Thế giới sáng tạo trong truyện hans christian andersen

của Bo Gronbech, nêu ra 9 lí do: Cuộc đời nhà văn, Tâm lý kỳ lạ, Thơ ca, Sáng tạo cổ tích, Nghệ thuật cảm thụ, Ý niệm tôn giáo và triết lý nhân sinh trong truyện cổ, Việc biên tập, Ảnh

ĐẠI HỌC QUỐC GIA TP HỒ CHÍ MINH TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

-

HỒ LÊ THANH HÀ

THẾ GIỚI SÁNG TẠO TRONG TRUYỆN

HANS CHRISTIAN ANDERSEN

Chuyên ngành: Văn học nước ngoài

Mã số: 60 22 30

LUẬN VĂN THẠC SĨ VĂN HỌC

Thành phố Hồ Chí Minh – 2013

ĐẠI HỌC QUỐC GIA TP HỒ CHÍ MINH TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

-

HỒ LÊ THANH HÀ

THẾ GIỚI SÁNG TẠO TRONG TRUYỆN

HANS CHRISTIAN ANDERSEN

Chuyên ngành: Văn học nước ngoài

Mã số: 60 22 30

LUẬN VĂN THẠC SĨ VĂN HỌC

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC

TS TRẦN THỊ THUẬN

Thành phố Hồ Chí Minh – 2013

LỜI TRI ÂN

Chúng tôi xin gửi lời tri ân sâu sắc đến quý Thầy Cô của Khoa Văn học – Ngôn ngữ Trường Đại học Khoa học xã hội và nhân văn Tp.HCM đã tận tình dạy dỗ, truyền đạt những kiến thức quý báu cho chúng tôi trong suốt khóa học 2008 – 2011

Chúng tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành đến TS Trần Thị Thuận Cô

đã giúp tôi hoàn tất luận văn và học hỏi thêm nhiều điều bổ ích trong việc giảng dạy, học tập và nghiên cứu

Trong phạm vi luận văn, dưới sự hướng dẫn tận tâm của TS Trần Thị Thuận, chúng tôi có dịp tìm hiểu, nghiên cứu và rút ra những vấn đề tâm đắc

về “Thế giới sáng tạo trong truyện H.C.Andersen” Tuy nhiên, do sự hiểu

biết hữu hạn, chúng tôi chưa có cái nhìn bao quát về tất cả các phương diện trong sáng tác của H.C.Andersen Chắc chắn, luận văn sẽ còn nhiều thiếu sót nên chúng tôi xin cảm ơn tất cả ý kiến đóng góp của quý Giáo sư để sửa đổi và hoàn thiện cách nhìn nhận đánh giá vấn đề

Xin chúc quý Giáo sư và Thầy Cô luôn dồi dào sức khỏe và thành công trong cuộc sống

Tp.HCM, ngày 07 tháng 07 năm 2013

MỤC LỤC

DẪN NHẬP 1

CHƯƠNG 1: Những tiền đề sáng tạo và sự nghiệp văn học của nhà văn H.C.Andersen 15

1.1 Đất nước – thời đại 15

1.1.1 Thiên nhiên - đất nước – con người 15

1.1.2 Bối cảnh lịch sử – văn hóa – xã hội 17

1.1.3 Bức tranh văn học 19

1.2 H.C.Andersen 20

1.2.1 Cuộc sống cá nhân 20

1.2.2 Sự nghiệp sáng tác và truyện kể H.C.Andersen 25

1.2.3 Quan niệm nghệ thuật 31

1.2.4 Quan niệm nhân sinh 34

CHƯƠNG 2: Hiện thực thế giới trong truyện kể H.C.Andersen 38

2.1 Thế giới muôn loài 38

2.1.1 Thế giới của lực lượng siêu nhiên 38

2.1.2 Thế giới của loài người 42

2.1.3 Thế giới của loài vật và đồ vật 46

2.2 Bức tranh cuộc sống muôn màu 49

2.2.1 Thế giới đan xen giữa cái tốt và cái xấu 49

2.2.2 Thế giới của đức tin 57

2.2.3 Thế giới của ước mơ và khát vọng 61

CHƯƠNG 3: Nghệ thuật phản ánh thế giới trong truyện kể H.C.Andersen 65

3.1 Phương thức sáng tạo cổ tích 65

3.2 Phương thức sáng tạo phối hợp cổ tích – hiện đại 76

3.3 Một số phương diện sáng tạo nghệ thuật khác 101

KẾT LUẬN 109

THƯ MỤC THAM KHẢO 112

PHỤ LỤC 118

1 Bảng thống kê truyện kể H.C.Andersen 118

2 Một số truyện H.C.Andersen (Hồ Lê Thanh Hà dịch) 123

DẪN NHẬP

1 LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI:

Hans Christian Andersen (1805 - 1875) là nhà văn nổi tiếng không chỉ ở Đan Mạch mà khắp toàn cầu Andersen là một hiện tượng văn học hiếm có Tác phẩm của ông được dịch ra hơn 100 ngôn ngữ, các tuyển tập tác phẩm liên tục được tái bản

H.C.Andersen sáng tác thơ, kịch, viết tiểu thuyết, nhưng đặc sắc nhất là truyện ngắn Vào năm 1835 tập “Truyện kể cho trẻ em” xuất hiện bắt đầu cho chặng đường viết truyện ngắn theo kiểu giả cổ tích của Andersen Từ đó trở đi, nhiều truyện kể cho trẻ em nổi tiếng đã ra đời

Những câu chuyện kể của Andersen có một sức thu hút đặc biệt Trong đó chứa đựng một thế giới diệu kì với rất nhiều yếu tố lí thú, lẫn những bài học sâu sắc Tất nhiên trẻ nhỏ không phải lúc nào cũng hiểu hết ý nghĩa của tác phẩm, nhưng đó không phải là vấn đề lớn Andersen đã nhấn mạnh trong lời tựa tập

“Truyện kể mới” (1843) rằng truyện của ông không chỉ dành cho trẻ em mà cả người lớn cũng đọc được, thậm chí phải là người lớn mới thật sự hiểu hết được

nó Tác phẩm của Andersen đã khơi nguồn cảm hứng vô tận của nhiều thế hệ độc giả, từ trẻ em đến nhà nghiên cứu … Nhiều tác phẩm nghệ thuật như phim ảnh, truyện, thơ… đã ra đời dựa trên những câu chuyện kể ấy Với tầm vóc đó, Andersen đã vượt khỏi đất nước Đan Mạch trở thành “công dân thế giới”

Đề tài “Thế giới sáng tạo trong truyện Hans Christian Andersen” nhằm

tìm hiểu đặc trưng thế giới nghệ thuật được phản ánh trong những truyện ngắn của Andersen Đó là một thế giới mộng ảo, huyền diệu nhưng cũng rất hiện thực, đôi khi phũ phàng, đau đớn Truyện kể của Anersen đã đem lại những cảm xúc thẩm

mỹ phong phú, khơi gợi trí tưởng tượng, khát vọng và nuôi dưỡng tâm hồn nhân loại Nhiều thế hệ độc giả Việt Nam đã lớn lên cùng những câu chuyện li kì hấp dẫn của Andersen

Chọn đề tài về H.C.Andersen, chúng tôi muốn tìm hiểu nghệ thuật sáng tạo thế giới trong truyện kể của Andersen, từ đó góp phần giải mã sức hấp dẫn lôi cuốn của ông Qua đề tài này, chúng tôi cũng mong đem lại một ít kiến thức về văn học, con người, đất nước Đan Mạch

2 LỊCH SỬ NGHIÊN CỨU VẤN ĐỀ:

2.1 Tình hình nghiên cứu H.C.Andersen ở nước ngoài:

H.C Andersen là một hiện tượng văn học đặc biệt thu hút sự chú ý của giới nghiên cứu không chỉ ở Đan Mạch mà trên nhiều quốc gia khác Một trung tâm chuyên nghiên cứu về H.C.Andersen được thành lập ở Đại học Odense năm 1988 Nhiều hội thảo về H.C.Andersen đã được tổ chức qui mô như hội thảo quốc tế đầu tiên về Andersen diễn ra tại đất nước của ông vào năm 1991 và được tổ chức định

kì vào các năm 1995, 2000, 2005, 2010 tại các quốc gia Úc, Mỹ và Đan Mạch Từ

đó các học giả tìm hiểu sâu sắc về cuộc đời, con người, sự nghiệp sáng tác cũng như sự đóng góp của Andersen với nền văn học Đan Mạch nói riêng và thế giới nói chung

* Cái nhìn tổng quan về cuộc đời và sự nghiệp của Andersen

“Tại sao chúng ta nghiên cứu Andersen?” (Why Study Hans Christian

Andersen?) của Bo Gronbech, nêu ra 9 lí do: Cuộc đời nhà văn, Tâm lý kỳ lạ, Thơ

ca, Sáng tạo cổ tích, Nghệ thuật cảm thụ, Ý niệm tôn giáo và triết lý nhân sinh trong truyện cổ, Việc biên tập, Ảnh hưởng của Andersen đến văn hóa Đan Mạch, Dịch thuật truyện cổ Andersen và phê bình tác phẩm Andersen ở nước ngoài.[67]

Hay bài tham luận “Trong nguồn cội gia đình” (I familiens skød) của

Finn Hauberg Mortensen phân tích tác phẩm và con người Andersen dựa trên nguồn gốc xuất thân và vị trí xã hội Tác giả bài viết cũng chỉ rõ tầm quan trọng của gia đình trong việc hình thành nhân cách và tài năng của Andersen Đời sống

xã hội và văn học Đan Mạch thế kỉ XIX đã góp phần định hướng phương pháp sáng tác và phong cách nghệ thuật của Andersen [78]

Trong bài viết “Nền tảng học tập của H.C.Andersen qua đôi mắt của

ông”( H.C.Andersen's Educational Roots Through His Own Eyes), Kristi Planck

Johnson đã lí giải một trong những yếu tố tạo nên thiên tài của Andersen Môi trường học tập không theo truyền thống từ nhiều nguồn khác nhau đã tạo nên sự

đa dạng trong nhận thức của Andersen Tác giả khảo sát quá trình giáo dục chủ yếu ở 24 năm đầu trong cuộc đời Andersen thông qua những tự truyện, thư từ và nhật kí của chính ông Andersen đã mô tả khá chi tiết những việc xảy ra và suy nghĩ của bản thân ông qua các tư liệu này Gia đình, nhà trường và cuộc đời đã

đem lại kiến thức phong phú cho ông Vốn tri thức cùng trí tưởng tượng và những suy nghĩ mới mẻ đã tạo cơ sở cho cuộc sống năng động và sáng tạo của Andersen

.[73]

Trong bài tham luận với tiêu đề “Tôi không hiểu bất cứ điều gì" (I Do Not

Understand Anything) Niels Ingwersen đã cung cấp nhiều ví dụ về sự tương phản

trong các câu chuyện và đi đến kết luận là gần như không thể xây dựng một thế giới quan Andersen Thế giới truyện với những suy nghĩ, quan điểm khá trái ngược buộc người đọc bắt đầu khám phá và giải mã lại với mỗi văn bản Andersen không bao giờ nhận mình là nhà triết học trong việc tìm kiếm một hệ thống triết luận, xây dựng một cái nhìn thế giới, nhưng qua mỗi câu chuyện ông vẫn tìm kiếm bản chất tồn tại của các vấn đề, hiện tượng Andersen không sử dụng những thuật ngữ như nhận thức luận hay bản thể luận, nhưng các nhân vật

dù là loài côn trùng, các vật vô tri vô giác và cả con người hành động, tham gia vào một cuộc đấu tranh để tìm kiếm hoặc thiết lập ý nghĩa cuộc sống Sự kết hợp các yếu tố dân gian và trí tưởng tượng đã tạo nên một thế giới nghệ thuật đa dạng phức tạp Tác giả bài viết khẳng định mình không hiểu rõ Andersen nhưng những

ý kiến đưa ra đã góp phần giải mã thế giới nghệ thuật Andersen.[70]

“Người kể chuyện cổ tích” của K Pauxtopxki là một bài viết độc đáo, kết

hợp giữa hư cấu và phê bình về con người, cuộc đời, sự nghiệp của Andersen Andersen đã hiện ra thật sống động qua trí tưởng tượng diệu kì của Pauxtopxki, từ dáng vẻ, suy nghĩ đến hành động Đó là một con người có cuộc đời bất hạnh nhưng không ngừng vươn lên khẳng định mình Với tâm hồn lạc quan, đôi mắt trẻ thơ, tài ứng tác, ông vinh dự trở thành người ca sĩ của nhân dân [27]

* Về nội dung, nghệ thuật, tư tưởng trong tác phẩm của Andersen :

Trong “Hans Christian Andersen với cái nhìn tối tăm từ “Hành trình

bằng chân tưởng tượng” tới "Bà cô nhức răng"” (Camera Obscura Hans

Christian Andersen and the Fantastic - from Journey on Foot to "Auntie Toothache"), Ib Johansen đã lí giải tác phẩm của Andersen trong mối liên kết với

các tác giả đương đại (thế kỉ XIX) Tác phẩm Andersen là sự phản chiếu thế giới

kì lạ không theo trật tự đạo đức – chính trị thông thường Đó là trò chơi biến hóa

giữa ánh sáng và bóng tối, hi vọng và thất vọng, thiên thần và ác quỉ [71]

Jens Aage đã dựa trên khái niệm của Mikhail Bakhtin để giải thích các câu

chuyện cổ tích của Andersen qua bài viết “Khái niệm lễ hội - một cách giải

thích” (The Concept of Carnival as an Angle of Interpretation) Ông chỉ rõ các

yếu tố lễ hội giả trang qua các chi tiết, quan niệm nghệ thuật của một số truyện

“Chàng Simon ngố, Hoàng tử chăn lừa, Những bông hoa của bé Ida”…[58]

Erik M Christensen đã đưa ra một cách tiếp nhận tác phẩm củaAndersen

khá lí thú qua bài tham luận “Hans Christian Andersen và thuyết nhị nguyên lạc

quan” (Hans Christian Andersen and Optimistic Dualism) Tác giả đã sáng tạo

thuật ngữ “Lạc quan nhị nguyên” (Optimistic Dualism) để chỉ giai đoạn lịch sử

văn học Đan Mạch từ 1800 đến 1870 Và Andersen sáng tạo những câu chuyện cổ tích trong sự chi phối của tư tưởng này [62]

Một bài viết khác có cách lí giải thế giới nghệ thuật của Andersen độc đáo:

“Thế giới bị phân rẽ - Một kỹ thuật kết cấu trong truyện kể của Andersen”(A

Divided World: A Structural Technique in Andersen's Original Tales) của James

Massengale Andersen không đơn thuần kể lại các câu chuyện dân gian, mà ông là người sáng tạo những câu chuyện với cấu trúc mới, nội dung mới Andersen đã dựng nên một thế giới bị phân chia thành nhiều mảnh ghép “Thế giới phân rẽ” là một yếu tố vừa có ý nghĩa phản ánh nội dung vừa có tác dụng nghệ thuật đặc biệt

Thế giới đó có thể là thế giới thực và thế giới của giấc mơ trong “Những bông hoa

của bé Ida”, hay thế giới trẻ con và thế giới người lớn trong “Ngôi nhà cổ”, thế

giới biển – thế giới đất liền và thế giới không trung trong “Nàng tiên cá”… Nhìn

chung có thể gom vào hai thế giới lớn là thế giới con người và những thế giới khác Các thế giới ấy có thể giao tiếp qua lại, cũng có thể tách biệt tồn tại, ít trao đổi thông tin Sự phân chia thế giới phản ánh sinh động sự phân hóa trong xã hội

Đan Mạch thế kỉ XIX [77]

Cùng đề tài này còn có bài viết “Trục cặp đôi trong truyện kể của

Andersen” (The Double Articulation in Andersen's Fairy Tales) Søren Baggesen

đã nêu rõ hai đặc điểm cơ bản của truyện Andersen: vừa đề cập đến những vấn đề của người lớn như tình yêu, phân chia giai cấp và xung đột xã hội…vừa là những truyện dành riêng cho trẻ em với phong cách đặc trưng và cách kể chuyện lôi cuốn, thành thật, hài hước và chăm sóc yêu thương…Andersen thường kể một câu chuyện có nội dung phù hợp với ý thích của trẻ nhỏ, đồng thời sử dụng nó như

một vỏ bọc cho một tầng nghĩa khác sâu sắc hơn (thường mỉa mai, cay đắng) mà chỉ người lớn mới hiểu [60]

Trong tham luận “Phân tích tâm lý trong tác phẩm Hans Christian

Andersen” (Psychoanalytic Interpretations in Hans Christian Andersen's Texts)

Annelies Van Hees đã giải thích chủ đề những giấc mơ trong truyện Andersen Những giấc mơ không chỉ phản ánh tâm lí, quan niệm nghệ thuật của Andersen

mà đó còn là một kĩ thuật viết truyện của ông [68]

“Yếu tố nữ và một ít yếu tố nam trong truyện kể H.C.Andersen” (The

Feminine Element - And a Little About the Masculine Element in H C Andersen's Fairy Tales) Lise Praestaard Andersen đã viết một bài khá ấn tượng về những

nhân vật nữ kì lạ trong truyện của Andersen Đó là các nàng tiên cá, nữ thần băng giá, hay công chúa… quyến rũ có thể gây nguy hiểm chết người – một kiểu nhân vật mang tính truyền thống của văn học châu Âu – được Andersen hồi sinh dưới góc nhìn mới trong các câu chuyện Các nhân vật (bao gồm cả thần linh, người và

đồ vật) không mang trong mình những thái cực đối lập như truyền thống mà được tác giả tô đậm một đặc điểm trong tính cách Đó có thể là sự lạnh lùng, kiêu ngạo,

tự phụ nhưng rỗng tuếch, hời hợt hay độc ác, nham hiểm, …Các nhân vật không chỉ làm hại người khác mà còn tự hại cả bản thân mình Lise cũng đưa ra bảng thống kê những biến dạng của kiểu nhân vật này trong truyện của Andersen [59]

Elias Bredsdorff trong“Tính thời sự có chủ ý và không chủ ý trong

truyện kể của Andersen”(Intentional and Non-Intentional Topicalities in

Andersen's Tales) chỉ rõ nhiều tác phẩm của Andersen có ý nghĩa thời sự cao Tuy

nhiên, không phải lúc nào tác giả cũng có chủ ý này Nhưng người đọc và những nhà nghiên cứu đã tìm ra nhiều tầng lớp ý nghĩa thời sự, chính trị, giai cấp trong truyện của ông Tác giả bài viết gọi đây là tính thời sự không có chủ ý, bên cạnh những tác phẩm thể hiện rõ chủ ý phản ánh thời sự của Andersen Tính chất này bắt nguồn từ trong bản thể của truyện Những câu chuyện của Andersen viết cho trẻ em nên ý nghĩa chính trị, xã hội, thời cuộc được ẩn giấu khá sâu Không phải lúc nào tác giả cũng mạnh mẽ tuyên bố ý nghĩ của mình Tác giả gọi Andersen là

“Kẻ nổi loạn cẩn trọng”.[61]

Erik Dal đã tìm thấy sự hiện hữu và mối quan tâm củaAndersen với các

vấn đề Do Thái qua bài viết “Yếu tố Do Thái trong sáng tác của Andersen”

(Jewish Elements in Hans Christian Andersen's Writings) Ông tôn trọng tự do tín

ngưỡng của mọi người, dù là người Cơ Đốc hay người Do Thái cũng đều khao khát sống tốt, sống đẹp cả [64]

Nhiều nhà nghiên cứu lại chú ý đến các vấn đề ở cấp độ nhỏ nhưng chuyên

sâu trong việc tìm hiểu một số tác phẩm cụ thể “Truyện “Cái bóng” – sự phân

tích mối quan hệ giữa thiện và ác”("The Shadow" - An Analysis of the Relations

between Good and Evil) của Inge Lise Jensen phát hiện câu chuyện đề cập hai

khía cạnh trong tâm trí con người và cũng là sự hiểu biết về hai dạng thức trong đời sống của con người, tinh thần và vật chất Có mối quan hệ giữa điều kiện xã hội và tinh thần con người Tốt và xấu vừa là đặc điểm riêng của nhân vật, vừa là

tính cách phổ biến chung trong mối quan hệ đời sống xã hội.[72]

““Lukke Peer” của Andersen – Cái chết mỉa mai không thể tránh khỏi”

(The Ironic Inevitability of Death - Hans Christian Andersen's “Lukke Peer”)

(Frank Hugus) “Lukke Peer” - cuốn tiểu thuyết cuối cùng đã kết tinh sức sáng tạo

và sự trẻ trung, nhanh nhẹn của Andersen Tác phẩm có sự kết hợp cả hai yếu tố của chủ nghĩa hiện thực và lãng mạn, thấm nhuần chất trữ tình, thể hiện sự nhạy cảm văn học và khả năng phân tích tâm lý của Andersen Nhân vật Peer mang nhiều yếu tố tự truyện của chính tác giả: cuộc đời gặp không ít may mắn, con đường nghệ thuật lắm thăng trầm, tình yêu vô vọng, cái chết tức tưởi.[69]

* Về vấn đề tiếp nhận và dịch thuật tác phẩm của Andersen :

Các học giả đã nghiên cứu khá bao quát việc tiếp nhận Andersen ở Anh, Trung Quốc, Ý, Nhật,… Tác phẩm của Andersen khi tiếp xúc một số nền văn hóa

đã có sự chuyển biến thích nghi với hoàn cảnh Những bản dịch đã hòa vào truyền

thống văn học của nước bản xứ Merete Kjøller trong bài nghiên cứu “Hans

Christian Andersen và Ý” (Hans Christian Andersen and Italy) [74], Inge

Kleivan với “Hans Christian Andersen tại Greenland” (Hans Christian

Andersen in Greenland) [75], “Hans Christian Andersen đột phá tại Đức” (Hans

Christian Andersen's Breakthrough in Germany) của Ivy York

Möller-Christensen [63], “Các tư tưởng và lý tưởng của H.C.Andersen trong văn học

Baltic” (The Ideas and Ideals of H C Andersen in the Baltic Literatures) của

Silvestras Gai·iūnas [66] …đã điểm lại quá trình dịch thuật và sức sống của các tác phẩm Andersen trong môi trường văn học nghệ thuật của một số nước Vượt

qua những trở ngại ngôn ngữ, khác biệt về văn hóa, các tác phẩm của Andersen vẫn được bạn đọc thế giới đón nhận nồng nhiệt Chẳng những vậy, các tác phẩm của ông đã khơi nguồn cảm hứng sáng tạo cho nhiều nghệ sĩ khác trên nhiều lĩnh

vực như kịch nghệ, phim ảnh…

Ý nghĩa, giá trị tác phẩm của Andersen cũng được các học giả khẳng định

thông qua hàng loạt bài viết Elena Roussinova qua bài viết “Andersen trong

chiến lược giáo dục mầm non ở Bungari”(Andersen in Bulgarian Pre-School

Education Strategies) chỉ rõ những ảnh hưởng tích cực của truyện Andersen trong

việc phát triển nhân cách trẻ thơ.[79]

“Truyện kể của Andersen ở Hà Lan – Văn học của người lớn hay văn

học của trẻ em?” (Hans Christian Andersen's Fairy Tales in Dutch - Children's

and/or Adults' Literature?) Edith Koenders đã nêu sự khác biệt giữa văn học trẻ

em và văn học người lớn: văn học của trẻ em có xu hướng đơn giản hơn về ngôn ngữ, hành động và cấu trúc so với văn học của người lớn Điều này bắt nguồn từ

sở thích, khả năng nhận thức và kinh nghiệm sống của hai đối tượng không giống nhau[76]

Có tác giả lại tìm hiểu Andersen trong sự so sánh với các nhà văn nổi

tiếng nơi đất nước họ như bài viết “H C Andersen và Ion Creangă – Hai người

kể chuyện của dân tộc” (H C Andersen and Ion Creangă - Two National

StoryTellers của Anca Dumitrescu) lại phát hiện ra sự tương đồng của hai nhà văn

lớn của hai dân tộc Đan Mạch và Rumani Ion Creangă (1837 – 1889) và Andersen có sự kết tinh vốn văn hóa dân gian và truyền thống văn học của thời đại, sự thăng hoa của trí tưởng tượng và tài năng tuyệt vời Cả hai nhà văn xuất thân trong gia đình bình dân, yêu cảnh sắc thiên nhiên tươi đẹp, làm đầy những kỷ niệm thời niên thiếu với những bài hát lâu đời, những câu chuyện cổ tích truyền miệng từ thế hệ này sang thế hệ khác.[65]

2.2.Tình hình nghiên cứu H.C.Andersen ở Việt Nam:

Tên tuổi và tài năng của H.C.Andersen đã được khẳng định trên toàn thế giới Ở Việt Nam cũng có không ít những bài nghiên cứu về các phương diện đặc sắc của sự nghiệp sáng tác H.C.Andersen và cuộc đời cũng như thế giới quan, nhân sinh quan,… của ông

Nhà nghiên cứu Hà Minh Đức trong bài viết “Truyện cổ của

H.C.Andersen” (tạp chí Văn học, số 12, 1997) đã khái quát những đặc điểm của

truyện thần tiên Andersen: kết cấu truyện, thời gian, các tầng ý nghĩa, nội dung phản ánh, người kể chuyện,… Tác giả đã lí giải hướng sáng tạo riêng của những

câu chuyện cổ không dễ lặp lại của Andersen “Bằng hình thức trở về quá khứ,

Andersen đã ý thức sâu sắc về tính thời gian, xáo trộn cái hợp lí và phi lí, cái hữu hạn và vô hạn Quá khứ của Andersen có khả năng phục sinh trở về cuộc sống thực tại” Andersen đã xử lí linh hoạt mối quan hệ giữa con người và thần linh,

con người và loài vật, cỏ cây, … từ đó tạo nên thế giới nhân vật phong phú và mang tính phổ quát Trong truyện Andersen, vấn đề thiện – ác là tiêu chí đạo đức lớn, ông xem đó là hai mặt sáng – tối của lương tâm con người Hà Minh Đức cũng nhận ra bản sắc dân tộc, chất dân gian truyền thống Đan Mạch và Bắc Âu trong sáng tác của Andersen [14]

“Kỉ niệm 195 năm ngày sinh của H.C.Andersen”, Hải Bình viết bài đăng

trên tạp chí Thông tin khoa học xã hội, số 208, năm 2000 Bài viết tóm tắt sơ lược

về cuộc đời, sự nghiệp sáng tác và giải mã sự lôi cuốn trong tác phẩm của Andersen Nhà văn viết truyện cổ tích nhưng mọi sáng tác đều bắt nguồn từ đời

sống hiện thực “Chất hư ảo và lãng mạn trong các tác phẩm vẫn mang đậm màu

sắc hiện thực… Với bút pháp trào lộng, trữ tình và những khám phá bất ngờ thần

kì Andersen đã đưa người đọc, sự việc, đồ vật tưởng như bình thường nhất vào thế giới thần kì đầy màu sắc và chất thơ” Những tác phẩm dù mang đậm chất cổ

tích vẫn được giải quyết phù hợp với những quan niệm nhân sinh và xã hội tiến bộ của nhà văn [6]

Hữu Ngọc trong “Khám phá lại Andersen” (Lời nói đầu “Tuyển tập

truyện cổ”, Nxb Hội Nhà Văn) đã khẳng định truyện của Andersen không bao giờ

cũ và nhàm chán bởi “văn phong vừa giản dị vừa sâu sắc, vừa mơ mộng lãng mạn

vừa hiện thực, vừa bi vừa hài, toát lên tình người, lạc quan và sự khoan dung độ lượng” Ông không chỉ viết cho trẻ con mà còn dành cho người lớn Quan niệm

truyện Andersen chỉ dành cho trẻ con đã khiến một số độc giả chưa khám phá hết giá trị của Andersen [26]

Tác giả Lê Huy Bắc lại hứng thú khám phá truyện “Cổ tích hiện đại: Cô

bé bán diêm” (tạp chí văn học, số 7, 2007) trên phương diện nghệ thuật, nội dung,

ý nghĩa nhân văn sâu sắc Từ đó tác giả đưa ra những nhận xét về đặc sắc nghệ thuật và giá trị tư tưởng, nội dung của truyện Andersen Dấu ấn hiện đại được đan cài trong tình huống có vẻ như cổ tích, lời kể nương theo dòng tâm trạng, sự đối

lập giữa thực tế và mộng tưởng Câu chuyện mang ý nghĩa sâu sắc: Điểm dừng

của niềm cảm thông, tin tưởng vào hạnh phúc ở thế giới bên kia của câu chuyện cũng chính là điểm mở ra những vấn đề chua chát, thẳm sâu trong cõi nhân sinh

[5]

Với bài viết “Thiên nhiên trong truyện kể Andersen” Hà Đan đã so sánh

hình tượng thiên nhiên trong truyện kể của Andersen với truyện cổ tích nói chung

và truyện kể của anh em nhà Grim nói riêng “thiên nhiên thực sự có vai trò khá

quan trọng trong thế giới nghệ thuật Andersen …mở đầu mỗi câu chuyện bằng việc miêu tả thiên nhiên, trước hết làm cho các trang văn Andersen thơ hơn, mộng hơn, đẹp hơn, hấp dẫn và lôi cuốn bạn đọc hơn” Thiên nhiên có vai trò như một

người mẹ tinh thần nuôi dưỡng tâm hồn tươi trẻ của con người; tạo nền cho nhân

vật xuất hiện với những thăng trầm, dự báo về số phận tương lai; gắn với diễn

biến tâm trạng của con người “Giữa thiên nhiên và con người trong truyện

Andersen có mối quan hệ chặt chẽ với nhau và đều liên quan đến những vấn đề của đời sống”, chứ không đơn thuần chỉ là được kể hoặc tả lại [11]

Nguyễn Trường Lịch trong “Andersen và nguồn văn hóa dân gian Đan

Mạch” (tạp chí Văn hóa nghệ thuật, số 318, 2010) đã lí giải mối liên hệ mật thiết

giữa tài năng nghệ thuật Andersen và vốn văn hóa dân gian Đan Mạch: “Nguồn

văn hóa dân gian Đan Mạch - bầu vú sữa màu mỡ của Andersen - chứa đựng biết bao câu chuyện thần tiên, truyền thuyết, huyền thoại, cổ tích lấp lánh muôn màu muôn vẻ, gắn liền với phong tục tập quán bản địa dồi dào sức sống, nuôi dưỡng tâm hồn đẹp đẽ của nhà thơ và đốt lên ngọn lửa sáng tạo bay bổng đến huyền ảo”

[22]

Bài tham luận “Bi kịch hồn nhiên trong truyện cổ Andersen” của Lê Thị

Thanh Tâm lí giải tính bi kịch trong truyện Andersen, một minh chứng rõ ràng cho ý kiến “truyện của ông còn dành cho người lớn” “Là bi kịch, bởi vì nhân vật

của Andersen đã phải chọn lựa quá nhiều trước khát vọng hoàn thiện và sự bất lực tất yếu Là hồn nhiên, bởi vì mỗi mẫu chuyện của Andersen đều kể về một thế giới quá xa chúng ta, thế giới cổ tích mà những được mất đều chỉ là hồi quang

của một cuộc chơi nào đó Là bi kịch, bởi vì không có nhân vật nào của Andersen

mà không có một nỗi mất mát riêng bị giấu đi trong quên lãng…Là hồn nhiên, bởi

vì, nước mắt và nụ cười trong truyện cổ Andersen luôn đồng hành, luôn soi bóng trong những câu chuyện dù kết cục chọn lựa là sống hay chết, tốt hay xấu” [53]

Nhật Chiêu lại có một cái nhìn độc đáo về truyện Andersen qua bài tham

luận “Andersen - thế giới của giọt nước và ánh lửa” Bài viết gồm các mục: Trẻ

thơ - nguồn cội của nhân gian, Thế giới trong một giọt nước Nhà nghiên cứu nêu

xuất phát điểm của truyện Andersen chính là trẻ thơ và vì trẻ thơ, đồng thời nhấn mạnh khả năng phản ánh và khát vọng của Andersen qua hình tượng giọt nước và

ánh lửa “Giọt nước của Andersen là một giọt nước thần tiên, giọt nước của ngôn

từ Nó có thể phản chiếu ba ngàn thế giới Cũng như ánh lửa từ que diêm của cô

bé nghèo …có lò sưởi, có ngỗng quay, có cây thông Noel, có người bà yêu thương, có thiên đàng, và tất nhiên, có cả cái chết, những vì sao đổi ngôi Vì giọt nước và ánh lửa, phản chiếu cuộc đời một cách trung thực nhất, đồng thời cũng huyền ảo nhất Đó là bí ẩn của thiên tài Andersen.” Nhật Chiêu cho rằng

“Andersen đã sáng tạo ra một đứa trẻ mới, một đứa trẻ thần tiên của thời hiện

đại: hồn nhiên nhưng tự tin, mộng tưởng nhưng cũng hiểu biết thực tại ” [46]

“Cái bóng như một cổ mẫu hay là những suy nghĩ từ truyện Cái bóng

của H.C.Andersen và một số tác phẩm khác” (Đào Ngọc Chương) nhận định:

vẫn với yếu tố li kì của truyện cổ tích, truyện thần tiên nhưng Cái

bóng (H.Andersen) đã vượt khỏi khuôn khổ của thể loại nguyên gốc này để bước

tới truyện ngắn huyền thoại hiện đại; một cách khác, truyện cổ tích ấy đã lung linh huyền thoại hiện đại Cái bóng như một phân thân, như một phản thân, như một hoá thân, như một hiện thân, và như tất cả những thực thể ấy Con người phóng chiếu lên bóng những trải nghiệm bản thân Chính một-cái-ta-khác là cái bóng này giúp con người hoàn tất bản ngã, vừa báo hiệu sự hiện hữu, vừa chia sẻ những trải nghiệm, vừa giúp hiện hình một phần những trải nghiệm ở tầng sâu đời sống tâm linh Cái bóng trở về nguyên vẹn sức mạnh của cổ mẫu vô thức tập thể Thông điệp về cái bản ngã vô thức và sức mạnh khống chế thế giới của nó đã được H.C.Andersen hình tượng hoá một cách tài hoa [47]

Trong bài viết “Sơ lược tiểu sử nhà văn Hans Christian Andersen”, trang

mạng Wikipedia đã nêu khá ngắn gọn nhưng đầy đủ tiểu sử, tác phẩm của

Andersen Đặc biệt họ nhấn mạnh đặc điểm truyện kể của ông như sau: “Các tác

phẩm của Hans Christian Andersen đã mở ra một đường hướng mới về nội dung

và thể văn bởi vì ông là một nhà cải cách thực sự trong phương pháp kể chuyện Các câu chuyện của ông hấp dẫn trẻ em lẫn người lớn do tác giả đã đưa vào trong truyện các cảm xúc và ý tưởng ngoài tầm hiểu biết tức thời của trẻ em, trong khi những yếu tố này vẫn còn nằm trong tầm nhìn của lớp thiếu niên Andersen đã khéo léo phối hợp khả năng kể chuyện tự nhiên và trí tưởng tượng dồi dào, đã dùng các đặc tính phổ thông trong các truyền thuyết nhân gian để sáng tạo ra những câu chuyện liên quan tới nhiều nền văn hóa.”[41]

Nhân kỉ niệm 205 năm ngày sinh H.C.Andersen, trang mạng dịch thuật

online đã một lần nữa khẳng định tài năng và giá trị tác phẩm của ông “Hai trăm

lẻ năm cũng đủ dài để loài người nhận ra rằng Andersen không chỉ là một nhà văn của trẻ thơ: ẩn chứa đằng sau mỗi câu chuyện cổ tích dành cho con trẻ của ông là một câu chuyện ngụ ngôn viết cho người lớn, những câu chuyện ngụ ngôn làm thức tỉnh con người, truyền cho họ niềm tin và sức mạnh…Có lẽ sẽ không là cường điệu khi nói rằng chính những câu chuyện cổ tích dành cho người lớn của Andersen đã góp phần đưa nhân loại vượt qua hai thế kỷ đầy biến động Hãy yêu quý và tôn trọng trẻ em, hãy nuôi dưỡng sự hồn nhiên và lòng nhân ái, hãy yêu và nhìn thế giới này bằng trái tim và đôi mắt trẻ thơ Đó chính là thông điệp mà Andersen cùng những câu chuyện cổ tích của mình muốn gửi đến cho nhân loại ”[42]

Với Lê Phương Liên, biết bao khoảng cách khác biệt về văn hóa, ngôn ngữ, địa lí … được xóa bỏ khi mọi người cùng yêu quí những câu chuyện của

Andersen “Nhờ có truyện cổ tích của Andersen " Lê Phương Liên đã gắn kết

với những người bạn Đan Mạch, những họa sĩ Nhật, … Những câu chuyện của

ông còn chấp cách cho cô bay vào thế giới kì diệu “gieo vào lòng cô một mầm cây

tình yêu tươi thắm” “nghệ thuật thẩm mỹ của Andersen với vẻ đẹp trong tâm hồn,

sự kỳ diệu trong cách nhìn thế giới vừa thật vừa ảo, những rung cảm tinh tế trong từng cử chỉ, lời nói, ánh mắt nhìn hoa, nhìn lá…” khiến biết bao người say mê,

tôn thờ ông.[50]

Tóm lại, các công trình nghiên cứu ở nước ngoài và Việt Nam đã khẳng định tài năng và những đóng góp của Andersen trong việc sáng tạo nên nghệ thuật viết truyện giả cổ tích Các nhà nghiên cứu đã khái quát khá đầy đủ những đặc điểm về nội dung, hình thức sáng tạo nghệ thuật của truyện cổ Andersen

3 ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU:

Đối tượng khảo sát của luận văn là truyện ngắn Andersen (phân biệt với tiểu thuyết, thơ, kịch, tự truyện… của ông) Truyện ngắn của Andersen phần lớn xuất hiện dưới tên “những truyện thần tiên kể cho trẻ em” Tên gọi “truyện thần tiên” của Andersen gần với thuật ngữ “truyện cổ tích” - một thể loại của văn học dân gian Hình thức và nội dung của tác phẩm cũng khá gần gũi với thể loại truyện cổ tích Một số truyện kể của Andersen có nguồn gốc từ truyện dân gian nhưng đã được ông sáng tạo lại Andersen viết truyện ngắn trong hình thức truyện

cổ tích, truyện của ông là một dạng truyện cổ tích theo kiểu hiện đại, hay là truyện giả cổ tích Từ năm 1835 đến 1875, H.C.Andersen đã xuất bản 32 tuyển tập truyện kể tổng cộng có trên 160 truyện [54]

Đề tài thực hiện nghiên cứu 163 truyện ngắn của Andersen vốn là những truyện kể phổ biến nhất trên thế giới Trong quá trình thực hiện đề tài chúng tôi đã khảo sát, phân tích và đối chiếu các bản dịch bằng tiếng Anh trên các trang mạng sau:

+ “Truyện cổ Andecxen”, NXB Văn hóa thông tin, 2006 (có 80 truyện) trên trang mạng http://bachkhoatrithuc.vn/encyclopedia/1746-1550-1/Truyen-co-Andecxen/index.html [43]

Phần Phụ lục có 10 truyện kể Andersen do Hồ Lê Thanh Hà dịch

4 PHẠM VI NGHIÊN CỨU:

Đề tài tập trung tìm hiểu thế giới nghệ thuật sáng tạo được phản ánh trong truyện ngắn của H.C.Andersen trên hai phương diện là hiện thực thế giới và nghệ thuật chuyển tải hiện thực Qua đó chúng tôi tìm hiểu thế giới quan, nhân sinh quan và quan niệm sáng tạo nghệ thuật của Andersen

5 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU:

Chúng tôi vận dụng quan điểm duy vật, quan điểm lịch sử và phương pháp biện chứng làm nền tảng cho sự nhận thức và nghiên cứu Những thành tựu của khoa nghiên cứu văn học như: phương pháp luận nghiên cứu văn học, phong cách học, thi pháp học, lý luận văn học, phê bình huyền thoại… cũng được sử dụng trong quá trình cảm thụ, lí giải vấn đề Đồng thời luận văn tham khảo những nhận xét, nghiên cứu của người đi trước để có một cái nhìn toàn vẹn, thấu đáo hơn

Để tìm hiểu “Thế giới sáng tạo trong truyện H.C.Andersen”, chúng tôi

vận dụng các phương pháp cụ thể sau:

- Phương pháp loại hình: dựa trên đặc trưng thể loại truyện ngắn và mối liên hệ mật thiết với truyện cổ tích để phân loại và xác định đặc điểm của các loại truyện kể Andersen

- Phương pháp so sánh: so sánh với truyện cổ truyền thống, truyện ngắn hiện đại và các truyện cổ được viết lại để tìm hiểu đặc trưng truyện kể Andersen

- Phương pháp phân tích, tổng hợp: sử dụng phân tích các tác phẩm cụ thể

về nội dung, nghệ thuật… từ đó tổng hợp, khái quát làm rõ vấn đề

6 KẾT CẤU CỦA LUẬN VĂN:

Ngoài phần dẫn nhập, kết luận, phụ lục và thư mục tham khảo, luận văn gồm có các chương :

Chương 1: Những tiền đề sáng tạo và sự nghiệp văn học của nhà văn H.C.Andersen

Giới thiệu về hoàn cảnh lịch sử, con người, đất nước, văn học Đan Mạch vốn là cái nôi nuôi dưỡng tài năng Andersen Luận văn cũng tìm hiểu con người, cuộc đời riêng và quan niệm sáng tác của Andersen

Chương 2: Hiện thực thế giới trong truyện kể H.C.Andersen

Luận văn khảo sát thế giới đa dạng trong truyện kể H.C.Andersen bao gồm thần linh, con người và các giống loài khác như đồ vật, loài vật, cây cỏ Thế giới

ấy diệu kì, huyền ảo nhưng cũng rất thực tế được tạo thành bởi những điều tốt đẹp lẫn xấu xa Qua đó Andersen phản ánh khát vọng, niềm tin của con người

Chương 3: Nghệ thuật phản ánh thế giới trong truyện kể H.C.Andersen

Luận văn phân tích những đặc sắc nghệ thuật của truyện kể H.C.Andersen trong phương thức sáng tạo kết hợp cổ tích và hiện đại trên các phương diện cốt truyện, kết cấu, nhân vật, cách trần thuật

Phần Phụ lục: gồm

Phụ lục 1: Bảng thống kê truyện H.C.Andersen

Phụ lục 2: Một số truyện H.C.Andersen (Hồ Lê Thanh Hà dịch)

Chương 1 NHỮNG TIỀN ĐỀ SÁNG TẠO VÀ SỰ NGHIỆP VĂN HỌC

CỦA NHÀ VĂN HANS CHRISTIAN ANDERSEN

1.1 ĐẤT NƯỚC – THỜI ĐẠI:

1.1.1 Thiên nhiên – đất nước – con người:

H.C.Andersen là nhà văn nổi tiếng thế giới, là niềm tự hào của Đan Mạch Đất nước nhỏ bé với hơn năm triệu dân đã sinh ra một người con vĩ đại

Vương quốc Đan Mạch (tiếng Đan Mạch: Kongeriget Danmark) là một đất nước thuộc vùng Scandinavia với diện tích 43.000 km², gồm 443 hòn đảo lớn nhỏ chiếm một phần ba diện tích của Đan Mạch Do có nhiều đảo và vịnh biển mà vương quốc nhỏ bé này có một đường bờ biển dài tới 7.314 km Phía nam Đan Mạch giáp với Đức, phía tây là Bắc Hải và phía đông giáp với biển Baltic [49] Biển bao quanh Đan Mạch với dòng hải lưu nóng làm khí hậu nơi đây khá ôn hòa

và dễ chịu Mùa hè lạnh hơn so với các nước Bắc Âu khác, nhưng mùa đông lại

ấm áp hơn tạo điều kiện cho hệ sinh thái phát triển đa dạng Tuy có mưa quanh năm nhưng lượng mưa chỉ vừa phải Người đọc sẽ không ngạc nhiên khi Andersen sáng tạo nên những câu chuyện đặc trưng của vùng văn hóa Bắc Âu gắn liền với biển đảo Những cơn gió biển đã chấp cánh cho tâm hồn mơ mộng của Andersen

Đảo Funen có thành phố Odense, quê hương nhà văn H.C.Andecxen, xanh mượt, gợi không khí các chuyện cổ tích Odense là một trong những thành phố cổ xưa nhất Đan Mạch, được mệnh danh là “nơi linh thiêng của thần Odin”, một vị thần trong thần thoại Bắc Âu và là thành phố lớn thứ ba của Đan Mạch (sau Copenhagen và Aarhus) Odense mang dáng vẻ của một thị trấn cổ kính, nằm trong một thung lũng bao quanh là những ngọn đồi thấp, đồng ruộng xen lẫn với rừng cây, nối liền giữa các thôn xóm là các nhà thờ và lâu đài cổ, xa xa là vịnh biển tấp nập thuyền bè Người Đan Mạch tự hào nói rằng quang cảnh nông thôn ngày nay không khác gì mấy thế kỷ trước, như được mô tả trong các truyện kể của

nhà văn H.C.Andersen Ngôi nhà Andersen cất tiếng khóc chào đời nay đã trở thành nhà bảo tàng Andersen, đón chào biết bao du khách và bạn đọc đến thăm

Copenhagen là một trong những thủ đô giàu có và tuyệt đẹp của châu Âu với sự kết hợp hài hòa giữa lịch sử và hiện đại, giữa sôi động và thanh bình, giữa

tự nhiên và những công trình kỹ thuật tiên tiến do con người chế tạo Nơi các con đường nhỏ lát đá và những dòng kênh trong vắt chảy qua thành phố đều như dẫn đát ta vào thế giới cổ tích Chính những cung điện, lâu đài nguy nga ở xứ này, chính màu xanh đằm thắm của trời biển và tinh thần phóng khoáng từ thời Viking

xa xưa là ngọn nguồn cảm hứng cho trí tưởng tượng phong phú của H.C.Andersen Cảnh sắc thiên nhiên Đan Mạch đã để lại dấu ấn đẹp trong những trang văn của H.C.Andersen Dù sinh trưởng ở Odense, nhưng về cuối đời H.C.Andersen gắn bó nhiều với Copenhagen Ông sống nhiều năm tại nhà số 67 Nyhavn và qua đời lặng lẽ tại ngôi nhà có tên “Bình Yên” (Rolighed) Thi thể của ông được mai táng ở nghĩa trang Assistens ở khu Norrebro thuộc Copenhagen H.C.Andersen đã trở thành một biểu tượng văn hóa của Copenhangen nói riêng và Đan Mạch nói chung Một bức tượng Nàng tiên cá (dựa theo câu chuyện của H.C.Andersen) được đặt trên bến cảng Langilinic nhìn ra biển ở Copenhagan khẳng định niềm tự hào về công dân yêu quí của họ - H.C.Andersen

Đan Mạch là một trong những quốc gia vẫn duy trì chế độ quân chủ lập hiến với thể chế đại nghị, có nền kinh tế tư bản chủ nghĩa phát triển vào bậc nhất của Châu Âu Đan Mạch được xem là đất nước yên bình, hạnh phúc nhất nhì thế giới Người dân Đan Mạch hiền hòa, yêu thiên nhiên, tâm hồn phóng khoáng Lối sống của người dân Đan Mạch có sự hài hòa giữa bảo tồn giá trị truyền thống và bắt nhịp trào lưu hiện đại Đồi mộ cổ, bia đá Jelling vẫn sừng sững bên công viên giải trí Tivoli, những khu nhà lợp mái đỏ xanh liền kề các trung tâm kiến trúc tối tân, xe đạp vẫn ung dung chạy ngang thành phố cùng xe điện, tàu cao tốc …

Đan Mạch với thiên nhiên tươi đẹp và con người hiền hòa đã trở thành bất

tử qua những trang văn của H.C.Andersen Và H.C.Andersen cũng là niềm tự hào của Đan Mạch, trở thành biểu tượng văn hóa của đất nước Bắc Âu này Họ tự nhận mình là đất nước của Andersen, của nàng tiên cá nhỏ

1.1.2 Bối cảnh lịch sử – văn hóa – xã hội:

Đan Mạch là một quốc gia hùng mạnh, từng làm chủ nhiều thuộc địa như Anh, Thụy Điển, Na Uy…và thâu tóm việc buôn bán khắp châu Âu Lịch sử Đan Mạch thế kỉ XIX diễn ra đầy sôi động từ chiến tranh, đến hòa bình, rồi nội chiến Những thập kỷ hòa bình của thế kỉ XVIII đã kết thúc đột ngột trong cuộc chiến tranh với Napoleon Hạm đội Anh tấn công Copenhagen năm 1801, mở màn cho các trận chiến liên miên suốt một thời gian dài Cuộc chiến tranh gây cho Đan Mạch một sự tổn thất nghiêm trọng, nhiều nhà cửa công xưởng bị phá hủy, đời sống khó khăn, tình hình chính trị u ám Đan Mạch rơi vào khủng hoảng Trước tình thế sống còn, đất nước buộc phải tiến hành cải cách toàn diện Phong trào dân tộc và những người dân chủ ở Đan Mạch bắt đầu tạo được nhiều ảnh hưởng từ thập niên 1830 Sau cuộc cách mạng châu Âu 1848, nhà nước Quân chủ lập hiến Đan Mạch được thành lập, hiến pháp đầu tiên được soạn thảo, mở ra thời kì phát triển mới Thời thơ ấu và thanh niên của Andersen không êm đềm mà đầy biến động do những thay đổi của đất nước và thời đại Tình hình chính trị Đan Mạch như một mặt hồ tĩnh lặng ẩn chứa những đợt sóng ngầm đã ảnh hưởng không ít đến tâm lí, tư tưởng của Andersen Nhiều tác phẩm của ông phản ánh cái nhìn bất

an trước thời cuộc của con người đương thời

Đan Mạch bước vào quá trình công nghiệp hóa trong nửa sau của thế kỷ XIX Các tuyến đường sắt quốc gia đầu tiên được xây dựng vào những năm 1850 bên cạnh những hải cảng tân tiến đã cải thiện giao thông và thúc đẩy nền kinh tế thương mại vươn xa ra hải ngoại Các ngành công nghiệp được đầu tư và phát triển mặc dù Đan Mạch không có nhiều tài nguyên thiên nhiên Tổ chức Công đoàn bắt đầu lớn mạnh từ những năm 1870 Có một sự chuyển đổi đáng kể từ nông thôn đến thành phố Nền nông nghiệp Đan Mạch được hiện đại hóa, tập trung vào việc xuất khẩu các sản phẩm sữa và thịt Những phát minh kĩ thuật tiến

bộ của thời đại như tàu hơi nước, điện tín… đem lại sinh lực mới giúp cải thiện, nâng cao cuộc sống con người Xã hội phát triển dẫn đến sự phân hóa sâu sắc, những lực lượng tư bản mới nổi thay thế dần các thế lực già cỗi của chế độ phong kiến cũ

Những cuộc cách mạng tư sản trên thế giới đã tạo điều kiện giải phóng con người khỏi những sự kiềm chế độc đoán của chế độ phong kiến Con người ngày càng có ý thức về quyền tự do của các cá nhân và quyền bình đẳng giữa các dân tộc Từ đó họ nảy sinh tư tưởng xây dựng một xã hội hạn chế bóc lột, hạn chế sự cách biệt giàu nghèo, khắc phục những mặt tiêu cực của xã hội tư bản (Học thuyết Chủ nghĩa xã hội không tưởng và Chủ nghĩa xã hội khoa học) Trong điều kiện như vậy, những học thuyết về quyền tự do cá nhân và quyền của các dân tộc đã tác động mạnh mẽ đến đời sống tư tưởng - văn hóa, giải phóng tiềm năng trí tuệ Đan Mạch, tạo nên "Thời đại vàng son của lịch sử Đan Mạch” (từ 1800 đến 1850) Một dấu hiệu của sinh lực trí tuệ mới là việc phổ cập giáo dục từ năm

1814 Văn học, hội họa, điêu khắc, và triết học … trải qua một thời kỳ phát triển sôi động khác thường Thủ đô Copenhagen trở thành trung tâm của thời đại phát triển

H.C.Andersen và những con người vĩ đại của Đan Mạch nhanh chóng đón nhận làn gió mới của thời đại và khẳng định tài năng Những câu chuyện của H.C.Andersen (1805-1875) trở nên phổ biến không chỉ ở Đan Mạch, mà khắp các nước châu Âu và thế giới Những ý tưởng của nhà triết học Soren Kierkegaard (1813-1855) vươn khỏi lãnh thổ Đan Mạch, không chỉ ảnh hưởng đến thời đại của mình, mà còn định hướng cho sự phát triển của hệ thống triết học hiện đại Các tác phẩm điêu khắc của Bertel Thorvaldsen (1770-1834) xuất hiện trên khắp Đan Mạch được các nghệ sĩ đánh giá cao Grundtvig (1783-1872) đã cố gắng để phục hồi vị trí của Giáo Hội quốc gia Đan Mạch và viết nên các bài thánh ca mới Và còn những Henrik Hertz, Ludvig Bødtcher, HW Bissen; C.A Jensen, Fritz Petzholdt… đã tạo nên dấu ấn văn hóa – nghệ thuật Đan Mạch thế kỉ XIX

Nhìn chung, xã hội tư bản Đan Mạch thế kỉ XIX đạt nhiều thành tựu vĩ đại, những tiến bộ vượt bậc trong mọi mặt nhưng cũng chứa đựng những hạn chế, tồi

tệ của thời đại Tất cả những nghịch lí đó trở thành chất liệu phong phú cho sự

sáng tạo nghệ thuật của người nghệ sĩ thiên tài

1.1.3 Bức tranh văn học:

* Văn học Đan Mạch thuộc nhóm văn học Bắc Âu (Văn học Scandinavia) Nền văn học này có nguồn gốc lâu đời, với hệ thống quan niệm, thể loại riêng Văn học dân gian Bắc Âu bao gồm tôn giáo và tín ngưỡng thời kỳ tiền Ki tô giáo, cùng với các truyền thuyết của cư dân vùng Scandinanvia, kể cả những người định cư trên đảo Iceland Tôn giáo các dân tộc Bắc Âu không dựa trên một "sự thật" được truyền trực tiếp từ thần thánh đến con người (tuy cũng có những câu chuyện người trần được thần thánh viếng thăm) và không có những văn bản chính quy như Kinh Thánh của Thiên Chúa giáo hay kinh Kor’an của Hồi giáo Thần thoại Bắc Âu được truyền miệng dưới dạng những bài thơ dài Việc lưu truyền tôn giáo Bắc Âu diễn ra mạnh nhất vào thời Viking Người ta tìm hiểu về văn học dân gian Bắc Âu chủ yếu qua các sử thi Edda bằng văn xuôi và bằng thơ Văn học cổ Bắc Âu có ảnh hưởng lớn đến các tác phẩm văn học nghệ thuật giai đọan sau Sự xuất hiện của Kitô giáo trong thế kỷ X đã tạo điều kiện cho nền văn học cổ Đan Mạch tiếp xúc với văn học châu Âu Từ đó về sau, nền văn học Đan Mạch phát triển trong tâm thế vừa giao lưu vừa bảo tồn, tạo nên bản sắc riêng

* Văn học thế giới thế kỷ XIX phát triển mạnh với hai trào lưu văn học lớn: văn học lãng mạn và văn học hiện thực Văn học Đan Mạch thế kỉ XIX cũng nằm trong xu thế phát triển chung của thế giới

Trong “Thời đại vàng son” (1800-1850), văn học Đan Mạch chịu ảnh hưởng sâu sắc chủ nghĩa Lãng mạn Trào lưu này được giới thiệu đầu tiên năm

1802 bởi nhà triết học Henrik Steffens Ông trình bày các chủ đề chính của chủ nghĩa lãng mạn Đức, nhấn mạnh mối quan hệ giữa lịch sử, thiên nhiên và nhân loại Chủ nghĩa lãng mạn được tiếp nối và phát triển bởi Adam Oehlenschager (1779-1850), Bernhard Severin Ingemann (1789-1862), Nikolaj Grundtvig (1783-1872) Các tác phẩm nghệ thuật được sáng tạo với mục đích thức tỉnh bản sắc dân tộc và trí tuệ của Đan Mạch

“Hiện đại đột phá” là một phong trào Scandinavia diễn ra mạnh mẽ trên lĩnh vực tự nhiên và văn học vào cuối thế kỷ XIX (1870-1890), thay thế chủ nghĩa lãng mạn Nhà lý luận Đan Mạch - Georg Brandes (1842-1927) thường được coi

là "người điều khiển" đằng sau phong trào Trong quá trình đột phá hiện đại, các tác giả nổi dậy chống lại truyền thống cũ, đặc biệt là lãng mạn, giới thiệu một viễn cảnh ngày càng tự do hơn về tình dục và tôn giáo, cùng sự quan tâm đến những đột phá khoa học như thuyết Darwin Văn học ngày càng tập trung vào hiện thực Henrik Pontoppidan (1857-1943) đoạt giải Nobel năm 1917 là một cây viết tiêu biểu cho dòng văn học giai đoạn sau của thế kỉ

Đời sống văn học sôi động với những khuynh hướng, quan niệm thẩm mĩ mới đã tác động không ít đến quá trình sáng tạo nghệ thuật của H.C.Andersen Tác phẩm của ông là sự sáng tạo độc đáo, kết hợp hài hòa những đặc điểm thời đại trong một hình thức nghệ thuật cổ xưa, vừa kế thừa giá trị văn hóa Bắc Âu vừa tiếp thu thành tựu tư tưởng thế giới, đặc biệt là phương tây

1.2 H.C.ANDERSEN

1.2.1 Cuộc sống cá nhân

H.C.Andersen (02/04/1805 - 04/08/1875) sinh ra trong một gia đình nghèo khổ ở ngôi làng ngập tràn gió biển ở ngoại ô thành phố Odense, Đan Mạch Cha ông - Hans Andersen - một thợ đóng giày nghèo, có chút học thức, thích đọc sách, thường đọc cho Andersen nghe những câu chuyện dân gian Đan Mạch, Kinh Thánh, Holberg, Voltaire và cả “Ngàn lẻ một đêm” Mẹ ông - Anne Marie Andersdatter - làm nghề giặt giũ Dù ít học và mê tín, nhưng chính bà đã mở ra cho con trai mình cánh cửa bước vào thế giới của văn hóa dân gian Bà luôn tin

tưởng con mình có tài năng xuất chúng với dự báo của một nhà tiên tri Dù gia

đình khó khăn nhưng những năm tháng đầu đời Andersen luôn sống trong tình thương dạt dào của bố mẹ Ông bà Andersen yêu thương và để cậu bé Andersen tự

do vui chơi, học hành, không phải lo lắng việc mưu sinh Ông có thể tự làm các món đồ chơi, may áo cho các con rối và đọc khá nhiều sách mượn từ thư viện và những người hảo tâm như phu nhân Bunkeflod Bà là vợ góa của một nhà truyền giáo mà Andersen thường hay đến nhà chơi Bà đã dạy chữ và cho Andersen mượn sách đọc Những cuốn sách đã nuôi dưỡng tình yêu văn chương nơi cậu bé nghèo Cảm kích trước tấm lòng của phu nhân Bunkeflod Andersen đã viết một

câu chuyện tặng bà Các nhà nghiên cứu xem đây là tác phẩm đầu tay của ông với

tên gọi Cây đèn cầy (The Tallow Candle) Câu chuyện kể về một cây nến luôn

cảm thấy mình vô dụng, cho đến khi nó được một bao diêm phát hiện ra và thắp sáng đã thể hiện phần nào những tâm tư cùng khát vọng của Andersen thuở nhỏ

Cha ông muốn con mình sống được học hành nên đã đi lính thay cho nhà Iohansen để lấy 100 đồng Tuy nhiên ngần ấy tiền cũng chẳng nhiều nhặn gì và

mẹ của Andersen đã phải làm việc cật lực để trang trải cuộc sống Bà uống rượu

để quên đi những cực nhọc sau một ngày làm việc quần quật Rồi cha ông trở về, tàn tạ và kiệt sức Năm 1816, khi H.C.Andersen 11 tuổi, người cha qua đời Bà

mẹ tái hôn với một thợ thủ công trẻ Cậu bé Andersen bắt đầu bước vào cuộc hành trình tự kiếm sống Những ngày tháng phụ việc ở xưởng may và nhà máy thuốc lá gắn liền với những kỉ niệm đau buồn Ngay từ nhỏ, Andersen ít chơi với các bạn trai mà chỉ thích chơi một mình Do ngoại hình mảnh khảnh thêm tính tình nhút nhát, mọi người thường châm chọc ông là con gái Cuộc sống hiện thực không đẹp như những câu chuyện cổ tích, nên ông tìm niềm vui và sự an ủi trong một thế giới khác với những câu chuyện, những vở kịch do ông tưởng tượng ra Ông đặc biệt thích và thuộc nằm lòng những vở kịch của William Shakespeare và ludvig Holberg Ông còn tự trình diễn các vở kịch bằng những con rối gỗ trong nhà hát nhỏ của mình trong căn gác nhỏ Ông có một niềm thích thú khác là kể chuyện cho mọi người nghe trong giờ giải lao Những câu chuyện dân gian qua trí tưởng tượng phong phú của cậu bé nhà thợ đóng giày Andersen vẫn thường khiến các bà các cô trầm trồ khen ngợi Óc tưởng tượng và trí thông minh, tình yêu văn học đã được bồi đắp ngay từ bé Ông tự nhận mình là “cậu bé hay mơ mộng” Hiện thực

và mơ mộng luôn đan xen trong cuộc sống Andersen

Vào năm 1819, với chất giọng soprano đẹp, H.C.Andersen chuyển tới Copenhagen tìm kiếm cơ hội trở thành một ca sĩ hay diễn viên Ba năm đầu ở thủ

đô hoa lệ là những ngày tháng vô cùng cơ cực, thiếu thốn với Andersen Ông kiếm được những đồng lương ít ỏi trong một dàn đồng ca Sự nghiệp ca hát kết thúc khi giọng của ông bắt đầu thay đổi Andersen muốn trở thành vũ công ballet nhưng cũng không thành do chiều cao quá khổ và thân mình mảnh khảnh khiến

ông không thể giữ thăng bằng Dù vậy H.C.Andesen vẫn bám trụ ở thủ đô bằng nhiều công việc vặt vãnh và chuyển sang viết kịch, làm thơ Một cơ hội đã đến, H.C.Andersen gặp Louise Collin, giám đốc nhà hát Hoàng gia Đan Mạch – người

đã thay đổi cuộc đời ông Ông Collin đọc vài tác phẩm của Andersen và thấy đây

là một tài năng nên ông hết lòng giúp đỡ, tiến cử Andersen với vua Frederik VI

Andersen đã bày tỏ suy nghĩ trong tự truyện đầu tiên của mình “Levnedsbogen”:

“Mỗi ngày trôi qua mọi thứ trở nên tuyệt diệu đối với tôi và tôi tin rằng cuộc sống

là một bài thơ dài tuyệt vời, thơ mộng”

Từ năm 1822 – đến năm 1827, dưới sự bảo trợ của vua Frederik và Louise Collin, H.C.Andersen theo học ở Slagelse và Elsinore, một trường đào tạo con cái tầng lớp quí tộc, thượng lưu Thời gian này cũng là thời kì đen tối trong cuộc đời ông Ông học không tốt và luôn bị bạn bè chế giễu, khinh miệt vì nguồn gốc xuất thân thấp kém và ngoại hình xấu xí Trong nỗi tủi hờn, cay đắng Andersen tiếp tục sáng tác

1833, mẹ Andersen qua đời Ông còn một người em gái cùng mẹ khác cha, nhưng rất ít khi liên lạc Người em này mất năm 1846 Ngoài khoảng thời gian ngắn ngủi khi ở Odense, phần đời còn lại H.C.Andersen sống khá cô độc, không người thân, không gia đình

Từ năm 1835 trở đi, tên tuổi của H.C.Andersen nổi tiếng không chỉ ở Đan Mạch mà vươn ra châu Âu và cả thế giới Andersen trở thành cái tên quen thuộc với nhiều độc giả thuộc nhiều lứa tuổi, nhiều thành phần khác nhau Từ một cô bé nghèo bán diêm đến nhà vua cao quí ai cũng biết đến ông Lời tiên tri thuở ấu thơ

đã thành sự thật “Một ngày sẽ đến với pháo hoa danh dự được thắp sáng cho con

trai của bà và nó sẽ trở thành một người đàn ông tuyệt vời” 1867, H.C.Andersen

trở thành công dân danh dự của thành phố Odense

H.C.Andersen có nhiều tài lẻ như vẽ tranh, cắt giấy, kể chuyện Andersen

tự vẽ minh họa cho một số câu chuyện của mình Ông thích đảm nhận vai trò là người kể những câu chuyện do mình sáng tác cho mọi người nghe trong những phòng khách nhỏ Trong nghệ thuật ông nồng nhiệt, mãnh liệt bao nhiêu thì trong cuộc sống đời thường Andersen trầm lặng bấy nhiêu

Đời sống tình cảm của H.C.Andersen không hạnh phúc như mong muốn Với ngoại hình cao, chiếc mũi quặp kì lạ và tính tình trầm lặng, H.C.Andersen không tạo được những rung động tình ái nơi nữ giới Trong tự truyện của mình, Andersen bày tỏ tình cảm say đắm với những người phụ nữ tuyệt vời: Riborg Voigt, nữ ca sĩ người Thụy Điển Jenny Lind, Louise Collin - ái nữ của ông Jonas Collin và Sophie Ørsted – con gái của nhà vật lí Hnas Christian Orsted Họ yêu thích, say mê những câu chuyện nhưng lại khá hờ hững với người tạo ra chúng

Họ chỉ xem ông là một người bạn, một người anh không hơn không kém Ta có

thể liên tưởng những cô gái như cô vũ công xinh đẹp trong “Chú lính chì dũng

cảm”, còn ông là chú lính chì một chân “Đây chính là người ta muốn lấy làm vợ,

nhưng nàng cao sang quá, nàng sống trong một tòa lâu đài, còn ta ở trong một cái hộp” Nhiều câu chuyện đã được hư cấu xung quanh những mối tình bất thành

của ông Bên cạnh đó, cũng có nhiều ý kiến bàn luận về giới tính của Andersen Ông bị thu hút bởi nữ giới và cả nam giới H.C.Andersen không chỉ dành tình cảm cho tiểu thư Louise Collin mà ông còn yêu mến cả anh trai của cô là quí ngài Edvard Collin Tình cảm vô vọng ấy còn lặp lại với vũ công Harald Scharff và công tước trẻ Carl Alexander Ông đành ở vậy, không lập gia đình Sự phức tạp trong tính cách và đời sống tình cảm không như ý nguyện đã tạo nên tâm hồn tinh

tế, nhạy cảm nơi Andersen Tâm hồn ông như mặt biển Đan Mạch mà mỗi cơn gió thoảng qua cũng có thể tạo nên sóng cả

H.C.Andersen đi du lịch rất nhiều Chuyến du lịch đầu tiên vào năm 1831

Từ đó trở đi, Andersen trở thành người khách đam mê du lịch Châu Âu, Mĩ, Trung Đông, … đều có dấu chân của ông Những chuyến du hành đưa ông đến biết bao miền đất tươi đẹp, những nền văn hóa khác biệt… khơi nguồn cảm hứng sáng tạo nghệ thuật, tắm mát tâm hồn, xoa dịu nỗi đau nơi ông Ông cảm thấy thoải mái khi rời khỏi Đan Mạch, đến những vùng đất và con người phóng khoáng, cởi mở, không quá xem trọng đời tư, xuất thân “dân đen nghèo khó” của

ông Với H.C.Andersen “Du lịch là lẽ sống” (To tralvel is to live), “đi du lịch là

niềm vui lớn nhất trên thế giới” Những chuyến đi không chỉ mở rộng tầm mắt,

thỏa mãn sở thích mà còn là quá trình tìm kiếm ý nghĩa của sự sống, tái tạo nguồn

năng lượng, tự nhận thức bản thân, khẳng định vị trí của mình giữa cuộc đời Càng đi xa ông càng tĩnh tâm và nhìn rõ mình hơn Qua những chuyến du hành, các tự truyện, các tác phẩm lần lượt được thai nghén và ra đời H.C.Andersen đã viết nhiều tác phẩm về Thụy Điển, Tây Ban Nha, Ý, Bồ Đào Nha, và Trung Đông Ông cũng gặp gỡ và kết bạn với nhiều nhà văn, nghệ sĩ nổi tiếng thế giới như nhà soạn nhạc Franz Liszt (1811-1886), nhà thơ Heinrich Heine (1797-1856), các tiểu thuyết gia như Victor Hugo (1802-1885) và Charles Dickens (1812-1870) Một

số đề tài, nhân vật, hình ảnh thiên nhiên…trong tác phẩm cuả ông bắt nguồn từ những chuyến đi này

Nhìn chung, cuộc đời của H.C.Andersen cũng lắm thăng trầm, gian truân Bằng những nỗ lực phấn đấu không ngừng nghỉ, H.C.Andersen đã vượt qua những khinh khi, sỉ nhục, nghèo đói, bất hạnh, tạo nên thành quả đáng kinh ngạc,

một vị trí đáng ngưỡng mộ trong xã hội phân chia giai cấp “Giống như người dân

miền núi đục vào vách đá từng bậc thang, tôi đã chậm chạp và khó nhọc kiếm lấy một chỗ cho mình trong văn học” (Andersen) H.C.Andersen đã mang đến thế

giới này hàng trăm câu chuyện kể, những câu chuyện được viết nên từ một bộ óc thông minh, một trái tim nhân hậu và một cái nhìn hồn nhiên trong trẻo về cuộc sống Những câu chuyện được viết nên với lòng yêu thương và "kính trọng" trẻ

em, những câu chuyện mang niềm tin bất diệt về sức mạnh của điều thiện và sự chiến thắng của lòng nhân ái Andersen không chỉ tạo nên những câu chuyện kì diệu mà cuộc đời ông cũng là một huyền thoại

Tuy vậy, một nỗi buồn thân phận, một sự tự ti mặc cảm vẫn hiện hữu, lẩn khuất đâu đó trong con người và tác phẩm H.C.Andersen Những ám ảnh thời thanh thiếu niên đã ảnh hưởng sâu sắc đến quá trình phát triển và nhân cách của Andersen Dù trở thành người nổi tiếng khắp thế giới, H.C.Andersen vẫn sống giản dị, vẫn thấu hiểu nỗi đau khổ và ước vọng nhỏ nhoi của những con người cùng khổ Ông dành hết tình yêu thương cho nhân loại Không quá lời khi có

người gọi ông là “người ca sĩ của nhân dân” (Pautopxki)

1.2.2 Sự nghiệp sáng tác và truyện kể H.C.Andersen:

* Sự nghiệp sáng tác văn học của H.C.Andersen được bắt đầu rất sớm

Trong tự truyện của mình, H.C.Andersen cho biết ngay từ nhỏ ông đã thích nghe các bà các cô kể những câu chuyện dân gian, sau đó ông thêm thắt các tình tiết và

kể lại cho họ nghe Mọi người đều trầm trồ khen ngợi khả năng kể chuyện của cậu

bé Từ nhỏ H.C.Andersen rất thích xem kịch nhưng do gia đình nghèo khó không

đủ điều kiện nên ông phụ việc lặt vặt cho nhà hát nhỏ trong thị trấn để có cơ hội đến gần với sân khấu hơn Ông thường được xem tấm áp phích quảng cáo các vở kịch Khi về nhà ông tưởng tượng ra các nhân vật, tình tiết và diễn với những con rối tự làm trong nhà hát nhỏ của mình Ta có thể xem đây là sự khởi đầu cho con đường nghệ thuật của Andersen

Từ năm 1822, H.C.Andersen chính thức theo đuổi sự nghiệp sáng tác Andersen viết du ký, kịch, tiểu thuyết, làm thơ, nhưng nổi tiếng nhất là truyện Những tác phẩm đầu tay không được đón nhận nồng nhiệt cho lắm

Đến năm 1835, H.C.Andersen tên tuổi của ông được nhiều người biết đến qua các tác phẩm như “Người ứng tác” và “Các truyện kể cho trẻ em”

H.C.Andersen viết rất nhanh, mặc dầu sau đó ông sửa lại bản thảo rất lâu

và khắc nghiệt Pauxtopxki nhận xét ông viết nhanh vì ông có tài ứng tác (dựa

theo tên một tiểu thuyết viết năm 1835 của H.C.Andersen - Người ứng tác) Đó là

sự đáp ứng nhạy bén của nhà văn với các kích thích từ bên ngoài, là sự biến hóa ngay tức khắc ý nghĩ đó thành những dòng hình tượng và những bức tranh nhịp

nhàng, cân đối “Andersen là một kiểu mẫu trong sáng nhất về một người có tài

ứng tác” [27]

Không bao lâu trước khi nhắm mắt, H.C.Andersen hoàn toàn ngưng viết H.C.Andersen vẫn quan niệm rằng những chiếc răng trong mồm ảnh hưởng đến cảm hứng sáng tác của ông Vào tháng Giêng năm 1873, H.C.Andersen rụng nốt

chiếc răng cuối cùng và quả là từ đó ông thôi không sáng tác nữa “Những câu

chuyện huyền diệu không đến với tôi rồi Tôi hoàn toàn đơn độc” – Ông ghi trong

nhật ký

H.C.Andersen sáng tác nhiều thể loại như thơ, truyện ngắn, tiểu thuyết , kịch, du kí, … Dưới đây là một số tác phẩm tiêu biểu của ông thuộc nhiều thể loại:

- Bóng ma ở ngôi mộ Palnatoke (kịch, 1822)

- Nỗ lực tuổi trẻ (1822)

- Tình yêu trong tháp của nhà thờ thánh Nicolai (kịch, 1829)

- Tưởng tượng và phác họa (du kí, 1831)

- Bức tranh bóng tối từ chuyến du hành đến núi Harz và Thụy Sĩ…(du kí, 1831)

- Tuyển tập thơ ca (thơ, 1833)

- Người ứng tác (tiểu thuyết, 1835)

- O.T (tiểu thuyết, 1836)

- Chỉ có một Fiddler (tiểu thuyết, 1837)

- Sách ảnh không có ảnh (tiểu thuyết, 1839)

- Thiếu nữ Marốc (tiểu thuyết, 1840)

- Tạp ghi của nhà thơ (du kí,1842)

- Chuyện đời tôi (hồi kí, 1847)

- Hai nữ nam tước (tiểu thuyết, 1848)

- Tại Thụy Điển (du kí, 1851)

- Tây Ban Nha (du ký, 1853,)

- Chuyện thần tiên của đời tôi (tự truyện, 1855)

- Thăm Bồ Đào Nha (du kí, 1866)

- Pier may mắn (tiểu thuyết, 1870)

… Năm 1835, tập truyện kể đầu tiên xuất hiện “Tập truyện kể cho trẻ em”, đưa H.C.Andersen đứng vào hàng ngũ những nhà văn viết truyện kể cho trẻ em hiện đại như anh em Jacob và Wilhelm Grimm H.C.Andersen cùng nhiều thế

hệ nhà văn Đan Mạch như Karen Blixen, Peter Høeg, Cecil Bødker đã tạo nên dòng Văn học thiếu nhi thu hút được sự quan tâm của quốc tế

H.C.Andersen gọi những truyện ngắn của mình là “truyện kể cho trẻ em” ngay từ tuyển tập “Những truyện kể cho trẻ em” đầu tiên năm 1835 (“Eventyr

fortalte for Born Første Samling” - tiếng Đan Mạch- dịch ra tiếng Anh là “The fairy tales told for children”) Từ đó về sau nhiều tuyển tập truyện đã ra đời

Chuyện (tale) và truyện (story) là hai khái niệm khá gần gũi và tương

đồng với nhau trong nhiều trường hợp Theo Từ điển của Đại học Cambridge

“Cambridge Advanced Learner’s Dictionary”, third Edition, 2008, chuyện (tale)

thường chỉ một mẩu chuyện được bịa đặt, hay một chuyện khó tin là thật (“a

story especially one which might be invented or difficult to believe”) Truyện

(story) là một bản mô tả có thể thật hay tưởng tượng về chuỗi sự kiện có liên hệ (“a description, either true or imagined of a connected series of events”), là một

bản báo cáo trên báo hay bản tin trên đài về việc gì đã xảy ra (“a report in a

newspaper or on a news broadcast of something that has happened”) [39]

Ta thấy về mức độ chân thật, truyện (story) chỉ những chuyện hay sự kiện

có tính chân thật cao hơn chuyện (tale); về kết cấu, truyện (story) có nhiều tình tiết và mối liên hệ giữa chúng chặt chẽ hơn so với chuyện (tale); về phương thức tồn tại, truyện (story) thường được viết ra trong khi chuyện (tale) chủ yếu là để

kể, nói Trong văn học, chuyện (tale) thường dùng chỉ những câu chuyện dân gian truyền miệng, không rõ tác giả, còn truyện (story) chỉ những tác phẩm thuộc thể

loại truyện của văn học viết, có tác giả rõ ràng

“Fairy tale” là truyện kể dành cho trẻ em có các thế lực và những sinh vật thần kì như thần tiên, phù thuỷ, ma quỉ ( a story (as for children) involving

fantastic forces and beings (as fairies, wizards, and goblins)), một câu chuyện với

nhiều sự kiện có thể dẫn đến một kết thúc có hậu (a story in which improbable

events lead to a happy ending) , một câu chuyện được hư cấu để đánh lừa (a

made-up story usually designed to mislead) [42] Trong văn học, “Fairy tale”

dùng để chỉ “truyện thần tiên” hay “truyện cổ tích”, một thể loại của văn học dân gian

H.C.Andersen gọi truyện kể cho trẻ em của mình là “Eventyr”, (có nghĩa tương đồng với “Fairy tale”) Các dịch giả Việt Nam thường gọi truyện của Anderden là "truyện cổ" Nhật Chiêu gọi truyện kể của Andersen là “huyền

truyện” bởi “Eventyr chỉ có nghĩa là một huyền truyện ngắn, dành cho bất cứ ai

(a short fantastic story for any age of reader - Theo The Oxford Companion to Children’s literature, 1999)” [46]

Tên gọi “truyện kể cho trẻ em” của H.C.Andersen gần với thuật ngữ

“truyện cổ tích” - một thể loại của văn học dân gian Nhiều câu chuyện của Andersen có đề tài, cốt truyện, nhân vật, tính tiết … khá giống truyện cổ tích (vốn

là một thể loại của văn học dân gian) nhưng ông không viết truyện cổ tích Ông chỉ mượn một số phương tiện của truyện cổ tích để sáng tạo nên những câu chuyện theo cách của mình Đây là xu hướng chung lúc bấy giờ Từ các khái niệm

‘tale”, “story”, “fairy tale”, quan niệm và đặc trưng tác phẩm của Andersen,

chúng tôi đề xuất gọi truyện ngắn của Andersen là “truyện cổ tích hiện đại”,

“truyện giả cổ tích”, “truyện cổ tích kiểu H.C.Andersen” hay “truyện kể

H.C.Andersen” Trong luận văn này, chúng tôi chọn cách gọi “truyện kể

H.C.Andersen”

Một số truyện kể của H.C.Andersen có nguồn gốc từ truyện dân gian nhưng đã được ông sáng tạo lại Trong 163 truyện khảo sát có 12 truyện được khơi nguồn cảm hứng từ vốn văn học dân gian, còn lại là sự sáng tạo nghệ thuật tuyệt vời của Andersen H.C.Andersen viết truyện ngắn trong hình thức truyện cổ tích, truyện của ông là một dạng truyện cổ tích theo kiểu hiện đại, hay là truyện giả cổ tích Truyện kể của Andersen không giống với các nhà kể chuyện cổ tích

khác cùng thời như anh em nhà Grimm “Các tác phẩm của H C Andersen đã

mở ra một đường hướng mới về nội dung và thể văn bởi vì ông sáng tạo một phương pháp kể chuyện đặc trưng của riêng ông Ông khéo léo phối hợp khả năng kể chuyện tự nhiên và trí tưởng tượng dồi dào, đã dùng các đặc tính phổ thông trong các truyền thuyết dân gian để sáng tạo ra những câu chuyện liên quan tới nhiều nền văn hóa” [42]

Từ năm 1835 đến năm 1875, H.C.Andersen xuất bản 32 tuyển tập “Những truyện kể cho trẻ em”:

1 Eventyr, fortalte for Børn Første Samling Første Hefte 1835 (Truyện thần tiên cho trẻ em, bộ sưu tập, tập 1, 1835)

2 Eventyr, fortalte for Børn Første Samling Andet Hefte 1835 (Truyện thần tiên cho trẻ em, bộ sưu tập, tập 2, 1835)

3 Eventyr, fortalte for Børn Første Samling Tredie Hefte 1837 (Truyện thần tiên cho trẻ em, bộ sưu tập, tập 3, 1837)

4 Eventyr, fortalte for Børn Ny Samling Første Hefte 1838 (Truyện thần tiên cho trẻ em, bộ sưu tập mới, tập 1, 1838)

5 Eventyr, fortalte for Børn Ny Samling Andet Hefte 1839 (Truyện thần tiên cho trẻ em, bộ sưu tập mới, tập 2, 1839)

6 Eventyr, fortalte for Børn Ny Samling Tredie Hefte 1842 (Truyện thần tiên cho trẻ em, bộ sưu tập mới, tập 3, 1842)

7 Nye Eventyr Første Bind Første Samling 1844 (Truyện thần tiên mới, bộ đầu tiên, tập 1, 1845)

8 Nye Eventyr Første Bind Anden Samling 1845 (Truyện thần tiên mới,

12 Eventyr 1850 (Truyện thần tiên, 1850)

13 Historier Første Samling 1852 (Truyện kể, tập 1, 1852)

14 Historier Anden Samling 1853 (Truyện kể, tập 2, 1853)

20 Nye Eventyr og Historier Anden Række Første Samling 1861 (Truyện thần tiên và truyện kể mới, bộ 2, tập 1, 1861)

21 Nye Eventyr og Historier Anden Række Anden Samling 1862 (Truyện thần tiên và truyện kể mới, bộ 2, tập 2, 1862)

22 Eventyr og Historier Første Bind 1862 (Truyện thần tiên và truyện kể,

1.2.3 Quan niệm nghệ thuật:

Trong một số tác phẩm và thư từ của mình, H.C.Andersen đã bày tỏ quan niệm về nghệ thuật, con người, cuộc sống của ông Andersen đến với văn chương như đến với ngọn nguồn sự sống, tình yêu duy nhất, niềm an ủi giữa cuộc đời lắm

đau khổ “Trong suốt những ngày đầu tiên tôi ở trong thành phố, tôi thấy tinh

thần chán nản và cảm thấy cô đơn lắm Thay vì cánh rừng và những ngọn đồi xanh ngày trước, giờ tôi chỉ còn thấy xa xa một rừng những ống khói Tôi ở đây chẳng có người bạn nào, chẳng có một khuôn mặt nào quen thuộc chào hỏi”

(Dưới ánh trăng) Nghệ thuật đã trở thành người bạn tri kỉ suốt đời của nhà văn

Người bạn trung thành ấy không bao giờ phụ bạc, tính toán, hay khinh miệt cậu bé xuất thân nghèo hèn Văn chương trở thành phương tiện để Andersen thực hiện giấc mơ chinh phục thế giới Đó là quá trình Andersen - con vịt xấu xí - tìm chỗ đứng trên văn đàn, khẳng định mình giữa xã hội phân chia giai cấp nặng nề

Trong truyện “Trong thành có ma trơi” nhân vật nhà văn không ngừng đi

tìm kiếm truyện Đã từ lâu truyện không ghé thăm ông Truyện trở thành biểu tượng cho cảm hứng sáng tạo, là nghệ thuật chân chính Cảm hứng sáng tạo có thể đến bất chợt, dù người ta mong đợi hay không Vạn vật trong cuộc sống đều có thể trở thành đối tượng chiêm ngưỡng, phản ánh của nghệ thuật: một bông hoa, một nhánh cỏ, một con phù du…

Nghệ thuật có vẻ đẹp thần thánh Con quỷ nhỏ sững sờ trước ánh sáng diệu

kì của thơ ca “Sách tỏa ra một thứ ánh sáng biến thành chiếc thân cây cao vút,

vươn cành lá trên đầu anh sinh viên Lá nào cũng xanh tươi, mỗi bông hoa là một thiếu nữ, với đôi mắt khi thì xanh tươi trong trẻo, khi thì u tối Mỗi quả là một ngôi sao sáng và hát lên bài thánh ca tuyệt vời” Và quỉ bật khóc, những giọt

nước mắt hạnh phúc (Con quỷ nhỏ và ông hàng tạp hóa) Người nghệ sĩ có thể

sống trong nghèo đói nhưng đó lại là người hạnh phúc nhất vì đã chạm đến cái đẹp của vĩnh cửu

H.C.Andersen quan niệm rằng “Không có truyện kể nào hay hơn những điều do chính cuộc sống tạo nên” Chất liệu chính trong tác phẩm là hiện thực xã hội Đan Mạch thế kỉ XIX đầy ngổn ngang, là đời sống tinh thần, tình cảm phức

tạp của Andersen Ông không ngừng quan sát, suy ngẫm, cùng vui cùng buồn với

thân phận con người trên trang sách Ông như mặt trăng: Trăng có thể kể vô vàn

câu chuyện! Loài người thật là như một cuốn truyện đọc với anh ấy! (Dưới ánh

trăng, đêm thứ tám) Hay nhà văn trong “Bà cô nhức răng” không ngừng nghiền

ngẫm về cuộc sống “khi tôi đi dạo qua các dãy phố, tôi cảm thấy như đi giữa một

thư viện lớn Các ngôi nhà là cái tủ sách, mỗi tầng là một giá sách để nhiều sách

Ở đây có một chuyện về cuộc sống hàng ngày, kia có một vở kịch cổ hay và các tác phẩm khoa học đủ mọi bộ môn, chỗ kia là sách vui, sách buồn để đọc”

Andersen cũng dành nhiều thời gian để đi bộ qua những con phố, nhìn ngắm, lắng nghe, mơ mộng và không ít tác phẩm ra đời từ đó Đã là nhà văn, anh không thể tách rời cuộc sống Tâm hồn anh phải là tấm gương phản chiếu cuộc sống, ngân lên những âm thanh của cuộc sống, khơi dậy những tình cảm cao đẹp trong lòng người

“Còn gì để sáng tác đây?” kể về nhà văn sinh sau đẻ muộn không còn đề

tài để sáng tác Anh đành đến bà lang vườn phù thủy để tìm nguồn cảm hứng Nhờ cặp kính và ống nghe thần kì của phù thủy, anh có thể nghe những câu chuyện kì

lạ, nhưng anh cũng không thể trở thành nhà văn, vì anh không biết cảm nhận cuộc sống Nên anh quyết định trở thành nhà phê bình Qua câu chuyện, H.C.Andersen trình bày quan niệm về một nhà văn chân chính phải hòa nhập vào đám đông, mở mắt nhìn và lắng nghe họ, dành cả trái tim để cảm nhận cuộc sống, từ đó mới có

đề tài, cảm hứng sáng tạo nghệ thuật Ông cũng nhẹ nhàng châm biếm những nhà phê bình là những người không có khả năng sáng tác, nhưng lại hay bình luận khen chê các nhà văn Một nhà văn chân chính không phải là chiếc thùng rỗng kêu to, đạo đức giả mượn những tư tưởng và ý kiến của người khác làm của mình, hay những kẻ viết nên những lời sáo rỗng, hời hợt; mà phải cống hiến cho đời những điều tốt đẹp Để khi chết đi, sự biết ơn của người đời biến thành ngôi sao

đổi ngôi rơi xuống mộ của họ.(Già Ole canh tháp)

Trong truyện “Nhà văn”, H.C.Andersen chỉ trích những người tự nhận

mình là nhà văn dù đầu óc rỗng tuếch và viết nên những thứ vô bổ Văn chương chân chính cần vẻ đẹp toàn bích từ nội dung tư tưởng đến hình thức Nếu chỉ có

hình thức với chữ đẹp, mà nội dung tầm thường cũng không giá trị Anh chàng có tài viết chữ đẹp, cứ ảo tưởng chính mình đã tạo nên giá trị của tác phẩm, mà không nhận ra bản thân chữ viết chỉ là trang sức điểm tô thêm chiếc áo vốn đã đẹp

từ chất liệu đến dáng vẻ Có một điều kì lạ, nhân vật nhà văn trong những câu chuyện này rất nhiều lần gặp và bàn luận văn chương nghệ thuật với phù thủy Nhà văn, nghệ sĩ cũng giống như phù thủy, phải có trí tuệ thông hiểu đông tây kim cổ, phải biết biến hóa, phù phép chữ nghĩa thành những lời hay ý đẹp Nhà

văn có khả năng kì diệu bởi có “nhánh cây chẽ ba, mỗi chạc có bốn lá Có bảy

chẽ tất cả, trong đó có một chẽ có sáu lá” (Trong thành có ma trơi)

H.C.Andersen đã lí giải tại sao nhà văn phải có nhiệm vụ cao quí đó

“Huyền thoại luôn song hành và ở trong chính tâm hồn chúng ta, nó ở đó tồn tại

như một quá trình khai sáng loài người Lòng nhân từ của Chúa bắt nguồn và tuôn trào giữa lòng thế giới nơi mà lúc bấy giờ trông có vẻ khô cằn và hoang tàn Khởi sắc cuộc sống, thông qua dòng nhạc trữ tình, thơ ca và tri thức khoa học, Chúa sẽ ban phước lành cho chúng ta cho đến ngày Phán xét Người ta nói rằng những tâm tư tình cảm của chúng ta xuất phát từ sự chuyển động và rung lên của các dây thần kinh – lúc thì tràn đầy cảm hứng, lúc thì hạnh phúc, lúc thì khổ đau Mỗi người chúng ta chỉ là một công cụ Vâng, thật vậy, nhưng ai đã chạm vào sợi dây làm cho nó chấn động và rung chuyển? Chính là thần khí vô hình của Chúa”

(Dân gian nói) Chính Chúa đã đánh thức khả năng của nhà văn Chúa thông qua

nhà văn để khơi gợi những tình cảm tốt đẹp nơi con người H.C.Andersen đã thần

kì hóa khả năng của nhà văn, ngợi ca vai trò cao cả của người nghệ sĩ

Thời đại có thay đổi với những công nghệ khoa học tiên tiến thì thơ ca nghệ thuật vẫn giữ một vị trí quan trọng, không gì thay thế được Nữ thần nghệ

thuật của thế kỉ mới “sẽ không làm cho ngôn ngữ thường nhật vỡ ra từng mảnh

rồi ghép lại với nhau thành một hộp nhạc nhân tạo với âm thanh lấy từ cuộc thi hát rong Nàng cũng không tách Nàng thơ quí tộc và Văn xuôi hạ lưu – hai người anh em trong tiếng nói, tư tưởng và sức mạnh Nàng cũng sẽ không khắc những vị thần cổ đại từ những thiên anh hùng ca Iceland, vì họ đã chết Nàng cũng không

ra lệnh cho thế hệ mình đi chiếm giữ những tư tưởng bằng một cuốn tiểu thuyết

Pháp, nàng cũng không làm ta chán bằng chất gây mê lịch sử hàng ngày Nàng sẽ mang đến liều thuốc trường sinh của cuộc sống, dù bằng thơ ca hay văn xuôi, cũng sẽ ngắn gọn, rõ ràng và phong phú Nhịp đập trái tim của tổ quốc không gì

khác ngoài những vần chữ vô tận của sự phát triển nhân loại” (Nữ thần của thế

kỉ mới) Chỉ một đoạn văn ngắn H.C.Andersen đã nêu lên những suy nghĩ trăn trở

của mình về nền nghệ thuật của thời đại Nghệ thuật muốn tồn tại phải thở cùng thời đại, đi cùng thời đại Bản thân H.C.Anderen là một minh chứng Để tác phẩm văn học song hành cùng thời đại, người nghệ sĩ không ngừng tìm tòi sáng tạo những tác phẩm có nội dung và nghệ thuật thể hiện không chỉ đáp ứng được nhu cầu thưởng thức của công chúng đương đại, mà phải đạt đến giá trị vĩnh cửu Đọc truyện H.C.Andersen, người đọc lạc vào một thế giới thần tiên với biết bao điều diệu kì với những bà tiên, vị thần cùng phép thuật biến hóa Bên cạnh đó còn một thế giới khác nghiệt ngã, đau khổ với những thăng trầm, thiện ác, tốt xấu như nó vốn có – đó là thế giới hiện thực của xã hội tư bản thế kỉ XIX H.C.Andersen đã khám phá thế giới dưới nhiều góc nhìn Đó là cái nhìn của trẻ thơ về một thế giới trong trẻo, hồn nhiên, tươi đẹp Đó cũng là góc nhìn của một người lớn nhiều suy

tư trăn trở về cuộc sống hiện thực với cái xấu, cái tốt đan xen H.C.Andersen viết truyện không chỉ để giải trí mà còn đem đến những bài học nhân văn sâu sắc Tất nhiên trẻ con không phải lúc nào cũng hiểu hết những điều tác phẩm kể, nhưng điều đó không là vấn đề lớn H.C.Andersen cũng đã nhấn mạnh trong lời tựa tập

“Truyện kể mới” (1843) rằng truyện của ông không chỉ dành cho trẻ em mà cả người lớn cũng đọc được, mà thậm chí phải là người lớn mới thật sự hiểu hết được nó

1.2.4 Quan niệm nhân sinh:

* Truyện của Andersen phản ánh quá trình suy ngẫm, chiêm nghiệm cuộc sống của chính tác giả Trong một xã hội coi trọng địa vị, giai cấp sang hèn với những định kiến xã hội nặng nề, quá trình xác định vị trí, sự tồn tại của con người

vì thế khó khăn hơn rất nhiều Con người không ngừng đối mặt và giải quyết những trở ngại phát sinh Cũng có lúc, họ lầm đường lạc lối nhưng họ sẽ nhanh

chóng trở lại con đường đúng đắn để vươn tới chân – thiện – mỹ H.C.Andersen

thông qua nhân vật Già Ole (Già Ole canh tháp) để chỉ rõ bản chất của con người

qua những chiếc cốc người ta uống trong đêm giao thừa Đó là những chiếc cốc cầu chúc sức khỏe, lạc quan, do dự, dục vọng, trí tuệ, sự thông thái … Con người

là loài tham lam nhất, thánh thiện nhất và cũng thấp hèn nhất Cuộc sống con người cũng đầy phức tạp như tâm tính của họ Niềm vui, hạnh phúc đan xen nỗi buồn, cay đắng

Trong “Nữ hoàng băng giá” tác giả mượn một truyền thuyết dân gian rằng

quỷ dữ đã tạo nên tấm gương kì lạ “Những vật tốt đẹp soi vào đấy đều nom chẳng

ra gì cả Những phong cảnh đẹp vào gương thì trông như mớ rau muống luộc; những người tốt nhìn vào lại trở thành đáng ghét, đi đầu lộn xuống đất, có khi mất cả bụng, mặt thì méo mó không nhận ra ai nữa… trái lại các vật xấu xí lại càng rõ nét và nổi bật hẳn lên, trông lại càng xấu xí hơn” Tấm gương ấy là hiện

thân của cái ác, cái xấu, nó phủ nhận chân lí và sự thật Khi mảnh vụn của tấm gương này bắn trúng vào đôi mắt của ai, người đó sẽ có cái nhìn sai lệch về mọi thứ xung quanh Nếu mảnh vụn bắn vào tim ai, trái tim của họ trở nên băng giá Những con người ấy không còn lí trí để nhận thức đúng về hiện thực, về cuộc đời Khi ấy, họ không còn cảm xúc, tình cảm, họ không đồng cảm với cuộc sống xung quanh Và thế là họ chỉ sống bằng bản năng của sinh vật mù quáng trong tự nhiên Con người cần cảnh giác, vì cái ác, cái xấu tồn tại khắp mọi nơi Chúng có thể làm con người tha hóa, không còn giữ được phẩm chất tốt đẹp của con người

Con người thích chạy theo hư danh, tiền bạc, những thứ vật chất tầm thường để thỏa mãn lòng tham của mình Khát vọng của con người là vĩnh cửu và lòng tham của con người là vô đáy Con người chỉ hạnh phúc khi biết tự thỏa mãn

“Lá bùa” kể về đôi uyên ương đang trong tuần trăng mật Họ vô cùng hạnh phúc,

chỉ phiền một nỗi không biết họ có luôn hạnh phúc như bây giờ không? Theo lời chỉ bảo của người thông thái, họ đi tìm đôi vợ chồng hạnh phúc nhất để xin một mảnh áo lót làm bùa hạnh phúc Họ đi mãi gặp nhiều cặp vợ chồng yêu nhau thắm thiết nhưng không ai hạnh phúc trọn vẹn, người quí tộc thì không có con, người thị dân trung lưu thì quá đông con, và người chăn cừu thì quá nghèo không có nỗi