Bài giảng Tài chính quốc tế 1 - Bài 5: Thị trường vốn quốc tế

Bài giảng Tài chính quốc tế 1 - Bài 5: Thị trường vốn quốc tế được biên soạn giúp các bạn sinh viên nắm được khái quát về thị trường vốn quốc tế; thị trường trái phiếu quốc tế; thị trường cổ phiếu quốc tế.

BÀI 5 THỊ TRƯỜNG VỐN QUỐC TẾ

Hướng dẫn học

Để học tốt bài này,sinh viên cần tham khảo các phương pháp học sau:

 Học đúng lịch trình của môn học theo tuần, làm các bài luyện tập đầy đủ và tham gia thảo luận trên diễn đàn

 Đọc tài liệu:

1 Giáo trình Tài chính quốc tế (2011),

2 Tài chính quốc tế hiện đại trong nền kinh tế mở (2005) Tác giả: GS.TS Nguyễn Văn Tiến

 Sinh viên làm việc theo nhóm và trao đổi với giảng viên trực tiếp tại lớp học hoặc qua email

 Tham khảo các thông tin từ trang Web môn học

Nội dung

Bài 5 trong Học phần Tài chính quốc tế nghiên cứu những vấn đề:

 Khái quát về thị trường vốn quốc tế

 Thị trường trái phiếu quốc tế

 Thị trường cổ phiếu quốc tế

Mục tiêu

Sau khi học xong bài này, sinh viên sẽ:

 Nắm được những khái niệm cơ bản về thị trường vốn quốc tế: định nghĩa, đặc điểm, cấu trúc và hoạt động

 Hiểu được khái niệm, vai trò, các công cụ trên thị trường trái phiếu quốc tế và sự tham gia vào thị trường trái phiếu của các nước Phân biệt thị trường trái phiếu nước ngoài

và thị trường trái phiếu Châu Âu

 Hiểu được khái niệm, cơ sở hình thành và các lợi thế khi tham gia thị trường cổ phiếu quốc tế Sinh viên sẽ nắm được các nghiệp vụ trên thị trường OTC và sàn giao dịch tập trung

 Hiểu được các tác động tích cực và tiêu cực của thị trường vốn và đề xuất các phương pháp tăng cường quản lý

T ình huống dẫn nhập

Năm 2013 Vincom phát hành thành công 200 triệu trái phiếu quốc tế với thời hạn 4.5 năm và lãi suất 11,625%/ năm

Tại sao Vincom không tìm kiếm nguồn tài chính trong nước mà phải ra thị trường nước ngoài cho dù lãi suất không cạnh tranh?

5.1 Khái quát về thị trường vốn quốc tế

Nếu xét về thời gian, thị trường tài chính quốc tế bao gồm thị trường tiền tệ và thị trường vốn Thị trường tiền tệ chính là thị trường ngoại hối với thời hạn dưới một năm (Bài 4) Bài 5 này sẽ nghiên cứu về thị trường vốn quốc tế với thời hạn trên 1 năm Thị trường vốn có vai trò đặc biệt quan trọng đối với các nước đang phát triển, đặc biệt là Việt Nam

Khái niệm:

Thị trường vốn là nơi thực hiện chuyển giao hay

mua bán vốn với thời hạn trên một năm giữa những

chủ thể cư trú và không cư trú

Để thành người cư trú, có 2 tiêu chí:

 Thời hạn cư trú từ 12 tháng trở lên;

 Có nguồn thu nhập quốc gia ở nơi cư trú

Các thị trường vốn quốc tế chịu sự quản lý của các

cơ quan cấp cao thuộc Chính Phủ như Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, Ngân hàng Trung ương Anh (Bank of England) hoặc Ủy ban Chứng khoán Mỹ

Chủ yếu các thị trường này sử dụng giao dịch điện tử qua hệ thống online qua các trung tâm tài chính quốc tế như London, New York và Hongkong Bên cạnh sàn giao dịch điện tử trực tuyến, NYSE vẫn duy trì giao dịch trực tiếp với khách hàng tương tự như các giao dịch ở sàn GD chứng khoán ở Việt Nam

Do thị trường này là giao dịch với các dòng vốn trên một năm, chúng ta có thể nhận thấy đặc trưng mục tiêu phát triển của thị trường này là dài hạn

Đặc điểm:

Thị trường vốn có các đặc điểm sau:

 Đặc trưng của thị trường vốn với mục đích đầu tư phát triển dài hạn

 Các thành phần tham gia vào thị trường vốn quốc tế: Chính phủ các nước, các công ty đa quốc gia, các ngân hàng thương mại lớn và các tổ chức quốc tế

Barclays Bank là một ví dụ về các công ty đa quốc gia tham gia thị trường vốn quốc

tế Từ một tiệm vàng nhỏ, sau 322 năm phấn đấu không mệt mỏi, hiện Barclays là một trong ba Tập đoàn tài chính ngân hàng lớn mạnh nhất nước Anh và là Ngân hàng lớn thứ tư trên thế giới tổng tài sản tới 2.330 tỉ USD, có nghiệp vụ kinh doanh ở 50 nước

và vùng lãnh thổ trên thế giới với 48 triệu khách hàng ở Châu Phi, Châu Á, Châu Âu, Bắc Mỹ, Nam Mỹ Giá trị thị trường của Barclays trên Thị trường chứng khoán London tới 21,8 tỉ Bảng Anh và đứng đầu trong giao dịch trái phiếu doanh nghiệp Thông thường các Chính phủ huy động vốn trên thị trường bằng cách phát hành trái phiếu trong đó các doanh nghiệp huy động bằng cách phát hành cổ phiếu hay trái phiếu Những thành phần tham gia thị trường này bao gồm từ các cá nhân và tổ chức như các công ty đa quốc gia, các ngân hàng thương mại và các tổ chức quốc tế Theo thống kê

có đến 40% các hộ gia đình Mỹ sở hữu cổ phần phổ thông từ giữa những năm 1990 Một phần không thể thiếu trong các thị trường là những nhà môi giới Theo báo cáo của Bloomberg, Citi Securities đứng vị trí số 1 và Goldman Sachs đứng vị trí số 2 trong thị phần phát hành bảo lãnh chứng khoán trên toàn cầu với tổng thị phần trên 20% trong khi đó JP Morgan đứng đầu trong bảo lãnh phát hành trái phiếu với thị phần 39%

5.2 Thị trường vốn quốc tế

Cấu trúc thị trường vốn

 Về cấu trúc thị trường vốn, có thể chia theo cách thức giao dịch, thị trường vốn được chia ra thành giao dịch tập trung và phi tập trung

 Nếu phân chia theo tiêu chí loại hàng hóa, chúng ta biết rằng thị trường vốn quốc

tế gồm hai phần là thị trường trái phiếu và thị trường cổ phiếu quốc tế

Một số thông tin trên thị trường vốn quốc tế

Thị trường vốn quốc tế – Khối lượng phát hành

Nếu nói về giá trị phát hành theo ngành, theo đó ngành tài chính đứng đầu bảng với tỷ trọng 22,73%, chính phủ 18,71%, tiêu dùng 16,38%, năng lượng 13,71%, vật liệu cơ bản 9,92% và các ngành khác

Tỷ trọng phát hành theo ngành:

Các phương án huy động vốn: Trái phiếu và vay chiếm tỷ trọng hơn 90% tiếp theo là

cổ phiếu

Đặc điểm của thị trường vốn bao gồm thị trường trái phiếu và cổ phiếu Vậy thị trường trái phiếu là gì?

5.3 Khái quát về thị trường trái phiếu quốc tế

Nội dung:

 Khái niệm và vai trò của thị trường trái phiếu quốc tế

 Các công cụ trên thị trường trái phiếu quốc tế

 Sự tham gia vào thị trường trái phiếu của các nước

5.3.1 Khái niệm và vai trò của thị trường trái phiếu quốc tế

Khái niệm:

 Là nơi mua bán trái phiếu giữa các chủ thể cư trú và không cư trú Chủ thể cư trú

có thể là cá nhân, pháp nhân hoạt động và ở tại Việt Nam từ 12 tháng trở lên và có nguồn gốc thu nhập từ nơi cư trú; hoặc

 Thị trường trái phiếu quốc tế là thị trường có kỳ hạn từ một năm trở lên, từ đó những người để vay và cho vay từ nhiều nước gặp nhau để trao đổi vốn cho nhau

Do có kỳ hạn dài nên thị trường trái phiếu quốc tế còn được gọi là thị trường vốn quốc tế

Phân biệt thị trường trái phiếu quốc tế trong nước và ở nước ngoài:

 Trái phiếu nội địa là trái phiếu được phát hành bằng đồng nội tệ trong phạm vi lãnh thổ quốc gia do người cư trú phát hành Ví dụ như ngân hàng Việt Nam giao dịch trái phiếu kho bạc Việt Nam

 Thị trường trái phiếu nước ngoài Trái phiếu nước ngoài là trái phiếu do người không cư trú phát hành, ghi bàng đồng nội tệ và được phát hành tại nước có đồng tiền ghi trên trái phiếu

Ví dụ một công ty của Anh phát hành trái phiếu ghi bằng USD tại Mỹ (loại trái phiếu này thường gọi là trái phiếu yankee; tương tự trái phiếu nước ngoài phát hành tại Anh có tên là bulldogs; phát hành tại Nhật có tên là samurai phát hành tại Tây Ban Nha có tên là Matadors

 Thị trường trái phiếu châu Âu – Eurobond Market Trái phiếu Châu Âu là trái phiếu được phát hành bởi các chính phủ, các tổ chức tài chính, các công ty bằng đồng tiền khác với đồng tiền tại nước phát hành Ví dụ, trát phiếu USD do

Vietcombank phát hành tại Việt Nam; trái phiếu DEM phát hành tại Nhật; trái phiếu GBP phát hành tại Mỹ

Vai trò:

 Góp phần bổ sung nguồn lực tài chính trung và

dài hạn, góp phần thúc đẩy sự tăng trưởng và ổn định kinh tế của các nước Các doanh nghiệp cần vốn có thể phát hành trái phiếu ở nước ngoài để thu hút vốn mà trong nước không đáp ứng kịp như Vincom trong năm 2013 đã huy động thành công 200 triệu

đô la trái phiếu không cần tài sản thế chấp với lãi suất 11,625% Điều này khẳng định vai trò của thị trường trái phiếu nước ngoài

 Đáp ứng khả năng thanh toán của các chủ thể khác nhau khi tham gia vào các hoat động tài chính quốc tế Các doanh nghiệp thừa vốn có thể mua trái phiếu của Vincom để hưởng lãi Lãi này phụ thuộc vào nhiều yếu tố như hạn mức tín dụng, chấm điểm tín dụng… Thị trường trái phiếu quốc tế có rất nhiều sản phẩm đa dạng

về đồng tiền, thời hạn và tính thanh khoản Ví dụ độ an toàn cao nhất là trái phiếu Chính phủ nhưng lãi cũng là thấp nhất, sau đó đến trái phiếu doanh nghiệp

 Góp phần hình thành và phát triển hệ thống thị trường tài chính quốc tế

Các chủ thể phát hành trái phiếu quốc tế bao gồm các pháp nhân sau:

 Chính phủ các nước:

o Chính phủ và các cơ quan chức năng được uỷ quyền;

o Chính quyền các địa phương hay tiểu bang

 Các tổ chức quốc tế:

o Ngân hàng thế giới (WB)

o Quỹ tiền tệ quốc tế (IMF)

o Ngân hàng châu Âu (EIB)

 Các doanh nghiệp lớn:

o IBM;

o Deutsche bank,…

Các chủ thể đầu tư trái phiếu quốc tế:

 Đầu tư trái phiếu quốc tế chủ yếu là khu vực tư nhân:

o Các cá nhân;

o Các doanh nghiệp;

o Các định chế tài chính

 Ngân hàng trung ương hay chính phủ các nước cũng tham gia đầu tư vào trái phiếu chính phủ của các nước khác

Các công cụ trên thị trường trái phiếu quốc tế

Trái phiếu, cũng như các sản phẩm khác trên thị trường vốn cũng được thiết kế để đáp ứng các nhu cầu khác nhau của khách hàng

Căn cứ vào đặc điểm của trái phiếu:

 Trái phiếu được đảm bảo: Là loại trái phiếu mà

người phát hành dùng một tài sản có giá trị làm vật đảm bảo cho việc phát hành Khi nhà phát hành mất khả năng thanh toán, thì trái chủ có quyền thu và bán tài sản đó để thu hồi lại số tiền người phát hành còn nợ Trái phiếu bảo đảm thường bao gồm một số loại chủ yếu như trái phiếu có tài sản cầm cố hoặc chứng khoán ký quỹ

 Trái phiếu chuyển đổi cho phép người nắm giữ trái phiếu quyền chuyển đổi thành

cổ phiếu thường của công ty phát hành theo mức giá đã được ấn định từ trước tại một thời điểm nhất định trong tương lai Thông thường trái phiếu này có mức lãi suất thấp hơn mức lãi suất thị trường, tuy nhiên nhà đầu tư có quyền kỳ vọng giá

cổ phiếu sẽ lên

 Trái phiếu thả nổi: Là trái phiếu với lãi suất theo lãi suất thị trường Euro bond có lãi suất điều chỉnh 3 hay 6 tháng một lần dựa vào lãi suất cơ bản LIBOR

Căn cứ vào thị trường (đồng tiền ghi trên trái phiếu):

 Trái phiếu nước ngoài (global bonds)

 Trái phiếu châu Âu (Eurobond)

Căn cứ vào thu nhập:

 Các công cụ nợ thu nhập cố định: lãi suất cố định

 Các công cụ nợ với thu nhập biến đổi (lãi suất thả nổi)

Thị trường trái phiếu nước ngoài

 Khái niệm:

Là thị trường mua bán trái phiếu do người không cư trú (chính phủ, các công ty nước ngoài) phát hành tại một nước ghi bằng đồng tiền nước đó để thu hút vốn từ các nhà đầu tư nội địa

 Thị trường trái phiếu được chia thành hai loại:

Thị trường chào bán công khai (public offering):

o Trái phiếu được đăng ký và giao dịch tại sở giao dịch chứng khoán – phải thoả mãn các điều kiện nhất định (chất lượng hay tín nhiệm, bảo lãnh,…) Ví dụ các doanh nghiệp Việt Nam khi cháo bán công khai ở nước ngoài thông thường trái phiếu được niêm yết với các yêu cầu khắt khe hơn như thời gian có lãi, báo cáo kiểm toán phải do các công ty kiểm toán Big Four (PWC, KPMG, Authur Andersen hay Deloitte)

o Là kênh rất quan trọng để cung cấp vốn trung – dài hạn cho các chủ thể không

cư trú có nhu cầu sử dụng vốn và chào bán công khai thực hiện qua roadshow Thị trường chào bán không công khai (private offering):

o Nhà phát hành trái phiếu không cần phải đăng ký với sở giao dịch và có thể được bán trực tiếp cho nhà đầu tư Tương tự như chào bán không công khai trong nước, tuy nhiên trái phiếu được chào bán ở thị trường nước ngoài

o Quy mô nhỏ và số lượng các nhà đầu tư tham gia cũng ít hơn

Thị trường trái phiếu châu Âu

 Khái niệm:

Là thị trường mua bán trái phiếu do người không cư trú (công ty, ngân hàng, chính phủ và các tổ chức quốc tế) phát hành nằm ngoài nước phát hành đồng tiển được ghi trên trái phiếu

Ví dụ trái phiếu được ghi bằng USD khi bán cho các nhà đầu tư ở châu Âu, châu Á,…, (ngoài Mỹ) và được ghi bằng EUR khi bán cho các nhà đầu tư ở Mỹ,…, (ngoài EU)

 Đặc điểm:

o Đây là thị trường trái phiếu quốc tế lớn nhất và phổ biến nhất trên thế giới và được phát hành ở nhiều trung tâm tài chính quốc tế và chủ yếu được ghi bằng USD Trong thời gian gần đây, nguyên nhân chính khiến cho tỷ lệ trái phiếu châu Âu ghi bằng USD giảm là nhiều công ty hấp dẫn bởi những nước có tỷ lệ tiết kiệm cao, đặc biệt là Nhật và Đức Bởi vì những nhà đầu tư của các nước này có xu hướng ưu tiên mua trái phiếu châu Âu ghi bằng đồng tiền nước họ để tránh rủi ro hối đoái

o Chủ thể phát hành phải có hệ số tín nhiệm cao: Hầu hết các Eurobonds được phát hình bởi những tổ chức có hệ số tín nhiệm cao, ví dụ hệ số AAA và AA chiếm tới gần 80% tổng số các đợt phát hành

o Trái phiếu thường có thời hạn dài, do vậy là kênh rất quan trọng cung cấp vốn dài hạn cho các chủ thể phát hành Thị trường trái phiếu châu Âu chủ yếu là thị trường cho vay và đi vay vốn trung hạn; hầu hết các đợt phát hành chính (chiếm đến 80%) có kỳ hạn dưới 10 năm, mà chủ yếu là từ 5 – 7 năm; điều này ngược với thị trường trái phiếu nội địa, bởi vì đặc trưng của thị trường nội địa

là thị trường vốn dài hạn, mà hầu hết các trái phiếu có kỳ hạn từ 10 – 30 năm

5.3.2 Các công cụ

 Trái phiếu có lãi suất cố định

 Trái phiếu có lãi suất thả nổi dựa vào lãi suất cơ

bản LIBOR cộng với một số phần trăm nhất định

 Trái phiếu chuyển đổi (convertible bond)

 Trái phiếu vô danh là loại phổ biến nhất

 Trái phiếu lưỡng tệ: Là loại trái phiếu ghi bằng

một loại tiền tệ, nhưng lại thanh toán tiền lãi theo một loại tiền tệ khác tại một tỷ giá hối đoái cố định Hay còn được gọi là một công cụ nợ với lãi suất và gốc được thanh toán bằng hai loại tiền tệ khác nhau Loại tiền tệ phát hành trái phiếu được gọi là đồng tiền cơ bản sẽ được các lại tiền

tệ dùng để thanh toán lãi xác định dựa trên số tiền lãi được thanh toán Những trái phiếu lưỡng tệ là những ngoại tệ có thể gây rủi ro hối đoái rất cao Nếu những người nắm giữ trái phiếu là các loại tiền tệ chủ yếu sẽ được hoàn trả với giá cao thì

họ sẽ thu được một khoản lợi nhuận lớn, nhưng nếu ngược lại thì người đó sẽ bị thua lỗ tiền Những nhà đầu tư có thể sử dụng cách thức hoán đổi lưỡng tệ bằng cách ấn định một tỷ giá hối đoái cố định để bù đắp rủi ro hối đoái của trái phiếu

lưỡng tệ Ngoài ra, trái phiếu lưỡng tệ cũng là một phương án tốt cho môt công ty

đa quốc gia tài trợ cho một chi nhánh nước ngoài

 Trái phiếu tiền tệ đa quốc gia:

Trái phiếu tiền tệ đa quốc gia là trái phiếu được định danh bằng một nhóm tiền tệ thay vì một loại tiền tệ đơn lẻ Đây là loại trái phiếu lãi suất cố định thông thường Trái phiếu này lôi cuốn đối với các công ty đa quốc gia với những biên nhận bán hàng bằng nhiều loại tiền tệ khác nhau Dưới quan điểm của các nhà đầu tư quốc

tế, trái phiếu tiền tệ đa biên có thể ít rủi ro về giá hơn những trái phiếu định danh bằng một loại tiền tệ riêng lẻ Tiền tệ đa quốc gia là một danh mục các loại tiền tệ, khi một số đồng tiền giảm giá, những đồng tiền khác có thể tăng, vì vậy cuối cùng thu nhập ít thay đổi

Sự tham gia vào thị trường trái phiếu quốc tế

Đối với chính phủ các nước phát triển, các tổ chức quốc tế, các ngân hàng và các công ty đa quốc gia lớn:

Chủ thể phát hành phải có hệ số tín nhiệm cao

Xếp hạng tín dụng trái phiếu quốc tế chính là sự đánh giá khả năng trả lãi và vốn của nhà phát hành Moody hoặc Standard and Poor là hai công ty danh tiếng nhất trong việc xếp hạng tín dụng

 Có khả năng quản lý và sử dụng vốn hiệu quả;

 Có khả năng trả nợ;

 Chi phí phát hành và sử dụng vốn thấp, đồng thời phát huy được những lợi thế của việc huy vốn bằng phát hành trái phiếu

Đối với chính phủ của các nước đang phát triển và các chủ thể phát hành chưa có

uy tín lớn

 Chi phí phát hành lớn: Chi phí thuê tư vấn (chi phí cố định và chi phí khi thương

vụ thành công, phí bảo lãnh, phí kiểm toán, phí thực hiện chào bán, phí đăng ký )

 Ghi danh bằng ngoại tệ mạnh

 Khả năng quản lý sử dụng kém

 Không thể tận dụng ưu thế nợ luân chuyển

Với những nước đang phát triển vay nợ nhiều dẫn đến nguy cơ về gánh nặng nợ nước ngoài

Thị trường trái phiếu toàn cầu:

Khối lượng phát hành theo khu vực:

Về Cơ cấu khối lượng vốn huy động theo vùng: nhìn vào biểu đồ chúng ta thấy vốn huy động chủ yếu từ Châu Mỹ, tiếp đến là Châu Á và Châu Âu

Mức độ đầu tư trái phiếu theo đồng tiền: Nhìn vào biểu đồ chúng ta thấy các nhà đầu

tư lựa chọn đồng đô la Mỹ tiếp sau đó là đồng nhân dân tệ và Euro tương đương nhau