Bài giảng Phân tích thiết kế hệ thống thông tin: Chương 2 - Lê Thị Tú Kiên

Bài giảng Phân tích thiết kế hệ thống thông tin - Chương 2: Khởi tạo dự án và thu thập yêu cầu trang bị cho người học các kiến thức về tổng quan về yêu cầu hệ thống; quá trình khảo sát và thu thập yêu cầu; các phương pháp thu thập yêu cầu; tài liệu hóa và quản lý yêu cầu; xác lập và khởi tạo dự án.

Chương 2 Khởi tạo dự án và thu thập yêu cầu

Giảng viên: Lê Thị Tú Kiên

Bộ môn HTTT- CNTT – ĐHSPHN

Email: kienltt@hnue.edu.vn

Website: http://fit.hnue.edu.vn/~kienltt/PTTKHTTT

Nội dung

1 Tổng quan về yêu cầu hệ thống

2 Quá trình khảo sát và thu thập yêu cầu

3 Các phương pháp thu thập yêu cầu

4 Tài liệu hóa và quản lý yêu cầu

5 Xác lập và khởi tạo dự án

LTTKiên- PTTKHTTT

1 Tổng quan về yêu cầu hệ thống

• Phân loại yêu cầu

LTTKiên- PTTKHTTT

Định nghĩa yêu cầu

• Định nghĩa: một yêu cầu đơn giản là một phát biểu cái

mà hệ thống phải làm hoặc đặc tính mà hệ thống phải

có

hàng khi thanh toán

LTTKiên- PTTKHTTT

Phân loại yêu cầu

• Phân loại yêu cầu:

▫ Yêu cầu chức năng

▫ Yêu cầu phi chức năng

• Yêu cầu chức năng: liên quan trực tiếp tới một tiến trình mà hệ

thống phải thực hiện hoặc thông tin mà hệ thống cần phải chứa

• VD hệ thống phải có tính năng:

▫ Tìm kiếm danh sách hàng tồn kho,

▫ In hóa đơn bán hàng,

▫ Thông tin khách hàng được lưu trữ gồm: Mã khách hàng, tên, số điện thoại,…

LTTKiên- PTTKHTTT

Phân loại yêu cầu

• Yêu cầu phi năng: các tính chất hành vi mà hệ thống phải có như khả năng thực hiện, hiệu suất sử dụng

LTTKiên- PTTKHTTT

Yêu cầu phi chức năng

Yêu cầu phi

chức năng

Operational

(Hoạt động)

Các môi trường vật lý, kỹ

thuật mà hệ thống sẽ vận hành trong nó

Hệ thống chạy ổn định trên 3 trình duyệt web phổ biến: IE, Firefox, Chrome,…

Ai được phép truy cập hệ

thống, trong hoàn cảnh nào

Chỉ người quản lý trực tiếp mới được phép xem hồ sơ nhân viên họ quản lý

tác động lên hệ thống

Hệ thống tính lương, thưởng và các chế độ phụ cấp lao động theo đúng luật hiện hành của bộ Lao động và thương binh xã hội

LTTKiên- PTTKHTTT

Phân loại yêu cầu

• Làm bài tập muc YOUR TURN trang 114 –

sách tài liệu tham khảo [1]

(Alan Dennis, Barbara H Wixom, and Roberta M.Roth,

Systems Analysis And Design with UML Version 2.0—An

Object-Oriented Approach, 3nd edition, John Wiley &

Sons, Inc., 2009)

LTTKiên- PTTKHTTT

Các tiêu chuẩn đánh giá yêu cầu hệ thống

• Nhất quán – các yêu cầu không mâu thuẫn hay

nhập nhằng lẫn nhau

• Đầy đủ - các yêu cầu mô tả mọi đầu vào và khả

năng đáp ứng có thể của hệ thống

• Khả thi – các yêu cầu có thể được thỏa mãn

dựa trên các tài nguyên và ràng buộc sẵn có

• Cần thiết – các yêu cầu là thực sự cần thiết và

đáp ứng mục đích của hệ thống

LTTKiên- PTTKHTTT

Các tiêu chuẩn đánh giá yêu cầu hệ

thống

• Chính xác – các yêu cầu được phát biểu chính xác

• Dễ theo dõi – các yêu cầu ánh xạ trực tiếp với

các chức năng và đặc trưng của hệ thống

• Có thể kiểm tra – các yêu cầu đã được vạch rõ nên có thể kiểm tra được trong giai đoạn kiểm

thử hệ thống

LTTKiên- PTTKHTTT

2 Quá trình khảo sát thu thập yêu cầu

• Vị trí: khảo sát là giai đoạn đầu tiên của quá

trình PTTK hệ thống

• Mục đích: qua quá trình khảo sát từ sơ bộ đến

chi tiết hệ thống hiện tại, nhà phát triển phải có

được các thông tin về hệ thống cần phát triển,

qua đó đề xuất các phương án tối ưu để dự án

mang lại tính khả thi cao nhất

LTTKiên- PTTKHTTT

2 Quá trình khảo sát thu thập yêu cầu

• Nội dung

▫ Khảo sát sơ bộ nhằm xác định tính khả thi của dự

án

▫ Khảo sát chi tiết nhằm xác định chính xác những

gì sẽ thực hiện và khẳng định những lợi ích kèm

theo

LTTKiên- PTTKHTTT

Các bước khảo sát

• B1: Khảo sát và đánh giá hiện trạng của hệ thống

cũ Tìm hiểu các hoạt động của hệ thống hiện tại nhằm xác định các thế mạnh và các yếu kém của

nó

• B2: Đề xuất mục tiêu, ưu tiên cho hệ thống mới

Xác định phạm vi ứng dụng và các ưu nhược

điểm của hệ thống dự kiến Cần xác định rõ

những gì mà hệ thống mới sẽ làm, những thuận

lợi và khó khăn khi cải tiến hệ thống

LTTKiên- PTTKHTTT

Các bước khảo sát

• B3: Đề xuất ý tưởng cho giải pháp mới có cân

nhắc tính khả thi Phác họa các giải pháp thỏa

mãn tập yêu cầu của hệ thống, đồng thời đánh

giá để đưa ra quyết định cuối cùng

• B4: Vạch kế hoạch cho dự án cùng với dự trù

tổng quát Xây dựng kế hoạch triển khai cho các

giai đoạn tiếp theo, dự trù các nguồn tài nguyên

để triển khai dự án

LTTKiên- PTTKHTTT

• B5: Lập báo cáo về khảo sát và xác định tính khả thi Các kết quả khảo sát cần được kiểm tra, tổng hợp, chuẩn hóa và tư liệu hóa lại Dựa vào kết quả khảo sát thu được để đánh giá lại tính khả thi của dự án

LTTKiên- PTTKHTTT

Các bước khảo sát

Chú ý: Các bước trên thường không diễn ra một

cách tuyến tính mà thường lặp đi lặp lại trong suốt quá trình phát triển hệ thống, mục đích là để quản lý được sự thay đổi về yêu cầu của người dùng và

quản lý những biến động xẩy ra trong quá trình phát triển dự án

LTTKiên- PTTKHTTT

Các bước khảo sát

Hậu quả của việc xác định yêu cầu không

chính xác hoặc không đầy đủ

• Hệ thống có thể tốn nhiều chi phí hơn so với dự kiến ban đầu

• Hệ thống có thể được hoàn thiện muộn hơn thời gian đã định

• Hệ thống có thể không phù hợp với những gì

người dùng mong muốn và có thể họ sẽ không

sử dụng nó

LTTKiên- PTTKHTTT

Hậu quả của việc xác định yêu cầu không chính xác hoặc không đầy đủ

• Chi phí bảo trì và mở rộng hệ thống có thể quá

cao

• Hệ thống có thể không chắc chắn, dễ có lỗi và

thậm chí ngừng hoạt động

• Làm giảm danh tiếng của cả đội dự án

LTTKiên- PTTKHTTT

3 Các phương pháp thu thập yêu cầu

• Các nguồn khảo sát yêu cầu

• Các phương pháp thu thập yêu cầu

▫ Nghiên cứu tài liệu viết

▫ Quan sát

▫ Phỏng vấn

▫ Phiếu hỏi

▫ Làm bản mẫu thăm dò

• Các yêu cầu đối với một cuộc khảo sát

• Lưu ý trong quá trình khảo sát yêu cầu

LTTKiên- PTTKHTTT

Các nguồn điều tra, khảo sát

PP nghiên cứu tài liệu viết

• Đây là một phương pháp nghiên cứu dữ liệu cứng để thu

thập thông tin

• Dữ liệu cứng có thể được thu thập từ

▫ Các loại chứng từ giao dịch như hóa đơn, phiếu thanh

toán,…

▫ Các loại sổ sách, hồ sơ

▫ Các tài liệu tổng hợp như: báo cáo, thống kê, biên bản,

nghị quyết

▫ Các tệp máy tính, cơ sở dữ liệu của hệ thống cũ

LTTKiên- PTTKHTTT

PP quan sát

thành viên của tổ chức thực sự đang làm

▫ Quan sát trực tiếp: quan sát bằng mắt, tại chỗ, tỉ mỉ, từng chi tiết công việc của hệ thống cũ, của các nhân viên thừa hành

▫ Quan sát gián tiếp : quan sát từ xa, hay thông qua các phương

tiện tổng thể của hệ thống để có được bức tranh khái quát về tổ

chức và cách thức hoạt động trong tổ chức đó

LTTKiên- PTTKHTTT

PP phỏng vấn

• Phỏng vấn là một phương pháp quan trọng để thu thập

dữ liệu về các yêu cầu của hệ thống thông tin

▫ Các ý kiến của người được phỏng vấn

▫ Cảm giác của người được phỏng vấn

▫ Trạng thái hiện tại của hệ thống

▫ Các mục tiêu của con người và tổ chức

▫ Các thủ tục nghiệp vụ không chính thức

LTTKiên- PTTKHTTT

PP phỏng vấn

• 5 bước lập kế hoạch phỏng vấn là

▫ Đọc tài liệu cơ bản

▫ Thiết lập các mục tiêu phỏng vấn

▫ Xác định người đi phỏng vấn

▫ Chuẩn bị người được phỏng vấn

▫ Quyết định cấu trúc và kiểu câu hỏi (câu hỏi đóng, câu hỏi mở)

LTTKiên- PTTKHTTT

PP phỏng vấn

LTTKiên- PTTKHTTT

LTTKiên- PTTKHTTT

VD Bảng câu hỏi mẫu cho phân tích viên

LTTKiên- PTTKHTTT

PP dùng phiếu hỏi

hỏi được liệt kê trong phiếu điều tra và người được hỏi

sẽ ghi các trả lời của mình vào đó

▫ Các thành viên của tổ chức phân tán rộng

▫ Nhiều thành viên tham gia vào dự án

▫ Cần việc có tính thăm dò

LTTKiên- PTTKHTTT

PP làm bản mẫu thăm dò

▫ Thẩm định các chức năng khó, phức tạp của hệ thống

▫ Giải quyết vấn đề yêu cầu nhập nhằng, chưa thống

nhất được giữa khách hàng và nhà phát triển

▫ Làm bản mẫu để hiểu hệ thống

LTTKiên- PTTKHTTT

Thảo luận

• Sử dụng các phương pháp điều tra khảo sát nêu

trên để xác định yêu cầu cần cải tiến cho hệ

thống thông tin quản lý sinh viên hệ tín chỉ của

trường ĐHSPHN

LTTKiên- PTTKHTTT

Các yêu cầu đối với một cuộc điều tra

khảo sát

tại

suất, độ chính xác, thời gian sống)

người bị điều tra

LTTKiên- PTTKHTTT

Những chú ý trong quá trình điều tra

phương pháp mô hình hóa

mức quyết định lãnh đạo mức điều phối quản lýmức thao tác, thừa hành

LTTKiên- PTTKHTTT

4 Tư liệu hóa và quản lý yêu cầu

loại sau đó phân tích, xử lý nhằm tránh bỏ sót, xung đột, yêu cầu không khả thi, yêu cầu nhập nhằng hay chồng

Tư liệu hóa yêu cầu

• Tài liệu khảo sát cần viết theo chuẩn và có đầy

đủ các thông tin cần thiết để ký kết hợp đồng và triển khai dự án

IEEE830

LTTKiên- PTTKHTTT

5 Xác lập và khởi đầu dự án

• Từ kết quả của việc thấy rõ các yếu kém và hiện trạng của hệ thống

cũ và xác định được các yêu cầu của người sử dụng cho hệ thống

mới, nhà phát triển cần xác lập và khởi đầu một dự án xây dựng hệ thống mới Nhiệm vụ này gồm các việc sau:

- Xác định phạm vi và hạn chế của dự án

- Xác định các mục tiêu và ưu tiên cho dự án

- Phác họa giải pháp và cân nhắc tính khả thi

- Lập kế hoạch triển khai dự án

LTTKiên- PTTKHTTT

Xác định phạm vi và hạn chế hệ thống

• Phạm vi: kích cỡ của hệ thống (phạm vi có thể bao trùm cả cơ quan hay

chỉ đụng chạm một vài bộ phận của cơ quan; bao quát công tác quản lý toàn diện hay chỉ giải quyết công tác quản lý riêng biệt nào đó)

• Hạn chế:

▫ Hạn chế về nhân lực: những người có thể tham gia dự án cũng như

người dùng hệ thống sau này (số lượng, trình độ)

▫ Hạn chế về thiết bị, kỹ thuật: các khả năng về thiết bị và kỹ thuật có

thể đáp ứng

▫ Hạn chế về tài chính: mức độ đầu tư và chi phí cho dự án

LTTKiên- PTTKHTTT

Xác định mục tiêu và ưu tiên cho dự án

định chất lượng dự án Các mục tiêu và ưu tiên có thể

là:

▫ Mang lại lợi ích nghiệp vụ Vd tăng khả năng xử lý, độ tin cậy, chính xác,

▫ Mang lại lợi ích kinh tế Vd giảm chi phí hoạt động

▫ Mang lại lợi ích sử dụng Vd nhanh chóng, thuận tiên

▫ Khắc phục các khiếm khuyết của hệ thống cũ; hỗ trợ cho các chiến lược phát triển lâu dài của cơ quan tổ chức

LTTKiên- PTTKHTTT

Phác họa giải pháp thô và cân nhắc tính

khả thi

đánh giá tính khả thi của dự án Một giải pháp thô tốt sẽ định hướng tốt cho cả quá trình phát triển hệ thống tiếp theo

▫ Chức năng chính của hệ thống, đầu vào, đầu ra, các

biện pháp chính để đáp ứng nhu cầu người sử dụng

▫ Kiến trúc tổng thể của hệ thống, bao gồm kiến trúc

phần mềm và kiến trúc phần cứng

LTTKiên- PTTKHTTT

Phác họa giải pháp thô và cân nhắc tính

khả thi

• Dựa trên mục tiêu hệ thống, các giải pháp thô tiến

hành cân nhắc tính khả thi cho dự án về các vấn

đề:

▫ Khả thi về nghiệp vụ

▫ Khả thi về kỹ thuật

▫ Khả thi về kinh tế

▫ Khả thi về kế hoạch thực hiện

▫ …

Để đưa ra ma trận phân tích tính khả thi

LTTKiên- PTTKHTTT

Ma trận giải pháp

LTTKiên- PTTKHTTT

Cân nhắc giữa tính khả thi và lựa chọn giải pháp để

đưa ra ma trận phân tích tính khả thi

LTTKiên- PTTKHTTT

Lập kế hoạch triển khai dự án

• Gồm các công việc:

▫ Lập hợp đồng triển khai dự án

▫ Dự trù thiết bị và kinh phí

▫ Tổ chức nhóm thực hiện

▫ Vạch kế hoạch điều hành dự án

▫ Dự kiến tiến trình dự án

LTTKiên- PTTKHTTT

Người

Người/

tháng Bắt đầu Kết thúc

CB tin học

Người dùng

1/ 11/ 98 15/ 1/ 99 16/ 4/ 99

31/ 12/ 98 15/ 4/ 99 30/ 6/ 99 Tổng cộng số người / tháng 23.5

LTTKiên- PTTKHTTT

43

VD kế hoạch cấu trúc phân việc chi tiết dự án LTTKiên- PTTKHTTT