Sáng kiến kinh nghiệm sinh học lớp 11

Sáng kiến kinh nghiệm sinh học lớp 11 Sáng kiến kinh nghiệm sinh học lớp 11 Sáng kiến kinh nghiệm sinh học lớp 11 Sáng kiến kinh nghiệm sinh học lớp 11 Sáng kiến kinh nghiệm sinh học lớp 11 Sáng kiến kinh nghiệm sinh học lớp 11 Sáng kiến kinh nghiệm sinh học lớp 11 Sáng kiến kinh nghiệm sinh học lớp 11 Sáng kiến kinh nghiệm sinh học lớp 11 Sáng kiến kinh nghiệm sinh học lớp 11 Sáng kiến kinh nghiệm sinh học lớp 11 Sáng kiến kinh nghiệm sinh học lớp 11 Sáng kiến kinh nghiệm sinh học lớp 11 Sáng kiến kinh nghiệm sinh học lớp 11 Sáng kiến kinh nghiệm sinh học lớp 11 Sáng kiến kinh nghiệm sinh học lớp 11 Sáng kiến kinh nghiệm sinh học lớp 11 Sáng kiến kinh nghiệm sinh học lớp 11 Sáng kiến kinh nghiệm sinh học lớp 11

Sở giáo dục và đào tạo thanh hoá

Trờng THpt 4 thọ xuân

Sáng kiến kinh nghiệm Năm học: 2009 - 2010

Tên Đề Tài:

tích hợp giáo dục sử dụng năng lợng tiết kiệm và hiệu quả

trong môn sinh học khối 11

Giáo viên: Thiều Viết Dũng

Chức vụ: Giáo viên.

Đơn vị: THPT 4 Thọ Xuân.

SKKN môn: Sinh học.

Thọ xuân, ngày 15 tháng 05 năm 2010

I Lý do chọn đề tài:

Năng lợng không thể thiếu trong sản xuất, sinh hoạt và hầuhết mọi hoạt động của sự sống Sự thiếu hụt năng lợng trong thờigian dài sẽ là nhân tố kìm hãm sự phát triển liên tục của nền kinh

tế quốc dân, gây hiệu ứng xấu đối với tăng trởng kinh tế và pháttriển xã hội Nguồn năng lợng truyền thống có thể khai thác đểcung cấp cho nhu cầu xã hội không phải là vô tận Nớc Việt Nam

đợc thiên nhiên u đãi, có sự phong phú về tài nguyên năng lợng

nh-ng thực tế cho thấy sự khai thấc, chế biến và sử dụnh-ng còn nhiềuhạn chế , hiệu quả thấp Nếu tình trangnj này cứ tiếp tục kéodài thêm sẽ hết sức nguy hiểm Do vậy việc giáo dục sử dụng nănglợng tiết kiệm và hiệu quả là một yêu cầu cấp thiết Hành động

và ứng xử của con ngời đối với các nguồn năng lợng quý giá bị

điều chỉnh bởi thái độ và nhận thức của họ mà giáo dục có vaitrò to lớn

Giáo dục sử dụng năng lợng tiết kiệm và hiệu quả trong phạm

vi trờng trung học phổ thông là một quá trình tạo dựng cho họcsinh những nhận thức và mối quan tâm đối với các nguồn năng l-ợng sao cho các em có đủ kiến thức, thái độ, động cơ và kỹ năng

để có thể hoạt động một cách độc lập hoặc phối hợp nhằm tìm

ra giải pháp sử dụng năng lợng tiết kiệm và hiệu quả trong hiện tại

và tơng lai

Để góp phần giáo dục sử dụng năng lợng tiết kiệm và hiệuquả cho học sinh trong các trờng THPT có thể có rất nhiều cách,

và cần phải kết hợp nhiều hình thức khác nhau nh: tuyên truyền,

cổ động, thi tìm hiểu, thi sáng tác nhng theo chúng tôi mộttrong những cách hữu hiệu nhất để gắn học sinh vào nhữnghoạt động này một cách có hiệu quả đó là lồng ghép những nộidung sử dụng năng lợng tiết kiệm và hiệu quả vào trong chơngtrình các môn học, trong đó có môn Sinh học

II.tên đề tài:

Vì những lí do trên chúng tôi quyết định lựa chọn đề tàisáng kiến kinh nghiệm mang tên:

“tích hợp giáo dục sử dụng năng lợng tiết kiệm và hiệu quả

trong môn sinh học khối 11”

III tính khả thi của đề tài:

Kết hợp với nội dung trong từng bài học hoặc trong từng mụchoặc các thông tin bổ sung có liên quan đến bài học, giáo viên

có thể phân tích cho học sinh thấy đợc ý nghĩa của việc sửdụng tiết kiệm năng lợng và hiệu quả đối với bản thân, gia đìnhcũng nh đối với toàn xã hội

Qua đó, học sinh có thái độ đúng đắn đối với việc sử dụngnăng lợng tiết kiệm và hiệu quả, đồng thời vận động mọi ngờixung quanh cùng tham gia sử dụng năng lợng một cách tiết kiệm

và có hiệu quả

IV hạn chế:

Do thời gian nghiên cứu ngắn, các tài liệu mới đợc cập nhậtcha nhiều, kinh nghiệm dạy học còn hạn chế, nên chắc chắn đềtài này còn mắc phải những thiếu sót Vì vậy chúng tôi rấtmong nhận đợc sự cổ vũ và đóng góp chân thành của Hội đồngkhoa học, của các đồng nghiệp và của các bạn đọc để đề tài cóthể đợc hoàn thiện và đợc áp dụng rộng rãi trong nghành

V nội dung:

tích hợp giáo dục sử dụng năng lợng tiết kiệm và hiệu quả

trong môn sinh học khối 11

A.Những vấn đề chung

I.Mục tiêu của môn sinh học

*Mục tiêu chung:

Củng cố, bổ sung, nâng cao, hoàn thiện các tri thức sinh học

ở THCS, nhằm góp phần cho học sinh chuẩn bị tốt nghiệp THPT

có đủ khả năng tiếp tục học lên các trờng đại học, cao đẳng,trung học chuyên nghiệp, học nghề hoặc đi vào cuộc sống lao

- Học sinh có một số hiểu biết về các quá trình sinh học cơbản ở cấp độ tế bào và cơ thể nh trao đổi chất và năng lợng,sinh trởng và phát triển, cảm ứng, vận động, sinh sản và ditruyền, biến dị.

- Học sinh hình dung đợc sự phát triển liên tục của vật chấttrên trái đất, từ vô cơ đến hữu cơ, từ sinh vật đơn giản đếnsinh vật phức tạp cho đến con ngời

2.Kĩ năng:

- Kĩ năng sinh học: tiếp tục phát triển kĩ năng quan sát, thínghiệm.Học sinh đợc làm các tiêu bản hiển vi và quan sát mẫu vậtdới kính lúp, kính hiển vi, biết bố trí một số thí nghiệm giản

đơn để tìm hiểu nguyên nhân của một số hiện tợng, quá trìnhsinh học

- Kĩ năng t duy: tiếp tục phát triển kĩ năng t duy thựcnghiệm – quy nạp, chú trọng phát triển t duy lí luận ( phân tích,

so sánh, tổng hợp, khái quát hoá…đặc biệt là kĩ năng nhận dạng,

đặt ra và giải quyết các vấn đề gặp phải trong học tập vàtrong thực tiễn cuộc sống )

- Kĩ năng học tập: tiếp tục phát triển kĩ năng học tập, đặcbiệt là tự học Học sinh biết thu thập, xử lí thông tin, lập bảng,biểu đồ, sơ đồ, đồ thị, làm việc cá nhân và làm việc theonhóm, làm các báo cáo nhỏ trình bày trớc tổ, lớp…

II.Mục tiêu giáo dục sử dụng năng lợng tiết kiệm và hiệu

quả trong môn sinh học khối 11

Sau khi học xong các bài Sinh học có tích hợp nội dung sửdụng năng lợng tiết kiệm và hiệu quả, học sinh phải có nhận thức

đúng về:

- Bảo vệ môi trờng, yêu thiên nhiên và khai thác, sử dụng hợp lí cácnguồn năng lợng trong thiên nhiên Giáo dục sâu sắc về môi trờngthiên nhiên qua chơng trình môn học Hiện nay việc sử dụngnăng lợng tiết kiệm và hiệu quả chính là sự quan tâm không chỉcủa một cá nhân, một tổ chức, một quốc gia mà là của toàn thếgiới, vì hiện nay năng lợng do con ngời tạo ra phần lớn từ nguồnnăng lợng hóa thạch của trái đất, những nguồn năng lợng đókhông phải là vô tận mà còn gây ra ô nhiễm môi trờng rất lớn làmbiến đổi khí hậu toàn cầu, ảnh hởng tới đời sống của hàng triệucon ngời mà trong đó phần lớn lại là những ngời nghèo.

- Nội dung các bài học ngoại khóa, thực hành, tin, tranh ảnh vềtình trạng chặt phá rừng bừa bãi

- Hoạt động quang hợp, hô hấp của cây liên quan đến chuyển

đổi năng lợng trong tự nhiên

- việc thuần hóa và nuôi dỡng các loại động vật để phục vụ nhucầu của con ngời có liên quan tới việc sử dụng năng lợng Do vậygiáo viên cần cho học sinh hiểu đợc dựa vào đặc điểm cấu tạothích nghi và tập tính của động vật để áp dụng vào việc chănnuôi để sử dụng nguồn năng lợng tiết kiệm

- Hoạt động hô hấp của con ngời cũng liên quan đến việc sửdụng năng lợng

- Vấn đề dân số là một áp lực đối với việc sử dụng nguồn tàinguyên

- Liên hệ thực tế chống ô nhiễm môi trờng, sử dụng năng lợngsạch, giáo dục sức khỏe sinh sản vị thành niên

- Năng lợng cần cung cấp đủ cho cơ thể trong quá trình sinh ởng và phát triển

tr Qua trình chuyển hóa năng lợng trong cơ thể, duy trì hoạt

động sống

- Tăng cờng sử dụng tài nguyên tái sinh

- Tăng cờng sử dụng tài nguyên năng lợng vĩnh cửu: năng lợng mặttrời, năng lợng gió, năng lợng thủy triều

- Tăng cờng bảo vệ rừng và cây xanh, trồng rừng, phủ xanh đấttrống đồi trọc

- Tham quan thiên nhiên, vận dụng luật bảo vệ môi trờng, thamgia tích cực vào việc vận động và tuyên truyền phòng chống ônhiễm môi trờng, sử dụng năng lợng sạch

- Chứng minh ảnh hởng của năng lợng đến hệ sinh thái và tầmquan trọng của năng lợng

- Xây dựng các biện pháp tới tiêu hợp lí, bón phân khoa học

- Có các biện pháp bảo quản nông sản hợp lí

- Xây dựng khẩu phần ăn khoa học.

- Đi đôi với giáo dục ý thức sử dụng tiết kiệm năng lợng cho ngờilớn, chúng ta cần phải tuyên truyền và giáo dục ý thức sử dụngnăng lợng tiết kiệm và hiệu quả cho học sinh là một bộ phậnkhông nhỏ của xã hội Vì giáo dục từ nhỏ để tạo thành thói quencho các em, từ đó dẫn đến hành động cụ thể, qua các em vềtuyên truyền về sử dụng năng lợng tiết kiệm và hiệu quả đối vớigia đình và những ngời xung quanh

III.Nội dung giáo dục sử dụng năng lợng tiết kiệm và hiệu quả trong môn sinh học khối 11

Chơng trình Sinh học 11 THPT có thuận lợi khi giáo dục cácchủ đề chính sau:

- Năng lợng là gì?

- Các dạng năng lợng Sự bảo toàn và chuyển hóa năng lợng

- Vai trò của năng lợng đối với con ngời

- Sự cần thiết phải sử dụng năng lợng tiết kiệm và hiệuquả

- Xu hớng sử dụng năng lợng tiết kiệm và hiệu quả

- Các biện pháp sử dụng năng lợng tiết kiệm và hiệu quả Các địa chỉ và mức độ tích hợp giáo dục sử dụng năng lợngtiết kiệm và hiệu quả trong môn sinh học 11

Xây dựng biện pháp chăm sóc và tới tiêu hợp lí cho cây trồng

Tíchhợp bộphận

và liênhệBài 5: Trao

đổi khoáng

và ni tơ ở

thực vật

V Phõn bún với năng suất cõy trồng và mụi trường

Xây dựng biện pháp bón phân hợp lí hợp bộTích

phận

và liênhệBài 11: Quang

hợp và năng

suất cây

trồng

II Tăng năngsuất câytrồng thôngqua sự điềukhiển quang

hợp

Xác định các biện pháp nâng cao năng suất cây trồng thôngqua quang hợp

Tíchhợp bộphận

và liênhệ

Bài 12: Hô

hấp ở thực vật

III hô hấpsáng

IV Quan hệgiữa hô hấpvới quang hợp

và môi trờng

Cần hạn chế hô hấp sáng vì nó làm tiêu tốn sản phẩm quang hợp dẫn đến ảnh h-ởng tới năng suất câytrồng

Cần có các biện pháp bảo quản nông sản

đúng cách

Tíchhợp bộphận

và liênhệ

Tíchhợp bộphận

và liênhệ

B.Hớng dẫn dạy học tích hợp giáo dục sử dụng năng lợng tiết

kiệm và hiệu quả trong môn sinh học khối 11

ở một số bài cụ thể

Tiết 3 :Bài 3: THOÁT HƠI NƯỚC

I Mục tiờu:

Sau khi học xong bài này học sinh cần:

1 Kiến thức:

- Nờu được vai trũ của thoỏt hơi nước đối với đời sống thực vật.

- Mụ tả được cấu tạo của lỏ thớch nghi với chức năng thoỏt hơi nước

- Trỡnh bày được cơ chế đúng mở lỗ khớ của khớ khổng và cỏc tỏc nhõn ảnh hưởng đến quỏ trỡnh thoỏt hơi nước

- Cã ý thøc x©y dùng biÖn ph¸p ch¨m sãc, tíi tiªu hîp lÝ cho c©y trång

II Đồ dùng dạy học:

- Tranh vẽ hình 3.1, 3.2, 3.3, 3.4 SGK.

- Máy chiếu.

- Thí nghiệm chứng minh cây xanh thoát hơi nước.

III Phương pháp dạy học:

- Trực quan, thảo luận và hỏi đáp.

IV Tiến trình dạy học:

1 Ổn định lớp:

2 Kiểm tra bài cũ :

- Động lực nào giúp dòng nước và các muối khoáng di chuyển được từ rÔ lên lá ?

3 Bài mới:

Hoạt động của thầy - trò Nội dung kiến thức

* Hoạt động 1: Tìm hiểu vai trò của

thoát hơi nước.

TT1: GV cho HS quan sát thí nghiệm

(TN) đã chuẩn bị sẵn về hiện tượng thoát

hơi nước ở thực vật, trả lời câu hỏi:

- Hãy cho biết thoát hơi nước là gì ?

- Vai trò của thoát hơi nước ?

TT2: HS quan sát TN → trả lời câu hỏi.

nước ở mặt trên và mặt dưới của lá cây ?

- Những cấu trúc tham gia nào tham gia

vào quá trình thoát hơi nước ở lá?

TT2: HS đọc số liệu, quan sát hình → trả

lời câu hỏi.

TT3: GV nhận xét, bổ sung → kết luận.

TT4: GV yêu cầu HS nghiên cứu SGK trả

lời câu hỏi:

- Có mấy con đường thoát hơi nước?

Đặc diểm của các con đường đó

- Trong các con đường thoát hơi nước

kể trên con đường nào là chủ yếu ?

TT5: HS nghiên cứu SGK → trả lời câu

hỏi.

TT6: GV nhận xét, bổ sung → kết luận.

TT7: GV yêu cầu HS nghiên cứu SGK trả

lời câu hỏi:

- Trình bày cơ chế điều chỉnh thoát hơi

I Vai trò của thoát hơi nước:

- Tạo lực hút đầu trên.

- Làm giảm nhiệt độ bề mặt lá.

- Khí khổng mở cho CO 2 khuếch tán vào lá cung cấp cho quá trình quang hợp.

II Thoát hơi nước qua lá.

1 Cấu tạo của lá thích nghi với chức năng thoát hơi nước.

- Đặc điểm của lá thích nghi với chức năng thoát hơi nước:

- Cấu trúc tham gia vào quá trình thoát hơi nước ở lá:

+ Tầng cutin (không đáng kể).

+ Khí khổng

2 Hai con đường thoát hơi nước:

- Con đường qua khí khổng (chủ yếu):

Hoạt động của thầy - trũ Nội dung kiến thức

nước ?

- Hóy trỡnh bày đặc điểm của khớ

khổng trong mối liờn quan đến cơ chế

đúng mở của nú?

TT8: HS nghiờn cứu SGK → trả lời cõu

hỏi.

TT9: GV nhận xột, bổ sung → kết luận.

* Hoạt động 3: Cỏc tỏc nhõn ảnh hưởng

đến quỏ trỡnh thoỏt hơi nước.

TT1: GV cho HS đọc mục III, trả lời cõu

hỏi:

- Quỏ trỡnh thoỏt hơi nước của cõy chịu

ảnh hưởng của những nhõn tố nào?

TT2: HS nghiờn cứu mục III → trả lời cõu

hỏi.

TT3: GV nhận xột, bổ sung → kết luận.

* Hoạt động 4: Tỡm hiểu cõn bằng nước

và tưới tiờu hợp lớ cho cõy trồng.

TT1: GV cho HS đọc mục IV, trả lời cõu

hỏi:

- Cơ sở khoa học của việc tưới tiờu hợp

lớ là gỡ? Tại sao phải tới tiêu hợp

lí cho cây trồng? Em hãy xây

dựng biện pháp chăm sóc, tới

tiêu hợp lí cho cây trồng?

TT2: HS nghiờn cứu mục IV → trả lời cõu

hỏi.

TT3: GV nhận xột, bổ sung → kết luận.

+ Khụng được điều chỉnh.

3 Cơ chế điều tiết sự thoỏt hơi nước:

- Qua khớ khổng: Độ đúng mở của khớ khổng + Khi no nước, vỏch mỏng của tế bào khớ khổng căng ra → vỏch dày cong theo → lỗ khớ

III Cỏc tỏc nhõn ảnh hưởng đến quỏ trỡnh thoỏt hơi nước:

- Độ mở của khớ khổng càng rộng, thoỏt hơi

nước càng nhanh.

- Cỏc nhõn tố ảnh hưởng:

+ Nước.

+ Ánh sỏng.

+ Nhiệt độ, giú và một số ion khoỏng

IV Cõn bằng nước và tưới tiờu hợp lớ cho cõy trồng.

- Cõn bằng nước được tớnh bằng sự so sỏnh lượng nước do rễ hỳt vào và lượng nước thoỏt ra.

- Tưới nước hợp lớ cho cõy trồng:

+ Thời điểm tưới nước.

+ Lượng nước cần tưới.

+ cỏch tưới.

- Tới tiêu hợp lí giúp cho cây sinh trởng và phát triển tốt, do đó nâng cao năng suất cây trồng.

3 Củng cố:

- Cơ sở khoa học của việc tưới tiờu hợp lớ là gỡ? Giải thớch?

4 Hướng dẫn về nhà:

- Trả lời cõu hỏi SGK.

- Đọc thờm: “Em cú biết”

Tiết 5 : Bài 5: DINH DƯỠNG NITƠ Ở THỰC VẬT

I Mục tiờu:

Sau khi học xong bài này học sinh cần:

1 Kiến thức:

- Nêu được vai trò của nitơ trong đời sống của cây

- Trình bày được quá trình đồng hóa nitơ trong mô thực vật

- Nêu được các nguồn nitơ cung cấp cho cây

- Nêu được các dạng nitơ cây hấp thụ được từ đất

- Trình bày được các con đường cố định và vai trò của quá trình cố định nitơbằng con đường sinh học đối với thực vật và ứng dụng thực tiễn trong ngành trồngtrọt

- Nêu được mối liên hệ giữa liều lượng phân đạm hợp lí với sinh trưởng vàmôi trường

2 Kĩ năng:

- Rèn luyện kĩ năng quan sát, phân tích, so sánh

3 Thái độ :

- Biết ứng dụng những kiến thức đã học vào thực tiễn trồng trọt.

- Cã ý thøc x©y dùng biÖn ph¸p bãn ph©n hîp lÝ cho c©y trång.

II Đồ dùng dạy học:

- Tranh vẽ hình 5.1, 5.2, SGK

- Tranh vẽ hình 6.1, 6.2, SGK

- Máy chiếu

III Phương pháp dạy học:

- Trực quan, thảo luận và hỏi đáp

IV Tiến trình dạy học:

1 Ổn định lớp:

2 Kiểm tra bài cũ :

- Thế nào là nguyên tố khoáng dinh dưỡng thiết yếu trong cơ thể thực vật?

- Vì sao cần phải bón phân hợp lí cho cây trồng ?

3 Bài mới:

Hoạt động của thầy - trò Nội dung kiến thức

* Hoạt động 1: Tìm hiểu vai trò sinh

lí của nguyên tố nitơ.

TT1: GV cho HS quan sát hình 5.1,

5.2, trả lời câu hỏi:

- Em hãy mô tả thí nghiệm, từ đó rút

ra nhận xét về vai trò của nitơ đối với

sự phát triển của cây?

TT2: HS quan sát hình → trả lời câu

* vai trò điều tiết :

- Nitơ tham gia điều tiết các quá trình traođổi chất trong cơ thể thực vật thông qua

Hoạt động của thầy - trò Nội dung kiến thức

* Hoạt động 2: Tìm hiểu Quá trình

đồng hóa nitơ trong mô thực vật.

TT1: GV yêu cầu HS nghiên cứu mục

II→ trả lời câu hỏi:

- NH3 trong mô thực vật được đồng

hoạt động xúc tác, cung cấp năng lượng

và điều tiết trạng thái ngậm cscuar cácphân tử pr trong tế bào chất

II Quá trình đồng hóa nitơ trong mô thực vật.

- Quá trình chuyển hóa NO3- thành NH3

trong mô thực vật theo sơ đồ sau:

* Hoạt động 3: Tìm hiểu nguồn

cung cấp nitơ tự nhiên cho cây.

TT1: GV cho nghiên cứu mục III, trả

lời câu hỏi:

- Hãy nêu các dạng Nitơ chủ yếu trên

Khả năng hấp thụ của cây

Nitơ v/c

Nitơ h/c

TT2: HS nghiên cứu mục III → trả

lời câu hỏi

TT3: GV nhận xét, bổ sung → kết

luận

* Hoạt động 4: Tìm hiểu Quá trình

đồng hóa nitơ trong mô thực vật.

TT1: GV yêu cầu HS nghiên cứu mục

III Nguồn cung cấp nitơ tự nhiên cho cây:

1 Nitơ trong không khí

- Cây không thể hấp thụ được Nitơ phân

+ Nitơ hữu cơ : Xác sinh vật Câykhông hấp thụ trực tiếp được

IV Quá trình chuyển hóa nitơ trong đất

và cố định nitơ.

1 Quá trình chuyển hóa nitơ trong đất:

IV, quan sát hình 6.2 → hoàn thành

PHT

Con

đường

Điều kiện

Phương trình phản ứng

* Hoạt động 5 : Tìm hiểu phân bón

với năng suất cây trồng và môi

trường.

TT1 : GV yêu cầu HS nghiên cứu

mục V, trả lời câu hỏi :

+ Nhóm VSV sống cộng sinh: các vi

khuẩn thuộc chi Rhizobium…

V Phân bón với năng suất cây trồng và môi trường:

1 Bón phân hợp lí và năng suất cây trồng:

- Để cây trồng có năng suất cao phải bón phân hợp lí:

+ Đúng loại, đúng nhu cầu của giống, đúng thời điểm

+ Có nồng độ các ion khoáng thấp + Chỉ bón khi trời không mưa và nắng không quá gắt.

3 Củng cố:

- Vì sao khi trồng các cây họ đậu người ta chỉ cần bón 1 lượng phân đạm rất ít?

4 Hướng dẫn về nhà:

- Trả lời câu hỏi SGK

- Đọc thêm: “Em có biết”