Bài giảng Kinh tế lượng - Bài 1: Kinh tế lượng là gì

Bài giảng Kinh tế lượng - Bài 1: Kinh tế lượng là gì được biên soạn nhằm cung cấp thêm tư liệu phục vụ học tập và nghiên cứu cụ thể đó là phân biệt mô hình kinh tế lượng và mô hình kinh tế thông thường; phương pháp luận của kinh tế lượng.

Bài 1: Kinh t lu ng là gì

M c tiêu

Sau khi k t thúc bài này, h c viên s hi u

đ c nh ng v n đ sau đây:

 M t s đ nh ngh a v kinh t l ng

 T i sao chúng ta l i s d ng kinh t

l ng và s khác bi t c a nó v i

nh ng môn h c khác

 Ph ng pháp lu n c a kinh t l ng

 c tài li u đ có đ c nh ng ý t ng

chính

 Nghe k bài gi ng c a gi ng viên

 T p trung vào ví d minh h a cho ph ng

pháp lu n c a kinh t l ng nh m hi u

đ c môn h c đ c ng d ng nh th nào

trong th c t

 Kinh t l ng là gì

 Phân bi t mô hình kinh t l ng và

mô hình kinh t thông th ng

 Ph ng pháp lu n c a kinh t l ng

Bài 1: Kinh t lu ng là gì

TÌNH HU NG D N NH P

Tình hu ng 1

Ngân hàng Nhà n c Vi t Nam có ý đ nh đi u ch nh t giá

VN /USD nh m t ng xu t kh u cho n n kinh t Theo lý thuy t, t

giá t ng lên thì xu t kh u c ng t ng

Câu h i

V n đ đ t ra cho các nhà ho ch đ nh chính sách là n u t giá t ng lên 1000 đ ng thì l ng

xu t kh u s t ng lên bao nhiêu?

Tình hu ng 2

T ng giám đ c Công ty s a Vinamilk bi t r ng khi gi m giá s a t i

đóng h p dành cho tr em lo i 180ml thì l ng hàng bán s t ng lên

Câu h i

V y, m c giá hi n t i, nên gi m giá đi bao nhiêu % đ doanh s bán hàng ho c l i nhu n l n

nh t cho công ty?

tr l i đ c nh ng câu h i nh trên b ng các con s c th , ng i ta s s d ng ph ng pháp kinh t l ng

Bài 1: Kinh t lu ng là gì

1.1 Kinh t l ng là gì

Có r t nhi u đ nh ngh a khác nhau v kinh t l ng, tuy nhiên ta có th đ a ra m t

đ nh ngh a đ n gi n v kinh t l ng nh sau: “Kinh t l ng là vi c s d ng các

ph ng pháp th ng kê toán h c trong kinh t ”

Trong ti ng Anh, thu t ng đ c s d ng là “Econometrics” Thu t ng này có ngh a

là đo l ng kinh t (economy = kinh t , metrics = đo l ng)

Kinh t h c quan tâm đ n nh ng v n đ sau:

 c l ng m i liên h kinh t

Ví d :

c l ng quan h gi a cung và c u c a các s n ph m và d ch v

c l ng m c đ nh h ng c a qu ng cáo đ n doanh thu và l i nhu n c a doanh nghi p

c l ng giá c phi u trên th tr ng ch ng khoán v i đ c tr ng c a công ty phát hành c phi u và tình tr ng c a n n kinh t

 i chi u gi a lý thuy t v i th c t , ki m đ nh s phù h p gi a lý thuy t và th c t

Ví d :

M t c a hàng th c ph m mu n xác đ nh chi n d ch qu ng cáo, ti p th có tác đ ng làm t ng doanh thu hay không

Ki m đ nh v tính co giãn c a giá c ph thu c vào thu nh p c a ng i dân

Ki m đ nh v nh h ng c a quy mô ho t đ ng c a công ty lên m c đ t ng hay

gi m c a l i nhu n

 Các gi thuy t liên quan đ n các hành vi kinh t

Ví d :

Các công ty c n có d báo v doanh thu, l i nhu n, chi phí s n xu t và l ng hàng

t n kho

D báo v nhu c u s d ng n ng l ng c a m t vùng hay toàn b khu v c

CHÚ Ý

Không gi ng nh th ng kê kinh t mà trong đó ch y u quan tâm đ n các d li u th ng kê, kinh t l ng là m t h p nh t c a lý thuy t kinh t , các ph ng pháp toán h c và các

ph ng pháp suy lu n th ng kê Ph ng pháp toán h c đ c dùng đây ch y u là các

ph ng pháp th ng kê toán h c và lý thuy t xác su t

Bài 1: Kinh t lu ng là gì

Vi c ng d ng các công c th ng kê đ x lý các d li u kinh t đã đ c phát tri n t

r t lâu Tuy nhiên, tr c b t k m t phân tích th ng kê t i các d li u thì đi u quan

tr ng và c n thi t đó là đ a ra công th c toán h c có liên quan đ n lý thuy t kinh t

Ví d : Theo dõi d li u v thu nh p và chi tiêu c a h gia đình ta đ a ra mô hình toán

h c cho m i liên h gi a hai đ i l ng đó nh sau:

y     x u trong đó:

y : là chi tiêu c a h gia đình

x : thu nh p c a h gia đình

u: nhi u ng u nhiên ,

  : là các h s

1.2 Mô hình kinh t và mô hình kinh t l ng

Ph n vi c đ u tiên c n làm khi nghiên c u kinh t l ng đó là thi t l p m t mô hình kinh t l ng V y mô hình kinh t l ng là gì?

Mô hình kinh t l ng là m t bi u di n đ n gi n c a quá trình trong th gi i th c

Ví d : Thi t l p m i quan h c a quá trình cung và c u trong s n xu t

Vi c xây d ng mô hình trong h th ng kinh t , xã h i ph i đ c d a trên m t c u trúc lôgic, c u trúc này mô t hành vi c a các đ i t ng trong h th ng Mô hình trong kinh t h c đ c thi t l p d i d ng m t ph ng trình toán h c, nó mô t hành vi kinh

t c a các bi n có liên quan trong mô hình Mô hình

đ c thi t l p có th là m t ph ng trình hay h

ph ng trình toán h c

 Mô hình kinh t là t p h p các gi thi t mô t

các hành vi trong kinh t

 Mô hình kinh t l ng bao g m:

o T p h p các hành vi kinh t trong mô hình kinh t và đ c bi u di n d i d ng ph ng trình Trong ph ng trình có ch a các bi n quan sát và các nhi u ng u nhiên

o Phân ph i xác su t c a các nhi u ng u nhiên

1.3 M c đích và ph ng pháp lu n c a kinh t l ng

M c đích c a kinh t l ng là:

 Thi t l p mô hình và các công th c t các nghiên c u th c nghi m;

 c l ng và ki m nghi m mô hình d a vào các d li u th c nghi m;

 S d ng mô hình đ d báo và ra quy t đ nh

Khi ti n hành nghiên c u kinh t l ng c n th c hi n các b c đ c th hi n trong s

đ sau:

Bài 1: Kinh t lu ng là gì

B c 1: Nêu các gi thuy t kinh t

T i b c đ u tiên này, ta c n đ t ra các câu h i nghiên

c u, hay chính là gi thuy t v các m i quan h gi a các

bi n kinh t Các câu h i đ t ra c n phù h p v i ý ngh a

th c t và giúp gi i đáp đ c các v n đ c n quan tâm

B c 2: Thi t l p mô hình

Mô hình toán h c c n đ c thi t l p đ mô t m i quan

h gi a các bi n s kinh t , m i quan h đ c th hi n

d i d ng m t ho c nhi u ph ng trình, trong đó ch a

bi n ph thu c là bi n mà ta mu n gi i thích v hành vi

c a nó (bi n này c ng còn có tên g i là bi n h i quy) và

có th có m t ho c nhi u bi n có nh h ng đ n bi n

ph thu c và ta g i các bi n này là bi n đ c l p hay là bi n gi i thích

Vi c l a ch n bi n ph thu c, các bi n đ c l p và mô hình toán h c (th hi n qua các

ph ng trình) đ c xu t phát t lý thuy t kinh t ho c các nghiên c u trong quá kh

ho c t tr c giác

Ví d : Ta th y r ng l i nhu n c a m t công ty s ph thu c vào giá bán và s l ng bán ra các s n ph m c a công ty đó, s ng i s d ng, m c thu nh p, chi phí

Nêu lên các gi thuy t kinh t

mô hình

Thi t l p các mô hình

Thu th p s li u

Ki m đ nh gi thuy t

Di n d ch k t qu

D báo

Ra các quy t đ nh và các chính sách

Bài 1: Kinh t lu ng là gì nguyên v t li u, … Lúc y trong mô hình, l i nhu n là bi n h i quy, còn giá bán, l ng bán ra, s ng i s d ng, m c thu nh p, chi phí nguyên v t li u, … là các bi n đ c l p

B c 3: Thu th p s li u

c l ng cho mô hình kinh t l ng mà ta đ a ra thì c n ph i có d li u thu th p

đ c v các bi n đ c l p và bi n ph thu c Thông th ng kinh t l ng đòi h i s

li u có kích th c (c ) m u khá l n

N u trong mô hình ta quan tâm t i vi c gi i thích

s thay đ i c a bi n ph thu c theo th i gian thì ta

c n ph i có các d li u thu th p t i các th i đi m

khác nhau và đ c g i là d li u theo dõi d c theo

th i gian (g i t t là d li u theo dõi d c) D li u

chu i th i gian là m t d ng đ c bi t c a d li u

theo dõi d c, khi có các th i đi m thu th p cách

đ u nhau (theo t ng ngày, t ng tu n, t ng tháng hay t ng quý, )

N u trong mô hình ta mu n gi i thích s thay đ i c a bi n ph thu c theo không gian thì ta c n có s li u thu th p t i m t th i đi m đ nh tr c S li u nh v y đ c g i là

d li u theo dõi c t ngang (g i t t là d li u c t ngang) ho c d li u theo không gian

Ví d : Ta mu n gi i thích v nhu c u nhà t i các thành ph thì ta c n ph i thu th p

s li u t các thành ph khác nhau trong m t kho ng th i gian xác đ nh S li u này

đ c x p vào lo i s li u theo dõi c t ngang

Ta c ng th ng g p m t lo i d li u khác có d ng t ng h p c a hai d ng s li u trên đây Ch ng h n ta xét m i quan h gi a chi tiêu và thu nh p thì d li u có th là d

li u v chi tiêu và thu nh p c a m t gia đình đ c ghi l i đ nh k t i nh ng th i đi m trong m t kho ng th i gian dài (d li u theo dõi d c), ho c c a m t nhóm gia đình t i

m t th i đi m nh t đ nh nào đó (d li u c t ngang), song c ng có th là d li u c a

m t nhóm gia đình cùng ghi l i t i nhi u th i đi m trong m t kho ng th i gian (d

li u d ng b ng)

T nh ng ý trên, ta th y vi c thu th p d li u và x lý d li u là nh ng v n đ quan

tr ng c n đ c xác đ nh thích h p cho t ng m c đích nghiên c u

B c 4: c l ng tham s c a mô hình

Khi đã thi t l p đ c mô hình và thu th p d li u phù h p thì nhi m v quan tr ng là

ph i c l ng cho nh ng tham s ch a bi t trong mô hình

Ví d : Ta đã có mô hình v chi tiêu và thu nh p c a h gia đình là:

Y     X u

V i m t b d li u v chi tiêu Y và thu nh p X, bi t đ c d ng phân ph i xác su t c a

u, ta c n c l ng các h s  và  , đ t đó xác đ nh đ c m c đ ph thu c c a

Y vào X

B c 5: Ki m đ nh gi thuy t

Vì d li u th ng đ c thu th p trên m t m u rút ra t t ng th nghiên c u nên thông tin do d li u cung c p không ph n ánh đ y đ toàn b thông tin c a t ng th c n nghiên c u, t đó vi c c l ng các tham s d a trên d li u ch cho các đánh giá

Bài 1: Kinh t lu ng là gì

g n đúng M t khác mô hình kinh t l ng mà ta thi t l p ch u nh h ng c a lý thuy t kinh t đ c xác l p t tr c và nh h ng c a các k t qu nghiên c u trong quá kh , do đó k t qu có đ c khi ta c l ng mô hình có th ch a phù h p v i

th c t ho c ch a gi i thích đ c h t s nh h ng c a các bi n kinh t Vì v y ta c n

ki m đ nh gi thuy t v các tham s và v s phù h p c a mô hình

B c 6: Di n d ch k t qu

Vi c di n gi i k t qu ph i d a trên lý thuy t kinh t đ phân tích và đánh giá k t qu

nh n đ c, xem xét k t qu đ t đ c có phù h p v i lý thuy t kinh t hay không

ng th i vi c di n gi i ph i giúp gi i thích các phát hi n thu đ c t k t qu phân tích, so sánh k t qu c a nghiên c u đang ti n hành v i k t qu c a các nghiên c u

tr c đó

B c 7: D báo

Khi mô hình đã phù h p v i lý thuy t kinh t t c là

ta đã kh ng đ nh đ c tính đúng đ n c a mô hình

mà ta đã l p, lúc đó có th s d ng mô hình đ d

báo quy lu t v các hi n t ng có th tr thành hi n

th c trong t ng lai

B c 8: a ra quy t đ nh và các chính sách

Khi đã kh ng đ nh mô hình xây d ng đ c là phù

h p v i lý thuy t kinh t và đ a ra đ c k t qu d

báo cho các bi n kinh t trong mô hình, ta có th d a vào k t qu d báo đó đ đ a ra các quy t đ nh và đ xu t các chính sách thích h p

Bài 1: Kinh t lu ng là gì

 Kinh t l ng là m t khoa h c xã h i trong đó các công c nh kinh t , toán h c, th ng kê toán và th ng kê kinh t đ c áp d ng đ phân tích các v n đ kinh t

 Mô hình kinh t là m t mô hình t t đ nh, th hi n quan h gi a các bi n kinh t

Ví d : Theo dõi quan h gi a thu nh p (X) và chi tiêu (Y) c a h gia đình ta đ a ra mô hình toán h c cho m i liên h nh sau:

Mô hình kinh t : Y = 1 + 2 X

Mô hình kinh t l ng: Y = 1 + 2 X + u

trong đó u là y u t ng u nhiên, th hi n nh h ng c a các y u t ngoài bi n X lên bi n Y

 Ph ng pháp lu n c a Kinh t l ng:

Nêu lên các gi thuy t kinh t

Thi t l p mô hình toán h c

Thi t l p mô hình kinh t l ng

Thu th p s li u

c l ng mô hình kinh t l ng

Ki m đ nh gi thuy t

D báo

Dùng mô hình cho vi c ra quy t đ nh

Bài 1: Kinh t lu ng là gì

1 T i sao ta nên s d ng ph ng pháp kinh t l ng trong nghiên c u kinh t ?

2 Kinh t l ng có th thay th đ c các ph ng pháp nghiên c u kinh t khác hay không?

3 M c tiêu chính c a kinh t l ng trong nghiên c u kinh t xã h i là gì?

4 Kinh t l ng khác v i kinh t h c thông th ng nh th nào?

5 Kinh t l ng s d ng th ng kê kinh t nh th nào?

6 T i sao trong mô hình kinh t l ng c n ph i đ a vào y u t ng u nhiên?

7 Khi nghiên c u m t v n đ b ng ph ng pháp kinh t l ng, có th c s c n thi t ph i theo đúng các b c nh trong ph ng pháp lu n đã nêu hay không?

8 Ta có nên tin t ng hoàn toàn vào các k t qu đ a ra b ng ph ng pháp kinh t l ng hay không?

CÂU H I TR C NGHI M

1 Ph ng pháp kinh t l ng là ph ng pháp duy nh t cho các nhà kinh t h c trong nghiên

c u đ nh l ng

A úng

B Sai

2 Theo m t trong các đ nh ngh a v kinh t l ng thì kinh t l ng là s k t h p c a m t s các môn khoa h c sau đây tr :

A Kinh t h c

B Th ng kê toán

C Mô hình Toán kinh t

D Tâm lí h c

3 S khác nhau gi a mô hình kinh t l ng và mô hình kinh t thông th ng là ch :

A Mô hình kinh t là m t mô hình t t đ nh th hi n các hành vi hay các m i quan h kinh t

gi a các bi n kinh t trong khi mô hình kinh t l ng bao g m ph n t t đ nh và ph n

ng u nhiên

B Hai mô hình là nh nhau v m t c u trúc

C Mô hình kinh t ch có các kí hi u b ng ch , còn mô hình kinh t l ng dùng các s

D Mô hình kinh t ph n ánh các m i quan h kinh t , còn mô hình kinh t l ng thì không

4 Các đi u sau đây đ u là m c đích nghiên c u c a kinh t l ng tr :

A Thi t l p mô hình và các công th c t các nghiên c u th c nghi m

B c l ng và ki m nghi m mô hình d a vào các d li u th c nghi m

Bài 1: Kinh t lu ng là gì

C S d ng mô hình đ d báo và ra quy t đ nh

D S d ng mô hình đ ki m nghi m tính xác th c c a s li u

5 Các b c sau đây đ u thu c v ph ng pháp lu n c a kinh t l ng tr :

A Thi t l p các mô hình

B Thu th p s li u

C Tính các ch s kinh t t s li u thu th p đ c

D Ra các quy t đ nh và các chính sách

6 Khi nghiên c u b ng ph ng pháp kinh t l ng, ta không c n s d ng mô hình kinh t

A úng

B Sai

7 Mu n c l ng đ c m t mô hình kinh t l ng, nh t thi t ta c n có s li u v các bi n liên quan

A úng