Công tác quản lý lễ hội Tây thiên tại xã Đại Đình, huyện Tam Đảo, tỉnh Vĩnh Phúc

Bản thân tôi là một người con được sinh ra và lớn lên trên mảnh đất Vĩnh Phúc, đồng thời là một sinh viên của khoa Quản lý văn hóa – trường Đại học Văn hóa Hà Nội, tôi nhận thấy vấn đề trên là một vấn đề cần được quan tâm, tìm hiểu, nghiên cứu , đánh giá đúng thực trạng lễ hội và công tác quản lý lễ hội Tây Thiên. Vì vậy tôi đã chọn đề tài : ‘‘Công tác quản lý lễ hội Tây thiên tại xã Đại Đình, huyện Tam Đảo, tỉnh Vĩnh Phúc’’ làm đề tài tiểu luận của mình. Lựa chọn đề tài này cũng là một cơ hội tốt cho tôi có thể hiện những kiến thức đã được học và năng lực của mình, đồng thời vận dụng các cơ sở pháp lý nhà nước đối với công tác hoạt động lễ hội để hiểu sâu hơn, nắm rõ các vấn đề trong công tác quản lỹ lễ hội nói chung và quản lý lễ hội Tây Thiên nói riêng.

MỤC LỤC

MỤC LỤC 1

1.Lý do chọn đề tài 3

2.Mục đích nghiên cứu 4

3.Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 5

4.Phương pháp nghiên cứu đề tài 5

5.Đóng góp của đề tài 5

6.Bố cục đề tài 6

Chương 1 7

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ LỄ HỘI VÀ LỄ HỘI TÂY THIÊN XÃ ĐẠI ĐÌNH , HUYỆN TAM ĐẢO , TỈNH VĨNH PHÚC 7

1.1.Đôi nét về thiên nhiên, đất nước, con người tại Tam Đảo 7

1.1.1.Vị trí địa lý, điều kiện tự nhiên 7

1.1.2.Dân số 8

1.2.Cơ sở lý luận 8

1.2.1.Khái niệm lễ hội 8

Lễ hội cổ truyền 9

1.2.3 Khái niệm quản lý, Quản lý lễ hội 11

1.2.4 Cơ sở pháp lý cho công tác quản lý lễ hội 12

Chương 2 15

THỰC TRẠNG CÔNG TÁC QUẢN LÝ LỄ HỘI TÂY THIÊN TẠI XÃ ĐẠI ĐÌNH, HUYỆN TAM ĐẢO, TỈNH VĨNH PHÚC 15

2.1 Giới thiệu lễ hội Tây Thiên xã Đại Đình, Huyện Tam Đảo, Tỉnh Vĩnh Phúc 15

2.1.1 Quá trình hình thành lễ hội Tây Thiên 15

2.1.2 Diễn trình tổ chức lễ hội Tây Thiên 17

2.2 Thực trang công tác tổ chức lễ hội Tây Thiên tại xã Đại Đình, huyện Tam Đảo, tỉnh Vĩnh Phúc 20

2.2.1 Công tác chuẩn bị 20

2.2.2 Tuyên truyền phổ biến các văn bản về quản lý lễ hội 21

2.3 Quản lý bảo tồn di sản lễ hội gắn với du lịch 23

2.4 Quản lý dịch vụ tại không gian lễ hội 24

2.5 Công tác quản lí về an ninh trật tự, y tế, công tác quản lí đối với khách tham

quan lễ hội 25

2.5.1 Công tác quản lý an ninh trật tự 25

2.5.2 Công tác quản lý về y tế 25

2.5.3 Công tác quản lí đối với khách tham quan lễ hội 26

2.6 Công tác quản lí, tuyên truyền văn hóa xã hội 26

2.7 Công tác tổ chức kiểm tra, giám sát trong quá trình tổ chức lễ hội 27

Chương 3 29

GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ CÔNG TÁC TỔ CHỨC VÀ QUẢN LÝ LỄ HỘI TÂY THIÊN TẠI XÃ ĐẠI ĐÌNH, HUYỆN TAM ĐẢO, TỈNH VĨNH PHÚC 29

3.1 Đánh giá thực trạng tổ chức và quản lý lễ hội Tây Thiên 29

3.1.1 Những thành tựu đã đạt được 29

3.1.2 Những hạn chế tồn đọng 30

3.2 Giải pháp nâng cao hiệu quả của công tác tổ chức và quản lý lễ hội Tây Thiên tại xã Đại Đình, huyện Tam Đảo, tỉnh Vĩnh Phúc 31

3.2.1.Công tác tuyên truyền phổ biễn các văn bản quy định của lễ hội 31

3.2.2 Đẩy mạnh công tác xã hội hóa 32

3.2.3.Tăng cường quản lý dịch vụ, vệ sinh môi trường , trật tự công cộng 33

3.2.4 Chú trọng đào tạo nguồn nhân lực phụ vụ cho quản lý di tích và lễ hội 34

3.2.5.Tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra, và xử lý vi phạm trong lễ hội 35

KẾT LUẬN 37

PHỤ LỤC 39

MỞ ĐẦU 1.Lý do chọn đề tài

Trong mọi xã hội, sự phát triển kinh tế và văn hóa luôn là hai mặt gắn liềnvới nhau Nhiều thập kỷ qua, sự phát triển các hoạt động văn hóa đã có tác dụngđáp ứng như cầu của con người về tinh thần, kế thừa tinh hoa của dân tộc, kếthợp với nét đẹp của văn hóa văn minh nhân loại đã để lại trong quá khứ, hômnay và cả mai sau những giá trị cho nhiều thế hệ con người, cùng sáng tạo ranhững nét độc đáo cho văn hóa quốc gia , văn minh nhân loại

Cùng với sự phát triển mạnh mẽ của nền kinh tế - xã hội của đất nước, đờisống của con người Việt Nam cũng ngày được nâng cao, kéo theo đó là sự giatăng về nhu cầu tham gia sinh hoạt, hưởng thụ văn hóa tinh thần Lễ hội là mộtloại hình sinh hoạt văn hóa tinh thần độc đáo, phong phú, đa dạng đáp ứng đượcnhững nhu cầu cần thiết của con người Sau những ngày tháng lao động vất vả

và mệt nhọc, thì đến với những dịp lễ hội là lúc con người ta tìm lại chính mình,được tịnh tâm, được hòa đồng, đồng cảm với tất cả trong một không gian, khôngkhí linh thiêng Đến với lễ hội cũng là dịp để con người được giao hòa, gần gũivới thần linh hơn, kính trọng, cảm tạ và cầu xin những điều may mắn sẽ đến vớibản thân, gia đình, bạn bè.Và lễ hội Tây Thiên là một trong những lễ hội truyềnthống đã để lại những ấn tượng sâu đậm đến đông đảo mọi người

Tây Thiên được biết đến như một miền đất địa linh, nơi giao hòa giữa đạoPhật và đạo Mẫu, tạo nên một bầu không khí thanh tịnh và linh thiên Lễ hội TâyThiên - một trong ba lễ hội lớn nhất miền Bắc diễn ra hàng năm từ ngày15 đến

17 tháng 2 âm lịch tại xã Đại Đình, huyện Tam Đảo, tỉnh Vĩnh Phúc mỗi dịp hộiđến là hàng vạn người dân trong vùng và du khách thập phương nô nức kéo về,trước là để thắp hương tưởng nhớ Quốc Mẫu Tây Thiên cầu mong sự chở chemột năm mới an lành, nhiều may mắn, sau là xem các hội diễn cổ, leo núithưởng ngoạn danh thắng Đặc biệt, lễ hội còn làm cho diện mạo của đời sống

văn hóa thêm sinh động, đa dạng, và là nguồn lực quan trọng của đời sống tinhthần xã hội.

Lễ hội diễn ra trong 3 ngày chính là từ 15 đến 17 tháng 2 (âm lịch), nhưng

du khách thập phương lui tới đông đảo từ trước ngày hội diễn ra và cả nhữngngày sau hội, vì vậy khiến công tác quản lý ở Tây Thiên rất phức tạp và gặpkhông ít trở ngại cần được các cấp quản lý ở nơi đây quan tâm để đảm bảo lễ hộiđược diễn ra an toàn, ý nghĩa Và vấn đề công tác tổ chức quản lý đã thực sự phùhợp với văn hóa truyền thống, phong tục tập quán của địa phương cũng như giữgìn, phát huy được các nét đẹp văn hóa truyền thống dân tộc, văn hóa của lễ hội

cổ truyền ở Vĩnh phúc chưa Do đó cần phải nghiên cứu, tìm hiểu về công tác tổchức và quản lý lễ hội để góp phần làm phong phú thêm kho di sản văn hóa ViệtNam thời hiện nay

Bản thân tôi là một người con được sinh ra và lớn lên trên mảnh đất VĩnhPhúc, đồng thời là một sinh viên của khoa Quản lý văn hóa – trường Đại họcVăn hóa Hà Nội, tôi nhận thấy vấn đề trên là một vấn đề cần được quan tâm, tìmhiểu, nghiên cứu , đánh giá đúng thực trạng lễ hội và công tác quản lý lễ hội Tây

Thiên Vì vậy tôi đã chọn đề tài : ‘‘Công tác quản lý lễ hội Tây thiên tại xã Đại Đình, huyện Tam Đảo, tỉnh Vĩnh Phúc’’ làm đề tài tiểu luận của mình.

Lựa chọn đề tài này cũng là một cơ hội tốt cho tôi có thể hiện những kiếnthức đã được học và năng lực của mình, đồng thời vận dụng các cơ sở pháp lýnhà nước đối với công tác hoạt động lễ hội để hiểu sâu hơn, nắm rõ các vấn đềtrong công tác quản lỹ lễ hội nói chung và quản lý lễ hội Tây Thiên nói riêng

Từ việc nghiên cứu thực trạng tổ chức và quản lý lễ hội , đề xuất giải phápnhằm nâng cao hiệu quả công tác quản lý và tổ chức lễ hội Tây Thiên.

3.Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.1.Đối tượng nghiên cứu

Đề tài tập trung nghiên cứu công tác quản lý lễ hội Tây Thiên tại xã ĐạiĐình, Tam Đảo, Vĩnh Phúc

3.2.Phạm vi nghiên cứu

Đề tài giới hạn trong phạm vi lễ hội Tây Thiên trong không gian văn hóatruyền thống dân tộc Sán Dìu ở xã Đại Đình ,huyện Tam Đảo, tỉnh Vĩnh Phúc

4.Phương pháp nghiên cứu đề tài

Để thực hiện đề tài này tôi đã sử dụng những phương pháp nghiên cứu sau:Phương pháp quan sát

Phương pháp nghiên cứu tài liệu

Phương pháp phân tích tổng hợp

5.Đóng góp của đề tài

Đóng góp của đề tài được biểu hiện:

Về mặt lý luận: đề tài làm rõ được khái niệm về lễ hội, lễ hội truyền thống,vai trò của lễ hội truyền thống trong đời sống nhân dân, khái niệm quản lý vàquản lý lễ hội; quy chế tổ chức lễ hội của bộ Văn hóa thể thao và du lịch, …

Về mặt thực tiễn: đề tài góp phần là một nguồn tư liệu tham khảo cho cácnghiên cứu liên quan và đóng góp cho địa phương một số giải pháp trong vấn đề

tổ chức và quản lý lễ hội cho những năm sau

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ LỄ HỘI VÀ LỄ HỘI TÂY THIÊN

XÃ ĐẠI ĐÌNH , HUYỆN TAM ĐẢO , TỈNH VĨNH PHÚC

1.1.Đôi nét về thiên nhiên, đất nước, con người tại Tam Đảo

1.1.1.Vị trí địa lý, điều kiện tự nhiên

Vĩnh Phúc nằm trong khu vực châu thổ sông Hồng thuộc trung du và miềnnúi phía Bắc Diện tích tự nhiên, tính đến 31/12/2010 là 1.231,76 km², dân số1.014.488 người, gồm 9 đơn vị hành chính: thành phố Vĩnh Yên, thị xã PhúcYên và 7 huyện: Lập Thạch, Sông Lô, Tam Dương, Bình Xuyên, Tam Đảo, VĩnhTường, Yên Lạc với 112 xã, 25 phường và thị trấn Vĩnh Phúc nằm ở vùng đỉnhcủa châu thổ sông Hồng, khoảng giữa của miền Bắc nước Việt Nam, khu vựcchuyển tiếp giữa miền núi và đồng bằng vì vậy có ba vùng sinh thái: đồng bằng

ở phía Nam tỉnh, trung du ở phía Bắc tỉnh, vùng núi ở huyện Tam Đảo

Tam Đảo là tên gọi của 3 đỉnh núi cao (so mặt nước biển): Thiên Thị(1.375m), Thạch Bàn (1.388m), Phù Nghĩa (1.375m) Dãy núi Tam Đảo kéo dàitrên 80km, với khoảng 20 đỉnh núi cao, cao nhất là đỉnh Tam Đảo Bắc (1.592m).Tam Đảo nổi bật với địa hình vùng núi bởi dãy núi Tam Đảo, vùng rừngquốc gia tạo cảnh quan và những điều kiện đặc thù về yếu tố lịch sử, tín ngưỡngcho sự phát triển du lịch, nhất là du lịch nghỉ dưỡng, du lịch sinh thái và du lịchtâm linh

Cảnh quan môi trường của huyện Tam Đảo có nhiều cảnh quan thiên nhiênđẹp, có thế mạnh trong phát triển phát triển du lịch và xây dựng các khu nghỉmát cuối tuần như: Vùng núi tự nhiên Tam Đảo quanh năm có mây mù bao phủtạo ra cảnh quan thiên nhiên nên thơ, huyền bí Có các công trình tự nhiên vànhân tạo, tạo cảnh quan đẹp như: Một số thác nước và mặt nước các công trìnhthuỷ lợi Thác Bạc, Thậm Thình, Hồ Xạ Hương, Hồ Vĩnh Thành Cột phát sóngtruyền hình Tam Đảo ở độ cao trên 1200m là một công trình kiến trúc ở độ caođộc nhất vô nhị tại Việt Nam có thể phát triển thành khu tham quan du lịch

Ngoài ra, trong vùng còn có, các khu rừng tự nhiên, có vườn quốc gia Tam Đảorất thuận lợi cho phát triển du lịch sinh thái.

Từ điều kiện thời tiết, khí hậu và các cảnh quan tự nhiên đẹp, đầu thế kỷ

XX, người Pháp đã phát hiện và xây dựng ở vùng núi Tam Đảo một khu nghỉmát ở độ cao 900 - 950m và từ đó đến nay, Tam Đảo đã trở thành một địa danh

du lịch nổi tiếng ở Việt Nam

1.1.2.Dân số

Năm 2010 dân số của toàn huyện Tam Đảo là 71.528 người, mật độ dân

số trung bình là 303 người/km2, Tam Đảo là huyện miền núi có 40% dân số làđồng bào dân tộc thiểu số, trong đó, nhiều nhất là dân tộc Sán Dìu So với cáchuyện, thành phố khác trong tỉnh Vĩnh Phúc, Tam Đảo là một trong các huyện

có mật độ dân số thấp Mật độ dân số không đều giữa các xã trong huyện, tậptrung cao ở các xã vùng thấp và thưa thớt tại vùng thị trấn Tam Đảo, các thôn,

xóm vùng ven núi của các xã vùng đồng bằng.

1.2.Cơ sở lý luận

1.2.1.Khái niệm lễ hội

Lễ hội là một loại hình sinh hoạt văn hóa lâu đời của dân tộc Việt Nam Lễhội có sức hấp dẫn lôi cuốn các tầng lớp trong xã hội, đã trở thành nhu cầu chínhđáng của nhân dân trong nhiều thế kỷ

Khái niệm “lễ hội” là một khái niệm tương đối rộng Các nhà nghiên cứu từxưa tới nay đã đứa ra rất nhiều các khái niệm về lễ hội khác nhau, từ những khíacạnh khác nhau Điều đó tùy thuộc vào góc độ tiếp cận của từng tác giả như:Theo từ điển bách khoa Việt Nam (2005) đã định nghĩa về lễ hội gồm haiphần như sau:

“Lễ” là hệ thống các hành vi, động tác biểu hiện lòng tôn kính của conngười đối với thần linh, phản ánh những ước mơ chính đáng của con ngườitrước cuộc sống mà bản thân học chưa có khả năng thực hiện “ Hội” là hoạtđộng văn hóa, tôn giáo, nghệ thuật của cộng đồng, xuất phát từ nhu cầu cuộcsống, từ sự tồn tại và phát triển của cộng đồng, sự bình yên cho từng cá nhân,

hạnh phúc cho từng gia đình, sự vững mạnh cho từng dòng họ, sự sinh sôi nảy

nở của gia súc, sự bội thu của mùa màng, mà từ bao đời nay quy tụ thành niềm

mơ ước chung vào bốn chữ “nhân khang, vật thịnh”

Lễ hội là hoạt động của tập thể người, liên quan đến tín ngưỡng và tôngiáo Do nhận thức, người xưa rất tin vào trời đất, sông núi vì thế ở các làng, xãthường có miếu thờ thiên thần, thổ thần, thủy thần, sơn thần, lễ hội cổ truyền đãphản ánh rõ nhất hiện tượng đó

Bên cạnh đó M Bakhtin ,đã đưa ra định nghĩa lễ hội theo khía cạnh riêng

của mình: “Thực chất lễ hội là cuộc sống tái hiện dưới hình thức tế lễ và trò diễn, đó là cuộc sống lao động, chiến đấu của cộng đồng cư dân Tuy nhiên, bản thân cuộc sống không thể trở thành lễ hội được nếu như chính nó không được thăng hoa, liên kết và quy tụ lại thành thế giới của tâm linh, tư tưởng của các biểu tượng vượt trên thế giới của phương tiện và điều kiện tất yếu; đó là thế giới

là cuộc sống thứ hai thoát ly tạm thời thực tại, đạt tới hiện thực lý tưởng mà ở

đó mọi thứ đề trở lên đẹp đẽ, lung linh, siêu việt và cao cả.”

Mỗi khái niệm đưa ra đề khác nhau, tùy thuộc vào góc độ tiếp cận, nhưngnhìn chung các nhà nghiên cứu đều đã vạch rõ yếu tố cơ bản của lễ hội đó là baogồm một hệ thống hành vi nghi thức biểu đạt thế ứng xử của cộng đồng hướngtới đối tượng nhất định (phần lễ) và tổ hợp những hoạt động văn hóa như là sựhưởng ứng tinh thần (phần hội) Từ những đặc điểm chung như trên, ta có thểxây dựng được một định nghĩa mới về lễ hội như sau: Lễ hội là sự tổng hợp sinhhoạt văn hóa tinh thần trong mối quan hệ với môi trường tự nhiên, xã hội vàcộng đồng thông qua nghi lễ và trò chơi

Lễ hội cổ truyền

Lễ hội cổ truyền là một bộ phận quan trọng của di sản văn hóa phi vật thể,hợp thảnh kho tàng di sản văn hóa quý báu của dân tộc; là nét đẹp văn hóa đượchình thành, bổ sung và phát triển cùng với lịch sử lâu đời của dân tộc; trở thànhnhu cầu không thể thiếu được của nhân dân, nhằm thỏa mãn khát vọng về

nguồn, nhu cầu văn hóa tâm linh; tăng cường giao lưu trong sinh hoạt văn hóacộng đồng của từng không gian nhất định, góp phần tạo nên sự đa dạng văn hóa.

Từ hàng ngàn năm qua, những lễ hội cổ truyền đã diễn ra như một hoạtđộng tập trung nhất, lớn lao nhất trong đời sống văn hóa ở các làng, ấp, buôn,bản Không chỉ ở Việt Nam, những lễ hội được hình thành trong truyền thốnglịch sử là hiện tượng phổ biến, trở thành phong tục và như một thuộc tính vănhóa cộng đồng của tất cả các dân tộc trên thế giới Tuy nhiên, mỗi nơi lễ hội cổtruyền đều mang những sắc thái riêng, thể hiện nét đặc trưng của văn hóa đó Lễhội trong tư cách là một công cụ chức năng được cộng đồng sáng tạo ra nhằmthỏa mãn nhu cầu về tín ngưỡng – tôn giáo, trình bày những mong muốn, khátvọng thẩm mỹ trong cuộc sống hiện hữu của toàn thể cộng đồng cũng như mỗi

cá nhân Lễ hội vừa là cái con người tạo ra nhằm thể hiện mình, vừa luôn là đốitượng quản lý với các mục tiêu phù hợp với lợi ích cộng đồng mở hội Những lễhội cổ truyền có chức năng chủ yếu là một nghi thức sản xuất nông nghiệp, thờcác vị thần tự nhiên phù hộ cho mùa màng Lồng ghép vào đó là các lớp lịch sửghi dấu ấn các sự kiện giữ nước và các anh hùng dân tộc Mỗi dịp lễ hội diễn ra

đã tạo ra môi trường vun trồng – truyền tải và lưu giữ những giá trị văn hóa nơithôn dã tạo nên những yếu tố cốt lõi của bẳn sắc dân tộc, góp phần củng cố cộngđồng và tôn vinh dân tộc

Lễ hội cổ truyền là loại sinh hoạt văn hóa, là sản phẩn tinh thần của ngườidân được hình thành và phát triển trong quá trình lịch sử Người Việt Nam từngàn đời nay có truyền thống “Uống nước nhớ nguồn” Lễ hội là sự kiện thểhiện truyền thống quý báu đó của cộng đồng, tôn vinh những hình tượng thiêng,được định danh là những vị “Thần: - những người có thật trong lịch sử dân tộchay huyền thoại Hình tượng các vị thần linh đã hội tụ những phẩm chất cao đẹpcủa con người Đó là những anh hùng chống giặc ngoại xâm; những người khaiphá vùng đất mới, tạo dựng nghề nghiệp; những người chống chọi với thiên tai,trừ ác thù; những người cứu bệnh chữa người; những nhân vật truyền thuyết đãchi phối cuộc sống nơi trần gian, giúp con người hướng thiện, giữ gìn cuộc sống

hạnh phúc… Lễ hội là sự kiện tưởng nhớ, tỏ lòng tri ân công đức của các vị thầnđối với cộng đồng dân tộc.

Lễ hội cổ truyền là những lễ hội được hình thành trong lịch sử từ xa xưatruyền lại trong các cộng đồng nông nghiệp với tư cách là một phong tục Ví dụnhư: Lễ hội thờ Thành Hoàng ở các làng quê Bắc bộ, lễ cũng đình ở Nam bộ, lễ

bỏ mả ở Tây Nguyên…Khái niệm này cũng chỉ những lễ hội vượt ngoài khuônkhổ của một cộng đồng làng, ấp, buôn, bản như những lễ hội ở đền, chùa…dângian được phát triển trên quy mô vùng hay cả nước như lễ hội Chùa Hương, lễhội núi Bà Đen, lễ hội đền Kiếp Bạc

1.2.3 Khái niệm quản lý, Quản lý lễ hội

1.2.3.1 Khái niệm quản lý

Thuật ngữ “Quản lý” ở nước ta được hiểu là sự lãnh đạo, điều hành, giámsát của người hoặc tổ chức cấp trên đối với người hoặc tổ chức cấp dưới

Theo từ điển tiếng Việt, quản lý có hai nghĩa Thứ nhất, quản lý là tổchức, điều khiển, theo dõi thực hiện những chủ trương, đường lối, chính sáchcủa Đảng và Nhà nước Nghĩa thứ hai là giữ gìn và sắp xếp

Theo giáo trình khoa học quản lý của Học viện chính trị quốc gia Thànhphố Hồ Chí Minh thì “Quản lý chính là một hoạt động, các hoạt động do mộthoặc nhiều người điều phối hành động của những người khác nhằm thu được kếtquả mong muốn”

Khái niệm quản lý là một khái niệm rộng, bao gồm nhiều lĩnh vực Mặtpháp lý của quản lý bao gồm hệ thống pháp luật điều chỉnh nền kinh tế xã hội.Mặt tâm lý xã hội của quản lý là điều chỉnh mọi hành vi của con người Vì vậykhông có quản lý chung chung mà bao giờ cũng gắn với một lĩnh vực, mộtngành nhất định

Trong quá trình phát triển của xã hội loài người, con người muốn duy trì

sự sống cần phải có sự phối hợp hành động của cá nhân, do đó cần phải có sựquản lý Quản lý là sự điều tiết cao mang tính xã hội Nó luôn là hoạt động cóđích của chủ thể quản lý khiến các hoạt động trong xã hội phải tự giác tuân thủ

theo Nó là một quá trình tác động giữa chủ thể quản lý tới đối tượng quản lýthông qua những biện pháp, phương pháp, phương tiện quản lý nhằm đạt đượcnhững kết quả mong muốn.

Như vậy, ta có thể định nghĩa quản lý như sau: “Quản lý là sự huy động,

tổ chức và điều hành các nguồn lực nhằm đạt được các mục tiêu đã định trước.Các nguồn lực ở đây bao hàm các công cụ, phương tiện như chính sách, phápluật, tài chính, thiết chế, thông tin, cơ sở vật chất, các mối quan hệ, khoa họccông nghệ lao động…” (Thầy Cao Đức Hải – Đại học Văn hóa Hà Nội)

1.2.3.2.Khái niệm quản lý lễ hội

Với định nghĩa “Quản lý” như trên thì “Quản lý lễ hội được hiểu theo haicách:

Cách thứ nhất, quản lý lễ hội là sự giám sát hay sự can thiệp của cơ quanchức năng của Nhà nước bằng các chính sách đối với hoạt động tổ chức lễ hội.Việc quản lý nhà nước đối với các hoạt động lễ hội chính là việc nghiên cứu xâydựng, củng cố và hoàn thiện hệ thống chính sách và pháp luật có liên quan vàcác can thiệp bằng hệ thống công cụ cơ bản này của cơ quan hữu trách nhằm cácmục tiêu phù hợp với đường lối của Đảng, Nhà nước và hệ thống pháp luật hiệnhành, đảm bảo các lợi ích văn hóa của công dân, cộng đồng và quốc gia dân tộc

Cách thứ hai, quản lý lễ hội đáp ứng các nhu cầu phát triển, được hiểunhư sự huy động, sự tổ chức và điều hành các nguồn lực nhằm tôn vinh và pháttriển các giá trị vốn có trong lễ hội dân gian cổ truyền lên một tầm thức mới, phùhợp với các nhu cầu văn hóa – kinh tế - xã hội của cộng đồng, địa phương, đấtnước

1.2.4 Cơ sở pháp lý cho công tác quản lý lễ hội

Cơ sở pháp lý cho công tác quản lý nhà nước đối với hoạt động lễ hội dựatrên chính sách và pháp luật hiện hành của nhà nước Việt Nam, cụ thể là:

Luật di sản văn hóa của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam

Nghị định 26/1999 NĐ – CP ngày 19/04/1999 của chính phủ về các hoạt

động tôn giáo

Quy chế tổ chức lễ hội (ban hành kèm theo Quyết định 39/2001/QĐ – BVHTT ngày 23 tháng 8 năm 2001 của Bộ trưởng Bộ Văn hóa Thông tin).

Nghị định số 154/200/NĐ – CP ngày 9 tháng 8 năm 2004 của Chính phủ về

nghi thức Nhà nước trong tổ chức mít tinh, lễ kỷ niệm, trao tặng và đón nhậndanh hiệu vinh dự Nhà nước, Huân chương, cờ thi đua của Chính phủ, Bằngkhen của Thủ tướng Chính phủ

Quy chế về việc cưới hỏi việc tang và lễ hội ngày 25/11/2005, Thủ tướngChính phủ đã ký quyết định số 308/2008/QĐ – TT ban hành quy chế thực hiệnnếp sống văn minh trong việc cưới, việc tang và lễ hội…

Các quy định cụ thể của chính quyền địa phương nơi diễn ra lễ hội và

sự kiện

Luật pháp và những văn bản mang tính pháp quy nê trên đã thể hiện rõ cácmục tiêu của quản lý nhà nước đối với hoạt động lễ hội và sự kiện duy trìnghiêm minh những điều khoản đã được ghi trong Luật và các văn bản pháp quyliên quan và đang có hiệu lực Cụ thể mục tiêu cơ bản của quản lý nhà nước đối

với hoạt động lễ hội và sự kiện là: giữ gìn và phát huy những giá trị của di sản

lễ hội; đảm bảo an ninh, trật tự công cộng và an toàn của người dân tham gia lễ hội, chống lạm dụng tín ngưỡng vào các mục đích vụ lợi, tổ chức tốt các dịch vụ đáp ứng nhu cầu của du khách; đảm bảo tính minh bạch thu – chi trong hoạt động lễ hội, bảo vệ môi trường sống; phát triển hoạt động lễ hội với đa mục tiêu văn hóa – xã hội – kinh tế.

Theo quy định hiện hành, ngành Văn hóa, Thể thao và Du lịch theo phâncấp quản lý từ Trung ương đến cơ sở cấp xã – phường, chịu trách nhiệm cấpphép, kiểm tra và giám sát hoạt động lễ hội và sự kiện Đồng thời phối hợp cùngcác cơ quan chức năng như: Công an, Quản lý thi trường, Môi trường, Giaothông, Y tế… để xử lý sai phạm xảy ra trong hoạt động lễ hội sự kiện Thôngthường bộ phận có chức năng quản lý văn hóa ( ví dụ: phòng quản lý văn hóathuộc Sở văn hóa, Thể thao và Du lịch) thuộc ngành chịu trách nhiệm chínhtrong việc thực thi quản lý nhà nước đối với hoạt động lễ hội và sự kiện Hoạt

động lễ hội và sự kiện tác động hầu hết các mặt của đời sống xã hội khu vực địađiểm tổ chức Do vậy, việc chịu trách nhiệm quản lý nhà nước nói chung thuộcchính quyền sở tại nhưng được phân chia trách nhiệm cụ thể cho các cơ quanchức năng thuộc nhà nước có liên quan Vì vậy, trong thực tế, việc kiểm tra,giám sát và xử lý vi phạm tùy từng vụ việc mà có những cơ quan chức năng chịutrách nhiệm chính.

Chương 2 THỰC TRẠNG CÔNG TÁC QUẢN LÝ LỄ HỘI TÂY THIÊN TẠI

XÃ ĐẠI ĐÌNH, HUYỆN TAM ĐẢO, TỈNH VĨNH PHÚC

2.1 Giới thiệu lễ hội Tây Thiên xã Đại Đình, Huyện Tam Đảo, Tỉnh Vĩnh Phúc

2.1.1 Quá trình hình thành lễ hội Tây Thiên

Vĩnh phúc là một miền đất cổ, giàu truyền thống lịch sử và văn hóa Đặcbiệt là văn hóa tâm linh, tập trung vào các hoạt động lễ hội tại các di tích lịch sửvăn hóa và danh lam thắng cảnh Hàng năm, với khoảng gần 200 lễ hội tổ chức

ở những mức độ khác nhau, trong đó nổi bật hơn cả là: Lễ hội Tây Thiên tại khu

di tích danh thắng Tây Thiên thuộc xã Đại Đình, huyện Tam Đảo, tỉnh VĩnhPhúc

Truyền thuyết kể rằng, ở xã Đông Lộ thuộc vùng Tây Thiên, Tam Đảo(nay là thôn Đông Lộ, xã Đại Đình, huyện Tam Đảo) có vợ chồng vị tù trưởngrất nổi tiếng là Lăng Phiêu và Đào Thị Liễu, tuổi đã gần 40 mà chưa sinh con.Trong một lần lên Tây Thiên cầu tự, bà họ Đào mơ thấy trong đám mây vàng cómột quần tiên nữ khoảng 7 - 8 người đang chơi vui, người thì hát, người thì múa,người thì làm thơ, cho đến mờ sáng thì bay về phương Tây Từ ấy bà cảm độngtrong người rồi có thai 10 tháng sau, bà sinh được một người con gái sắc đẹpchim sa cá lặn, đặt tên là Tiêu, tên hiệu là Nhược Cẩm, lên 4 tuổi biết đàn hát, 6tuổi hiểu thông văn võ, đến 12 tuổi đã nữ công, nữ tắc không gì là không tườngtận, trở thành một trang nữ kiệt ở vùng Đông Lộ và một số huyện lân cận Khi trong nước có loạn giặc Thục, bà tuyển mộ ở các xã lân cận và huyệnxung quanh được gần 4000 tráng đinh, đến thành Phong Châu, Việt Trì giúpnước, lại được vua Hùng giao thêm 2 vạn quân tinh nhuệ và 3000 ngựa chiến điđánh Thục

Dẹp xong giặc Thục, bà được phong là Tam Đảo sơn trụ quốc mẫu đạivương Đất nước hòa bình, bà lại trở về Đông Lộ, lập ra các cung sở để du

ngoạn, chọn Tây Thiên trên núi Tam Đảo làm nơi ở.Trời sai 1000 vị sứ giảxuống đòi bà về triều, bà tắm gội rồi ra đi

Truyền thuyết về vị Quốc mẫu anh linh ở xã Đại Đình đã có từ lâu Trải quathời gian, truyền thuyết được lưu truyền qua nhiều thế hệ với nhiều chi tiết khácnhau nhưng sự tích vẫn gắn với di tích, với dấu tích văn hóa vật chất hiện đangcòn: Đông Lộ là nơi sinh, đền Đông Lộ nay gọi là đền Mẫu sinh; đền xóm Xímthuộc Đông Lộ là nơi mất, nay gọi là đền Mẫu hóa, ở ngay cổng đền còn cáigiếng cổ, còn gọi là mộc dục tỉnh (giếng tắm) Đình làng Sơn Đình là nơi bàluyện tập quân sỹ

Trong tâm thức nhân dân vùng xã Đại Đình cổ xưa, Quốc mẫu là nhân vật

có thật, xuất thân từ vùng nông thôn hẻo lánh, dân dã Do tài năng và uy tín, tậphợp được lực lượng, giúp nước đánh giặc, trở thành một vị tướng tài ba ở thờiđại vua Hùng Cuộc nhân duyên của bà Lăng Thị Tiêu với Hùng Chiêu Vương ởnúi Tam Đảo mở ra thời kỳ thịnh trị của quốc gia Văn Lang, phát triển văn hóa

và đổi mới phong tục, xứng đáng là thời kỳ cực thịnh trong các đời vua thuộc 18chi Hùng Vương Với công lao to lớn với Tổ quốc và nhân dân, Quốc mẫu TamĐảo kết tập vào hệ thống Hùng Vương, không chỉ là nhân vật huyền thoại kỳ vĩ

mà còn trở thành nhân vật lớn của lịch sử Khi hóa, bà cũng hội nhập vào thếgiới thần linh mang tư chất là vị nhân thần của quốc gia Đại Việt, được thờ cúngtheo thể chế bách thần

Nhân dân trong vùng lập đền thờ để hương khói hàng ngày,và lễ hội TâyThiên diễn ra hàng năm tại khu danh thắng Tây Thiên, thuộc xã Đại Đình, huyệnTam Đảo, tỉnh Vĩnh Phúc vào ngày rằm tháng 2 âm lịch để tưởng nhớ công đứccủa Bà Ngày này, hàng vạn người dân trong vùng, du khách thập phương nônức kéo về, trước là để thắp hương tưởng nhớ Quốc Mẫu có công giúp Vua dẹpgiặc, mở mang bờ cõi, thống nhất giang sơn, dạy dân trồng lúa, giữ lửa trongbuổi bình minh của dân tộc, sau là xem các hội diễn cổ, leo núi thưởng ngoạndanh thắng

2.1.2 Diễn trình tổ chức lễ hội Tây Thiên

Lễ hội Tây Thiên một trong ba lễ hội lớn nhất miền Bắc sẽ diễn ra từ ngày15/2 – 17/2 âm lịch hàng năm tại Khu di tích danh thắng Tây Thiên-xã ĐạiĐình, huyện Tam Đảo, tỉnh Vĩnh Phúc

Lễ hội Tây Thiên được thể hiện qua Lễ rước – Lễ Tế - Lễ dâng hương vàongày 15/2 âm lịch (là ngày giỗ của Quốc mẫu Tây Thiên Lăng Thị Tiêu), để mọingười về lễ Phật, lễ Mẫu cảm nhận được công đức của Quốc Mẫu đối với quêhương đất nước

Phần hội được tổ chức 3 ngày (15/2 đến 17/2 âm lịch), bao gồm các tròchơi, trò diễn của cư dân nông nghiệp trồng lúa nước từ buổi đầu sơ khai thờicác Vua Hùng dựng nước, gắn với các làn điệu dân ca của người Việt và ngườidân tộc Sán Dìu định cư ở chân núi Tam Đảo; các môn thể thao truyền thống,hiện đại trong phong trào thể dục, thể thao ở Vĩnh Phúc

Một số nét chính trong Lễ hội Tây Thiên:

•Phần lễ gồm 3 nghi lễ chính: Lễ cáo- Lễ rước-Lễ dâng hương và Lễ tạ

Lễ cáo diễn ra sáng 13/2 âm lịch, 8 giờ 30 phút: thắp hương tại Đền Thỏng

đến 9 giờ: Chuẩn bị lễ tế trên đền - chùa Thượng Tây Thiên tại Đền - ChùaThượng Tây Thiên

Lễ rước diễn ra sáng 15/2 âm lịch Rước 3 kiệu (Kiệu Văn Đền Mẫu Sinh,

kiệu rước nước Đền Mẫu Hóa, kiệu Bát Cống Đền Ngò) Đường hành rước từĐền Mẫu Sinh đến Đền Thỏng dài 4000m

Lễ dâng hương diễn ra ngày 15/2 âm lịch Dâng hương tại 3 đền: Lễ dâng

hương Đền Thỏng, Lễ dâng hương Chùa Thượng, Lễ dâng hương Đền Thượng

Lễ tạ thời gian diễn ra chiều ngày 17/2 âm lịch tại Đền Thỏng Tây Thiên.

•Phần hội

Sau phần lễ là phần hội bao gồm: trò chơi, trò diễn của cư dân nông nghiệptrồng lúa nước từ buổi đầu sơ khai thời các Vua Hùng dựng nước, gắn với cáclàn điệu dân ca của người Việt và người dân tộc Sán Dìu định cư ở chân núi TamĐảo Kết hợp với các môn thể thao truyền thống, hiện đại trong phong trào thểdục, thể thao ở Vĩnh Phúc.

Không gian mở hội: Trong khu vực Trung tâm văn hóa lễ hội Tây Thiên.Các trò diễn:

Cướp cây bông (hay còn gọi là hội tung bông).Theo lễ hội truyền thống Hộitung bông hàng năm được tổ chức ở vùng Vĩnh Phúc là diễn lại tích Mị Nương(con Vua Hùng thứ 18 – Hùng Duệ Vương), vợ của Tản Viên Sơn Thánh (đứngđầu trong tứ bất tử của tín ngưỡng thờ thần, thờ thánh ở Việt Nam), người cócông dạy dân trồng lúa làm nghề và truyền cho dân làng

Nấu cơm thi (theo phương thức hành nấu)

Hú Đáo: Theo tích truyện kể dân gian về người con gái núi Tam Đảo khỏemạnh che thân bằng vỏ cây làm lều ở trên núi, đi lại nhanh như Sóc, nhẹ nhưtên, nhặt đá ném thú rừng và chim muông để sinh tồn cuộc sống và chống giặcngoại xâm của Tiên nữ trên núi Tam Đảo thời Vua Hùng dựng nước

Thi làm bánh chưng – bánh dày (theo truyền thuyết Lang Liêu)

Các trò chơi: Kéo co, Chọi gà, Đu tiên, Cờ người, Múa rồng, Múa lân,Nhảy bao bố, Bắt trạch trong chum

Thi đấu thể thao: tổ chức giải vô địch Bóng chuyền nam, nữ tỉnh Vĩnh Phúc(do tỉnh tổ chức); Hội vật cổ truyền ở vùng chân núi Tam Đảo (theo Lễ hội vật

cổ truyền của Làng Hà, xã Hồ Sơn)

Hội trại truyền thống: Tổ chức thi cắm trại của các xã, thị trấn và các cơquan, đơn vị

Diễn xướng dân ca: Hội thi hát Văn và hát Chầu văn, Hát chèo, Hát soong

cô của dân tộc Sán Dìu, Chợ tình hát “giao duyên” của dân tộc Sán Dìu vùngchân núi Tam Đảo

Dịch vụ văn hóa: Văn hóa ẩm thực của vùng Tam Đảo gồm có Chám đen,Măng đắng, Bánh của người dân tộc Sán Dìu (Bánh trứng kiến, Bánh Trưng gù,Xôi đen…) Mỹ nghệ truyền thống: Mây tre đan, Mũ lá, Sáo trúc Chuồn Chuồnbằng tre, nứa… Dịch vụ lưu niệm: Tranh ảnh về Quốc Mẫu, đền chùa và danhlam thắng cảnh Tây Thiên, Sách giới thiệu danh thắng Tây Thiên Hàng phục vụ

lễ hội: Các loại hàng hóa nông sản vùng Tam Đảo, Các cây hoa, cây thuốc, dượcliệu, Các món ăn ẩm thực

Đêm hội Hoa đăng là một phần linh thiêng trong những hoạt động chàomừng Lễ hội Tây Thiên thể hiện sự hài hòa, nét đặc sắc tín ngưỡng Phật - Mẫutrong văn hóa tâm linh Tây Thiên - Tam Đảo, diễn ra vào buổi tối ngày 15 tháng

2 ( âm lịch) cũng là dịp để thực hành truyền thống “Uống nước nhớ nguồn”, tri

ân công đức của các bậc tiền nhân đã dày công xây dựng “cội đạo - nền nhân”

Lễ hội Hoa đăng là một nét đẹp văn hóa tâm linh lâu đời, mỗi ngọn hoađăng phát sáng là nơi trao gửi ước nguyện chí thành tha thiết của mỗi người conPhật cầu nguyện những điều tốt đẹp nhất cho bản thân, cho xã hội và hồi hướngtới pháp giới hữu tình

Trong nhạc điệu thiêng liêng, giây phút được đợi chờ nhất của đêm hội lànghi thức truyền đăng.Ánh sáng lung linh từ ngọn nến trên tay của các chư tônđức tăng ni được lấy từ ánh sáng của Đức Phật bắt đầu lan tỏa đến hàng phật tửnhư ánh sáng của trí tuệ, chiếu soi vào dòng đờithắp sáng niềm tin và sự hyvọng.Và từ ngọn nến được truyền đầu tiên ấy, ánh sáng cứ tiếp tục truyền đi,một vùng sáng đã dần dần lan tỏa khắp sân trung tâm lễ hội Tây Thiên

Ánh sáng lung linh huyền ảo của ngàn ngọn nến hòa quyện trong khói trầmlan tỏa tạo nên sự ấp áp trong tâm hồn, thanh tinh an lành trong mỗi con người

2.2 Thực trang công tác tổ chức lễ hội Tây Thiên tại xã Đại Đình, huyện Tam Đảo, tỉnh Vĩnh Phúc

2.2.1 Công tác chuẩn bị

Thành lập Ban tổ chức

Ban tổ chức lễ Tây Thiên Ban quản lí có: trưởng ban quản lí và phótrưởng ban quản lí Bộ máy giúp việc được thành lập theo mô hình các tổ côngtác, chức năng, nhiệm vụ của các tổ công tác do chủ tịch Uỷ ban nhân dân huyệnquy định cụ thể

Ban tổ chức lễ hội có trách nhiệm quản lý, điều hành các hoạt động lễ hộitheo đúng chương trình đã báo cáo và xin phép, đảm bảo an ninh trật tự, an toàn,

tổ chức dịch vụ ăn nghỉ chu đáo, bảo vệ tốt di tích lịch sử, văn hóa, danh lamthắng cảnh, môi trường và việc quản lý thu – chi trong lễ hội; Đồng thời có tráchnhiệm trực tiếp báo cáo kết quả tổ chức lễ hội bằng văn bản với Uỷ ban nhândân xã Đại Đình và Phòng văn hóa Thông tin huyện Tam Đảo sau khi lễ hội kếtthúc Ban tổ chức có con dấu riêng Dưới ban tổ chức thành lập bộ phận Thườngtrực để giải quyết những công việc cụ thể từ khi bắt đầy đến khi kết thúc lễ hội

và các tiểu ban chuyên môn gồm: Tiểu ban cơ sở vật chất – tài chính – hậu cần;Tiểu ban tuyên truyền; Tiểu ban khánh tiết – lễ tân; Tiểu ban an ninh trật tự và

an toàn giao thông… các tiểu ban này có nhiệm vụ giúp Ban tổ chức điều hànhcông việc chuẩn bị cũng như khi tổ chức lễ hội, đồng thời báo cáo Ban tổ chức

về việc tổ chức các nội dung chương trình hoạt động Nhiệm vụ của từng thànhviên trong Bộ phận Thường trực và các tiểu ban do Trưởng bộ phận Thườngtrực, Trưởng các tiêu ban phân công Mỗi tiễu ban có Trưởng tiểu ban, Phó tiểuban và các ủy viên Ban tổ chức, bộ phận Thường trực và các tiểu ban tự giải thểsau khi kết thúc lễ hội