, bệnh chủ quan, bệnh hình thức, bệnh ích kỷ, bệnh hủ hóa, bệnh thiếu ngăn nắp, bệnh lười biếng Chủ tịch Hồ Chí Minh cho rằng, phương thuốc chữa những căn bệnh ấy đó chính là “Tự phê bình và phê bình” “ Mắc phải một bệnh trong mười hai bệnh đó tức là hỏng việc Vì vậy, chúng ta phải ráo riết dùng phê bình và tự phê bình để giúp nhau chữa cho hết những bệnh ấy Có như thế Đảng mới chóng phát triển.”[30, 274] Đây là tác phẩm mang tính chính thức đầu tiên về vấn đề tự phê bình và phê bình của Chủ tịch Hồ Chí Minh Sau này, với hàng loạt bút danh khác nhau, như L.T, C.B Người đã viết rất nhiều bài về chủ đề tự phê bình và phê bình

Như vậy ta thấy rằng, tư tưởng tự phê bình và phê bình của Hồ Chí Minh được hình thành trong điều kiện - xã hội có nhiều biến động, trên thế giới chiến tranh thế giới thứ 2 đi vào giai đoạn kết thúc, hệ thống các nước xã hội chủ nghĩa hình thành là niềm khích lệ động viên và chỗ dựa cho các dân tộc bị áp bức bóc lột ở các nước Châu Á, Châu Phi và Châu Mỹ-Latinh đấu tranh giải phóng dân tộc, Việt Nam chúng ta cũng không nằm ngoài vòng quay của thế giới Tư tưởng tự phê bình và phê bình của Hồ Chí Minh có mầm mống ngay từ những ngày đầu Người tổ chức lớp tập huấn cho thanh niên yêu nước Việt Nam tại Quảng Châu, Trung Quốc, nhưng nó thực sự được định hình rõ nét nhất khi Người trực tiếp về nước lãnh đạo cách mạng

trong nước Chớp thời cơ khi quân Đồng minh chưa vào Việt Nam để giải giáp vũ khí của quân phát xít Nhật, Đảng ta đứng đầu là chủ tịch Hồ Chí Minh đã đứng lên lãnh đạo quần chúng nhân dân giải phóng đất nước thành lập ra nước Việt Nam dân chủ Cộng hòa Chính quyền mới thành lập nhưng

đã phải đối phó với nhiều kẻ thù, với nhiều công việc nan giải, trước tình hình

ấy, Chủ tịch Hồ Chí Minh và Chính phủ lâm thời luôn đề cao tinh thần đấu tranh, làm việc hết mình Để có được công việc hiệu quả hơn, cũng như có thể chống lại những căn bệnh làm cho cán bộ đảng viên thoái hóa biến chất, Người đã chỉ ra phương thuốc hiệu nhiệm đó chính là “tự phê bình và phê bình” Sự chân thành nhìn nhận ưu điểm và khuyết điểm của bản thân và của đồng chí, đồng đội mình, qua đó, phát huy ưu điểm làm gương cho người khác học tập, chỉnh đốn và sửa chữa những khuyết điểm sai lầm để người khác tránh, đó chính là phương thuốc hay nhất để Đảng đoàn kết, nhân dân nhất trí một lòng, để người cán bộ phát huy hơn nữa phẩm chất đạo đức cách mạng của mình Đây đây chính là một trong những nội lực để đất nước ta đối đầu với kẻ thù bạo tàn, để chúng ta tiến theo lý tưởng mà Đảng và Bác Hồ đã lựa chọn: Xây dựng chủ nghĩa xã hội miền Bắc, giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước, tiến lên chủ nghĩa xã hội, để nhân dân được hưởng tự do hạnh phúc, nước Việt Nam ta sánh vai với cường quốc năm châu như Chủ tịch Hồ Chí Minh mong muốn

1.1.2 Tiền đề lý luận cho việc hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh về

tự phê bình và phê bình

Tư tưởng Hồ Chí Minh là một hệ thống toàn diện và sâu sắc, được hình thành trên cơ sở kế thừa giá trị truyền thống dân tộc, tinh hoa văn hóa nhân loại trực tiếp là chủ nghĩa Mác - Lênin và năng lực nhạy bén của bản thân Bất kỳ một nội dung nào trong hệ tư tưởng của Hồ Chí Minh, chúng ta đều thấy thấm nhuần sự kết hợp tinh túy của những yếu tố đó, và tư tưởng Hồ Chí

Minh về tự phê bình và phê bình cũng như vậy Trên cơ sở kế thừa tư tưởng tinh hoa văn hóa nhân loại mà cụ thể đó là tư tưởng về tự phê bình và phê bình của Mác – Ăngghen - Lênin, các nhà văn hóa phương Đông, giá trị truyền thống dân tộc, bằng năng lực phẩm chất thiên tài của mình, người đã phát huy vấn đề đó vào thực tiễn cách mạng Việt Nam để hình thành nên quan điểm về tự phê bình và phê bình một cách toàn diện và sâu sắc

Sau cuộc hành trình đi tìm đường cứu nước, Hồ Chí Minh đã tìm thấy được con đường đúng đắn cứu nước giải phóng dân tộc đó chính là chủ nghĩa Mác - Lênin, con đường Cách mạng Vô sản Chủ nghĩa Mác - Lênin do Mác

và Ăngghen sáng lập, và sau này được Lênin kế thừa và phát huy trong điều kiện mới Không chỉ vậy, Lênin còn là người đầu tiên đưa mô hình xã hội Cộng sản vào thực tế bằng việc thành lập nên nhà nước vô sản đầu tiên trên thế giới khi Cách mạng tháng 10 Nga thành công vào năm 1917 Trong quá trình xây dựng nhà nước đầu tiên của giai cấp vô sản, Lênin đã đưa ra quan điểm về tự phê bình và phê bình, ông coi Tự phê bình là một thứ vũ khí sắc bén nhất của cách mạng Chính tự phê bình sẽ giúp tổ chức Đảng đoàn kết và ngày càng vững chắc hơn Trước Lênin, Mác cũng đã đề cập đến vần đề phê bình và sửa chữa khuyết điểm, ông cho rằng: “Nếu chúng ta, đại biểu cho cách mạng vô sản, cứ nhắm mắt không nhìn thấy khuyết điểm của chính chúng ta, nếu chúng ta giải quyết vấn đề theo lối gia đình, nếu chúng ta cứ lờ

đi không nói đến những sai lầm của nhau và làm cho những tệ xấu khoét sâu vào nội bộ cơ thể của đảng, thì ai sẽ sửa chữa những sai lầm ấy, những khuyết điểm ấy?” [60, 94] Kế thừa những tư tưởng của Mác và Lênin, I.V Xta-Lin

đã phát biểu: “Thưa các đồng chí, điều đó không có nghĩa là đảng ta không có khuyết điểm đâu Còn có khuyết điểm, và thậm chí có những khuyết điểm quan trọng nữa.”[60, 93] Theo ông, phê bình phải triệt để không trừ bất cứ

ai, điều này được thể hiện rất rõ trong quan điểm: “Nếu chúng ta những người

bôn-sê-vích, chúng ta phê bình tất cả thế, hay như Mác nói, chúng ta xông lên chọc trời, nếu vì để cho một số đồng chí nào đó được yên ổn mà chúng ta từ chối không tự phê bình, thì há chẳng rõ ràng là do đó không thể có kết quả nào khác hơn là phá hoại sự nghiệp vĩ đại của chúng ta, đó sao?”[60, 93-94] Nếu những cán bộ cách mạng bao che, nể nang lẫn nhau che giấu khuyết điểm, không dám thẳng thắn nhận khuyết điểm và không dám chỉ ra khuyết điểm của đồng chí mình thì làm cho những sai lầm ấy ngày càng khoét sâu, lan rộng và nó sẽ là một thứ sâu mọt gặm nhấm dần trong nội bộ đảng và nó

sẽ lũng đoạn đảng Nếu không thành thật, không chịu công khai những sai lầm sẽ cản trở sự tiến bộ của Đảng, cản trở sự thành công Hồ Chí Minh đã kế thừa tư tưởng này, và Người đã đưa ra một ví dụ rất hay, Người ví những khuyết điểm sai lầm như những căn bệnh và tự phê bình và phê bình như liều thuốc để chữa căn bệnh ấy, nếu không tiến hành phê bình thì chẳng khác nào

có bệnh mà không chữa Nói về vai trò của tự phê bình và phê bình, I.V Xtalin đã xác đinh tự phê bình là vô cùng quan trọng trong Đảng; “Chúng ta cần tự phê bình như cần không khí và nước; không có tự phê bình, thì đảng ta không thể nào tiến được, không thể nào mổ xẻ các ung nhọt và trừ bỏ hết những khuyết điểm của mình Mà khuyết điểm của chúng ta còn nhiều Cần phải công khai thành thật như vậy”[ 60, 100] Tự phê bình là điều vô cùng quan trọng như nhu cầu thiết yếu của cuộc sống như khát cần uống nước, thở cần không khí, nếu không có tự phê bình thì không thể sống, không thể tiến lên Đồng thời, I.V Xta-Lin cho rằng: “Sức mạnh của chủ nghĩa xã hội bôn-sê-vích chính là ở chỗ nó không sợ thừa nhận sai lầm của mình Đảng, những người bôn-sê-vích, tất cả những công nhân và những phần tử lao động thành thật của nước chúng ta hãy cứ vạch rõ những khuyết điểm trong công tác và trong công việc kiến thiết, họ hãy cứ vạch ra con đường trừ bỏ các khuyết điểm của chúng ta, khiến cho trong công tác của chúng ta, trong việc kiến

thiết của chúng ta không thể có những hiện tượng trì trệ, đình đốn và mục rửa nữa, khiến cho toàn bộ công tác của chúng ta, toàn bộ công cuộc kiến thiết của chúng ta ngày một tốt hơn, từ thành công này đi tới thành công khác.” [60, 101-102] Kế thừa tư tưởng về tầm quan trọng của vấn đề tự phê bình và phê bình, Người ví việc tự phê bình như việc rửa mặt hàng ngày, đặc biệt là trong công tác Đảng, vấn đề tự phê bình và phê bình còn quan trọng hơn lúc nào hết

Đối với công tác tổ chức phê bình, Lênin cho rằng tổ chức việc phê bình

có tính chất quần chúng từ dưới lên, tổ chức sự kiểm tra của quần chúng đảng viên từ dưới lên trên, sẽ phát huy được dân chủ trong nội bộ Đảng, khơi dậy lòng căm phẫn của quần chúng đảng viên đối với những kẻ hủ bại để họ “đuổi

cổ những phần tử ấy đi”[ 60, 112] Kế thừa tư tưởng của Mác đã nói về tự phê bình là một phương pháp củng cố cách mạng vô sản, Lênin phản đối việc tầm thường hóa khẩu hiệu tự phê bình, tự phê bình không phải là phong trào chốc lát, ông nhấn mạnh: “Thẳng tay bóc trần thiếu sót của bản thân mình, những thiếu sót này nhất định thế nào cũng sẽ được khắc phục với sự phát triển của phong trào công nhân” [60, 117] Lênin cho rằng; “Công khai thừa nhận sai lầm của mình, tìm ra nguyên nhân sai lầm, phân tích hoàn cảnh đã đẻ ra sai lầm, chăm chú thảo luận những biện pháp để sửa chữa sai lầm ấy, đó là dấu hiệu của một đảng nghiêm chỉnh.” [60, 118] Tiếp thu ý kiến phê bình ở mọi tầng lớp, không áp đặt ý kiến phê bình ở trên mà coi thường cho qua ý kiến nhận xét đóng góp ở dưới

Trên cơ sở kế thừa quan điểm của Mác về tự phê bình, Lênin và Xtalin

đã đưa ra quan điểm về tự phê bình, phát động phong trào tự phê bình trong Đảng, xuất phát từ sự thẳng thắn, không bao che, không nể nang, sợ sệt trước

uy quyền Tự phê bình để gọt sạch những u nhọt, những yếu kém, sai sót trong Đảng Những căn bệnh như quan liêu, chủ quan của đảng viên…sẽ

được tự phê bình sửa chữa khắc phục thông qua những ý kiến đóng góp của đồng chí đồng đội hay chính quần chúng nhân dân Khi làm được điều này thì Đảng sẽ phát triển vững mạnh, nếu không tự phê bình, cứ bao che theo kiểu

“gia đình” thì nó sẽ cản trở sự tiến bộ của Đảng, sự phát triển của cách mạng Ông coi tự phê bình nó một thứ không thể thiếu đối với đảng Bôn-sê-vích, nó

là một nhu cầu tối thiểu của Đảng, hay đảng viên như không khí ở duy trì hơi thở, nước cho sự sống tồn tại Tự phê bình phải phát huy trên diện rộng, mang tính quần chúng, dân chủ Đây chính là những quan điểm lý luận về tự phê bình và phê bình để Chủ tịch Hồ Chí Minh đã kế thừa Không chỉ kế thừa quan điểm của các triết gia phương Tây, hay các triết gia của chủ nghĩa Mác, chủ tịch Hồ Chí Minh còn kế thừa quan điểm lý luận của các nhà triết học phương Đông để hình thành nên quan điểm về tự phê bình và phê bình của mình

Trong kho tàng tư tưởng triết học phương Đông, Trung Quốc là suối nguồn của rất nhiều dòng tư tưởng, ở đó Khổng Tử là một trong những cây đại thụ được suối nguồn đó nuôi dưỡng, Ông là một trong những người thầy

vĩ đại của triết học Trung Quốc cũng như của nhân loại, người sáng lập ra trường phái triết học Nho giáo có sức ảnh hưởng rộng khắp, vượt qua cả ranh giới khu vực Châu Á Triết học của Khổng Tử là Triết học đạo đức, với tư tưởng dùng đạo đức để cai trị xã hội, đưa xã hội từ loạn lạc về yên bình, thông qua học thuyết Chính danh định phận Trong hệ thống Triết học đạo đức của Khổng Tử, với việc đề cao đạo đức trong giáo dục cải hóa con người thì vấn

đề tự phê bình, sửa đổi sai lầm đã được Khổng Tử đề cập đến Khổng tử có câu: “Có lỗi thì chớ sợ sửa đổi”, xuất phát từ bản tính thiện của con người

“nhân tri sơ tính bản thiện” con người sinh ra ai cũng lương thiện, nếu sau này trở thành người ác chính là do xã hội tập nhiễm mà thành Con người có tội lỗi là do môi trường xã hội tập nhiễm, vì vậy, muốn cải hóa những tội lỗi của

con người cần giáo dục họ Theo Ông, người có lỗi phải tự nhận biết lỗi của mình, đồng thời, phải biết sửa chữa những lỗi lầm mà bản thân mình gây nên, việc mình làm mình phải nhận đó mới là bậc chính nhân quân tử, một mẫu hình mà trang nam nhi thời kỳ phong kiến noi theo Nói về vấn đề tự kiểm bản thân, chúng ta không thể nào không nhắc đến Tăng Tử, học trò của Khổng tử người nổi tiếng hiếu đạo đối với cha mẹ, với sự tích mẹ cắn đầu ngón tay khiến con đau quặn lòng, kế thừa tư tưởng đức trị của thầy, ông đã nói: “Mỗi ngày, ta xét thân ta ba việc: Điều thứ nhất nhận làm thay người ta việc gì, ta có thực tâm làm không ? Điều thứ hai cùng với bạn bè giao ước điều gì, ta có thất tín không? Điều thứ ba thầy dậy ta những gì ta có nghiên cứu học tập không?” Như vậy mỗi ngày phải nhìn lại xem việc gì người ta nhờ thì mình đã làm chưa, mà làm có tận tình thành khẩn hay không hay lại làm một cách qua loa cho xong chuyện Điều gì mình hứa hẹn với bạn có giữ chữ tín hay không, và việc cuối cùng đó là những lời thầy dạy bảo mình, mình phải nghiên cứu, suy ngẫm để lãnh hộ, để thấu suốt Việc kiểm điểm bản thân

là công việc vô cùng quan trọng, nó phải là công việc hàng ngày, luôn luôn chấn tỉnh và nhìn lại mình Tư tưởng Nho gia đã được Người tiếp thu qua những bài giáo dục của cha Cha của Bác Hồ là cụ Nguyễn Sinh Sắc một nhà Nho đã từng đỗ đạt và làm quan Ngay từ lúc nhỏ, Người đã được thừa hưởng môi trường giáo dục Nho gia do chính cha mình dạy bảo, thấm nhuần tư tưởng của Nho gia dưới sự chiếu soi của nền văn hóa Việt, do vậy những tư tưởng trên của Khổng Tử và Tăng Tử đã hình thành trong tâm hồn vị Lãnh tụ của chúng ta về tư tưởng tự phê bình, kiểm thảo

Như vậy chúng ta thấy trong lịch sử tư tưởng triết học đã có rất nhiều nhà triết gia có đề cập đến vần đề tự phê bình, Mác - Lênin đề cập đến vấn đề

tự phê bình trong tổ chức Đảng, Khổng Tử nói đến vần đề sửa đổi bản thân, Tăng Tử nói về tự kiểm điểm bản thân đây chính là những nét được Hồ Chí

Minh kế thừa, phát huy trong quan điểm của Người về tự phê bình và phê bình Một quan điểm khá toàn diện và sâu sắc về mặt lý luận và công tác thực tiễn Hồ Chí Minh đã trích dẫn những tư tưởng của các bậc tiền bối trên khi

đề cập đến vấn đề tự phê hình và phê bình:

“Khổng Tử nói:“Có lỗi thì chớ sợ sửa đổi”

Tăng Tử (học trò của Khổng Tử) nói: “Mỗi ngày, tôi tự kiểm thảo ba lần”

Mác, Ăngghen, Lênin, Xtalin dạy chúng ta rằng: “Tự phê bình là một thứ

vũ khí sắc bén nhất của cách mạng”[31, 209-210]

Nếu chỉ có các yếu tố văn hóa phương Tây và văn hóa phương Đông không thì cũng chưa thể hình thành quan điểm về tự phê bình và phê bình của Chủ tịch Hồ Chí Minh một cách toàn diện và có giá trị thực tiễn sâu sắc như vậy Chúng ta còn phải kể đến yếu tố thứ 3 đó chính là những giá trị truyền thống của quê hương đất nước, nơi nuôi dưỡng nên nhân cách con người Hồ Chí Minh Giá trị truyền thống quê hương, dân tộc có sức ảnh hưởng vô cùng lớn lao đến việc hình thành nhân cách sống của một con người, những giá trị

đó sẽ được đi vào lòng người qua những cái thân thương gần gũi, qua tình làng nghĩa xóm, qua sự giáo dục của gia đình Cũng như mỗi một con người Việt Nam, môi trường gia đình, quê hương có sức ảnh hưởng lớn đến việc hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh nói chung, và tư tưởng về tự phê bình và phê bình của người nói riêng Những năm tháng bôn ba xứ người đi tìm đường cứu nước, không lúc nào vị Chủ tịch kính yêu của chúng ta không khắc khoải nhớ về quê hương xứ Nghệ và hình ảnh đất nước Việt nam Việt Nam

là một đất nước giàu truyền thống nhân nghĩa, đoàn kết, tương thân tương ái, đoàn kết giúp đỡ, cùng nhau tiến bộ, thể hiện qua những câu ca dao tục ngữ giản dị nhưng mang tính giáo dục cao về đạo lý về cách làm người Cha ông

ta có câu: “Nhân vô thập toàn” đã là người thì không ai hoàn hảo, cái chính là

biết nhìn lại mình đễ khắc phục sai lầm, khắc phục điểm yếu, hoàn thiện cả nhân cách lẫn tâm hồn

Như ở trên chúng ta thấy rằng nếu cha của Chủ tịch Hồ Chí Minh là người đã nuôi dưỡng tinh thần Nho gia trong tâm hồn người, thì mẹ cả Bác chính là người truyền những giá trị truyền thống của dân tộc Việt Nam vào nhân cách lớn Hồ Chí Minh, thông qua lời ru ầu ơ và điệu hò ví dặm thấm đẫm nghĩa tình của mẹ khi Người còn trong nôi đến lúc trưởng thành Đây cũng chính là mục đích mà Chủ tịch Hồ Chí Minh đưa ra tư tưởng về tự phê bình và phê bình Phê bình là chỉ ra sai lầm khuyết điểm của nhau để cùng nhau tiến bộ để hoàn thiện bản thân, tất cả vì con người

Nếu chỉ kế thừa tinh hoa văn hóa nhân loại mà trực tiếp đó là chủ nghĩa Mác – Lênin và tư tưởng của Nho gia, truyền thống quý báu dân tộc không thì cũng chưa đủ hình thành nên tư tưởng Hồ Chí Minh về tự phê bình và phê bình Còn phải kết hợp thêm một yếu tố nữa đó chính là yếu tố cá nhân con người Hồ Chí Minh Vị lãnh tụ của chúng ta có một phẩm chất trí tuệ ưu việt, năng lực nhạy bén, thấu suốt vấn đề của thời cuộc Chính sự nhạy bén đánh giá chính xác thời cuộc đã khiến người nhận thấy con đường cứu nước của cha anh lựa chọn là lạc hậu và không phù hợp với thời đại, từ đó Người ra đi tìm đường cứu nước để tìm ta con đường giải phóng dân tộc Trong quá trình học tập lao động Hồ Chí Minh đã nhận thấy được tầm quan trọng của công tác tự phê bình và phê bình đối với sự nghiệp cách mạng, với công tác phát triển Đảng cũng như trong việc giáo dục rèn luyện đạo đức cách mạng cán bộ đảng viên Người đã tiếp thu tư tưởng của các bậc tiền bối về tự phê bình, tự kiểm điểm và phát huy nó một cách sáng tạo vào điều kiện của đất nước ta, phát huy công tác này một cách sâu rộng và hiệu quả mang lại lợi ích cách mạng lớn lao Hồ Chí Minh cũng chính là một tấm gương trong việc thực hiện

tự phê bình và phê bình mà bản thân người phát động Suốt đời hoạt động

cách mạng của mình khi làm bất kỳ việc gì, lãnh đạo phong trào, chiến dịch nào, Người luôn kiểm điểm bản thân, tự xem xét mình, những gì mình làm được và chưa làm được, khi có sai lầm, luôn thành thật nhận khuyết điểm và

có biện pháp sửa chữa sai lầm kịp thời Chúng ta không thể nào quên hình ảnh Người đã từng rơi lệ và thành thật nhận khuyết điểm, xin lỗi trước quốc dân đồng bào trước những sai lầm trong cuộc cải cách ruộng đất của nước ta, khi thấy những hành động sai lầm, máy móc của một thiểu số các đồng chí trong đợt cải cách ruộng đất Hay khi nhận thấy những điểm sai trái của cán bộ trong chính phủ Người đã thẳng thắn phê bình các đồng chí và có những biện pháp sửa chữa chỉnh đốn hiệu quả, đúng người, đúng tội, không bao che cho bất cứ ai và cũng không vu oan cho bất cứ ai

Phát huy những tư tưởng của các bậc tiền bối, và những trải nghiệm thực tiễn của bản thân, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã xây dựng nên một hệ thống những quan điểm về tự phê bình và phê bình Cũng như Mác-Ăngghen-Lênnin và Xtalin, Hồ Chí Minh nhận thấy tầm quan trọng của việc tự phê bình và phê bình đối với sự nghiệp cách mạng, đây là vũ khí vô cùng lợi hại cho người cán bộ đảng viên và cho tổ chức Đảng trong quá trình giành độc lập tự do và xây dựng đất nước Kế thừa tư tưởng của Khổng Tử và Tăng Tử,

Hồ Chí Minh cho rằng tự phê bình tức là thật thà nhìn nhận khuyết điểm và sửa chữa khuyết điểm, việc tự kiểm điểm bản thân không phải là nhất thời mà

đó là công việc thường xuyên hàng ngày, công việc thiết yếu như hít thở không khí, như việc rửa mặt hàng ngày Kế tục truyền thống nhân nghĩa của dân tộc, về thương yêu tương trợ lẫn nhau, giúp đỡ nhau cùng nhau tiến bộ,

để trở thành mục đích sống còn của công tác tự phê bình và phê bình của Người Không chỉ kế thừa, Chủ tịch Hồ Mính còn phát huy hơn nữa, Người cho rằng tự phê bình - kiểm điểm bản thân là chưa đủ mà còn phải biết phê bình - đóng góp ý kiến cho đồng chí đồng đội, để nhìn thấy yếu điểm tránh

những yếu điểm đó, xây dựng cho nhau cùng nhau tiến bộ, không chỉ vì bản thân mà còn vì mọi người, nêu gương những người có thành tích tốt, việc làm tốt để người khác học và làm theo, cùng với tư tưởng đó là một hệ thống biện pháp thực hiện toàn diện và triệt để để nhằm đạt được mục đích ấy

1.2 NỘI DUNG CƠ BẢN CỦA TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ TỰ PHÊ BÌNH VÀ PHÊ BÌNH

1.2.1 Quan điểm của Hồ Chí Minh về tự phê bình và phê bình

Tư tưởng Hồ Chí Minh về tự phê bình và phê bình là một hệ thống những quan điểm toàn diện bao gồm khái niệm, mục đích và phương pháp, các nguyên tắc tiến hành tự phê bình và phê bình, đó là sự kết hợp giữa lý luận và thực tiễn

Các khái niệm được Hồ Chí Minh nêu ra về tự phê bình, phê bình rất rõ ràng dễ hiểu Theo người: “Tự phê bình là gì? Là thật thà nhận, công khai nhận trước mặt mọi người những khuyết điểm của mình để tìm cách sửa chữa”[31, 209]; “Tự phê bình là cá nhân, (cơ quan hoặc đoàn thể) thật thà nhận khuyết điểm của mình để sửa chữa, để người khác giúp mình sửa chữa,

mà cũng để người khác biết mà tránh những khuyết điểm mình đã phạm” [33, 222] Như vậy, tự phê bình đó chính là sự thật thà nhận khuyết điểm bản thân,

cơ quan mình, tổ chức mình Coi có ưu điểm và khuyết điểm gì, ưu điểm thì phát huy hơn nữa, còn nếu có khuyết điểm thì thật thà công khai nhận khuyết điểm trước mặt mọi người Những khuyết điểm đó không chỉ là bài học cho

tự bản thân người mắc khuyết điểm mà còn cho những người khác, để người khác tránh mắc phải sai lầm tương tự Tránh thôi cũng chưa đủ mà bản thân người mắc sai lầm còn phải khắc phục sửa chữa những sai lầm mà bản thân mình gây ra cho tổ chức mình, cơ quan mình Cha ông ta thường có câu “thất bại là mẹ của thành công”, nhận thấy thất bại là một bước tiến của bản thân, khắc phục khuyết điểm lấy đó làm bài học để tiến lên lại là một thành công

Theo Hồ Chí Minh thì tự phê bình nói thì dễ nhưng làm thì khó vì bản thân mỗi con người luôn có lòng tự ái, không dám nhận khuyết điểm, sai trái của mình vì sợ điều đó làm mất uy tín cho bản thân, sợ bị người khác không còn coi trọng mình, coi trọng tổ chức mình, cơ quan mình nữa, rồi bản thân,

tổ chức cơ quan sẽ bị mất địa vị, vị thế Lòng tự ái không phải hoàn toàn tiêu cực, tự ái có nghĩa là yêu mình, đã là người phải biết yêu bản thân, biết lòng

tự trọng điều đó rất đáng quý nhưng khi thái quá đi thì nó lại trở thành xấu, trở thành người chỉ biết mình không biết người khác, vì mình không vì người khác, vì lợi ích nhỏ nhoi của cá nhân mà phá hoại lợi ích lớn lao của tập thể của xã hội Vì tự ái, sợ mình xấu đi trước mắt người khác mà không giám mạnh dạn nhận sai lầm khuyết điểm, nên cứ che đậy, không chịu chữa trị “vết thương” để nó dẫn đến nguy kịch trầm trọng Theo Người, lòng tự ái đó chính

là điều dại dột, chẳng khác nào “có bệnh mà giấu bệnh Giấu bệnh, thì càng ngày bệnh càng nặng, đến khi quá nặng không chữa được nữa, thì chết Giấu khuyết điểm thì khuyết điểm càng ngày càng to, đến khi to quá, không sửa chữa được nữa, thì mọi việc đều hỏng”[31,209] Bản thân mỗi con người, luôn tiềm ẩn những mầm bệnh, vấn đề là chúng ta biết phòng bệnh và chữa trị bệnh kịp thời nếu những mầm bệnh ấy phát triển thành bệnh, thậm chí là bệnh nan y Và khuyết điểm của chúng ta cũng vậy, không có ai là hoàn chỉnh, mỗi người luôn có những hạn chế, mỗi người không ai là không mắc sai lầm, vấn

đề là ta biết phát hiện sai lầm và sửa chữa sai lầm đó Đặc biệt, đối với người cán bộ đảng viên, đây là những người tiên phong, là tấm gương cho quần chúng, vì vậy cần là tấm gương sáng cho quần chúng noi theo, làm theo Hồ Chí Minh đã có những câu thơ rất hay:

“Dao có mài, mới sắc Vàng có thui mới trong

Nước có lọc, mới sạch Người có tự phê bình, mới tiến bộ Đảng cũng thế”[31, 209] Con người không phải ai sinh ra cũng đã nguyên nghĩa là một con người,

để trở thành một con người viết hoa, con người đúng nghĩa thì bản thân họ phải biết rèn luyện biết học hỏi, học hỏi đến suốt cuộc đời mới có đức nhân Người cán bộ đảng viên của chúng ta cũng vậy, họ cũng phải rèn luyện trau dồi, phải biết tự phê bình và phê bình, có như vậy mới giữ được tinh thần và đạo đức cách mạng trước những biến động của xã hội

Để tiến bộ, mỗi cá nhân, mỗi tổ chức, đoàn thể cần phải biết tự phê bình, khắc phục sai lầm cho mình cho người khác Tự phê bình và phê bình là hai mặt không thể tách rời, có tự phê bình phải có phê bình, có phê bình phải có

tự phê bình, bởi tự phê bình giúp ta tiến bộ, như bản thân ta tiến bộ không thì chưa đủ mà phải giúp người khác cùng tiến bộ thêm đó chính là phê bình Phê bình người không mà không phê bình ta cũng không được vì “Tiên trách kỷ hậu trách nhân”, phê bình mình trước rồi đến phê bình người Vậy phê bình là gì? Theo Hồ Chí Minh thì phê bình là nói thật, “Khuyết điểm cũng như một chứng bệnh Phê bình là thuốc để chữa các bệnh khuyết điểm”[31, 241], “Phê bình là thấy ai (cá nhân, cơ quan, đoàn thể) có khuyết điểm thì thành khẩn nói cho họ biết để họ sửa chữa, để họ tiến bộ”[31, 222] Phê bình ở đây là phê bình việc làm sai trái của người đó chứ không phải phê bình người Không phải vì người đó không có ngoại hình ưa nhìn nên ta không thích ta tìm cách chỉ trích họ, hay vì ta ghét người này người kia nên ta chỉ trích phê bình chứ không căn cứ vào việc làm hành động của họ Chúng ta nhìn thấy khuyết điểm của bạn mình, của đồng chí, đồng đội mình và chỉ cho họ biết là ta đã giúp người đó tiến bộ Người đã lấy một ví dụ rất thú vị về vấn đề này như sau, Người so sánh khuyết điểm như vết nhọ trên khuôn mặt của một người nào đó, và người khác phê bình người đó chính là chỉ cho người đó vết nhọ

trên mặt để họ rửa sạch, nếu người đó không chịu rửa sạch thì khác nào muốn mang viết nhọ đó cả đời, và chúng ta không chỉ vết nhọ cho bạn thì cũng chẳng khác nào muốn người ấy mang vết nhọ cả đời, cũng như thấy chết mà không cứu vậy Phê bình để giúp cho đối tượng được phê bình tiến bộ, vì vậy nên người phê bình phải có thái độ thẳng thắn không nể nang, né tránh, để chỉ cho đối tượng biết những sai lầm khuyết điểm của bản thân để họ sửa đổi, đồng thời cũng đánh giá công nhận những mặt tốt của đối tượng phê bình để

họ phát huy hơn nữa những ưu điểm của mình Phê bình mang tính chất xây dựng để người được phê bình tiến bộ hơn Không nên phê bình đại khái qua loa, phê bình ẩu, phê bình suông và khi phê bình cần phải xét cả nguyên nhân chủ quan và nguyên nhân khách quan, căn cứ hoàn cảnh lịch - sử cụ thể để đánh giá vấn đề Một người nhận lời phê bình của người khác đã khó, huống

gì một tổ chức, một đơn vị Hồ Chí Minh có nói: “Chỉ có đảng chân chính cách mạng và chính quyền thật dân chủ mới dám mạnh dạn tự phê bình, hoan nghênh phê bình, và kiên quyết sửa chữa Do tự phê bình và phê bình, nhất là phê bình từ dưới lên-mà chúng ta đoàn kết càng chặt chẽ, càng đồng tâm nhất trí, càng tiến bộ không ngừng, càng chắc chắn thắng lợi trong sự nghiệp xây dựng một nước Việt Nam hòa bình, thống nhất, độc lập, dân chủ và giàu mạnh”[33, 223] Là một đảng cách mạng thì cần phải hoanh nghênh sự phê bình của quần chúng và của các tổ chức bạn, đặc biệt là cán bộ đảng viên, biết

tự phê bình và đón nhận phê bình đó chính là làm cho người cán bộ đảng viên rèn luyện và nâng cao đạo đức cách mạng

Sau khi đưa ra quan điểm về tự phê bình và phê bình, Hồ Chí Minh đã đưa ra mục đích của việc tự phê bình và phê bình là: “Nhằm giúp nhau sửa chửa khuyết điểm, phát triển ưu điểm, cùng nhau tiến bộ”[33, 10] Như vậy,

tự phê bình và phê bình không chỉ vạch ra khuyết điểm rồi bỏ đi mà cái đích của phê bình chính là sửa chữa khắc phục sai lầm và phát huy ưu điểm “Phê

bình là cốt lợi cho công việc chung” [33, 10], tự phê bình và phê bình cốt để cùng nhau tiến bộ, để làm bài học cho nhau, cùng phát huy cái hay và cùng tránh những hạn chế sai lầm, “ngừng tự phê bình và phê bình tức là ngừng tiến bộ, tức là thoái bộ” [33, 10] Người nhấn mạnh: “Cách mạng sở dĩ phát triển mãi, tiến bộ mãi, càng gặp nhiều gian khổ càng mạnh mẽ thêm, là nhờ có phê bình và tự phê bình Cho nên, toàn thể đảng viên và cán bộ cần làm gương mẫu, thật thà phê bình và tự phê bình để tự giáo dục mình và giáo dục nhân dân, để làm tròn sự nghiệp kháng chiến và kiến quốc”[31, 243] Mục đích của tự phê bình và phê bình thì bất cứ nơi nào cũng giống nhau, nhưng tùy vào công việc, tùy vào hoàn cảnh lịch sử cụ thể mà có ưu điểm và khuyết điểm khác nhau, đây chính là căn cứ để xác định phương pháp sửa chữa cho phù hợp Tự phê bình và phê bình là một trong những công việc vô cùng quan trọng đối với mỗi người, mỗi tổ chức, mỗi một đoàn thể… Và công tác này phải thực hiện thường xuyên như việc ăn uống, tắm rửa hàng ngày của mỗi người Nhưng vấn đề phải tiến hành công tác tự phê bình và phê bình làm sao cho đạt hiệu quả thiết thực

Những khái niệm, mục đích rõ ràng khúc chiết của Hồ Chí Minh về tự phê bình và phê bình đã làm cho chúng ta hiểu được bản chất của tự phê bình

và phê bình, đó là giúp nhau tiến bộ, chứ không theo cách thông thường chúng ta nghĩ phê bình là chỉ có phê mà không có khen, chỉ có chỉ trích sai lầm mà không công nhận ưu điểm, phê bình phải thành thật, thẳng thắn với mục đích xây dựng cho bản thân và cho những người khác, không vì mục đích và lợi ích riêng coi phê bình là nơi để trả thù cá nhân, trù dập địch thủ của ta Đây chính là lý luận về phê bình và tự phê bình, không chỉ dừng ở việc đưa ra lý luận về phê bình và tự phê bình, Chủ tịch Hồ Chí Minh còn đưa ra phương pháp tiến hành tự phê bình trong thực tiễn cách mạng Với những nguyên tắc rõ ràng và hiệu quả Hồ Chí Minh đã biến lý luận tự phê bình và

phê bình trên giấy tờ thành hiện thực, thành một hoạt động thường niên không thể thiếu trong Đảng Cộng sản Việt Nam, trong mỗi cán bộ đảng viên góp phần làm tăng sự đoàn kết nhất trí trong Đảng, làm trong sạch tổ chức đảng, ngày càng hoàn thiện đạo đức cách mạng của cán bộ đảng viên, để cho nhân dân thêm tin tưởng vào Đảng

1.2.2 Phương pháp thực hiện tự phê bình và phê bình trong tư tưởng Hồ Chí Minh

Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đưa ra một hệ thống quan điểm, khái niệm về vấn đề tự phê bình và phê bình, cũng như mục đích của công tác này, không dừng lại ở đó, Hồ Chí Minh còn đưa ra cả cách thức để công tác thực hiện tự phê bình và phê bình vào thực tế cuộc sống, để đạt được hiệu quả nhất

Theo Người, để thực hiện công tác tự phê bình và phê bình có kết quả cao thì cần quán triệt về mặt tư tưởng của người thực hiện công tác tự phê bình và phê bình Trước tiên đó là: “Tự phê bình phải thường xuyên, chứ không phải chờ có khai hội mới tự phê bình, không phải khi làm khi không”[31, 211] Có nghĩa là tự phê bình phải xuất phát từ nhu cầu của bản thân, tính tự giác của bản thân, tự phê bình hàng ngày, hàng tháng chứ không đợi đến đợt mới tiến hành công tác tự phê bình và phê bình, nó phải như việc rửa mặt hàng ngày Chứ không phải nếu không có đợt thì không làm, có cuộc phát động bắt tay vào làm, khi hết đợt thì bỏ quên, hoặc xếp nó vào một góc, hay làm cho có phong trào, làm cho nó “bằng chị bằng em”, có cái để kể lể trong đánh giá cuối năm Phải coi tự phê bình là phương thức để ngày càng hoàn thiện bản thân, làm cho mình ngày càng hoàn thiện hơn, nâng cao hơn nữa đạo đức cách mạng, tính tự giác của bản thân

Tinh thần của tự phê bình là phải thật thà, người có câu: “Tự phê bình phải thật thà”[31, 211], nhận ra khuyết điểm rồi khắc phục khuyết điểm đó, để mình tiến bộ hơn, chính vì vậy mà phải thành khẩn, phải triệt để không để sót

khuyết điểm, sai lầm để sửa chữa sớm, có như vậy thì bản thân người tự phê bình mới tiến bộ, mới đạt hiệu quả trong công tác tự phê bình Nếu chỉ tự phê bình cho có, mang tính hình thức thôi thì nó không có tác dụng, lại còn làm tốn thời gian, tiền bạc của nhà nước khi phải phát động các phong trào đó Hoặc phê bình chỉ nói chung chung đại khái, hoặc dấu những sai lầm lớn mang tính chủ quan, chỉ nêu ra những sai lầm nhỏ, mang tính khách quan, thì

tự phê bình đó cũng chẳng có tác dụng gì Tự phê bình là nhìn thẳng vào bản thân, thừa nhận mọi khuyết điểm để mình sửa chữa, khắc phục từ đó mình hoàn thiện mình hơn, nếu giấu diếm khuyết điểm của mình chẳng khác nào giấu bệnh của bản thân, đợi ngày nó bộc phát hủy hoại cơ thể mình Tự phê bình và sửa chữa khuyết điểm có khi dễ, cũng có khi vô cùng khó khăn, đau đớn, bởi những sai lầm, hạn chế đó có nhiều cái nó đã cố hữu trong người chúng ta từ rất lâu, giờ ta tự vạch nó để sửa đổi, chẳng khác gì như vớt bỏ một phần nào đó của cơ thể của mình, điều đó vô cùng đau đớn Đặc biệt đối với người cán bộ đảng viên, thì tự phê bình và phê bình là cuộc đấu tranh khó khăn, bởi họ là tấm gương để quần chúng noi theo, nếu không tự mình khắc phục được khuyết điểm của mình thì làm sao có thể thuyết phục được quần chúng, khiến quần chúng nghe theo và làm theo mình, tin theo Đảng, làm sao chiến thắng được kẻ thù Hồ Chí Minh đã từng nói: “Tự mình không đánh thắng được khuyết điểm của mình, mà muốn đánh thắng kẻ địch, tự mình không cải tạo được mình, mà muốn cải tạo xã hội, thì thật là vô lý Vì vậy người cách mạng phải thật thà phê bình và kiên quyết chữa khuyết điểm”[31, 211] Cán bộ chính là tấm gương để nhân dân soi vào, vì vậy tấm gương ấy phải thường xuyên tự nhận thức những “vết loang” để giữ mình trong sạch Phê bình là phải nhằm vào tư tưởng và công tác, vì vậy mà nguyên tắc phê bình cũng phải nhằm vào tư tưởng và công tác, việc làm Tư tưởng mà không kiên định, đúng đắn thì rất dễ mắc phải sai lầm Làm bất cứ việc gì, vị

trí nào, phải luôn giữ vững lập trường tư tưởng, an tâm công tác, phấn đấu hết mình cho công việc Lý tưởng trong cuộc sống rất quan trọng, lý tưởng cao đẹp, tư tưởng vững vàng sẽ là ngọn đuốc trong đêm tối để con người chúng ta

đi theo tìm đến sự thành công Và người không có lý tưởng hoặc lý tưởng thiếu lành mạnh, tư tưởng luôn bị lung lay, “đứng núi này trông núi nọ” thì họ rất dễ mắc phải những sai trái trong cuộc sống Khi phê bình, chúng ta không được phê bình một cách chung chung, mỗi đối tượng đều như nhau, tùy vào từng đối tượng, từng vị trí công tác sẽ có chức trách nhiệm vụ khác nhau, kéo theo đó là thái độ tư tưởng, tác phong, chuẩn mực hành động và công tác Tùy từng trường hợp, đối tượng phê bình là ai mà mình cần tập trung vào phê bình mặt nào, trọng tâm phê bình gì, từ đó công tác phê bình mới đạt được hiệu quả

Đối với thái độ của người phê bình thì Người cho rằng: “Thái độ của người phê bình phải thành khẩn, nghiêm trang, đúng mực”[31, 242] Phải vạch rõ nguyên nhân vì sao lại có khuyết điểm và hậu quả của khuyết điểm đó đưa lại là như thế nào, từ đó tìm ra phương pháp hiệu quả nhất để khắc phục khuyết điểm ấy Tuyệt đối không vì thù hằn cá nhân, vì lợi ích riêng mà nhân

cơ hội có đợt tự phê bình và phê bình để mỉa mai, châm trọc người khác, bới móc, báo thù Đồng thời, không được đại khái phê bình lấy lệ, nói xấu sau lưng không dám mạnh dạn phê bình thẳng thắn trước mặt để mọi người cùng nhau tiến bộ, cùng nhau phát triển Không khí của buổi tự phê bình và phê bình phải nghiêm trang, mọi người tham gia với thái độ đúng mực trên tinh thần xây dựng giúp đỡ để cùng nhau tiến bộ, không đùa cợt, hay hời hợt khi phê bình đồng chí đồng đội, đặc biệt là tránh tính cả nể, phê bình phải “khéo léo”, “sáng suốt” Người lên án kịch liệt và chỉ trích không thương tiếc thái độ thô bạo, máy móc trong phê bình, đối xử với người có khuyết điểm như “hổ mang, thuồng luồng” Điều này chứng tỏ phương pháp và thái độ trong “tự

phê bình và phê bình” là hết sức quan trọng Phê bình không tách rời những nền tảng tinh thần như “đoàn kết”, “thống nhất”, “tiến bộ”, “thân ái”, “thương yêu đồng chí”, đặc biệt toàn bộ quá trình “tự phê bình và phê bình” phải phải dựa trên cơ sở “vì lợi ích chung”, vì “lợi ích tổ quốc và nhân dân” Phê bình là

vì tập thể, vì sự đoàn kết giúp đỡ lẫn nhau, vì một tập thể thống nhất hùng mạnh, phát triển, đó là những điều cần quán triệt khi thực hiện công tác tự phê bình và phê bình

“Việc phê bình phải từ trên xuống và từ dưới lên Cấp trên phê bình chưa

đủ Đồng chí, đồng sự phê bình, chưa đủ Phải hoan nghênh quần chúng phê bình nữa, thì sự phê bình mới hoàn toàn”[30, 585] Phê bình và tự phê bình phải ở mọi nơi, mọi cấp, không bao che và không trừ bất cứ ai, từ cấp trên đến cấp dưới Hồ Chí Minh cho rằng: “Một đoàn thể hoặc chính quyền mà che giấu khuyết điểm của cán bộ mình, là một đoàn thể hoặc chính quyền yếu ớt, thoái bộ Đoàn thể và chính quyền có can đảm vạch rõ khuyết điểm của cán

bộ mình, có phương pháp sửa chữa cho cán bộ, thì uy tín chẳng những không giảm bớt, mà lại thêm cao”[30, 584] Lắng nghe sự góp ý phê bình của cấp trên, cấp dưới, các đồng chí và ngay cả quần chúng nhân dân, để ta có thể nhận thấy được khuyết điểm của bản thân Bản thân chúng ta nhìn vào chúng

ta rất khó phát hiện những sai lầm yếu kém, nhưng người khác nhìn vào ta thì

sẽ nhận thấy dễ dàng hơn, khách quan hơn Một người phê bình làm mình tốt hơn, tập thể phê bình làm tập thể tốt hơn, vững mạnh hơn “Cấp trên cũng nên thỉnh thoảng trưng cầu ý kiến phê bình của cấp dưới Có như thế thì cũng khác nào như một người có vết nhọ trên mặt, được người ta đem gương cho soi, mình tự lấy vết nhọ Lúc đó không cần ai khuyên bảo cũng tự vội vàng đi rửa mặt”[30, 244] Không được bao che lẫn nhau chỉ vì người đó nằm trong ê kíp làm việc với mình hay vì tình cảm riêng tư cá nhân, hoặc vì sợ uy quyền

mà không dám thẳng thắn phê bình cấp trên của mình, như vậy chẳng khác

nào bệnh nhẹ không báo cho họ để họ chữa trị, thì nó rất rễ phát triển thành bệnh nguy hiểm, nguy hại đến tính mạng Phê bình phải từ trên xuống dưới, người trên phải làm gương cho người dưới, cấp trên phải làm gương cho cấp dưới Là một người lãnh đạo, luôn vận động mọi người phải tự kiểm điểm, phê bình, trong khi đó bản thân lại không thực hiện hay thực hiện cho có, nếu

ai phê bình mình thẳng thắn thì sẽ trù dập, trả thù thì làm sao mà làm gương cho người khác để người khác noi theo, học theo Cán bộ mà thực hiện như vậy thì làm sao quần chúng dám đóng góp ý kiến phê bình để góp phần xây dựng tổ chức Đảng vững manh được

Quán triệt cho mọi người hiểu rằng tự phê bình và phê bình là quyền lợi

và nhiệm vụ của mỗi người, là thực hành dân chủ Không phê bình tức là bỏ

đi quyền dân chủ của mình Mọi người ai cũng có quyền phê bình và tự phê bình, có nghĩa vụ thực hiện phê bình Cấp dưới có quyền phê bình cấp trên, nhân dân có quyền phê bình cán bộ, chính quyền các tổ chức đoàn thể Phê bình công khai không thật thà thậm thụt, viết thư nạp danh Cán bộ chính quyền phải tiếp nhận, hoan nghênh và khuyến khích nhân dân phê bình, mọi biểu hiện phớt lờ và coi thường ý kiến phê bình của nhân dân đó chính là làm trái lại với dân chủ Phê bình chính là cách thể hiện quyền làm chủ của nhân dân, để thực sự nhà nước ta là nhà nước của dân, do dân và vì dân Và người dân thực hiện việc phê bình đó chính là thực hiện quyền làm chủ đất nước của mình, thông qua công tác giám sát kiểm tra, phê bình đối với cán bộ trong bộ máy nhà nước, hay với chính cán bộ đảng viên, tổ chức đảng, cơ quan quyền lực nhà nước Phê bình và tự phê bình là để giúp đất nước ta tiến lên, vững mạnh hơn, và đó cũng chính là thể hiện lòng yêu nước của mỗi người dân Việt Nam

Hồ Chí Minh đưa ra 4 điều cần chú ý trong công tác tự phê bình và phê bình như sau:

Mục đích của tự phê bình và phê bình đó chính là đoàn kết nội bộ từ trên xuống dưới, làm cho công việc tiến hơn; thắt chặt mối quan hệ giữa Đảng, chính quyền và quần chúng nhân dân, đồng thời để tiến hành sửa chữa những căn bệnh như bệnh quan liêu, xa rời quần chúng…

Phương hướng: Mục đích của tự phê bình và phê bình là giúp đỡ nhau cùng nhau tiến bộ, tuy nhiên không phải ở đâu cũng có cách thức tiến hành giống nhau, ta phải căn cứ vào điều kiện cụ thể, mỗi nơi sẽ có những ưu điểm

và khuyết điểm khác nhau, vi vậy, mà ta sẽ có cách thức tiến hành kiểm thảo khác nhau hay cách thức kiểm tra khảo sát khác nhau

Trọng tâm: Trong mỗi thời kỳ sẽ có những nhiệm vụ trọng tâm, nhiệm

vụ chính, ta sẽ căn cứ vào nhiệm vụ trọng tâm ấy để kiểm tra và khảo sát, đánh giá

Cách làm: Chia làm mấy bước; Bước 1, phải đả thông tư tưởng, tức là làm cho mọi người hiểu rõ mục đích và lợi ích của công tác tự phê bình và phê bình, để họ có tinh thần tích cực và hăng hái tham gia; Bước 2, cho học tập nghiên cứu tài liệu về tự phê bình và phê bình, các tài liệu về chính sách của đảng và chính phủ để lấy đó làm căn cứ để tiến hành công tác kiểm tra giám sát thực hiện phê bình và tự phê bình; Bước 3, tiến hành công tác tự phê bình và phê bình thật thà, không vội vàng, phóng đại Tự phê bình và phê bình từ cấp trên xuống cấp dưới, lấy cấp trên làm gương cho cấp dưới noi theo, thực hiện dân chủ rộng rãi Từ đó, nhận thấy ưu điểm và khuyết điểm, khuyến khích ưu điểm để mọi người noi theo, đối với khuyết điểm phải xử lý tùy vào mức độ nặng nhẹ của chúng Trong quá trình tiến hành tự phê bình và phê bình phải tạo cho mọi người tâm lý vui vẻ, thật tình đóng góp cùng nhau tiến bộ, đồng thời, đề ra cách thức để hoàn thành nhiệm vụ mình chưa đạt được

Để đạt kết quả thiết thực nhất cho công tác tự phê bình và phê bình, trước tiên Người đòi hỏi trong tổ chức đảng phải tổ chức các lớp học tập, huấn luyện về tự phê bình và phê bình, bởi có hiểu được thì mới làm tốt được,

và Người đã đưa ra các tổ chức lớp học về tự phê bình và phê bình như sau:

“A- TỔ CHỨC: Mỗi cơ quan, bộ đội, đoàn thể phải tổ chức một ủy ban học tập, do cán bộ cao cấp lãnh đạo, do các cấp cử đại biểu tham gia Số ủy viên nhiều hay ít tùy hoàn cảnh mà định

Ủy ban này đề ra kế hoạch; nghiên cứu, thảo luận, kiểm tra và thực hành B- THỜI GIAN HỌC TẬP: Từ 2 đến 3 tháng Mỗi nơi tùy hoàn cảnh mà định giờ, dù sao phải có ngày giờ nhất định

C- TÀI LIỆU HỌC TẬP: Tư tưởng Hồ Chí Minh và những tài liệu Trung ương đã gửi thêm

D- CÁCH THỨC HỌC TẬP:

1 Nghiên cứu – Mỗi người phải đọc kỹ càng các tài liệu, rồi tự kiểm

điểm và kiểm điểm đồng chí mình, có khuyết điểm gì và ưu điểm gì

2 Thảo luận – Khai hội thảo luận và phê bình Trong lúc thảo luận mọi

người được hoàn toàn tự do phát biểu ý kiến, dù đúng hoặc không đúng cũng vậy Song không được nói gàn, nói vòng quanh Những kết luận trong cuộc

thảo luận phải có cấp trên duyệt ý mới là chính thức

Đ – CÁCH PHÊ BÌNH: Mục đích phê bình cốt để giúp nhau sửa chữa, giúp nhau tiến bộ Cốt để sửa đổi cách làm việc cho tốt hơn, đúng hơn Cốt đoàn kết và thống nhất nội bộ

Vì vậy, phê bình mình cũng như phê bình người phải ráo riết, triệt để, thật thà không nể nang, không thêm bớt Phải vạch rõ cả ưu điểm và khuyết điểm Đồng thời, chớ dùng những lời lẻ mỉa mai, chua cay, đâm thọc Phê bình việc làm, chứ không phải phê bình người