Kinh tế người hoa và vai trò của nó đối với sự phát triển của quận ninh kiều thành phố cần thơ (từ 2005 đến nay)

Ninh Kiều là quận trung tâm của thành phố Cần Thơ với những khu phố buôn bán sầm uất, những hoạt động kinh tế rất phong phú và đa dạng, cộng đồng người Hoa ở đây và những hoạt động kinh

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

KHOA ĐÔNG PHƯƠNG HỌC

CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU KHOA HỌC SINH VIÊN

Sinh viên thực hiện:

Chủ nhiệm: Nguyễn Thị Thanh Thúy Lớp:Trung Quốc 09 Khóa: 2009- 2013 Thành viên: Nguyễn Thị Thùy Dương Lớp:Trung Quốc 09 Khóa: 2009- 2013

Huỳnh Duy Quí Lớp:Trung Quốc 09 Khóa: 2009- 2013

Hồ Thị Thu Thảo Lớp:Trung Quốc 09 Khóa: 2009- 2013

Võ Thái Dương Lớp:Trung Quốc 10 Khóa: 2010- 2014

Người hướng dẫn: ThS Đoàn Thị Quỳnh Như - Khoa Đông Phương học

- ĐH Khoa học Xã hội và Nhân văn thành phố Hồ Chí Minh

Tháng 2/2013

TÓM TẮT CÔNG TRÌNH 1

MỞ ĐẦU 3

NỘI DUNG 9

CHƯƠNG I: Tổng quan nền kinh tế thành phố Cần Thơ và quận Ninh Kiều 9

1 Tổng quan nền kinh tế thành phố Cần Thơ 9

2 Tình hình kinh tế quận Ninh Kiều 10

CHƯƠNG II: Kinh tế cộng đồng người Hoa tại quận Ninh Kiều 14

1 Giới thiệu tổng quan cộng đồng người Hoa tại Q Ninh Kiều 14

2 Các ngành kinh tế chủ yếu của cộng đồng người Hoa ở quận Ninh Kiều 15

3 Văn hóa kinh doanh 29

CHƯƠNG III: Những đóng góp của cộng đồng người Hoa cho sự phát triển quận Ninh Kiều 32

1 Kinh tế 32

2 Văn hóa – xã hội 34

3 Giáo dục 37

KẾT LUẬN 40

KIẾN NGHỊ 42 PHỤ LỤC

TÀI LIỆU THAM KHẢO

sự phát triềncủa quận Ninh Kiều nói riêng và thành phố Cần Thơ nói chung

Ninh Kiều là quận trung tâm của thành phố Cần Thơ với những khu phố buôn bán sầm uất, những hoạt động kinh tế rất phong phú và đa dạng, cộng đồng người Hoa ở đây và những hoạt động kinh tế của họ đã góp phần không nhỏ trong sự phát triển cũng như việc thay đổi diện mạo chung của toàn quận

Để tìm hiểu về hoạt động kinh tế của cộng đồng người Hoa tại đây, nhóm chúng tôi đã tiến hành thu thập số liệu từ rất nhiều nguồn như Cục thống kê thành phố Cần Thơ, Ban Dân tộc thành phố Cần Thơ, Phòng Dân tộc quận Ninh Kiều, Phòng Kinh tế quận Ninh Kiều, UBND phường Tân An,…bên cạnh

đó, chúng tôi còn tiến hành phỏng vấn sâu những nhà kinh doanh giỏi của cộng đồng người Hoa tại đây, cũng nhưnhững hộ kinh doanh ở các khu vực chợ Tân

An, bến Ninh Kiều,… Song song đó, chúng tôi còn tìm hiểu về cộng đồng người Hoa ở khu vực đồng bằng sông Cửu Long qua sách báo, cũng như những tài liệu tham khảo ở thư viện thành phố Cần Thơ Từ những tư liệu đó nhóm nghiên cứu chúng tôi đã có những so sánh đối chiếu chính xác hơn

Chúng tôi đã sử dụng các phương pháp tổng hợp, phân so sánh đối chiếu để xử lý các tài liệu thu thập được Những phương pháp này đã giúp chúng tôi khái quát một cách cụ thể nhất về những hoạt động kinh tế của cộng

đồng người Hoa ở đây cũng như sự đóng góp của họ đối với nền kinh tế quận Ninh Kiều thành phố cần Thơ

Kết quả nghiên cứu cho thấy người Hoa ở quận Ninh Kiều đã đến đây

từ rất lâu và đã hình thành nên một cộng đồng cùng sinh sống và lập nghiệp,cùng với sự phát triển của thành phố Cần Thơ, cộng đồng người Hoa ở đây đã không ngừng thay đổi và ngày càng hòa nhập vào nhịp phát triển chung của thành phố Hoạt động kinh tế chủ yếu của cộng đồng nàylà các ngành thương mại – dịch vụ, các ngành công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp vàcác ngành nghề truyền thống khác, …với những quy mô hoạt động rất đa dạng Ngoài ra với đầu óc tinh tế và nhanh nhẹn nhạy bén của mình cộng thêm truyền thống văn hóa kinh doanh lâu đời, họ đã đưa những hoạt động kinh tế của cộng đồng mình phát triển một cách vượt bậc, điều này đã tác động không nhỏ đến nền kinh tế của cộng đồng người Việt ở đây và sự phát triển chung cho toàn quận

Nghiên cứu của nhóm chúng tôi cũng đã cho thấy những đóng góp đáng kể của cộng đồng người Hoa trong các lĩnh vực đời sống xã hội, đặc biệt

là trong các lĩnh vực như: kinh tế- văn hóa – xã hội và giáo dục.Trong bài nghiên cứu chi tiết, chúng tôi sẽ báo cáo một cách cụ thể và hệ thống nhất những kết quả mà nhóm nghiên cứu đã đạt

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Người Hoa di cư đến Việt Nam từ rất sớm, tạo nên một lịch sử rất lâu đời Họ có mặt trên khắp các tỉnh thành ở cả ba miền Bắc, Trung, Nam Tại miền Nam, cộng đồng người Hoa tập trung với quy mô rất lớn ở khu vực Chợ Lớn – Thành phố Hồ Chí Minh, kế đến là các tỉnh đồng bằng sông Cửu Long như Sóc Trăng, Kiên Giang, Cần Thơ… Người Hoa vốn được mệnh danh là các thương nhân tài ba Cũng giống như ở các quốc gia khác trên thế giới, người Hoa từ khi mới di cư đến Việt Nam đã tiến hành các hoạt động kinh doanh thương mại tạo nên những khu phố người Hoa sầm uất, đông đúc, tấp nập với các hoạ động trao đổi, mua bán Cho đến nay, người Hoa đã thật sự trở thành một bộ phận của cộng đồng các dân tộc Việt Nam, có những đóng góp đáng kể trong sự tăng trưởng chung của cả nước

Việt Nam đang trong quá trình hội nhập và phát triển kinh tế, các thành phố lớn ở nước ta cũng đang dần thay đổi diện mạo trong xu thế phát triển chung này Thành phố Cần Thơ với tốc độ phát triển nhanh đã trở thành một thành phố trọng điểm ở khu vực đồng bằng sông Cửu Long Cùng với sự tập trung khá đông đúc của cộng đồng người Hoa ở đây, khi nhắc đến sự phát triển của thành phố Cần Thơ, chúng ta không thể không nhắc đến các hoạt động kinh

tế và vai trò của cộng đồng người Hoa, đặc biệt là cộng đồng người Hoa tại quận Ninh Kiều – quận trung tâm của thành phố Cần Thơ Vì vậy để tìm hiểu

về các hoạt động kinh tế và tình hình phát triển kinh tế của cộng đồng người Hoa tại thành phố Cần Thơ, cụ thể là cộng đồng người Hoa tại quận Ninh Kiều,

từ đó rút ra vai trò của họ đối với sự tăng trưởng và phát triển chung của thành

phố Đó chính là lý do nhóm chúng tôi quyết định chọn nghiên cứu đề tài này

2 Tình hình nghiên cứu đề tài

Thành phố Cần Thơ là một trong những địa phương có nhiều người Hoa sinh sống, cộng đồng người Hoa phân bố khắp các nơi trong thành phố đặc biệt là ở khu vực quận Ninh Kiều Cộng đồng người Hoa đóng một vai trò quan

trọng, góp phần thúc đẩy sự tăng trưởng kinh tế chung của thành phố Tuy nhiên những nghiên cứu về người Hoa ở Ninh Kiều nói riêng và thành phố Cần Thơ nói chung vẫn còn rất hạn hẹp, chưa có một nghiên cứu cụ thể nào Vấn đề kinh tế của người Hoa chỉ được nhắc đến trong một số sách nghiên cứu về cộng đồng người Hoa nói chung như:

♦ “Người Hoa ở miền Nam Việt Nam” - Tsai Maw Kuey

♦ “Sự hình thành và phát triển ‘vấn đề người Hoa’ Đông Nam Á (Nghiên cứu tại các nước Thái Lan, Philippines, Malaysia, Indonesia) - Phương Kim Anh

♦ “Người Hoa ở Nam Bộ” - PGS TS Phan An

Bên cạnh đó còn có một số bài viết như:

♦ “Vai trò của người Hoa trong việc hình thành và phát triển các đô thị ở Trung và Nam Bộ Việt Nam” - ThS Tống Thị Quỳnh Hương - ĐH Sư phạm Hà Nội

♦ “Người Hoa trong kinh doanh: chữ tín là vốn quý nhất” – TS.Trần Khánh – Viện Nghiên cứu Đông Nam Á

♦ “Triết lý kinh doanh của người Hoa: ĐẠI PHÚ DO THIÊN, TIỂU PHÚ DO CẦN” – tapchicongnghe.vn

Riêng đề tài nghiên cứu về vai trò kinh tế của cộng đồng người Hoa trong sự phát triển chung của quận Ninh Kiều, thành phố Cần Thơ thì vẫn chưa

có bài viết nào Vì thế có thể nói đề tài của chúng tôi tương đối mới, không bị trùng lặp với các nghiên cứu trước đây

3 Mục đích và nhiệm vụ của đề tài

3.1 Mục đích nghiên cứu

Trong bối cảnh hội nhập toàn cầu của đất nước, thành phố Cần Thơ đã đạt được những bước tiến và thành tựu đáng kể Các hoạt động sản xuất kinh doanh của cộng đồng người Hoa cũng được mở rộng và phát triển, góp một phần không nhỏ trong sự phát triển của thành phố Tuy nhiên, làm thế nào để

nhận thấy vai trò của cộng đồng này trong sự phát triển của thành phố là một vấn đề thiết thực cần được quan tâm Nhóm nghiên cứu chúng tôi tiến hành thực hiện đề tài nghiên cứu này nhằm đưa ra một cái nhìn cụ thể về hoạt động kinh tế và vai trò của cộng đồng người Hoa trong sự phát triển của quận Ninh Kiều và đưa ra một số kiến nghị nhằm có được những giải pháp phù hợp đối với cộng đồng người Hoa ở đây Hơn nữa, nghiên cứu về vấn đề này hiện nay

là rất cần thiết bởi lẽ thành phố Cần Thơ ngày càng có những bước phát triển kinh tế quan trọng, trong đó đóng góp của cộng đồng người Hoa là một phần

không thể không nhắc đến

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Điều tra, khảo sát các hoạt động kinh tế và tình hình phát triển các hoạt động đó của cộng đồng người Hoa tại quận Ninh Kiều – thành phố Cần Thơ

- Tiến hành phỏng vấn và lấy tư liệu tại một số hộ gia đình, doanh nghiệp cũng như ở các cơ sở ban ngành của quận Ninh Kiều

- Phân tích một cách tổng quát về đời sống kinh tế của cộng đồng người Hoa và vai trò kinh tế của họ trong sự phát triển chung của quận Ninh Kiều, thành phố Cần Thơ

- Đề xuất một số kiến nghị nhằm có được những giải pháp phù hợp để nâng cao đời sống kinh tế và vai trò của cộng đồng người Hoa đối với sự phát triển quận Ninh Kiều nói riêng và thành phố Cần Thơ cũng như cả nước nói chung

4 Phương pháp nghiên cứu và nguồn tài liệu

- Phương pháp điều tra, khảo sát thực tế, tiến hành phỏng vấn sâu: nhóm nghiên cứu chúng tôi tiến hành điều tra thực địa ở những địa bàn có cộng đồng người Hoa sinh sống và làm việc tại quận Ninh Kiều để nắm được thực trạng cũng như tình hình phát triển kinh tế của người Hoa nơi đây Ngoài ra, nhóm chúng tôi còn tiến hành phỏng vấn các hộ làm kinh tế giỏi trong các lĩnh vực như công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp, các nghề truyền thống, thương mại

và dịch vụ để có được một cái nhìn cụ thể và sâu sắc hơn về đời sống kinh tế của cộng đồng người Hoa cũng như vài trò của họ đối với quận Ninh Kiều

- Phương pháp phân tích, tổng hợp tài liệu: tổng hợp các nguồn tài liệu khác nhau, sau đó tiến hành phân tích, so sánh đối chiếu Bằng phương pháp này nhóm chúng tôi sẽ tiếp thu được nhiều luồng ý kiến và quan điểm khác nhau làm cho đề tài nghiên cứu phong phú hơn và có tính xác thực cao hơn Từ

đó rút ra được những kết luận và ý kiến của nhóm

- Phương pháp nghiên cứu lịch sử, logic: nghiên cứu theo tiến trình lịch sử, tìm hiểu quá trình lập nghiệp của người Hoa từ lúc di cư sang Việt Nam đến nay, so sánh mức độ phát triển kinh tế của cộng đồng người Hoa trước đây và bây giờ, từ đó rút ra một cái nhìn tổng quan về quá trình hình thành cũng như phát triển của cộng đồng người Hoa ở đây

5 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu: cộng đồng người Hoa thuộc các nhóm tại quận Ninh Kiều – TP.Cần Thơ nhưng chủ yếu là người Hoa thuộc nhóm Quảng Đông và Triều Châu

- Phạm vi nghiên cứu: các khu vực có người Hoa sinh sống quận Ninh Kiều – TP.Cần Thơ

6 Ý nghĩa lý luận và ý nghĩa thực tiễn

Thông qua đề tài nghiên cứu này, chúng ta sẽ có được một cái nhìn tổng quan về đời sống kinh tế của cộng đồng người Hoa trên địa bàn quận Ninh Kiều Từ đó sẽ thấy được vai trò của họ đối với sự phát triển chung của quận Ninh Kiều cũng như của thành phố Cần Thơ Đề tài của chúng tôi sẽ bổ sung, làm phong phú thêm nguồn tư liệu nghiên cứu về cộng đồng người Hoa của quận Ninh Kiều, góp phần làm rõ vai trò của cộng đồng người Hoa trong sự phát triển của quận, từ đó có thể đề ra các giải pháp nhằm phát triển kinh tế của cộng đồng này, đó cũng là sự thúc đẩy phát triển kinh tế chung của thành phố

Kết quả nghiên cứu của đề tài này còn có thể sử dụng như một nguồn tư liệu để các sinh viên ngành Trung Hoa học cũng như những sinh viên có

nghiên cứu về đời sống người Hoa trên địa bàn thành phố Cần Thơ nói riêng và Việt Nam nói chung tham khảo và nghiên cứu

7 Hạn chế của đề tài

- Kết quả nghiên cứu chưa cụ thể hóa mức độ tăng trưởng kinh tế cũng như đời sống của cộng đồng người Hoa qua các năm, bên cạnh đó đề tài cũng chưa khái quát được một cách cụ thể về sự thay đổi cũng như là phát triển kinh

tế của cộng đồng này ở Ninh Kiều

- Đề tài chưa nghiên cứu đến những hoạt động tương tác của cộng đồng này với các dân tộc anh em trên địa bàn quận Ninh Kiều như người Kinh, Khme…

- Tài liệu, số liệu thống kê chưa đầy đủ cùng với những hạn chế trong quá trình thu thập tài liệu, phỏng vấn,….dẫn đến việc số liệu thống kê thu thập được vẫn chưa đáp ứng đủ những mục tiêu nghiên cứu của đề tài

8 Kết cấu đề tài

Đề tài của chúng tôi chủ yếu gồm các nội dung sau đây:

Phần I: Mở đầu

Giới thiệu tổng quan đề tài, nêu lên lí do chọn đề tài, mục đích, nhiệm

vụ nghiên cứu và những kết quả đạt được trong quá trình nghiên cứu đề tài

Phần II: Nội dung

Chương I: Khái quát tình hình kinh tế của thành phố Cần Thơ và quận Ninh Kiều

Tổng hợp, khái quát tình hình phát triển kinh tế chung của thành phố Cần Thơ và quận Ninh Kiều, từ đó làm nổi bật lên sự phát triển trong các ngành, các lĩnh vực kinh tế cũng như các thành phần kinh tế trên địa bàn Ngoài ra, còn nêu lên những nét đặc trưng trong sự phát triển kinh tế của thành phố Cần Thơ và quận Ninh Kiều

Chương II: Kinh tế cộng đồng người Hoa tại quận Ninh Kiều

Có những khái quát chung về cộng đồng người Hoa ở quận Ninh Kiều, Cần Thơ, nêu lên những đặc điểm trong quá trình di dân của người Hoa đến Cần Thơ, những nét đặc trưng trong đời sống sinh hoạt và văn hóa của cộng đồng này ở Cần Thơ

Tổng hợp, đánh giá về sự phát triển kinh tế của cộng đồng người Hoa ở Ninh Kiều, trong đó tổng hợp một cách đầy đủ về các hoạt động kinh tế của cộng đồng nàyvề quy mô kinh doanh, sản xuất cũng như những đánh giá về sự phát triển trong từng ngành kinh tế cụ thể là các ngành nông nghiệp, công nghiệp và tiểu thủ công nghiệp, thương mại – dịch vụ, các ngành nghề truyền thống

Chương III: Những đóng góp của cộng đồng người Hoa cho sự phát triển quận Ninh Kiều

Từ những đặc điểm trong kinh tế cộng đồng người Hoa ở Ninh Kiều, tổng hợp, phân tích, đánh giá và rút ra vai trò của cộng đồng này đối với sự phát triển của thành phố Cần Thơ nói chung và quận Ninh Kiều nói riêng, đặc biệt là trong các lĩnh vực kinh tế, văn hóa – xã hội và giáo dục

Phần III: Kết luận và kiến nghị

Từ những phân tích, đánh giá trên rút ra kết luận cho bài nghiên cứu, một lần nữa tổng kết, nhận xét về kinh tế của cộng đồng người Hoa ở quận Ninh Kiều và những đóng góp của họ cho sự phát triển của khu vực này cũng như của thành phố Cần Thơ

Đưa ra những ý kiến nhằm góp phần tăng cường hơn nữa cho sự phát triển của kinh tế cộng đồng người Hoa, cũng như những đánh giá về sự đóng góp của họ trong sự phát triển chung của quận Ninh Kiều và thành phố Cần Thơ

NỘI DUNG CHƯƠNG I TỔNG QUAN NỀN KINH TẾ THÀNH PHỐ CẦN THƠ VÀ

QUẬN NINH KIỀU

1 Tổng quan nền kinh tế thành phố Cần Thơ

Cần Thơ là một trong năm thành phố trực thuộc Trung ương, nằm ở vị trí trung tâm của vùng đồng bằng sông Cửu Long Từ hơn trăm năm trước, Cần Thơ được mệnh danh là Tây Đô – thủ phủ của miền Tây Nam Bộ và giờ đây vẫn giữ vững vị thế đó, Cần Thơ đã trở thành đô thị loại 1, trung tâm kinh tế, văn hóa, giáo dục và đào tạo của vùng đồng bằng sông Cửu Long Với nhiều lợi thế về tự nhiên và kinh tế - xã hội, Cần Thơ đã và đang phát triển ngày càng mạnh mẽ hơn Theo thống kê chín tháng đầu năm 2012 tăng trưởng kinh tế của thành phố Cần Thơ đạt 10,3%, mức cao nhất trong năm thành phố trực thuộc Trung ương(1) Điều kiện tự nhiên thuận lợi, đất đai màu mỡ, phì nhiêu, Cần Thơ không chỉ phát triển về nông nghiệp mà còn phát triển cả về các ngành nghề công nghiệp và dịch vụ

Nông nghiệp thành phố Cần Thơ chia làm ba ngành: trồng trọt, chăn nuôi và dịch vụ nông nghiệp Thế mạnh của Cần Thơ là cây lúa Từ xa xưa Cần Thơ đã được coi là trung tâm lúa gạo của miền Tây Nam Bộ, hiện nay là một trong những nơi sản xuất và xuất khẩu gạo chính của cả nước Ngoài ra còn có cây ăn quả Những cây hoa màu khác có sản lượng không đáng kể Ngành chăn nuôi trên địa bàn đa số là nuôi heo và gia cầm Các gia súc khác như trâu bò chiếm số lượng không nhiều Cần Thơ còn có nguồn thủy sản khá phong phú, chủ yếu tôm cá nước ngọt Một số chợ đầu mối lúa gạo, thủy sản đang được đầu tư xây dựng; các dịch vụ phục vụ sản xuất nông, thủy sản, thuốc bảo vệ thực vật cũng phát triển nhanh, có sức lan tỏa lớn

Công nghiệp là thế mạnh quan trọng, giữ vai trò chủ đạo trong nền kinh

tế của thành phố Cần Thơ Quy mô về giá trị sản xuất công nghiệp đang đứng đầu vùng đồng bằng sông Cửu Long và đứng thứ 12 trong cả nước, với nhịp độ tăng trưởng bình quân 19%/năm, đóng góp gần 32%/năm vào GDP thành phố Năm 2008, giá trị sản xuất công nghiệp đạt trên 15.160 tỉ đồng(1) Một số lĩnh vực công nghiệp lớn của thành phố như: chế biến lương thực, thực phẩm và đồ uống, sản xuất phân bón hoá chất, cơ khí, may mặc, vật liệu xây dựng, Thành phố Cần Thơ đang kêu gọi đầu tư cho các dự án thuộc lĩnh vực: công nghiệp chế biến, điện - điện tử, hoá chất, cơ khí, dệt may, da giày, vật liệu xây dựng

Các ngành dịch vụ rất đa dạng và phong phú, rất nhiều loại hình dịch

vụ đã và đang dần phát triển mạnh như ngân hàng, y tế, giáo dục, văn hóa xã hội… Hiện có rất nhiều chi nhánh của các ngân hàng lớn trên khắp cả nước tại thành phố Cần Thơ như Vietcombank, Eximbank, Sacombank, Maritime bank, SeaBank, Vietbank… Có nhiều siêu thị và khu mua sắm, thương mại lớn như: Metro, Co.opMart, Maximart, Vinatex…Thành phố Cần Thơ đang tập trung phát triển thương mại, dịch vụ, phấn đấu trở thành trung tâm, đầu mối giao

thương của vùng đồng bằng sông Cửu Long Năm 2012, tổng mức hàng hóa

bán ra và doanh thu dịch vụ của thành phố Cần Thơ đạt hơn 100 nghìn tỷ đồng, tăng gần 18% so với năm 2011, xếp thứ ba cả nước, chỉ sau thành phố Hồ Chí Minh và Hà Nội(2)

2 Tình hình kinh tế quận Ninh Kiều

Ninh Kiều là quận trung tâm của thành phố Cần Thơ, kinh tế không ngừng phát triển, đóng một vai trò quan trọng trong nền kinh tế chung của thành phố Cần Thơ Sáu tháng đầu năm 2012, tốc độ tăng trưởng kinh tế của

quận Ninh Kiều đạt 17,5%, cao hơn gấp đôi so với mức tăng trưởng toàn thành phố(1)

Quận Ninh Kiều chủ yếu phát triển về thương mại và dịch vụ Tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng theo giá thực tế ở quận Ninh Kiều năm 2010 đạt 18.164 tỷ đồng, tăng hơn bốn lần so với năm 2005 Ngành thương mại và dịch vụ tập trung chủ yếu ở phường Tân An và Cái Khế Lĩnh vực thương mại - dịch vụ phát triển đa dạng về loại hình, quy mô, ngành nghề, đặc biệt, số lượng hộ kinh doanh cá thể tăng cao; các loại hình dịch vụ phát triển năng động; chất lượng hàng hóa và dịch vụ được nâng cao phục vụ tốt nhu cầu của nhân dân Theo thống kê của quận Ninh Kiều, trên địa bàn có trên 100 các chi nhánh ngân hàng, phòng giao dịch, quỹ tiết kiệm đang hoạt động Các cao ốc văn phòng, các trung tâm thương mại thu hút ngày càng nhiều doanh nghiệp đến đầu tư lâu năm Hệ thống các siêu thị tại trung tâm quận Ninh Kiều như: Co.opMart Cần Thơ, Metro Hưng Lợi, Maximart, Vinatex luôn luôn đông khách, là nơi mua sắm quen thuộc của mọi người Dịch vụ du lịch cũng là một ngành phát triển sôi động trên địa bàn quận Ninh Kiều là trung tâm du lịch của thành phố Cần Thơ, tập trung nhiều nhà hàng, khách sạn, khu vui chơi giải trí và di tích thắng cảnh nổi tiếng của thành phố Các điểm du lịch nổi tiếng mang tính lịch sử, như Khám lớn Cần Thơ, Công viên Ninh Kiều, chợ cổ Cần Thơ Trong năm 2007, hoạt động du lịch đã thu hút được trên 367.300 lượt khách, với tổng doanh thu đạt trên 233 tỷ đồng (2)

Do quá trình đô thị hóa nhanh nên tỷ trọng nông nghiệp trong cơ cấu kinh tế của quận Ninh Kiều rất nhỏ, chủ yếu tập trung ở các phường An Bình (lúa), Cái Khế (thủy sản), An Khánh (cây kiểng) Tuy nhiên, quận cũng rất quan tâm tạo điều kiện thuận lợi cho nhân dân nhân giống vật nuôi, cây trồng Công tác phòng, chống lụt bão được tập trung chỉ đạo thực hiện; thường xuyên kiểm tra, gia cố đê bao và tổ chức khảo sát các điểm có nguy cơ sạt lở; tăng

1

Đài Phát thanh và Truyền hình thành phố Cần Thơ, Hoàng Hương – Văn Bé, Ninh Kiều: Kỳ họp thứ

4 khóa X HĐND quận[Trực tuyến],12 /7/2012

http://canthotv.vn/tin-tuc/ninh-kieu-ky-hop-thu-4-khoa-x-hdnd-quan/

(2)

Trang Tri thức Việt, Ninh Kiều [Trực tuyến]

http://www.vietgle.vn/trithucviet/detail.aspx?key=qu%E1%BA%ADn+Ninh+Ki%E1%BB%8 1u&type=A0

cường công tác kiểm dịch, kiểm tra vệ sinh thú y, tổ chức tiêm phòng, thực hiện tiêu độc, khử trùng phòng chống dịch bệnh gia súc, gia cầm Giá trị sản xuất nông nghiệp theo giá thực tế của quận Ninh Kiều năm 2010 là 25.570 triệu đồng

Công nghiệp phát triển chủ yếu ở phường An Bình, có khu công nghiệp Cái Sơn - Hàng Bàng Sản xuất công nghiệp - tiểu thủ công nghiệp tuy có khó khăn nhưng vẫn duy trì ổn định, các ngành có sản lượng cao là chế biến thực phẩm, đồ uống, thuốc, hóa dược, dược liệu, sản phẩm từ kim loại đúc sẵn Giá trị tổng sản lượng năm 2011 đạt 637.536 triệu đồng

(Số liệu trong phần trên được trích từ: “Niên giám thống kê 2010 – Cục

Thống kê – TP Cần Thơ – Tháng 6/2011”; “Báo cáo tình hình thực hiện nghị quyết Hội đồng nhân dân về kinh tế - xã hội, quốc phòng - an ninh năm 2011

và phương hướng nhiệm vụ năm 2012, Phòng kinh tế UBND quận Ninh Kiều, tháng 12/2011”, “Báo cáo Tổng kết tình hình công tác năm 2007 và Phương hướng nhiệm vụ năm 2008, Phòng kinh tế UBND quận Ninh Kiều, tháng 11/2007”)

Tiểu kết chương I:

Bằng phương pháp phân tích tổng hợp tài liệu, nhóm nghiên cứu chúng tôi đã khái quát tình hình kinh tế của thành phố Cần Thơ nói chung và quận Ninh Kiều nói riêng, thông qua đó có thể thấy được sự phát triển kinh tế ngày càng phát triển ở đây Có thể nói Cần Thơ là thành phố trẻ nhất trong năm thành phố trực thuộc Trung ương, nhưng đã có những bước phát triển nhanh chóng, có giai đoạn tốc độ tăng trưởng kinh tế của Cần Thơ đạt mức cao nhất trong năm thành phố Hiện nay Cần Thơ đã trở thành thành phố văn minh, hiện đại, xanh, sạch, đẹp, là trung tâm công nghiệp, trung tâm thương mại - dịch vụ, trung tâm giáo dục đào tạo và khoa học công nghệ, trung tâm y tế và văn hóa của vùng đồng bằng sông Cửu Long Nhắc đến sự phát triển của Cần Thơ không thể không nhắc đến sự đóng góp của quận Ninh Kiều Quận Ninh Kiều được xem như phần “lõi” của thành phố Cần Thơ Sự phát triển kinh tế của quận Ninh Kiều đã thúc đẩy mạnh mẽ sự phát triển của toàn thành phố Cần

Thơ Quận Ninh Kiều là quận đóng ngân sách cao nhất cho thành phố Cần Thơ,

có năm thu ngân sách một phường của quận Ninh Kiều đã bằng cả một huyện của thành phố Cần Thơ Ninh Kiều đã và đang được tiếp tục đầu tư xây dựng

để xứng tầm với vị thế quận trung tâm của thành phố Cần Thơ Hiện nay, hầu hết các cơ quan đầu não của thành phố Cần Thơ đều được đặt tại quận Ninh Kiều Cả các trung tâm mua sắm, siêu thị, chợ, trường đại học, ngân hàng, bệnh viện lớn cũng đều được xây dựng trên địa bàn quận Ninh Kiều Tất cả những điều đó cho thấy vị thế ngày càng quan trọng cũng như những đóng góp to lớn của quận Ninh Kiều không chỉ trong lĩnh vực kinh tế mà còn trong nhiều lĩnh vực khác đối với thành phố Cần Thơ

CHƯƠNG II KINH TẾ CỘNG ĐỒNG NGƯỜI HOA TẠI QUẬN

NINH KIỀU

1 Giới thiệu tổng quan cộng đồng người Hoa tại quận Ninh Kiều

Cộng đồng người Hoa ở thành phố Cần Thơ có khoảng 14.354 người (2010) đứng thứ ba sau người Kinh và người Khmer Tại quận Ninh Kiều, số lượngngười gốc Hoa sinh sống chiếm khoảng hơn 50% dân số người gốc Hoa của toàn thành phố Lịch sử hình thành cộng đồng người Hoa ở đây bắt nguồn

từ sự di dân của người Hoa vào miền Nam Việt Nam giữa thế kỷ XVII Vào thời gian đó, nhà Thanh lật đổ triều Minh, một số quan lại trung thành với triều Minh không chịu khuất phục nhà Thanh đã dẫn binh lính cùng gia đình trốn sang Việt Nam, trong đó có Mạc Cửu Mạc Cửu ban đầu đặt chân đến vùng đất Mang Khảm (hay Hà Tiên), có công khai phá vùng đất này và trở thành Tổng trấn Hà Tiên Dần dần dòng họ Mạc đã mở rộng khu vực sinh sống ra khắp các tỉnh ở Nam Bộ Lúc bấy giờ, Cần Thơ có tên là Trấn Giang, là một khu vực có

vị trí chiến lược quan trọng, thường xuyên bị người Chân Lạp quấy phá Dòng

họ Mạc nhận thức được tầm quan trọng của Trấn Giang, cho nên con của Mạc Cửu là Mạc Thiên Tích đã dẫn quân đến trấn giữ vùng Trấn Giang, hình thành nên cộng đồng người Hoa ở Cần Thơ và phát triển cho đến ngày nay Trong đó quận Ninh Kiều là quận có số người gốc Hoa tập trung đông nhất tại thành phố Cần Thơ Hiện nay quận Ninh Kiều có khoảng 9.333 người gốc Hoasinh sống; chiếm 3,78% dân số quận; chia thành năm tộc người cư trú theo từng nhóm cùng nguồn gốc; âm ngữ: Quảng Đông, Triều Châu, Phúc Kiến, Hẹ, Hải Nam Người Quảng Đông và Triều Châu có dân số tương đương nhau, chiếm khoảng 80% số lượng người Hoa tại Ninh Kiều Ba nhóm còn lại chiếm khoảng 20%, trong đó người Hải Nam là ít nhất Cộng đồng người gốc Hoa ở đây sống rải rác trên địa bàn, không tập trung thành một khu vực nào có quy mô đặc biệt lớn, nhưng cũng có số lượng đông hơn tại hai phường Tân An và An Lạc Hầu hết các gia đình người gốc Hoa ở đây có đời sống sung túc, công ăn việc làm

ổn định Mức sống cao nhất trong các dân tộc ít người tại thành phố Cần Thơ

Số hộ nghèo chỉ có khoảng 40 hộ trong tổng số 1.811 hộ trên địa bàn quận Ninh Kiều Họ liên kết với nhau chủ yếu qua Hội quán Có hai Hội quán lớn là Quảng Triệu Hội Quán (chùa Ông) của người Quảng Đông và Minh Nguyệt Cư

Sĩ Lâm của người Triều Châu Hội quán là nơi liên kết chính về tôn giáo, văn hóa, kinh tế… Ở hội quán thờ các vị thần, thánh như Quan Công, Phật Tổ, Quan Âm Bồ Tát… Hội quán cũng là nơi lưu giữ chủ yếu các giá trị văn hóa truyền thống của người gốc Hoa như các lễ hội, các phong tục, tập quán… Không những vậy, hội quán còn là nơi liên kết về kinh tế Thông qua các hội quán, cộng đồng người Hoa ở đây quyên góp tiền giúp đỡ nhau làm kinh tế, tương trợ lẫn nhau trong cộng đồng, tu sửa hội quán, xây dựng trường học, làm các hoạt động từ thiện… Trong cộng đồng những người có kinh tế khá giả cũng

là những người nắm vai trò quản lý, điều hành hội quán Ngoài ra ở quận Ninh Kiều còn có một câu lạc bộ kinh tế người Hoa được thành lập năm 2010bởi ông Ông Đức Phát là Phó ban Hoa vận Mục đích chủ yếu của câu lạc bộ là tương trợ, giúp đỡ lẫn nhau giữa các thành viên Câu lạc bộ sẽ giúp đỡ các thành viên khó khăn về kinh tế, ưu tiên sử dụng hàng hóa của các thành viên trong câu lạc

bộ Nếu một thành viên mua hàng của một thành viên khác thì sẽ nhận được một mức giá ưu đãi Tuy nhiên câu lạc bộ vẫn chưa thật sự hoạt động có hiệu quả, lí do câu lạc bộ vẫn chưa có một trụ sở cố định, ban quản lý thường xuyên bận rộn với công việc ở cơ quan và công ty

(Số liệu trong phần trên được trích từ: “Niên giám thống kê 2010 – Cục

Thống kê – TP Cần Thơ – Tháng 6/2011”; “Báo cáo tình hình thực hiện nghị quyết Hội đồng nhân dân về kinh tế - xã hội, quốc phòng - an ninh năm 2011

và phương hướng nhiệm vụ năm 2012, Phòng kinh tế UBND quận Ninh Kiều, tháng 12/2011”, “Báo cáo Tổng kết tình hình công tác năm 2007 và Phương hướng nhiệm vụ năm 2008, Phòng kinh tế UBND quận Ninh Kiều, tháng 11/2007”)

2 Các ngành kinh tế chủ yếu của cộng đồng người Hoa ở quận Ninh Kiều

Những người gốc Hoa rất giỏi trong lĩnh vực kinh tế Họ có mặt trên tất

cả các lĩnh vực: sản xuất nông nghiệp, tiểu thủ công nghiệp, kinh doanh thương nghiệp và dịch vụ… Những hoạt động kinh tế chính của cộng đồng người Hoa

là kinh doanh, buôn bán Cộng đồng người Hoa đã cùng với người Việt và các dân tộc khác tạo nên một diện mạo kinh tế địa phương đa dạng về ngành nghề

và phong phú về hình thức kinh doanh Tại quận Ninh Kiều cộng đồng người Hoa chủ yếu hoạt động trong lĩnh vực thương mại và dịch vụ, ngoài ra còn có công nghiệp và tiểu thủ công nghiệp, nông và ngư nghiệp hầu như không có Lúc mới di cư sang Việt Nam, người Hoa làm nghề mua bán phế liệu, tạp hóa Trong đó, người Quảng Đông chủ yếu ở thành phố, người Triều Châu làm nông nghiệp, người Hẹ bán thuốc bắc Ngày nay, do quá trình công nghiệp hóa hiện đại hóa cộng thêm việc sống tại một thành phố lớn, cộng đồng người Hoa đã dần dần chuyển sang làm các ngành thương mại - dịch vụ và công nghiệp, không còn làm trong các ngành nông nghiệp và ngư nghiệp nữa Nhóm người Triều Châu trước đây làm nông nghiệp, khi đã có đủ vốn, họ cũng chuyển sang làm các ngành công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp, thương mại Hiện nay, nhóm người Quảng Đông chủ yếu làm về mặt kinh doanh, nhóm người Triều Châu làm về mặt sản xuất

Thương mại của cộng đồng người Hoa đa phần là buôn bán bột, đường, văn hóa phẩm, tạp hóa… Dịch vụ gồm buôn bán nhà, địa ốc, khám chữa bệnh, quán ăn, buôn bán nhỏ lẻ, tập trung chủ yếu tại phường An Lạc, Tân An Công nghiệp và tiểu thủ công nghiệp chủ yếu sản xuất các mặt hàng tiêu dùng, tuy nhiên công nghiệp có quy mô lớn và được trang bị nhiều máy móc hơn tiểu thủ công nghiệp Các hoạt động công nghiệp và tiểu thủ công nghiệp tập trung tại phường Tân An Hình thức kinh doanh, sản xuất đa phần là cá thể, hộ gia đình,

có rất ít các doanh nghiệp của cộng đồng người Hoa trên địa bàn quận

2.1 Thương mại và dịch vụ

Với lợi thế là một thành phố trọng điểm ở khu vực Đồng bằng sông Cửu Long, thương mại dịch vụ của thành phố Cần Thơ có nhiều tiềm năng phát triển và đã là một ngành kinh tế hàng đầu đóng góp nhiều cho sự tăng trưởng

chung của thành phố Cụ thể hơn, quận Ninh Kiều là một quận trung tâm thành phố, nơi có nhiều du khách trong và ngoài nước đến tham quan và du lịch thì thương mại và dịch vụ lại càng đóng một vai trò quan trọng hơn Năm 2011, tuy có gặp nhiều khó khăn nhưng thương mại thành phố Cần Thơ vẫn đạt được nhiều thành tựu đáng kể và đạt được tăng trưởng cao Theo Sở Công thương thành phố Cần Thơ, năm 2011 giá trị sản xuất công nghiệp trên địa bàn thành phố dù chỉ đạt 98,8% kế hoạch năm nhưng đã tăng hơn 15,9% so với năm 2010; tổng kim ngạch xuất khẩu và doanh thu dịch vụ thu ngoại tệ năm 2011 đạt 1,3

tỉ USD; vượt 24% kế hoạch năm và tăng gần 16% so với năm trước; tổng mức hàng hóa bán ra tăng 18,3% và tổng mức hàng hóa bán lẻ tăng hơn 20% so với năm trước Thành phố tiếp tục duy trì xu hướng xuất siêu, với kim ngạch xuất siêu năm 2011 đạt 843,4 triệu USD Theo đó, cơ sở hạ tầng thương mại của thành phố tiếp tục được đầu tư nâng cấp và phát triển; công tác quản lý thị trường và giúp doanh nghiệp kịp thời tháo gỡ các khó khăn, vướng mắc được các ngành chức năng quan tâm, tạo an tâm cho người tiêu dùng và thuận lợi cho doanh nghiệp trong việc lưu thông hàng hóa, phát triển sản xuất kinh doanh [1]

Cùng với sự đổi mình của thành phố, đời sống kinh tế của cộng đồng người Hoa ở Cần Thơ cũng có nhiều khởi sắc Cộng đồng người Hoa trong các hoạt động thương mại dịch vụ chiếm một số lượng đông đảo, hơn cả lĩnh vực công nghiệp và nông nghiệp Nhờ vào đầu óc kinh doanh, tính toán kĩ và có sự liên kết giữa các hộ kinh doanh với nhau nên cộng đồng người Hoa trong các hoạt động thương mại và dịch vụ đã đạt được những thành công nhất định

Trong lịch sử di dân của người Hoa, khi đến một vùng đất mới họ có xu hướng sống tập trung thành một khu vực chẳng hạn như một làng, một phường hay một con phố nào đó Chính vì thế những khu phố cộng đồng người Hoa với hoạt động kinh doanh thương mại sầm uất đã mọc lên cùng với những nét đặc trưng mang sắc thái riêng Ở những khu phố này, hoạt động kinh doanh buôn bán rất sôi nổi, họ kinh doanh ăn uống, nhà hàng khách sạn, bán dược liệu, nhu

[1]

Trích “Ngành công thương thành phố Cần Thơ ‘tăng tốc’ phát triển – Văn Công – Báo Điện tử Cần Thơ

yếu phẩm, kinh doanh tiệm vàng, tiệm cầm đồ… Một số con phố cộng đồng người Hoa ở quận Ninh Kiều có thể kể đến như: đường Hai Bà Trưng, Châu Văn Liêm, Võ Văn Tần, Đề Thám…

Hoạt động kinh doanh sản xuất thương mại cuả các nhóm cộng đồng người Hoa ở Quận Ninh Kiều rất phong phú và đa dạng trong các ngành nghề Trên địa bàn thành phố Cần Thơ, cộng đồng người Hoa chủ yếu sinh sống tập trung ở quận Ninh Kiều, chiếm khoảng 50% tổng thể cộng đồng người Hoa toàn thành phố Các phường Tân An, An Lạc, An Cư là những nơi có mật độ cộng đồng người Hoa sinh sống và làm ăn kinh doanh với số lượng lớn

Cộng đồng người Hoa ở quận Ninh Kiều chủ yếu làm trong các ngành như: thương mại, dịch vụ, cơ khí, kĩ thuật công nghiệp, dược… Tuy nhiên, nhóm người Quảng và nhóm người Tiều là hai nhóm trongcộng đồng người Hoa chủ yếu ở đây, nhóm người Quảng chủ yếu tham gia nhiều trong kinh doanh buôn bán, nhóm người Tiều thì sản xuất kinh doanh các loại mặt hàng tiểu thủ công nghiệp là chủ yếu Nhìn chung, tình hình sản xuất kinh doanh của cộng đồng người Hoa ở quận Ninh Kiều tương đối ổn dinh, tăng đều qua các năm

Do có tiềm năng lớn về vốn, kỹ thuật, tay nghề, có khả năng quản lí, tổ chức sản xuất kinh doanh… nên các doanh nghiệp cộng đồng người Hoa ở quận Ninh Kiều đều đạt được những thành công nhất định, quy mô sản xuất lẫn doanh thu đều tăng qua các năm Nhóm nghiên cứu chúng tôi đã tiến hành phỏng vấn một số thành viên ban quản trị của một số doanh nghiệp của cộng đồng người Hoa như công ty TNHH SX-TM Tân Hưng, công ty cổ phần may MEKO, công ty TNHH CTN Ban giám đốc ở cả ba công ty này đều cho biết

từ lúc công ty thành lập đến nay quy mô sản xuất, doanh thu và lợi nhuận của công ty mỗi năm đều tăng

Ông Nguyễn Văn Nam – Giám Đốc công ty TNHH Tân Hưng, công ty kinh doanh trong lĩnh vực sản xuất bao bì cho biết công ty ông chuyên sản xuất

và phân phối bao bì cho các doanh nghiệp trên địa bàn, từ lúc công ty mới thành lập đến nay, quy mô sản xuất tăng gần 60%

Ông Tô Văn An – Phó Giám Đốc công ty cổ phần may MEKO thì cho biết rằng tuy gặp nhiều khó khăn trong khủng hoảng kinh tế những năm gần đây nhưng công ty vẫn trụ vững và đạt được tăng trưởng do ban giám đốc công

ty có những phương châm riêng và đã từng bước thực hiện được những phương châm này, trong khi đó nhiều doanh nghiệp khác trong ngành may mặc và da giày khác gặp rất nhiều khó khăn Là một công ty chuyên sản xuất áo Jacket và tiến hành xuất khẩu 100% các sản phẩm của mình, thị trường chủ yếu của công

ty là đó thị trường Nhật Bản và Châu Âu

Nhóm nghiên cứu chúng tôi còn tiến hành phỏng vấn ban giám đốc công ty TNHH CTN – công ty chuyên sản xuất, gia công các loại móc áo, móc quần Từ lúc thành lập đến nay, doanh thu của công ty mỗi năm đều tăng gần gấp đôi, nguyên liệu sản xuất kinh doanh mua từ trong nước và nhập khẩu từ nước ngoài Công ty chủ yếu xuất khẩu các mặt hàng sản xuất và đang hướng đến thị trường trong nước

Thành phố Cần Thơ với thuận lợi là một thành phố trọng điểm của khu vực đồng bằng sông Cửu Long, hơn nữa quận Ninh Kiều lại là một quận trung tâm, do đó thương mại dịch vụ thuận lợi phát triển Cộng đồng người Hoa ở quận Ninh Kiều đã biết tận dụng những đặc điểm thuận lợi này để kinh doanh làm giàu Họ không chỉ kinh doanh buôn bán một mặt hàng hay một lĩnh vực nào đó mà có sự kết hợp, liên kết kinh doanh buôn bán nhiều mặt hàng và nhiều lĩnh vực với nhau Đó cũng chính là một trong những nguyên nhân để cộng đồng người Hoa ở đây “ăn nên làm ra” nhờ vào ngành thương mại dịch

vụ Hơn nữa, người Hoa vốn có đầu óc kinh doanh và nhạy bén, nên việc thành công trong kinh doanh của họ là điều dễ hiểu Trong lịch sử, tình hình kinh tế nước ta cũng đã có lúc rơi vào khủng hoảng, đời sống nhân dân gặp nhiều khó khăn, đặc biệt vào thời điểm mà các chính sách kinh tế đóng cửa được thực hiện Thế nhưng cộng đồng người Hoa trong thời điểm ấy vẫn theo nghiệp kinh doanh mặc dù không chính thức và lợi nhuận không cao

Do tính cộng đồng của người Hoa rất cao nên bang hội là một tổ chức rất quan trọng đối với họ “Trong kinh doanh, họ lập ra nhiều bang hội, nhưng

các bang hội không phải là nơi tụ hội ăn chơi mà là nơi nâng đỡ, tạo cơ hội cho mọi người trong cộng đồng có thể gây dựng cơ nghiệp làm ăn”.[1] Một tổ chức điển hình cho hình thức cộng đồng này ở Việt Nam đó chính là Hội Tương Tế

Ở quận Ninh Kiều, cộng đồng người Hoa không có Hội Tương Tế như các cộng người Hoa ở các tỉnh khác Tuy nhiên, cộng đồng người Hoa ở đây vẫn có một sự liên kết nhất định thông qua các đền chùa, miếu mạo Đây là nơi sinh hoạt văn hoá, tôn giáo, nơi gặp gỡ giữa những thương nhân người gốc Hoa Mặc dù không chặt chẽ như cộng đồng người Hoa ở những nơi khác nhưng giữa những hộ kinh doanh ở quận Ninh Kiều vẫn có sự giao lưu và liên kết

Bên cạnh đó, cộng đồng người Hoa trong nước cũng có một mối liên kết nhất định với cộng đồng người Hoa ở nước ngoài Khi tiến hành phỏng vấn một số bác người gốc Hoa ở Hội Quán Quảng Triệu, nhóm nghiên cứu chúng tôi được các bác ấy cho biết rằng hàng năm hội quán vẫn được sự hỗ trợ từ một

số cộng đồng người Hoa lúc trước sinh sống tại đây, sau đó ra nước ngoài sinh sống và làm việc Tuy vậy nhưng họ vẫn còn rất tâm huyết với hội quán khi mỗi năm đều gửi tiền về để trùng tu, sửa chữa hội quán Tư tưởng nhớ về quê hương, nguồn cội cùng với tinh thần tương thân, tương trợ lẫn nhau trong cộng đồng người Hoa rất mạnh mẽ, họ hỗ trợ giúp đỡ nhau trong cuộc sống và công việc cho dù ở trong nước hay sinh sống ở nước ngoài Trong kinh doanh thương mại cũng thế, một số gia đình người gốc Hoa có người thân ở nước ngoài đã nhận được sự đầu tư giúp đỡ trong công việc kinh doanh Không những thế các Hoa kiều còn đầu tư, hợp tác kinh doanh sang nhiều lĩnh vực khác trong nước Điều này góp phần rất lớn cho sự tăng trưởng kinh tế chung của quận

Bên cạnh những thành tựu và đóng góp đáng kể của mình, cộng đồng người Hoa ở quận Ninh Kiều cũng còn gặp nhiều khó khăn Ngoài những hộ người gốc Hoa “ăn nên làm ra” trong kinh doanh, cộng đồng người Hoa vẫn còn tồn tại những hộ khó khăn, đây là một vấn đề mà chính quyền địa phương

[1]

Trích “Triết lý kinh doanh của người Hoa: ĐẠI PHÚ DO THIÊN, TIỂU PHÚ DO CẦN” – tapchicongnghe.vn

đã và đang quan tâm để khắc phục giảm số lượng hộ nghèo Như vậy, cộng đồng người Hoa sẽ có nhiều đóng góp hơn cho kinh tế chung của quận và thành phố Tuy nhiên, các hộ nghèo người gốc Hoa ở quận Ninh Kiều cuộc sống của

họ vẫn còn đỡ vất vả hơn, không phải như các hộ nghèo của người Khmer hay người Kinh Ngoài ra những vấn đề xã hội khác cũng tác động không nhỏ đến đời sống kinh tế của cộng đồng người Hoa quận Ninh Kiều

Nói tóm lại, thương mại dịch vụ là một ngành quan trọng và chủ yếu trong đời sống kinh tế của cộng đồng người Hoa ở quận Ninh Kiều Các hình thức kinh doanh chủ yếu của họ là buôn bán nhỏ hộ gia đình, may mặc, sản xuất nhu yếu phẩm, kinh doanh buôn bán vàng bạc đá quý, mở tiệm cầm đồ, nhà hàng, khách sạn, dược…Cộng đồng người Hoa ở đây không có Hội Tương

Tế như ở những nơi khác nhưng giữa các hộ kinh doanh với nhau vẫn có mối liên kết nhất định thông qua các hội quán, chùa chiền… Ngoài ra, cũng có tồn tại sự liên kết, hỗ trợ lẫn nhau giữa cộng đồng người Hoa trong nước và các cộng đồng người Hoa ở nước ngoài Đây có thể nói là một tiềm lực rất lớn cho

sự tồn tại và phát triển cùa các hội quán Thương mại dịch vụ là một ngành có tiềm lực rất lớn, đa phần người Hoa ở Ninh Kiều tham gia vào lĩnh vực kinh doanh này Bên cạnh những đóng góp đáng kể cho sự tăng trưởng kinh tế chung, đời sống kinh tế của các nhóm người Hoa ở Ninh Kiều vẫn còn gặp nhiều khó khăn

2.2 Công nghiệp và tiểu thủ công nghiệp

Quận Ninh kiều có cơ cấu kinh tế chuyển dịch theo hướng phát triển thương mại – dịch vụ và công nghiệp – xây dựng, tỉ trọng thương mại – dịch vụ chiếm trên 70% trong cơ cấu kinh tế Trong nghị quyết Đại hội đại biểu Đảng

bộ quận Ninh Kiều lần thứ X nhiệm kì 2010 – 2015 có nói: Quận Ninh Kiều đang “phát triển theo hướng thương mại – dịch vụ – du lịch – công nghiệp – tiểu thủ công nghiệp”, theo đó có thể thấy các ngành công nghiệp và tiểu thủ công nghiệp chiếm tỉ trọng ngày càng nhỏ trong cơ cấu kinh tế quận Ninh Kiều Hơn nữa, chính quyền thành phố đang có xu hướng chuyển những ngành công nghiệp nặng gây ô nhiễm môi trường ra các quận, huyện ngoại thành, xây dựng

một quận trung tâm Ninh Kiều xanh, sạch, đẹp Cho nên, các ngành công nghiệp ở quận Ninh Kiều có xu hướng giảm mạnh và ngày càng ít đi, các ngành trong tiểu thủ công nghiệp cũng tương đối kém phát triển

Cộng đồng người Hoa ở quận Ninh Kiều chủ yếu sinh sống bằng các hoạt động kinh doanh, buôn bán nhỏ lẻ, chỉ có một số lượng khá ít hoạt động trong lĩnh vực công nghiệp và tiểu thủ công nghiệp nhưng hầu như đó là những công ty, xí nghiệp vừa và nhỏ, hoạt động trong các lĩnh vực sản xuất bao bì, may mặc, sản xuất bánh kẹo, sản xuất các sản phẩm từ sắt,… Qua quá trình điều tra, tìm hiểu, khảo sát thực địa cũng như phỏng vấn trực tiếp chúng tôi đã tổng hợp được những đặc điểm khái quát về lĩnh vực công nghiệp và tiểu thủ công nghiệp của cộng đồng người Hoa ở quận Ninh Kiều như sau:

2.2.1 Công nghiệp

Ngành công nghiệp ở Cần Thơ chủ yếu gồm những ngành công nghiệp chế biến, chế tạo; sản xuất phân phối điện, khí đốt, nước nóng… có giá trị sản xuất cao Lĩnh vực công nghiệp ở Ninh Kiều thiên về chế tạo và chế biến nhiều hơn, trong đó cũng có sự đóng góp không nhỏ của cộng đồng người Hoa Các ngành như sản xuất bao bì, may mặc, sản xuất các sản phẩm từ sắt… là thế mạnh của cộng đồng người Hoa ở quận Ninh Kiều

Quy mô kinh doanh trong các ngành sản xuất công nghiệp của cộng đồng người Hoa có sự biến đổi rất lớn theo thời gian, đa số các doanh nghiệp của cộng đồng người Hoa ở quận Ninh Kiều ban đầu cũng chỉ là những cơ sở sản xuất nhỏ sau đó từ từ mở rộng và phát triển thành những cơ sở sản xuất, nhà máy, công ty kinh doanh lớn Bằng những kinh nghiệm sản xuất cũng như những bí quyết kinh doanh, cộng đồng người Hoa đã dần khẳng định vai trò của mình trong các lĩnh vực kinh tế ở Ninh Kiều, và sản xuất công nghiệp cũng

là một trong số những lĩnh vực đó

Trong quá trình tìm hiểu, khảo sát thực tế ở các doanh nghiệp cộng đồng người Hoa sản xuất công nghiệp ở thành phố Cần Thơ nhóm nghiên cứu chúng tôi đã thấy được lực lượng lao động trong các doanh nghiệp này đa số là người dân tộc Kinh và Khmer, người gốc Hoa chiếm một tỉ lệ rất nhỏ, khoảng

từ 10–20%, có doanh nghiệp ngoại trừ các thành viên trong ban lãnh đạo thì hầu như không có lao động là người gốc Hoa Như đã nói ở trên, người gốc Hoa ở Cần Thơ nói chung và quận Ninh Kiều nói riêng chủ yếu hoạt động trong các ngành thương mại – dịch vụ, kinh doanh buôn bán theo hộ cá thể nên

tỉ lệ lao động trong các ngành công nghiệp tương đối thấp Ông Từ Âm Minh – hội viên Hội người Tiều (Triều Châu) ở Hội quán Minh Nguyệt Cư Sĩ Lâm cho biết người gốc Hoa trong giai đoạn đầu di dân đến Cần Thơ chủ yếu sinh sống bằng nghề buôn bán và làm công, nhưng hiện nay số lượng người làm công đã giảm đi rất nhiều

Sau đây nhóm nghiên cứu chúng tôi xin tổng hợp tình hình sản xuất, kinh doanh của một vài doanh nghiệp người gốc Hoa trên địa bàn quận Ninh Kiều và Khu công nghiệp Trà Nóc, quận Bình Thủy, thành phố Cần Thơ:

Công ty TNHH sản xuất – thương mại bao bì Tân Hưng: Chú NguyễnVăn Nam – giám đốc công ty cho biết: Sau năm 1975, các doanh nghiệp quốc doanh hóa toàn bộ, sau nghị định 57/2002/CĐ-CP đã nảy sinh nhiều thành phần kinh tế mới Ban đầu công ty ra đời từ Ban dân vận của thành phố Cần Thơ, trong đó có phòng Hoa vận, xuất phát từ quan điểm vừa làm chính trị vừa kinh doanh để có lãi phục vụ cho công tác của ban Lúc mới được thành lập, công ty thuộc về tổ chức lãnh đạo, sử dụng vốn tín chấp (dựa vào uy tín của ban lãnh đạo công ty để vay vốn ngân hàng) nhưng sau đó do các doanh nghiệp kinh doanh thua lỗ, không trả nợ đúng hạn nên các ngân hàng chuyển sang cho vay thế chấp (sử dụng tài sản hiện có của công ty hoặc người lãnh đạo

để thế chấp vay vốn ngân hàng) Từ đó ban Dân vận quyết định giải thể công ty Trong tình hình đó ông Ông Đức Phát – chủ tịch Hội đồng quản trị công ty và ông Tô Vân Nam đã quyết định tách ra và thành lập công ty Tân Hưng phát triển đến bây giờ Lúc mới thành lập công ty chỉ có khoảng trên 20 công nhân, đầu tiên chỉ có một máy nhỏ, kinh doanh bằng việc thu mua giấy vụn từ thành phố Hồ Chí Minh về tái chế và sản xuất thành những bao bì bằng giấy, có in ấn cung cấp cho các công ty trên toàn thành phố Cần Thơ và các tỉnh lân cận Hiện nay công ty đã phát triển theo hướng hiện đại hóa với hệ thống các máy

lớn và dây chuyền thiết bị hiện đại, với số lượng công nhân lên đến hơn 300 người, trong đó có khoảng 15% là lao động người gốc Hoa,mở rộng hơn 60%

so với trước đây, doanh thu tăng gấp 10 lần, là mộtdoanh nghiệp có uy tín và nổi bật trong ngành

Trong lĩnh vực may mặc, công ty cổ phần may MEKO được thành lập

từ năm 1988 là công ty nông sản với vốn liên doanh nước ngoài, đến năm 2003 trở thành công ty chế biến thực phẩm xuất khẩu, năm 2005 trở thành công ty cổ phần hóa với khoảng 200 – 300 công nhân, chuyên may các sản phẩm áo khoác chần lông vũ Hiện nay, công ty có khoảng 40% cổ phần của nhà nước, từ vốn ban đầu là 8 tỷ đồng nay đã đạt đến con số 56 tỷ đồng, thường xuyên cải tiến trang thiết bị máy móc, công ty hiện giờ có 24 chuyền may, mỗi chuyền may

có khoảng 60 máy, số lượng công nhân trong công ty đã lên đến 2500 người

Đa số thành viên trong ban lãnh đạo là người gốc Hoa, công nhân trong công ty cũng có khoảng 20% là người gốc Hoa Với 100% thị phần xuất khẩu sang Nhật Bản và các nước châu Âu… Công ty chuyên may và gia công các sản phẩm với nguyên liệu mà ở Việt Nam vẫn chưa khai thác và sản xuất được

Nhóm chúng tôi còn có dịp đến khảo sát tại công ty TNHH CTN Đây

là công ty chuyên sản xuất các loại móc áo, móc quần, 100% xuất khẩu sang

Mỹ Thành lập năm 2009 với tổng diện tích khoảng 500m2, hiện nay đã mở rộng lên đến 5000m2 Nguyên liệu sản xuất chủ yếu là sắt mua từ trong nước và nhập khẩu từ nước ngoài Lợi nhuận mỗi năm đều tăng gấp đôi so với năm trước

Công ty cổ phần liên hiệp Kim Xuân chuyên sản xuất đinh, được thành lập vào năm 2000, ban đầu chỉ có khoảng 50-60 công nhân, hiện nay số lượng công nhân viên đã lên đến 150 người 90% sản phẩmcủa công ty chủ yếu xuất khẩu sang thị trường Mỹ, mỗi tháng xuất trên 20 container, doanh thu hàng năm tăng khoảng 20% và là công ty có uy tín trong ngành

Ngoài ra trên địa bàn thành phố Cần Thơ còn có khoảng hơn 10 doanh nghiệp người gốc Hoa hoạt động trong lĩnh vực công nghiệp như công ty Á Châu, doanh nghiệp nhôm Đức Thành… và nhiều công ty khác có người

gốcHoa làm việc trong bộ máy lãnh đạo, góp phần làm cho kinh tế người gốc Hoa ngày càng vững mạnh và phát triển

2.2.2 Tiểu thủ công nghiệp

Các ngành tiểu thủ công nghiệp của cộng đồng người Hoa ở Cần Thơ chủ yếu là sản xuất bánh kẹo; đóng bàn ghế và các sản phẩm làm từ gỗ; đóng ghe, tàu… Cộng đồng người Hoa ở quận Ninh Kiều sinh sống bằng các hoạt động kinh doanh là chính, các ngành tiểu thủ công nghiệp tuy có nhưng không đáng kể Tuy vậyngành này cũng có những đóng góp nhất định cho sự phát triển kinh tế chung của cộng đồng người Hoacũng như quận Ninh Kiều

Giống như cộng đồng người Hoa ở những nơi khác, cộng đồng người Hoa ở quận Ninh Kiều, Cần Thơ ban đầu cũng kinh doanh nhỏ lẻ, họ bán những sản phẩm do mình tự làm ở quy mô hộ cá thể, sau đó từ từ phát triển thành những cơ sở sản xuất thủ công hoặc các xưởng chế biến với quy mô và

số lượng lớn, hình thành các ngành nghề sản xuất tiểu thủ công nghiệp nơi đây Những ngành tiểu thủ công nghiệp ở đây cũng xuất phát từ những ngành nghề truyền thống mà người gốc Hoa khi mới di dân đến đã từng làm và ngày càng phát triển Từ việc sản xuất bằng phương pháp thủ công với số lượng ít, người gốc Hoa đã cải tiến kĩ thuật, nâng cao tay nghề cũng như sức sáng tạo, tạo nên những xưởng sản xuất, cơ sở kinh doanh với chất lượng cao, số lượng ngày càng nhiều và đảm bảo không gây ô nhiễm môi trường

Cộng đồng người Hoa ở quận Ninh Kiều làm việc trong các ngành tiểu thủ công nghiệp tuy không nhiều nhưng cũng có được những thành công nhất định Qua quá trình khảo sát, tìm hiểu ở khu vực III, phường Tân An, quận Ninh Kiều, chúng tôi đã tìm hiểu được một vài cơ sở sản xuất hàng tiểu thủ công nghiệp với quy mô vừa và nhỏ như cơ sở sản xuất, chế biến bành kẹo Lý Quế Lan – 149 Phan Đình Phùng; cơ sở hàn, sửa chữa máy dầu của ông Tăng Hồng…

Cộng đồng người Hoa ở thành phố Cần Thơ tập trung đông nhất là nhóm người Triều Châu và Quảng Đông, trong đó nhóm người Triều Châu (Tiều) hoạt động nhiều nhất trong các ngành sản xuất cơ khí, nhóm người