Bài giảng Lý thuyết Tài chính tiền tệ: Bài 4 - TS. Đặng Anh Tuấn

Bài giảng Lý thuyết Tài chính tiền tệ - Bài 4: Các tổ chức tài chính trung gian mô tả khái niệm và các chức năng của ngân hàng thương mại; minh họa các hoạt động cơ bản của NHTM qua việc sử dụng tài khoản chữ T; mô tả và phân tích hoạt động của các tổ chức tài chính phi ngân hàng; so sánh sự khác nhau cơ bản về vai trò và hoạt động giữa các ngân hàng, các tổ chức tài chính phi ngân hàng.

BÀI 4 CÁC TỔ CHỨC TÀI CHÍNH

TRUNG GIAN

Giảng viên: TS Đặng Anh Tuấn

Trường Đại học Kinh tế Quốc dân

TÌNH HUỐNG KHỞI ĐỘNG

Lựa chọn nơi vay tiền phù hợp

Ngày 15/4/2013, chị Phạm Chi Lan có nhu cầu vay số tiền 500 triệu đồng để bổ sung mộtphần tiền mua một căn hộ chung cư giá trị là 1,5 tỷ đồng

1 Chị Lan có thể vay số tiền này bằng hình thức nào?

2 Chị Lan có cần phải có tài sản đảm bảo nếu vay từ ngân hàng thương mạiị p y g g g ạhay không?

3 Trường hợp vay từ ngân hàng thương mại, ngân hàng thương mại sẽ phảithực hiện những nguyên tắc nào để đảm bảo hiệu quả quản lý tiền cho vay?

MỤC TIÊU

• Liệt kê và phân tích 4 khoản mục cơ bản bên nguồn vốn trong bảng CĐKT

• Liệt kê và phân tích 4 khoản mục cơ bản bên nguồn vốn trong bảng CĐKT

của NHTM

• Liệt kê và phân tích 4 khoản mục cơ bản bên tài sản trong bảng CĐKT

của NHTM

• Mô tả khái niệm và các chức năng của ngân hàng thương mại

• Minh họa các hoạt động cơ bản của NHTM qua việc sử dụng tài khoản chữ T

• Mô tả và phân tích hoạt động của các tổ chức tài chính phi ngân hàng

• So sánh sự khác nhau cơ bản về vai trò và hoạt động giữa các ngân hàng, các

tổ chức tài chính phi ngân hàng

NỘI DUNG

Ngân hàng thương mại

Các tổ chức tài chính phi ngân hàng

1 NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI

1.2 Minh họa hoạt động của ngân hàng qua tài khoản chữ T

1.1 Bảng cân đối kế toán rút gọn của NHTM

1.3 Các nội dung quản lý hoạt động ngân hàng thương mại

• Nguồn vốn:

1.1 BẢNG CÂN ĐỐI KẾ TOÁN RÚT GỌN CỦA NHTM

• Nguồn vốn:

 Tiền gửi giao dịch;

 Tiền gửi phi giao dịch;

• Khái niệm NHTM: là một trung gian tài

1.1 BẢNG CÂN ĐỐI KẾ TOÁN RÚT GỌN CỦA NHTM (tiếp theo)

• Khái niệm NHTM: là một trung gian tài

chính có hoạt động chủ yếu bao gồm:

huy động vốn (trong đó có nhận tiền

gửi của khách hàng với nghĩa vụ hoàn

trả), cho vay, đầu tư và cung cấp các

phương tiện thanh toán và dịch vụ

1.2 MINH HỌA HOẠT ĐỘNG CỦA NGÂN HÀNG QUA TÀI KHOẢN CHỮ T

Nghiệp vụ nhận tiền gửi của khách hàng Ví dụ: cô Xuân Lan gửi 100 triệu đồng vào

1.3 CÁC NỘI DUNG QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI

1.3.1 Quản lý khả năng thanh khoản của ngân hàng

1.3.2 Nguyên tắc quản lý tài sản

1.3.1 QUẢN LÝ KHẢ NĂNG THANH TOÁN CỦA NGÂN HÀNG

Đặc điểm và vai trò của tiền dự trữ:

a Đáp ứng yêu cầu dòng tiền rút ra

Ví dụ về trường hợp một ngân hàng có nhiều dự trữ

Ngân hàng Bảo Lộc

Dự trữ 30 tỷ Chứng khoán 10 tỷ

Tiền gửi 100 tỷ Vốn ngân hàng 10 tỷ Chứng khoán 10 tỷ

Cho vay 70 tỷ

Vốn ngân hàng 10 tỷ

1.3.1 QUẢN LÝ KHẢ NĂNG THANH TOÁN CỦA NGÂN HÀNG (tiếp theo)

b Ngăn chặn chi phí điều chỉnh bảng CĐKT

Ví dụ: Ngân hàng Asean khi có dòng tiền rút ra là 30 tỷ

Ngân hàng Asean

Dự trữ 10 tỷ Chứng khoán 10 tỷ Cho vay 90 tỷ

Tiền gửi 100 tỷ Vốn ngân hàng 10 tỷ

Các biện pháp ngân hàng có thể thực hiện:

• Bán chứng khoán

• Thu hồi các món cho vay/không gia hạn các món cho vay tới hạn thanh toán.y g g ạ y ạ

• Vay từ ngân hàng khác

• Vay từ NHTW: lãi vay và tuân thủ các quy định của NHTW

→ Gánh chịu các chi phí của việc điều chỉnh bản cân đối kế toán

1.3.2 NGUYÊN TẮC QUẢN LÝ TÀI SẢN

Vốn tự có của ngân hàng

≥ 9%

2 CÁC TỔ CHỨC TÀI CHÍNH PHI NGÂN HÀNG

2.2 Công ty tài chính

2.1 Công ty bảo hiểm

g y2.3 Công ty chứng khoán

2.4 Quỹ đầu tư

2.1 CÔNG TY BẢO HIỂM

• Huy động vốn: ngoài vốn huy động ban đầu

• Huy động vốn: ngoài vốn huy động ban đầu,

công ty tài chính huy động vốn bằng cách bán ra

các hợp đồng bảo hiểm với trách nhiệm bù đắp

tổn thất khi người mua bảo hiểm gặp rủi ro

• Cho vay và đầu tư: đặc biệt đầu tư vào các loại

trái phiếu

• Bảo hiểm rủi ro: bảo hiểm cháy, tai nạn, mất mát

tài sản Cho phép san sẻ thiệt hại giữa những

người tham gia bảo hiểm

• Bảo hiểm nhân thọ: mang tính tiết kiệm vì nếu

kết thúc hợp đồng bảo hiểm mà người mua bảo

hiểm vẫn sống thì sẽ nhận được số tiền đã đóng

bảo hiểm trước đó cộng với một mức bảo tức nhỏ

• Các công ty bảo hiểm là các nhà đầu tư quan

trọng trên thị trường chứng khoán do có nguồn

vốn ổn định và dài hạn

2.2 CÔNG TY TÀI CHÍNH

• Huy động vốn:

• Huy động vốn:

 Nhận tiền gửi của tổ chức;

 Phát hành chứng chỉ tiền gửi, kỳ phiếu, tín

phiếu, trái phiếu để huy động vốn của tổ chức;

 Vay vốn của tổ chức tín dụng, tổ chức tài

chính khác

• Cho vay và đầu tư:

 Cho vay, bao gồm cả cho vay trả góp, cho vay

tiêu dùng;

 Bảo lãnh ngân hàng;

 Chiết khấu, tái chiết khấu công cụ chuyển

nhượng, các giấy tờ có giá khác;

 Phát hành thẻ tín dụng, bao thanh toán, cho

thuê tài chínhthuê tài chính

2.2 CÔNG TY TÀI CHÍNH (tiếp theo)

• Công ty tài chính kinh doanh: phục vụ khách

• Công ty tài chính kinh doanh: phục vụ khách

hàng doanh nghiệp với 2 nghiệp vụ chính

 Bao thanh toán, chiết khấu khoản phải thu

của doanh nghiệp

 Cho thuê tài chính: đặc biệt là các loại máy

móc thiết bị chuyên dụng, có giá trị lớn

• Công ty tài chính người tiêu dùng: cho khách

hàng vay tiền với mục đích tiêu dùng: Một số

công ty tài chính tiêu dùng là công ty con của

nhà sản xuất, cho khách hàng vay tiền để mua

sản phẩm của công ty mẹ

sản phẩm của công ty mẹ

Ví dụ: Toyota Financial Service Việt Nam

2.2 CÔNG TY TÀI CHÍNH (tiếp theo)

So sánh giữa công ty tài chính và ngân

hàng thương mại:

• Hoạt động: không nhận tiền gửi của cá

nhân, không cung cấp dịch vụ thanh

toán qua tài khoản của khách hàng

• Các quy định điều hành của chính phủ:

có sự khác nhau giữa Việt Nam và

nước ngoài

2.4 QUỸ ĐẦU TƯ

• Huy động vốn: phát hành chứng chỉ quỹ

• Huy động vốn: phát hành chứng chỉ quỹ.

• Đầu tư và quản lý quỹ: công ty quản lý quỹ sẽ sử dụng số tiền huy động quỹ huy

động được để đầu tư vào các loại chứng khoán nhằm thu lợi nhuận cho quỹ và

những nhà đầu tư nắm giữ chứng chỉ quỹ

2.4 QUỸ ĐẦU TƯ (tiếp theo)

Phân loại quỹ đầu tư:

• Quỹ đại chúng: quỹ đầu tư chứng khoán

thực hiện chào bán chứng chỉ quỹ ra công

chúng để huy động vốn.g y ộ g

 Quỹ mở: chứng chỉ quỹ đã chào bán

ra công chúng phải được mua lại theoyêu cầu của nhà đầu tư

 Quỹ đóng: chứng chỉ quỹ đã chào bán

ra công chúng không được mua lạitheo yêu cầu của nhà đầu tư

Quỹ thành viên: quỹ đầu tư chứng khoán

• Quỹ thành viên: quỹ đầu tư chứng khoán

có số thành viên tham gia góp vốn không

vượt quá ba mươi thành viên và chỉ bao

gồm thành viên là pháp nhân

GIẢI QUYẾT TÌNH HUỐNG

Ngày 15/4/2013 chị Phạm Chi Lan có nhu cầu vay số tiền 500 triệu đồng để bổ

sung một phần tiền mua một căn hộ chung cư giá trị là 1,5 tỷ đồng.

Trả lời:

1 Chị Lan có thể vay từ ngân hàng thương mại, bạn bè, người thân Tuy nhiên, phảiị y g g g ạ , ạ , g y , p

tính toán các yếu tố phải tuân thủ khi vay từ các đối tượng này

2 Trường hợp vay từ ngân hàng thương mại, chị Lan phải tuân thủ các điều kiện vay

vốn tại ngân hàng thương mại

3 Các nguyên tắc quản lý tiền cho vay là cơ sở để ngân hàng hạn chế tổn thất, rủi ro

trong hoạt động cho vay

CÂU HỎI MỞ

Sự khác nhau cơ bản giữa ngân hàng thương mại với tổ chức tài chính phi ngân

hàng là gì?

Trả lời:

Công ty tài chính không nhận tiền gửi của cá nhân, không cung cấp dịch vụ thanh toáng y g ậ g , g g p ị ụ

qua tài khoản của khách hàng

CÂU HỎI TRẮC NGHIỆM 1

Lợi ích mà các doanh nghiệp có thể thu được từ hoạt động của công ty tài chính

là:

A công ty tài chính chiết khấu các khoản phải thu cho doanh nghiệp và chịu rủi ro khi

thu hồi các khoản phải thu này

B công ty tài chính chuyên môn hóa trong hoạt động kế toán dòng tiền

C công ty tài chính giúp tránh được các chi phí của đa dạng hóa lĩnh vực kinh doanh

D công ty tài chính chuyên môn hóa trong lĩnh vực quan hệ khách hàng

Trả lời:

• Đáp án đúng là: A công ty tài chính chiết khấu các khoản phải thu cho doanh nghiệp

ồ

và chịu rủi ro khi thu hồi các khoản phải thu này

• Giải thích: Vì đó là một hoạt động chính của công ty tài chính

CÂU HỎI TRẮC NGHIỆM 2

Công ty chứng khoán được coi là trung gian tài chính bởi vì họ:

A làm giảm chi phí giao dịch tài chính

B cung cấp các dịch vụ trên thị trường chứng khoán

C cung cấp các dịch vụ ưu đãi đối với các nhà đầu tư tài chính

C cung cấp các dịch vụ ưu đãi đối với các nhà đầu tư tài chính

D thúc đẩy việc phát hành chứng khoán với giá cao nhất trên thị trường sơ cấp

Trả lời:

• Đáp án đúng là: B cung cấp các dịch vụ trên thị trường chứng khoán

• Giải thích: Vì đây là vai trò của công ty chứng khoán khi thực hiện 4 hoạt động trên

thị trường chứng khoán

CÂU HỎI TỰ LUẬN

Phân tích sự khác biệt cơ bản trong hoạt động giữa ngân hàng thương mại với

công ty tài chính?

Trả lời:

• Các NHTM huy động các món nhỏ ngắn hạn để cho vay các món lớn, có thời hạn dài

hơn Ngược lại các công ty tài chính lại thường cho vay các món nhỏ (cho vay tiêu

dùng) và có kỳ hạn trung bình

• Công ty tài chính không nhận tiền gửi của cá nhân, không cung cấp dịch vụ thanh

toán qua tài khoản cho khách hàng, trong khi đó ngân hàng thương mại lại được

thực hiện các nghiệp vụ trên

TÓM LƯỢC CUỐI BÀI

• Hoạt động của ngân hàng thương mại có 3 nội dung chính: huy động vốn cho vay và

• Hoạt động của ngân hàng thương mại có 3 nội dung chính: huy động vốn, cho vay và

đầu tư, cung cấp phương tiện thanh toán và dịch vụ ngân hàng

• Các tổ chức tài chính phi ngân hàng cũng thực hiện chức năng trung gian tài chính,

nhưng với các chức năng tài chính khác hoặc với đối tượng khách hàng khác với các

ngân hàng thương mại Công ty bảo hiểm thực hiện chức năng san sẻ và kiểm soát

rủi ro và là nhà đầu tư quan trọng tham gia vào thị trường chứng khoán Công ty tài

chính phục vụ khách hàng là cá nhân, doanh nghiệp nhỏ và vừa Công ty chứng

khoán và quỹ đầu tư thực hiện cung cấp dịch vụ tài chính dịch vụ đầu tư trên thị

trường chứng khoán và giúp thị trường chứng khoán hoạt động hiệu quả hơn