Bài giảng Nhập môn tài chính tiền tệ: Chương 5 - ĐH Thương Mại

Bài giảng Nhập môn tài chính tiền tệ: Chương 5 trình bày các nội dung chính như sau: Những vấn đề chung về bảo hiểm, bảo hiểm thương mại, bảo hiểm xã hội, đặc điểm của bảo hiểm, các hình thức bảo hiểm, vai trò của bảo hiểm.

CHƯƠNG 5 BẢO HIỂM

DHTM_TMU

5.1 Những vấn đề chung về bảo hiểm 5.2 Bảo hiểm thương mại (BHTM)

5.3 Bảo hiểm xã hội (BHXH)

Nội dung chính

DHTM_TMU

5.1 Những vấn đề chung về bảo hiểm

5.1.1 Khái niệm và sự cần thiết khách quan của bảo hiểm 5.1.2 Đặc điểm của bảo hiểm

5.1.3 Các hình thức bảo hiểm

5.1.4 Vai trò của bảo hiểm

DHTM_TMU

5.1.1 Khái niệm và sự cần thiết khách quan của BH

a Khái niệm:

Bảo hiểm là hệ thống các quan hệ KT dưới hình thái giá trị phát sinh trong quá trình thành, phân phối và sử dụng quỹ BH nhằm đảm bảo cho quá trình tái SX và đời sống của con người trong XH được ổn định và phát triển bình thường trong điều kiện có biến cố bất lợi xảy ra.

DHTM_TMU

b Sự cần thiết khách quan của BH

- Đối với đời sống dân cư

- Đối với các đơn vị SXKD

- Đối với Nhà nước

5.1.1 Khái niệm và sự cần thiết khách quan của BH (tiếp)

DHTM_TMU

- Hình thức dự trữ TC nhằm bù đắp và khắc phục tổn thất thiệt hại đối với SXKD và đời sống con người khi biến cố bất lợi xảy ra.

- Vừa mang t/c bồi hoàn, vừa mang t/c không bồi hoàn.

5.1.2 Đặc điểm của BH

DHTM_TMU

a Căn cứ vào phương thức xử lý rủi ro

5.1.4 Vai trò của BH trong nền kinh tế

- Góp phần ổn định SXKD và đời sống con người

- Góp phần phòng tránh hạn chế rủi ro tổn thất

- Góp phần cung ứng vốn cho phát triển KT - XH

DHTM_TMU

5.2 Bảo hiểm thương mại (BHTM)

5.2.1 Khái niệm và nguyên tắc hoạt động của BHTM 5.2.2 Các yếu tố cơ bản của hợp đồng BHTM

5.2.3 Phân loại BHTM

DHTM_TMU

5.2.1 Khái niệm và nguyên tắc hoạt động của BHTM

a Khái niệm:

BHTM là hình thức BH do các tổ chức KD BH tiến hành trên cơ sở huy động sự đóng góp của các chủ thể để tạo lập quỹ BH, phân phối sử dụng chúng để trả tiền BH, bồi thường những tổn thất cho các đối tượng được BH khi các rủi ro được BH xảy ra.

DHTM_TMU

5.2.1 Khái niệm và nguyên tắc hoạt động của BHTM (tiếp)

5.2.2 Các yếu tố cơ bản của hợp đồng BHTM

a) Các bên liên quan trong HĐBH

5.2.2 Các yếu tố cơ bản của hợp đồng BHTM (tiếp)

b) Đối tượng bảo hiểm: là những mục tiêu mà rủi ro có thể

làm cho các đối tượng này bị thiệt hại, bị tổn thất

c) Rủi ro BH và tai nạn BH

+ Rủi ro BH + Tai nạn BH

DHTM_TMU

5.2.2 Các yếu tố cơ bản của hợp đồng BHTM (tiếp)

d) Giá trị BH và số tiền BH:

+ Giá trị BH: là số tiền đánh giá giá trị của đối tượng BH

theo thoả thuận giữa người BH và người tham gia BH.

+ Số tiền BH: là khoản tiền tính cho đối tượng BH, mà

trong giới hạn đó nhà BH phải trả tiền bồi thường cho người được BH khi tai nạn BH xảy ra.

e) Phí bảo hiểm:

Là số tiền người tham gia BH phải đóng góp cho người

BH về các đối tượng được BH.

DHTM_TMU

5.2.3 Phân loại BHTM

* Căn cứ vào đối tượng BH

+ Bảo hiểm tài sản

+ Bảo hiểm con người

+ Bảo hiểm trách nhiệm dân sự

* Căn cứ vào tính chất hoạt động

+ Bảo hiểm bắt buộc

+ Bảo hiểm tự nguyện

DHTM_TMU

5.3 Bảo hiểm xã hội

5.3.1 Khái niệm và nguyên tắc hoạt động của BHXH 5.3.2 Nội dung hoạt động của BHXH

5.3.3 Bảo hiểm xã hội Việt Nam

DHTM_TMU

5.3.1 Khái niệm và nguyên tắc hoạt động của BHXH

a Khái niệm

BHXH là hình thức bảo hiểm do tổ chức BHXH tiến hành dựa trên cơ sở huy động sự đóng góp của các chủ thể liên quan để tạo lập quỹ BHXH, phân phối và sử dụng chúng để bù đắp một phần thu nhập cho NLĐ và gia đình họ khi gặp những rủi ro làm giảm hoặc mất thu nhập từ lao động.

DHTM_TMU

5.3.1 KN và nguyên tắc hoạt động của BHXH (tiếp)

b Nguyên tắc hoạt động của BHXH

- Vì quyền lợi của NLĐ và cả cộng đồng

- Quỹ BHXH là một quỹ tiền tệ độc lập

- Việc hình thành và sử dụng quỹ phải đ/ứng các y/cầu:

+ Mức đóng BHXH bắt buộc tính trên CS tiền lương, tiền công Mứcđóng BHXH tự nguyện được tính trên CS mức thu nhập do NLĐ lựachọn nhưng không thấp hơn mức lương tối thiểu chung

+ Mức hưởng BHXH tính trên CS mức đóng, thời gian đóng và cóchia sẻ giữa những người tham gia BHXH

+ NLĐ vừa có thời gian đóng BHXH bắt buộc vừa có thời gian đóngBHXH tự nguyện đc hưởng CĐ hưu trí và tử tuất trên CS thời gian

đã đóng BHXH

DHTM_TMU

5.3.2 Nội dung hoạt động của BHXH

a) Đối tượng và các chế độ BHXH:

 Đối tượng BHXH

Là thu nhập của những người làm công ăn lương trong toàn XH.Phạm vi đối tượng BHXH tùy thuộc vào sự phát triển KT – XH củamỗi quốc gia

DHTM_TMU

a) Đối tượng và các chế độ BHXH (tiếp)

 Các chế độ BHXH

Theo công ước số 102 của tổ chức LĐ thế giới, có 9 chế độBHXH gồm: Chăm sóc y tế; phụ cấp ốm đau; trợ cấp thất nghiệp; trợcấp tuổi già; trợ cấp tại nạn lao động và bệnh nghề nghiệp; trợ cấp giađình; trợ cấp sinh đẻ; trợ cấp khi tàn phế; trợ cấp mất người nuôidưỡng

DHTM_TMU

- Nguồn thu khác: tiền sinh lời từ các phương án bảo toàn và phát

triển quỹ BHXH; tiền phạt do đóng BHXH chậm,

5.3.2 Nội dung hoạt động của BHXH (tiếp)

DHTM_TMU

b Cơ chế hình thành và sử dụng quỹ BH (tiếp)

5.3.3 Bảo hiểm xã hội Việt Nam

a) Đối tượng tham gia của BHXH

* NLĐ tham gia BHXH bắt buộc là công dân VN, gồm:

- NLĐ làm việc theo HĐLĐ có thời hạn từ đủ 3 tháng trở lên và HĐLĐ

ko xác định thời hạn;

- CBCC, VC theo Pháp lệnh CCVC;

- Công nhân quốc phòng, công nhân công an;

- Sĩ quan, quân nhân chuyên nghiệp quân đội nhân dân; sĩ quan, hạ sĩ quan nghiệp vụ, sĩ quan, hạ sĩ quan chuyên môn KT CAND; người làm công tác cơ yếu hưởng lương đối với quân đội nhân dân, CAND;

- Người làm việc có thời hạn ở nước ngoài mà trước đó đã đóng BHXH bắt buộc.

DHTM_TMU

a Đối tượng tham gia của BHXH (tiếp)

* Người tham gia BHXH tự nguyện: là công dân VN trong độ tuổi

LĐ, ko thuộc đối tượng tham gia BHXH bắt buộc:

- Những người làm nghề tự do: người buôn bán nhỏ, nông dân

- Những công việc theo mùa vụ hoặc công việc có t/c tạm thời khác

* Người tham gia BH thất nghiệp: Công dân VN làm việc theo

HĐLĐ hoặc HĐ làm việc ko xác định thời hạn hoặc xác định thờihạn từ 12 -36 tháng với người sử dụng LĐ

DHTM_TMU

b Các chế độ BHXH

* BHXH bắt buộc gồm: ốm đau; thai sản; tai nạn LĐ, bệnh nghề

nghiệp; hưu trí; tử tuất

* BHXH tự nguyên gồm: hưu trí; tử tuất.

* BH thất nghiệp gồm: trợ cấp thất nghiệp; hỗ trợ học nghề; hỗ

trợ tìm việc làm

DHTM_TMU

c Quản lý quỹ BHXH (tiếp)

 Quỹ BHXH bắt buộc (tiếp)

* Sử dụng quỹ:

- Trả các chế độ BHXH cho NLĐ theo quy định

- Đóng BHYT cho người đang hưởng lương hưu hoặc nghỉ việc hưởng trợ cấp tai nạn LĐ, bệnh nghề nghiệp hàng tháng

- Chi phí quản lý

- Chi khen thưởng theo quy định

- Đầu tư để bảo toàn và tăng trưởng quỹ theo quy định

DHTM_TMU

c Quản lý quỹ BHXH (tiếp)

 Quỹ BHXH tự nguyện (tiếp)

* Sử dụng quỹ:

- Trả các chế độ BHXH cho NLĐ theo quy định

- Đóng BHYT cho người tham gia BHXH tự nguyện đang hưởng lương hưu

- CP quản lý

- Đầu tư để bảo toàn và tăng trưởng quỹ theo quy định

DHTM_TMU

c Quản lý quỹ BHXH (tiếp)

 Quỹ BH thất nghiệp (tiếp)

d Hoạt động đầu tư của BHXH

* Nguyên tắc đầu tư: Phải đảm bảo an toàn, hiệu quả và thu

hồi được khi cần thiết

* Các hình thức đầu tư:

- Mua trái phiếu, tín phiếu, công trái của Nhà nước, củaNHTM của Nhà nước;

- Cho NHTM của Nhà nước vay;

- Đầu tư vào các công trình KT trọng điểm QG;

- Các hình thức đầu tư khác do Chính phủ quy định

DHTM_TMU

CÂU HỎI ÔN TẬP CHƯƠNG 5

1 Bảo hiểm là gì? Chứng minh rằng sự tồn tại của BH trong nền kinh tế là một tất yếu khách quan?

2 Phân tích vai trò của bảo hiểm?

2 Phân tích các điểm giống và khác nhau giữa BHTM và BHXH?

3 BHTM là gì? Phân tích nguyên tắc hoạt động của BHTM.

5 BHXH là gì? Phân tích nguyên tắc hoạt động của BHXH.

DHTM_TMU