Là một trong hai nguyên lý cơ bản của của phép biện chứng duy vật, đóng vai trò xương sống trong phép duy vật biện chứng của triết học Mác Lênin khi xem xét, kiến giải sự vật, hiện tượng. Nguyên lý về mối quan hệ phổ biến, phép biện chứng duy vật được xây dựng trên cơ sở một hệ thống những nguyên lý cơ bản, những quy luật phổ biến phản ánh hiện thực khách quan. Từ việc phân tích nguyên lý về mối quan hệ phổ biến, áp dụng nguyên lý này trong việc nhận thức và giải quyết vấn đề “Mối quan hệ giữa con người và môi trường hiện nay” dưới góc nhìn Triết học có thể thấy. Vấn đề môi trường có vị trí quan trọng trong quá trình tồn tại và phát triển của con người. Môi trường bao gồm môi trường tự nhiên và môi trường xã hội không chỉ liên quan trực tiếp mà còn tác động gián tiếp đến cuộc sống của con người. Với tư cách là một thực thể tự nhiên xã hội, con người sống trong môi trường tự nhiên và luôn luôn tồn tại trong môi trường xã hội. Mọi sự xáo trộn về môi trường tự nhiên cũng như môi trường xã hội sẽ tác động đến chất lượng sống của con người. Môi trường được tạo lập xung quanh con người, chi phối đời sống, đảm bảo sự tồn tại và phát triển của con người. Mối quan hệ giữa môi trường và con người được xem là mối liên hệ phổ biến. Là một trong hai nguyên lý cơ bản của của phép biện chứng duy vật, đóng vai trò xương sống trong phép duy vật biện chứng của triết học Mác Lênin khi xem xét, kiến giải sự vật, hiện tượng. Nguyên lý về mối quan hệ phổ biến, phép biện chứng duy vật được xây dựng trên cơ sở một hệ thống những nguyên lý cơ bản, những quy luật phổ biến phản ánh hiện thực khách quan. Từ việc phân tích nguyên lý về mối quan hệ phổ biến, áp dụng nguyên lý này trong việc nhận thức và giải quyết vấn đề “Mối quan hệ giữa con người và môi trường hiện nay” dưới góc nhìn Triết học có thể thấy. Vấn đề môi trường có vị trí quan trọng trong quá trình tồn tại và phát triển của con người. Môi trường bao gồm môi trường tự nhiên và môi trường xã hội không chỉ liên quan trực tiếp mà còn tác động gián tiếp đến cuộc sống của con người. Với tư cách là một thực thể tự nhiên xã hội, con người sống trong môi trường tự nhiên và luôn luôn tồn tại trong môi trường xã hội. Mọi sự xáo trộn về môi trường tự nhiên cũng như môi trường xã hội sẽ tác động đến chất lượng sống của con người. Môi trường được tạo lập xung quanh con người, chi phối đời sống, đảm bảo sự tồn tại và phát triển của con người. Mối quan hệ giữa môi trường và con người được xem là mối liên hệ phổ biến.
Trang 1MỤC LỤC
ĐỀ BÀI: 1
A LỜI MỞ ĐẦU: 1
B NỘI DUNG 1
I CƠ SỞ LÝ LUẬN: 1
1 Khái niệm: 1
2 Tính chất của các mối liên hệ: 1
3 Ý nghĩa phương pháp luận: 2
II VẬN DỤNG NỘI DUNG VÀ Ý NGHĨA CỦA NGUYÊN LÝ VỀ MỐI LIÊN HỆ PHỔ BIẾN ĐỂ NHẬN THỨC VÀ GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ: “ MỐI QUAN HỆ CỦA CON NGƯỜI VỚI MÔI TRƯỜNG HIỆN NAY” 4
C KẾT LUẬN 10
TÀI LIỆU THAM KHẢO 11
1
Trang 2BÀI TẬP HỌC KỲ NHỮNG NGUYÊN LÝ CƠ BẢN CỦA CHỦ NGHĨA MÁC – LÊNIN
ĐỀ BÀI:
Vận dụng nội dung và ý nghĩa phương pháp luận của “nguyên lý về mối liên hệ phổ biến” để nhận thức và giải quyết vấn đề : Mối quan hệ của con người với môi trường hiện nay.
A LỜI MỞ ĐẦU:
Là một trong hai nguyên lý cơ bản của của phép biện chứng duy vật, đóng vai trò xương sống trong phép duy vật biện chứng của triết học Mác –
Lênin khi xem xét, kiến giải sự vật, hiện tượng Nguyên lý về mối quan hệ phổ biến - phép biện chứng duy vật được xây dựng trên cơ sở một hệ thống những
nguyên lý cơ bản, những quy luật phổ biến phản ánh hiện thực khách quan Từ việc phân tích nguyên lý về mối quan hệ phổ biến, áp dụng nguyên lý này trong việc nhận thức và giải quyết vấn đề “Mối quan hệ giữa con người và môi trường hiện nay” dưới góc nhìn Triết học có thể thấy Vấn đề môi trường có vị trí quan trọng trong quá trình tồn tại và phát triển của con người Môi trường bao gồm môi trường tự nhiên và môi trường xã hội không chỉ liên quan trực tiếp mà còn tác động gián tiếp đến cuộc sống của con người Với tư cách là một thực thể tự nhiên – xã hội, con người sống trong môi trường tự nhiên và luôn luôn tồn tại trong môi trường xã hội Mọi sự xáo trộn về môi trường tự nhiên cũng như môi trường xã hội sẽ tác động đến chất lượng sống của con người Môi trường được tạo lập xung quanh con người, chi phối đời sống, đảm bảo sự tồn tại và phát triển của con người Mối quan hệ giữa môi trường và con người được xem là mối liên hệ phổ biến
Trang 4B NỘI DUNG
I CƠ SỞ LÝ LUẬN:
Khái quát về phương pháp luận của “Nguyên lý về mối liên hệ phổ biến”
1 Khái niệm:
+ Mối liên hệ là phạm trù triết học dùng để chỉ sự quyết định, sự tác động và
chuyển hóa lẫn hau giữa các sự vật, hiện tượng hay giữa các mặt, các yếu tố bên trong sự vật, hiện tượng trong thế giới khách quan
+ Mối liên hệ phổ biến dùng để chỉ tính phân biệt của các mối liên hệ giữa các
sự vật, hiện tượng, đồng thời cũng dùng để chỉ các mối liên hệ tồn tại ở nhiều sự vật, hiện tượng của thế giới
+ Nguyên lý về mối liên hệ phổ biến là nguyên tắc lý luận xem xét sự vật, hiện
tượng khách quan tồn tại trong mối liên hệ, ràng buộc lẫn nhau tác động, ảnh hưởng lẫn nhau giữa các sự vật, hiện tượng hay giữa các mặt của một sự vật, của một hiện tượng trong thế giới
2 Tính chất của các mối liên hệ:
- Tính khách quan của các mối liên hệ: Theo quan điểm biện chứng duy vật,
thế giới vật chất tồn tại khách quan nên các mối liên hệ của nó cũng tồn tại khách quan tức là không phụ thuộc vào ý thức của con người con người chỉ có khả năng nhận thức và vận dụng các mối liên hệ đó trong hoạt động thực tiễn của mình.
- Tính phổ biến của mối liên hệ: Mỗi sự vật hiện tượng có vô vàng các mối
liên hệ, chúng có vị trí, vai trò khác nhau Ngay trong các yếu tố của sự vật
hiện tượng cũng có vô vàn các mối liên hệ khác nhau
- Tính đa dạng phong phú của mối liên hệ: Có nhiều mối liên hệ khác nhau
có mối liên hệ bên trong và bên ngoài, mối liên hệ bản chất và hiện tượng, mối liên hệ chủ yếu và thứ yếu, mối liên hệ trực tiếp và gián tiếp, v.v tất cả những yếu tố này đều tạo nên tính phong phú đa dạng của mối liên hệ
3 Ý nghĩa phương pháp luận:
Trang 5- Quan điểm toàn diện: Trong nhận thức và hoạt động thực tiễn phải quán triệt quan điểm toàn diện, tức là khi xem xét các sự vật hiện tượng ta phải xem xét trên tất cả các mối liên hệ của sự vật hiện tượng đó càng cho chúng ta sự đánh giá, càng chính xác và đầy đủ sự vật hiện tượng chống lại quan điểm siêu hình phiến diện một chiều
- Quan điểm lịch sử - cụ thể: Khi xem xét các sự vật hiện tượng cần phải đặt
nó trong những hoàn cảnh lịch sử cụ thể có đánh giá đúng về sự vật hiện tượng Chống lại cách xem xét cào bằng, dàn trải, coi mọi mối quan hệ là như nhau Như vậy, trong nhận thức và thực tiễn không những cần phải tránh và khắc phục quan điểm phiến diện siêu hình còn phải tránh và khắc phục quan điểm chiết trung, ngụy biện
II VẬN DỤNG NỘI DUNG VÀ Ý NGHĨA CỦA NGUYÊN LÝ VỀ
MỐI LIÊN HỆ PHỔ BIẾN ĐỂ NHẬN THỨC VÀ GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ: “ MỐI QUAN HỆ CỦA CON NGƯỜI VỚI MÔI TRƯỜNG HIỆN NAY”
Môi trường là tập hợp tất cả các yếu tố tự nhiên và xã hội bao quanh con
người, ảnh hưởng tới con người và tác động đến các hoạt động sống của con người như: không khí, nước, độ ẩm, sinh vật, xã hội loài người và các thể chế
Nói chung, môi trường của một khách thể bao gồm các vật chất, điều kiện hoàn
cảnh, các đối tượng khác hay các điều kiện nào đó mà chúng bao quanh khách thể này hay các hoạt động của khách thể diễn ra trong chúng
Môi trường tự nhiên bao gồm tất cả những vật thể sống và không sống
xuất hiện một cách tự nhiên trên Trái Đất hoặc một vùng trên Trái Đất Nó là môi trường bao gồm tương tác của tất cả các vật thể sống
Môi trường xã hội là môi trường mà con người là nhân tố trung tâm,
tham gia và chi phối môi trường Môi trường xã hội bao gồm: chính trị, kinh
tế, văn hoá, thể thao, lịch sử, giáo dục xoay quanh con người và con người lấy
đó làm nguồn sống, làm mục tiêu cho mình Môi trường xã hội tốt thì các nhân
tố cấu thành môi trường sẽ bổ trợ cho nhau, con người sống sẽ được hưởng đầy
5
Trang 6đủ các quyền: sống, làm việc, cống hiến, hưởng thụ Mặt trái của môi trường xã hội là các tệ nạn xã hội
Con người là một trong những vấn đề trung tâm của triết học Vì thế, vấn
đề con người đã được đề cập từ rất sớm trong lịch sử triết học Môi trường có vị trí qua trọng trong quá trình tồn tại và phát triển của con người Môi trường là tập hợp tất cả các yếu tố tự nhiên và xã hội cần thiết cho sự sinh sống và sản xuất của con người “Môi trường bao gồm các yếu tố tự nhiên và yếu tố vật chất nhân tạo quan hệ mật thiết với nhau, bao quanh con người, có ảnh hưởng tới đời sống, sản xuất, sự tồn tại, phát triển của con người và thiên nhiên” (Theo Điều
1, Luật Bảo vệ Môi trường Việt Nam) Với tư cách là một thực thể tự nhiên – xã hội, con người sống trong môi trường tự nhiên và luôn tồn tại trong môi trường
xã hội Mọi sự xáo trộn về môi trường tự nhiên cũng như môi trường xã hội sẽ tác động trực tiếp đến chất lượng sống của con người Để xử lý mối tương tác
đó, con người phải vận dụng vốn tri thức và kinh nghiệm của mình để tìm được
“tiếng nói chúng’’ với môi trường Để hiểu rõ hơn cần đặt mối quan hệ giữa con người và môi trường trong nhiều hoàn cảnh, từng trường hợp cụ thể, có góc nhìn đa chiều để nhận ra mối liên hệ phổ biến dưới góc độ phạm trù Triết học
Môi trường tự nhiên là tất cả những gì tạo nên môi trường sống quanh con người, Đó là tổ hợp của các yếu tố như: Tài nguyên, khoáng sản, đất, nước, không khí, khí hậu, ánh sáng, Thực phẩm, nước uống, thuốc chữa bệnh, quần
áo mặc đều là sản phẩm từ thiên nhiên thông qua quá trình lao động sản xuất của con người
Mối quan hệ giữa môi trường tự nhiên và con người có tính chặt chẽ Con người tự tạo dựng, lựa chọn môi trường sống cho bản thân từ môi trường tự nhiên và môi trường tự nhiên quy định cách thức tồn tại và phát triển của con người Con người tác động vào môi trường tự nhiên theo cả hướng tích cực và tiêu cực
Có thể dễ dàng nhận thấy con người đang tận dụng, khai thác tài nguyên thiên nhiên một cách triệt để, sử dụng các yếu tố môi trường để phục vụ cho mục đích
Trang 7cũng như nhu cầu của mình Con người thích khám phá và chinh phục tự nhiên,
sử dụng không gian sống thích hợp để tạo nên môi trường sinh sống thuận Việc gia tăng dân số trên toàn cầu đang là mối quan tâm lớn về tầm ảnh hưởng đến môi trường Nền nông nghiệp truyền thống dần thay thế cho nền nông nghiệp săn bắt hái lượm Nền nông nghiệp Công nghiệp hóa cũng dần dần phát triển, thế chỗ cho nên nông nghiệp truyền thống, nghèo nàn, lạc hậu
Vậy con người đã tác động vào hệ thống tự nhiên như thế nào? Mối quan
hệ qua lại giữa con người và hệ sinh thái đang nảy sinh những vấn đề phức tạp liên quan đến sự phù hợp quy luật sinh thái
Con người tác động vào hệ thực vật từ việc canh tác, trồng trọt, chặt phá rừng bừa bãi, lai tạo ra các giống mới, phát hiện và nhân giống nhiều loại thực phẩm biến đổi gen Con người biết lựa chọn các loài thực vật cho mục đích sống của bản thân Việc khai thác sử dụng đang làm cạn kiệt, tuyệt chủng nhiều loài thực vật quý hiếm
Con người cũng có những hành vi tác động vào hệ động vật, từ việc săn bắt các loài động vật đề làm nguồn thực phẩm, thuần hóa các loài động vật hoang dã thành động vật thuần chủng, củng cố phát triển chăn nuôi Săn bắt các loài động vật quý hiếm, có nguy cơ tuyệt củng là việc làm không thể chấp nhận Môi trường cung cấp cho con người nguồn tài nguyên dồi dào, không gian và lãnh thổ để sinh sống Nhưng trái đất cũng là một vật thể hữu hạn, có khả năng tải và cung cấp một lượng tài nguyên nhất định Vậy nên con người không thể phụ thuộc vào nguồn tài nguyên này mãi được
Mặt xấu của vấn đề hiện nay là con người đang là tác nhân trực tiếp dẫn đến việc ô nhiễm môi trường, và suy thoái giống nòi không chỉ của những loài động thực vật mà còn là đối với chính con người Gây nên những “mâu thuẫn” sâu sắc trong mối quan hệ giữa con người và môi trường Con người vừa là nạn nhân vừa là thủ phạm của chính mình
Để đáp ứng nhu cầu của một con người, Trái Đất cần có 21,9 ha bề mặt, trong khi công suất sinh học bình quân của nó hiện chỉ là 15,7 ha/người, bằng
7
Trang 82/3 nhu cầu của chúng ta Nhiệt độ trung bình toàn cầu tăng 0,74 độ C chỉ trong
100 năm qua Trái đất đang nóng lên, băng ở hai cực tan ra khiến mực nước biển cũng vì thế mà dâng cao, gây nên những hậu quả xấu tác động trực tiếp đến con người như bão lũ, thiên tai, động đất, sóng thần, Hàng triệu người mất nhà cửa tài sản, gây nên bất ổn trong xã hội, con người bị cô lập bởi nước lũ Những vấn đề về an ninh, văn hóa chính trị, sản xuất, cũng vì thế mà trì trệ và ảnh hưởng nặng nề Khi đó những nước ven biển sẽ phải chịu hậu quả đầu tiên và Việt Nam là một trong những nước đầu tiên ấy phải hứng chịu hậu quả này Ngày 11/3/2011, trận động đất 9 độ Richter và những đợt sóng thần có chiều cao đến 10 m tàn phá một vùng rộng lớn ở đông bắc Nhật Bản, cướp gần 16.000 sinh mạng Những ngọn sóng lớn nuốt chửng nhà cửa, sóng thần cuốn trôi nhiều ngôi nhà gây thiệt hại 235 tỷ USD sau thảm họa kép động đất sóng thần này, một trong những tổn thất vì thiên tai nặng nề nhất thế giới gây ra sự cố phóng xạ nhà máy điện Fukushima I Toàn thế giới đang sống vượt quá sức chịu đựng sinh học của Trái Đất
Nguồn nước ngọt giảm mạnh, chất lượng nước ngày một sụt giảm Nguồn nước một khi đã bị ô nhiễm sẽ là nguyên nhân chính làm cho con người mắc bệnh và chết Dân số tăng chóng mặt, diện tích đát bình quân đầu người cũng vì thế mà nhanh chóng thu hẹp Đa dạng về sinh học biến đổi nhanh nhất trong lịch sử, với hơn 30% động vật lưỡng cư, 23% động vật có vú và 12% loài chim
có nguy cơ bị tiêu diệt Nhu cầu về thực phẩm đặc biệt là thủy hải sản khiến lượng cá biển bị đánh bắt lớn gấp 2,5 lần so với sản lượng khai thác bền vững của biển Vậy, một khi dân số bùng nổ đến một số lượng nhiều hơn hiện tại nhiều lần thì khi ấy chúng ta lấy gì để sống?
Mưa axit là mưa có chứa nhiều axit do không khí bị ô nhiễm nặng gây ra, chứa nhiều NO2, SO2 rất dễ hòa tan trong nước tạo thành H2SO4, HNO3 tạo thành mưa có độ pH < 5,6 Hậu quả mưa axit gây ra là rất nặng nề phá hủy nhà cửa cây cối, gây thiệt hại mùa màng, ô nhiễm nguồn nước, uy hiếp sự sinh tồn của các loài động thực vật mất cân bằng hệ sinh thái Gây nên sự trở ngại quá
Trang 9trình quang hợp, làm cho chất dinh dưỡng trong đất bị tan mất, phá hoại dự cố định đạm của vi sinh vật và sự phân giải các chất hữu cơ, làm giảm độ màu mỡ của đất, cản trở sự sinh trưởng của mọi loài động thực vật
Không những vậy, hiệu ứng nhà kính cũng là một trong những tác nhân lớn gây nên thiệt hại cho xã hội loài người Hiệu ứng nhà kính là sự gia tăng (theo dự báo) tỷ lệ lưu giữ năng lượng ở lại tầng đối lưu dẫn đến việc nhiệt độ khí quyển tăng lên tới mức có hại cho môi trường, khí hậu toàn cầu Bên cạnh
đó, còn có các hí nhà kính là các khí có khả năng hấp thụ bức xạ hồng ngoại Các khí này không hấp thu các bức xạ của mặt trời nên các bức xạ hồng ngoại
từ trái đất bị các nhà kính hấp thu, ngăn khing cho năng lượng thoát ra ngoài không gian, khiến cho nhiệt độ khí quyển tăng lên, sinh ra hiệu ứng nhiệt
Tình trạng tầng Ozôn bị thủng khiến một lượng lớn tia tử ngoại sẽ chiếu thẳng xuống Trái đất Con người sống trên Trái đất sẽ mắc bệnh ung thư da, thực vật không chịu nổi nhiều tia tử ngoại chiếu vào sẽ bị mất dần khả năng miễn dịch, các sinh vật dưới biển bị tổn thương và chết dần, con người dễ mắc các bệnh về đường hô hấp, bệnh tim mạch, viêm vùng họng, đau ngực, tức thở
Ô nhiễm nguồn nước là nguyên nhân lớn gây ra cái chết cho con người
do ăn uống bằng nước bẩn chưa được xử lý Ô nhiễm tiếng ồn gây điếc, cao huyết áp, bệnh trầm cảm, bệnh mất ngủ và nhiều hệ lụy khác
Biến đổi khí hậu cũng là vấn đề đáng lo ngại của con người đối với môi trường tự nhiên, bởi đó là hậu quả của sự nóng lên của tầng khí quyển và Trái đất nói chung Sự thay đổi thành phần và chất lượng khí quyển có hại cho môi trường sống của con người và các sinh vật trên Trái Đất Dẫn đén việc mực nước biển dâng cao do băng tan, gây ngập úng các vùng đất thấp, vùng đảo trên biển
Con người đang sống trong thời đại cách mạng khoa học kỹ thuật và công nghệ phát triển rất mạnh mẽ, cuộc sống con người có những bước tiến rõ rệt, nhân loại tạo ra nhiều của cải vật chất, tinh thần cho con người Thỏa mãn nhu cầu ngày càng cao của con người và đưa đến sự phát triển nhanh của nền văn
9
Trang 10minh nhân loại.Vậy nhưng, cùng với sự phát triển của thời đại, những tác hại của chất thải công nghiệp gây ra làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến môi trường sinh thái và sức khỏe con người.Ở nước ta, sự việc Công ty TNHH Gang thép Hưng nghiệp Formasa Hà Tĩnh xả thải gây ô nhiễm môi trường biển 4 tỉnh miền Trung (Hà Tĩnh, Quảng Bình, Quảng Trị, Thừa Thiên-Huế) xếp đầu tiên trong danh mục các vụ gây ô nhiễm môi trường nổi cộm Theo đánh giá của Bộ Tài nguyên và Môi trường nước ta, sự cố môi trường do Formosa gây ra đã gây thiệt hại nặng nề về kinh tế, xã hội và môi trưởng; trong đó chịu ảnh hưởng nặng nhất là ngành thủy sản, tiếp đến là hoạt động kinh doanh, dịch vụ, du lịch và đời sống sinh hoạt của ngư dân Công ty Formosa đã nhận trách nhiệm, xin lỗi Chính phủ, nhân dân và bồi thường 500 triệu USD
Con người đang tự giết mình bằng việc mỗi năm thải ra hàng tấn nhựa mà cần tới hàng trăm năm để phân hủy, khiến cho mỗi năm lượng hạt vi nhựa trong nước là một con số khổng lồ, chúng tồn tại trong nước sinh hoạt của con người, trong muối ăn, hay thậm chí là lơ lửng trong không khí Tác động của rác thải nhựa và cụ thể là những hạt vi nhựa đi vào cơ thể con người là khá phức tạp vì chất nhựa không chỉ bao gồm chất dẻo mà còn có các chất phụ gia khác: phẩm màu, chất chóng tia cực tím, chất chống thấm, chất chống cháy, chất làm cứng, một số hóa chất được coi là chất gây rối loạn nội tiết, chất chống cháy ảnh hưởng đến trí não ở bào thai và trẻ em, các hợp chất khác còn có thể gây ung thư hoặc dị tật bẩm sinh
* Mối quan hệ giữa con người và môi trường trong xã hội hiện nay:
Môi trường xã hội là tổng thể các quan hệ giữa con người với con người, định hướng hoạt động của con nguwofi theo một khuôn khổ nhất định, tạo nên sức mạnh tập thể thuận lợi cho sự phát triển, làm cho con người khác với các sinh vật khác Môi trường xã họi là môi trường mà con người là nhân tố trung tâm, tham gia và chi phối môi trường Môi trường xã hội bao gồm; chính trị, kinh tế, văn hóa, giáo dục, thể thao, lịch sử xoay quanh con người và con người lấy đó làm nguồn sống, làm mục tiêu cho mình