Bài giảng Nhập môn tài chính tiền tệ: Chương 3 - ĐH Thương Mại

Bài giảng Nhập môn tài chính tiền tệ: Chương 3 trình bày các nội dung chính như sau: Những vấn đề chung về ngân sách nhà nước, thu ngân sách nhà nước, chi ngân sách nhà nước, bội chi ngân sách nhà nước và các biện pháp cân đối ngân sách nhà nước, hệ thống NSNN và phân cấp quản lý.

CHƯƠNG 3 NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC

DHTM_TMU

NỘI DUNG

3.1 Những vấn đề chung về ngân sách nhà nước (NSNN)

DHTM_TMU

3.1 Những vấn đề chung về NSNN (tiếp)

3.1.2 Đặc điểm

- Gắn với quyền lực kinh tế, chính trị của NN, liên quan đến việc thực hiện các chức năng của NN, được tiến hành trên cơ sở pháp lý.

- Gắn với sở hữu NN, chứa đựng nội dung KT–XH, quan hệ lợi ích khi

NN tham gia phân phối các nguồn TC quốc gia Trong đó, lợi ích quốc gia, tổng thể được đặt lên hàng đầu.

- Quỹ NSNN được chia thành nhiều quỹ nhỏ có tác dụng riêng rồi mới được chi dùng cho những mục đích đã xác định trước.

- Được thực hiện theo nguyên tắc không hoàn trả trực tiếp là chủ yếu.

DHTM_TMU

3.1.3 Vai trò của ngân sách nhà nước

- Là công cụ huy động nguồn TC cho các nhu cầu chi tiêu và thực hiện sự cân đối thu chi tài chính của NN

- Là công cụ điều tiết vĩ mô nền KT-XH

+ Định hướng sản xuất kinh doanh, xác lập cơ cấu KT hợp lý của nền KT quốc dân

+ Điều tiết thị trường, bình ổn giá cả, kiểm soát lạm phát

+ Điều tiết thu nhập nhằm đảm bảo công bằng xã hội

DHTM_TMU

3.2 Thu ngân sách nhà nước

3.2.1 Khái niệm, đặc điểm thu NSNN

* Khái niệm:

Thu NSNN là việc NN sử dụng quyền lực của mình

để huy động, tập trung một phần nguồn lực TC quốc gia

để hình thành quỹ TT cần thiết nhằm đáp ứng các nhu cầu chi tiêu của NN.

DHTM_TMU

3.2.1 Khái niệm, đặc điểm thu NSNN

(tiếp)

* Đặc điểm:

- Là một hình thức phân phối nguồn TC quốc gia giữa Nhànước với các chủ thể trong XH, dựa trên quyền lực của Nhànước, để giải quyết hài hòa các mối quan hệ về lợi ích KT

- Gắn chặt với thực trạng KT và sự vận động của các phạmtrù giá trị khác

DHTM_TMU

3.2.2 Phân loại thu NSNN

- Căn cứ vào nội dung kinh tế của các khoản thu

+ Thu thuế

+ Thu phí, lệ phí

+ Thu từ hoạt động kinh tế của Nhà nước

+ Thu từ hoạt động sự nghiệp

+ Thu từ bán hoặc cho thuê tài sản thuộc sở hữu nhà nước

+ Thu từ vay nợ và viện trợ không hoàn lại

+ Thu khác: phạt, tịch thu, tịch biên TS,…

-DHTM_TMU

Căn cứ vào tính chất phát sinh các khoản thu

+ Thu thường xuyên

+ Thu không thường xuyên

- Căn cứ vào tính chất cân đối NSNN

+ Thu trong cân đối ngân sách nhà nước

+ Thu ngoài cân đối ngân sách nhà nước (thu bù đắp thiếu hụt NSNN)

DHTM_TMU

3.2.3 Các nhân tố ảnh hưởng đến thu NSNN

- Thu nhập GDP bình quân đầu người.

- Tỷ suất doanh lợi trong nền kinh tế

- Khả năng xuất khẩu tài nguyên thiên nhiên (dầu mỏ và khoáng sản)

- Mức độ trang trải các khoản chi phí của Nhà nước

- Tổ chức bộ máy thu nộp

- Các nhân tố khác…

DHTM_TMU

3.2.4 Các nguyên tắc thiết lập hệ thống thu

NSNN

- Nguyên tắc ổn định lâu dài

- Nguyên tắc đảm bảo công bằng

- Nguyên tắc rõ ràng, chắc chắn

- Nguyên tắc giản đơn

DHTM_TMU

3.3 Chi ngân sách nhà nước

3.3.1 Khái niệm, đặc điểm

* Khái niệm:

Chi ngân sách Nhà nước là quá trình phân phối

và sử dụng quỹ Ngân sách Nhà nước, nhằm trang trải các chi phí cho bộ máy Nhà nước và thực hiện các chức năng của Nhà nước về mọi mặt.

DHTM_TMU

3.3.1 Khái niệm, đặc điểm (tiếp)

* Đặc điểm:

- Gắn với bộ máy NN và những nhiệm vụ KT-XH, chính trị

mà NN phải đảm đương trong từng thời kỳ

- Gắn liền với quyền lực của NN

- Hiệu quả được xem xét trên tầm vĩ mô

- Mang tính chất không hoàn trả trực tiếp là chủ yếu

- Thường có những tác động đến sự vận động của các phạm trù

DHTM_TMU

3.3.2 Phân loại chi NSNN

- Căn cứ vào nội dung của các khoản chi

+ Chi đầu tư phát triển kinh tế

+ Chi phát triển sự nghiệp

+ Chi quản lý hành chính

+ Chi phúc lợi xã hội

+ Chi cho an ninh quốc phòng

DHTM_TMU

3.3.2 Phân loại chi NSNN (tiếp)

- Căn cứ vào mục đích chi tiêu

+ Chi cho tích luỹ

+ Chi tiêu dùng

- Căn cứ vào tính chất phát sinh các khoản chi:

+ Chi thường xuyên

+ Chi không thường xuyên

DHTM_TMU

3.3.3 Các nhân tố ảnh hưởng đến chi

NSNN

- Bản chất chế độ XH

- Sự phát triển của lực lượng sản xuất

- Khả năng tích luỹ của nền KT

- Mô hình tổ chức bộ máy NN và những nhiệm vụ KT-XH

mà NN đảm nhiệm trong từng thời kỳ

- Một số nhân tố khác như: biến động KT, chính trị, XH; giá

DHTM_TMU

- Phân biệt nhiệm vụ phát triển KT-XH các cấp theo luật để

bố trí các khoản chi cho thích hợp

- Kết hợp các khoản chi NSNN với việc điều hành khốilượng TT, lãi suất, tỷ giá hối đoái để tạo nên công cụ tổng

DHTM_TMU

3.4 Bội chi NSNN và các biện pháp cân

đối NSNN

3.4.1 Khái niệm và các loại bội chi NSNN

* Khái niệm: Bội chi NSNN là tình trạng mất cân đối của

NSNN khi thu NSNN không đủ bù đắp các khoản chi NSNN trong một thời kỳ nhất định

* Các loại bội chi: Căn cứ vào nguyên nhân gây ra bội chi+ Bội chi cơ cấu

DHTM_TMU

3.4.2 Biện pháp cân đối NSNN

Những giải pháp tăng thu

- Công cụ thuế

+ Ban hành các thuế mới

+ Hoàn thiện các sắc thuế hiện hành theo hướng thay đổimức thuế suất, mở rộng diện điều tiết của thuế

- Bồi dưỡng các nguồn thu nội bộ

- Các giải pháp khác: Hoàn thiện bộ máy hành thu

DHTM_TMU

Những giải pháp giảm chi

- Cắt giảm những khoản chi chưa cấp bách

- Rà soát, xây dựng và hoàn thiện các định mức chi tiêu

khoa học và hợp lý

- Thực hành tiết kiệm chống tham ô tham nhũng lãng phí

3.4.2 Biện pháp cân đối NSNN

DHTM_TMU

Tạo nguồn bù đắp thiếu hụt

- Vay trong ngoài nước

- Nhận viện trợ

- Phát hành thêm tiền

3.4.2 Biện pháp cân đối NSNN

DHTM_TMU

DHTM_TMU

DHTM_TMU

3.5.2 Phân cấp quản lý Ngân sách Nhà nước

(tiếp)

* Nội dung

- Giải quyết mối quan hệ quyền lực giữa các cấp chính

quyền trong việc ban hành các văn bản, chế độ thu chi,quản lý NS

- Giải quyết mối quan hệ vật chất trong quá trình phân giao

nhiệm vụ chi, nguồn thu và cân đối NSNN

DHTM_TMU

3.5.2 Phân cấp quản lý Ngân sách Nhà nước

CÂU HỎI ÔN TẬP CHƯƠNG 3

1 NSNN là gì? Phân tích đặc điểm của NSNN?

2 Phân tích vai trò của NSNN?

3 Thu NSNN là gì? Trình bày các tiêu thức phân loại thu NSNN?

4 Phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến Thu NSNN Nêu một số biện pháp nhằm tăng thu NSNN Việt nam?

5 Phân tích các nguyên tắc thiết lập hệ thống thu

DHTM_TMU

6 Chi NSNN là gì? Trình bày các tiêu thức phân loại chi NSNN?

7 Phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến chi NSNN?

8 Phân tích các nguyên tắc chi NSNN Để hạn chế thất thoát NS, Việt nam cần phải áp dụng những biện pháp gì?

9 Bội chi NSNN là gì? Các loại bội chi NSNN?

10 Phân tích các giải pháp cân đối NSNN?

DHTM_TMU