Vai trò của các tôn giáo lớn đối với xã hội Việt Nam hiện nay thông qua công cụ định vị văn hóa bằng tôn giáo.

Vai trò của các tôn giáo lớn đối với xã hội Việt Nam hiện nay thông qua công cụ định vị văn hóa bằng tôn giáo. Nhà nghiên cứu tôn giáo tây phương cho rằng từ ngàn xưa con người bị nhiều khổ đau của cuộc đời như khổ vì thiên tai bão lụt, sóng thần, động đất; khổ vì chiến tranh giặc giã, sự đàn áp của vua chúa và thế lực chính quyền trong xã hội; khổ vì thiếu ăn, thiếu mặc; khổ vì bệnh tật, già chết, .v.v.

BIÊN BẢN XÁC ĐỊNH MỨC ĐỘ THAM GIA VÀ KẾT QUẢ THAM GIA LÀM BÀI

TẬP NHÓM

Ngày: 24/04/20120 Địa điểm: Trường Đại học Luật Hà Nội

Nhóm số: 03 Lớp: N03 Khoá: 44

Tổng số sinh viên của nhóm: 12

 Có mặt: đủ

Nội dung: vai trò của các tôn giáo lớn đối với xã hội Việt Nam hiện nay thông qua công cụ định

vị văn hóa bằng tôn giáo

Tên bài tập: Bài tập nhóm

Môn học: Đại cương văn hóa Việt Nam

Xác định mức độ tham gia và kết quả tham gia của từng sinh viên trong việc thực hiện bài tập nhóm

03 với kết quả như sau: TỐT

STT MÃ

SV

CỦA SV

SV KÝ TÊN ĐÁH GIÁ CỦA GV

(số) ĐIỂM (Chữ) GV (Ký tên)

2 441204 Đoàn Thị Hồng Nhung 

4 441228 Phạm Thị Huyền Trang 

5 441501 Nguyễn Chí Thanh 

6 441510 Dương Huy Hoàng 

8 441811 Nguyễn Thế Việt 

9 441918 Nguyễn Ngọc Nương 

11 441962 Nguyễn Thảo Nguyên 

Hà Nội, ngày 24 tháng 04 năm 2020

Kết quả điểm bài viết: NHÓM TRƯỞNG

Giáo viên chấm thứ nhất:.………

Giáo viên chấm thứ hai:.……….

Kết quả điểm thuyết trình:……….

- Giáo viên cho thuyết trình:……… Bùi Hải Yến

Điểm kết luận cuối cùng:………

- Giáo viên đánh giá cuối cùng:…………

A ĐẶT VẤN ĐỀ

Nhà nghiên cứu tôn giáo tây phương cho rằng từ ngàn xưa con người bị nhiều khổ đau của cuộc đời như khổ vì thiên tai bão lụt, sóng thần, động đất;

khổ vì chiến tranh giặc giã, sự đàn áp của vua chúa và thế lực chính quyền trong

xã hội; khổ vì thiếu ăn, thiếu mặc; khổ vì bệnh tật, già chết, v.v Khi đó, con người cần có một đấng thiên liêng nào đó để cứu khổ cho họ Vì thế, họ cầu trời, cầu đấng thiêng liêng gia hộ cho họ mọi sự tốt lành Đó là lý do mà con người đặt ra tôn giáo và đặt ra tên của đấng thiêng liêng và đấng tạo hóa Chính vì vậy ngày nay, khi thế giới đã có sự phát triển vượt bậc với sự toàn cầu hóa, sự phát triển của khoa học kĩ thuật thì tôn giáo cũng là một trong những vấn đề đặc biệt quan trọng trở thành một bộ phận không thể thiếu trong đời sống xã hội ở nhiều quốc gia trên thế giới Việt Nam là một quốc gia có sự đa dạng về tôn giáo, có

sự xuất hiện của hầu hết các tôn giáo lớn trên thế giới, như Phật giáo, Công giáo, Tin Lành, Hồi giáo, Baha’I, Bà-la-môn…, những tôn giáo nội sinh đặc trưng như Cao Đài, Tịnh độ Cư sỹ Phật hội, Phật giáo Hòa Hảo, Bửu Sơn Kỳ Hương,

Tứ Ân Hiếu Nghĩa… và nhiều tôn giáo nội sinh khác Bản thân mỗi tôn giáo chứa đựng nội dung phong phú về lịch sử, tư tưởng, triết học, đạo đức, văn hóa… riêng biệt Trong đó vai trò của các tôn giáo ngày càng thể hiện rõ nét, tham gia vào nhiều lĩnh vực của đời sống xã hội, thậm chí nhiều tôn giáo lớn không chỉ ảnh hưởng đến một số quốc gia riêng lẻ mà nó còn có tầm ảnh hưởng mang tính quốc tế Vì vậy, trong bài tiểu luận này chúng em xin trình bày vai trò của các tôn giáo lớn đối với xã hội Việt Nam hiện nay thông qua công cụ định vị văn hóa bằng tôn giáo

B GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

I Khái quát chung:

Quá trình toàn cầu hóa làm cho nền văn hóa càng giống nhau về phương diện văn minh, làm cho lịch sử mang tính toàn thế giới Trong tình hình đó, tôn giáo với bản tính phi lý của nó đã không bị biến dạng bởi tính duy lý của khoa học và công nghệ Nhờ đó tôn giáo làm chỗ dựa cho bản sắc văn hóa của nhiều cộng đồng trong điều kiện toàn cầu hóa Đó là lý do khiến cho nghiên cứu văn hóa bằng tôn giáo trở thành phương pháp định vị thịnh hành trong điều kiện hiện nay Để làm rõ được vấn đề thì ta cần phải hiểu được tôn giáo là một vấn đề được giới nghiên cứu về tôn giáo bàn cãi rất nhiều Trong lịch sử đã từng tồn tại rất nhiều quan niệm khác nhau về tôn giáo:

+ Các nhà thần học cho rằng “Tôn giáo là mối liên hệ giữa thần thánh và con người”

+ Khái niệm mang khía cạnh bản chất xã hội của tôn giáo của C.Mác:

“Tôn giáo là tiếng thở dài của chúng sinh bị áp bức, là trái tim của thế giới không có trái tim, nó là tinh thần của trật tự không có tinh thần”

+ Khái niệm mang khía cạnh nguồn gốc của tôn giáo của Ph.Ăngghen:

“Tôn giáo là sự phản ánh hoang đường vào trong đầu óc con người những lực lượng bên ngoài, cái mà thống trị họ trong đời sống hàng ngày …”

+Khái niệm mang dấu hiệu đặc trưng của tôn giáo: “Tôn giáo là niềm tin vào cái siêu nhiên”

Như vậy có thể kết luận rằng: “Tôn giáo là niềm tin vào các lực lượng siêu nhiên, vô hình, mang tính thiêng liêng, được chấp nhận một cách trực giác

và tác động qua lại một cách hư ảo, nhằm lý giải những vấn đề trên trần thế cũng như ở thế giới bên kia” Niềm tin đó được biểu hiện rất đa dạng, tuỳ thuộc vào những thời kỳ lịch sử, hoàn cảnh địa lý - văn hóa khác nhau, phụ thuộc vào nội dung từng tôn giáo, được vận hành bằng những nghi lễ, những hành vi tôn giáo khác nhau của từng cộng đồng xã hội tôn giáo khác nhau

II Vai trò của một số tôn giáo lớn ở Việt Nam:

Ở Việt Nam, với chính sách của Đảng và nhà nước ta là tôn trọng quyền

tự do tĩn ngưỡng cuả công dân, bởi vậy Việt Nam là quốc gia đa tôn giáo Tất

cả các tôn giáo ở Việt Nam đều tồn tại bình đẳng, không phân biệt tôn giáo chính và tôn giáo phụ Chính vì thế tôn giáo đã trở thành cầu nối tiếp xúc văn hóa, vì bản thân tôn giáo cũng chính là một thành tố văn hóa Do đó, không thể phủ nhận vai trò đặc biệt quan trọng của tôn giáo đối với sự phát triển của văn hóa, xã hội ở Việt Nam Dưới đây là những đóng góp của một số tôn giáo tiêu biểu ở Việt Nam:

1 PHẬT GIÁO

Đạo Phật là một tôn giáo nhưng cũng là một học thuyết triết học lớn nhất trên thế giới Với lịch sử hơn 2.000 năm, Phật giáo đã hội nhập và đồng hành như một thành tố không thể chia cắt trong đời sống văn hóa - xã hội của người dân Việt Nam Thể hiện trên một số khía cạnh nổi bật mang đậm bản sắc văn hóa – xã hội Việt Nam như sau:

- Tục ăn chay: rất đông người Việt Nam chịu ảnh hưởng nếp sống văn hóa này Thông thường, người Việt Nam, cả phật tử lẫn người không phải phật tử cũng theo tục lệ đặc biệt này, họ ăn chay mỗi tháng hai ngày, là ngày mùng Một

và ngày Rằm mỗi tháng, có người ăn mỗi tháng bốn ngày là ngày 01, 14, 15 và 30,…

- Phóng sinh và bố thí: Cũng xuất phát từ tinh thần từ bi của đạo phật, tục lệ

bố thí và phóng sinh đã ăn sâu vào đời sống sinh hoạt của quần chúng Đến ngày Rằm và mùng Một, người Việt thường hay mua chim, cá, rùa để đem về chùa chú nguyện rồi đi phóng sinh Người Việt cũng thích làm phước bố thí và sẵn sàng giúp đỡ kẻ nghèo khó, hoạn nạn, vào các ngày lễ hội lớn họ tập trung về chùa

- Cúng Rằm, mùng Một và lễ chùa: Theo đúng truyền thống tập tục cúng Rằm, mùng Một là tập tục cúng sóc vọng, tức là ngày mặt trời mặt trăng thông

suốt nhau, cho nên thần thánh, tổ tiên có thể liên lạc, thông thương với con người, sự cầu nguyện sẽ đạt tới sự cảm ứng với các cõi giới khác và sự cảm thông sẽ được thiết lập Ngoài việc đi chùa sám hối, khi ở nhà vào ngày Rằm và mùng Một, họ sắm đèn, nhang, hương hoa để dâng cúng Tam Bảo và tổ tiên, thể hiện lòng tôn kính, thương nhớ những người quá cố và cụ thể hóa hành vi tu tâm dưỡng tính của họ Bên cạnh việc đi chùa vào ngày Rằm, mùng Một, người Việt Nam còn có tập tục khác là đi lễ chùa, lễ Phật vào những ngày hội lớn như ngày Rằm tháng Giêng, Rằm tháng Tư (Phật Đản) và Rằm tháng Bảy (lễ Vu Lan),

- Các nghi thức ma chay, cưới hỏi:

+ Về ma chay: Phong tục của người Việt Nam và Trung Hoa trước đây rất phiền phức và hao tốn Tuy nhiên, nhờ có sự dẫn dắt của chư tăng thì tang lễ diễn ra đơn giản và trang nghiêm hơn Khi trong gia đình (theo Đạo Phật) có người qua đời, thân quyến đến chùa thỉnh chư tăng về nhà để giúp đỡ phần tang

lễ (thường gọi là làm ma chay) Ở những gia đình không theo Đạo Phật nhưng

do người quá cố hoặc gia chủ mến chuộng Đạo Phật nên họ thỉnh chư tăng, ni đến tụng kinh cầu siêu cho hương linh và tổ chức tang lễ giống như những tín đồ theo Đạo Phật

+ Về cưới hỏi: Trước khi tiến tới hôn nhân, nhiều đôi bạn trẻ theo tín ngưỡng Phật giáo thường đến chùa khấn nguyện với chư Phật phù hộ cho mối lương duyên của họ được “thuận buồm, xuôi gió” Đến ngày cưới hỏi, họ được hướng dẫn về chùa để chư tăng làm lễ “hằng thuận quy y” trước khi rước dâu

Đó là một lễ chúc lành ngắn gọn và được chư tăng khuyên dạy một số nguyên tắc đạo đức Phật giáo, để làm kim chỉ nam cho cuộc sống mới Ngoài những phong tục của người Việt Nam chịu ảnh hưởng Phật giáo đã được kể trên, chúng

ta còn thấy một số tập tục khác cũng tương đối phổ biến và có ít nhiều liên quan đến Phật giáo cần phải ghi nhận

- Về kiến trúc: Khi Phật giáo truyền vào Việt Nam, cố nhiên đã đem theo các kiểu kiến trúc chùa tháp, lầu chuông gác trống theo mô hình kiến trúc của Ấn

Độ, Miến Điện và Trung Hoa Chùa tháp ở Việt nam thường được xây dựng với lối kiến trúc đặc biệt, mái chùa bao giờ cũng ẩn dấu sau lũy tre làng, dưới gốc cây đa hay ở một nơi có cảnh trí thiên nhiên đẹp hoặc thanh vắng Mô hình kiến trúc theo kiểu chữ “Công”: bái đường và điện Phật được nối nhau bằng nhà thiên hương; kiểu chữ “Đinh”: trước; kiểu chữ “Tam”: có ba nếp nhà song song với nhau, hay kiểu “Nội công ngoại Quốc”: phía trước là tiền đường và điện Phật, sau là mảnh sân hình vuông trồng cây cảnh, đặt hòn non bộ, phía sau là nhà hậu tổ, hai bên là nhà Đông và nhà Tây Phật giáo để lại nhiều quần thể kiến trúc độc đáo và danh lam thắng cảnh cho nước Việt, nhiều ngôi chùa nổi tiếng như ở miền Bắc có chùa Một Cột, chùa Tây phương, chùa Hương, ở miền Trung

có chùa Thiên Mụ, chùa Từ Hiếu, chùa Báo Quốc; và ở miền Nam có các chùa Giác Lâm, chùa Vĩnh Tràng

- Về điêu khắc: Ngày nay, khi có dịp tham quan viện bảo tàng lớn ở Việt Nam, chúng ta sẽ thấy nhiều cốt tượng, phù điêu của Phật giáo được trưng bày,

đó không những là một niềm tự hào của nền văn hóa dân tộc Việt mà còn là dấu vết chứng minh sự ảnh hưởng của Phật giáo có mặt trong lĩnh vực này Tiêu biểu ta thấy có các tác phẩm như: tượng Quan Âm nghìn mắt nghìn tay ở Chùa

Hạ (Vĩnh Phú, Bắc Việt, cao 3,2m); 16 pho tượng tổ gỗ của chùa Tây Phương (Hà Tây, Bắc Việt); Bộ tượng Thập Bát La Hán ở chùa Phước Lâm (Hội An, Quảng Nam Đà Nẵng) là những tác phẩm nghệ thuật điêu khắc độc đáo của Việt Nam Ngoài ra còn có những công trình điêu khắc quy mô và mang tính lịch sử như tượng “Phật Nhập Niết Bàn” dài 49m ở núi Trá Cú, Phan Thiết được kiến tạo năm 1962, tượng Đức Phật Thích Ca ngồi kiết già cao 11m tại Vũng Tàu, khánh thành ngày 10/3/963; tượng “Kim thân Phật tổ” cao 24m ở chùa Long Sơn, TP Nha Trang được thực hiện vào năm 1964

Phật giáo hướng mỗi người biết tự chọn cho mình phương châm hành động đúng lẽ phải, phân biệt chính/tà, thiện/ác, biết cần phải làm gì trong cuộc sống vốn đầy biến động, xây dựng một xã hội an bình Phật giáo Việt Nam đã thể hiện sâu sắc tinh thần nhân văn, hướng thiện, tăng cường kết nối tình đoàn kết giữa Đạo với Đời, giữa các tầng lớp nhân dân, góp phần giáo dục, phát huy tinh thần cộng đồng, phát huy sức mạnh tập thể theo truyền thống của người Việt Phật giáo Việt Nam luôn đồng hành cùng dân tộc, góp phần vào chấn hưng đất nước, an sinh, đấu tranh vì hòa bình thịnh vượng

2 ĐẠO CAO ĐÀI

Đạo Cao Đài là một tôn giáo độc thần được thành lập ở Miền Nam của Việt Nam vào đầu thế kỷ XX, năm 1926 Đến nay là một trong những tôn giáo lớn ở Việt Nam với khoảng 2,5 triệu tín đồ, tập trung chủ yếu ở các tỉnh phía Nam, nhất là các tỉnh Nam Bộ Một trong những đặc trưng tiêu biểu của Cao Đài là quá trình gắn bó với dân tộc Đạo Cao Đài được coi là tôn giáo nội sinh, một tôn giáo không chỉ có quán trình gắn bó với dân tộc mà còn là tôn giáo truyền thừa

và lưu giữ những giá trị văn hóa của dân tộc Phật - Lão - Nho có mặt ở Việt Nam từ rất sớm, có lúc hưng thịnh, có lúc suy vi, nhưng đã góp phần tạo ra tâm lý lối sống phong tục tập quán của dân tộc Việt Nam

Về nhận thức, tín đồ đạo Cao đài tin tưởng vào thế giới tâm linh nơi có

Ngọc Hoàng Thượng Đế làm Đấng Tạo hóa ĐạoCao đài quan niệm:con người

có mối tương quan với vũ trụ, với Thượng Đế và với con người xã hội Do đó, tín đồxuất gia tu hành nhưng vẫn nhận thức bản thân là một phần tử của xã hội, phải có trách nhiệm góp phần xây dựngxã hội Đạo Cao đài có tinh thần dân tộc, ý thức tự lập, tự cường và sẵn sàng đón nhận cái mới của xã hội

Về thẩm mỹ, kiến trúc nghệ thuật thờ tự, trang phục, ẩm thực, lễ nhạc, lễ

hội, kinh điển, báo chí,… của đạo Cao đài mang đặc trưng riêng, góp phần làm phong phú giá trị văn hóa của cư dân Nam Bộ Trong thế giới biểu tượng của

đạo Cao đài, Thiên Nhãn được coi là biểu tượng toàn năng của các giá trị chân

-thiện - mỹ Thiên Nhãnbiểu tượng cho Đức Chí Tôn, Ngọc Hoàng Thượng Đế

được gọi là Tiên Ông Thiên Nhãn là hướng tới một thế giới mà nhân loại bình

đẳng, hạnh phúc không phân biệt tôn giáo, dân tộc;lấy nhân bản làm nền tảng, nhân quyền được tôn trọng, nhân tính được phát huy; khắc phục các khác biệt về hình thức, hóa giải kỳ thị tôn giáo, sắc tộc để cùng nhau xây dựng thế giới đại đồng

Lễ nhạc của đạo Cao đài đem lại sự hài hòa, cân bằng về tinh thần “trật tự

điều hòa tâm hồn được thành kính, diệt trừ được bản ngã tư tâm, hướng thiện lòng thành kính các đấng thiêng liêng và tiếp tục nhận được nhiều ân điển”(5) Đạo Cao đài có ban lễ nhạc với các dụng cụ âm nhạc truyền thống, như: đàn cò, đàn kìm, phách, sáo, nhị Nhờ đó, kế thừa, phát huy và góp phần bảo tồn âm nhạc dân gian Nam Bộ

Lễ hội sáng tạo trên nền tảng văn hóa dân tộc, với 2 lễ hội: lễ vía Đức Chí

Tôn (9-1 Âm lịch) và lễ hội Yến Diêu Trì Cung (15-8 Âm lịch) thu hút hàng trăm ngàn tín đồ tham dự

Kinh điển, thơ văn của đạo Cao đài đậm đà bản sắc văn hóa truyền thống,

giữ gìn ngôn ngữ, giai điệu trong sáng của dân tộc Báo chí của đạo Cao đài ra đời rất sớm (1928) và có nhiều đóng góp vào hoạt động phổ biến chữ Quốc ngữ, giữ gìn tiếng Việt

Kiến trúc thờ tự của đạo Cao đài là sự sáng tạo độc đáo của cư dân Nam

Bộ, biểu hiện của sự dung hòa nghệ thuật Đông - Tây, tạo ra sự hài hòa vừa có nét của nhà thờ Công giáo, vừa có nét của chùa Phật giáo

Các giá trị văn hóa của đạo Cao đài đã được tín đồ phát huy trong quá trình tồn tại và trở thành những chuẩn mực trong đạo đức, lối sống, góp phần hình thành nhân cách con người, tạo dựng giá trị nhân sinh trong đời sống vật chất và đời sống tinh thần của cư dân Nam Bộ

3 THIÊN CHÚA GIÁO

So với Phật giáo, Nho giáo, Đạo giáo thì Thiên Chúa giáo là một tôn giáo đến muộn, tuy nhiên trải qua thời gian, văn hoá Thiên Chúa giáo vẫn có một chỗ đứng nhất định trong văn hoá Việt Nam Tuy vậy, văn hoá Thiên Chúa giáo đã

có vai trò quan trọng trong tiến trình phát triển của văn hoá Việt Nam Những đóng góp của Thiên Chúa giáo đối với văn hoá dân tộc Việt Nam thể hiện trên rất nhiều lĩnh vực: lối sống đạo, ngôn ngữ – chữ viết, báo chí, văn chương, kiến trúc

Sự tạo thành chữ “Quốc ngữ”

Đây là một trong những đóng góp quan trọng nhất của các giáo sĩ đạo Thiên Chúa đối với văn hoá Việt Nam, tất nhiên đóng góp này nằm ngoài ý thức chủ quan của các nhà truyền đạo khi sáng tạo ra chữ Quốc ngữ Động cơ chủ yếu và trước hết của các giáo sĩ Thừa sai khi sáng tạo ra chữ Quốc ngữ là để phục vụ cho cuộc truyền giáo Xuất phát từ mục đích để hoạt động truyền giáo

có hiệu quả nên các Thừa sai đã Latinh hoá tiếng Việt để tạo ra một loại văn tự mới đó là chữ Quốc ngữ Có thể nói, sự ra đời của chữ Quốc ngữ là một cuộc cách mạng trong lịch sử hình thành chữ viết của dân tộc ta

Sự du nhập công nghệ in hiện đại và sự phát triển của báo chí Việt Nam đầu thế kỷ XX

Cùng với việc truyền báo Thiên Chúa giáo, các giáo sĩ đã du nhập vào Việt Nam rất nhiều thành tựu của kỹ thuật hiện đại phương Tây, trong đó một ngành công nghệ có tầm quan trọng đặc biệt đối với sự phát triển của văn hoá Việt Nam được các giáo sĩ Thừa sai đưa vào Việt Nam khá sớm: đó là ngành in Cùng với việc sáng tạo ra chữ Quốc ngữ, sự du nhập công nghệ in hiện đại vào Việt Nam đã góp phần làm thay đổi diện mạo văn hoá bản địa những năm đầu thế kỷ XIX, đặc biệt trên lĩnh vực báo chí