Thiết kế một số trò chơi âm nhạc cho học sinh lứa tuổi học sinh tiểu học

Tôi nhận thấy trong dạy học âm nhạc, giáo viên thường tập trung quá nhiều vào nội dung bài học, bám sát các hoạt động chính trên lớp theo hướng dẫn của sách giáo viên mà chưa chú ý đến c

1

ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

KHOA GIÁO DỤC CHÍNH TRỊ - -

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP

Đề tài : THIẾT KẾ MỘT SỐ TRÒ CHƠI ÂM NHẠC CHO LỨA TUỔI

2

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan: Khóa luận tốt nghiệp với đề tài “Thiết kế một số trò chơi Âm

nhạc cho lứa tuổi học sinh Tiểu học” là công trình nghiên cứu của cá nhân tôi, không sao

chép của bất cứ ai

Tôi xin chịu mọi trách nhiệm về công trình nghiên cứu của riêng mình!

Người cam đoan

Ông Thị Minh Anh

Tuy nhiên, với lượng thời gian có hạn, khóa luận không tránh khỏi những sai sót và hạn chế Vì vậy, tôi mong sẽ nhận được những sự góp ý chân thành của thầy cô và các bạn để khóa luận của tôi được chỉnh chu hơn, tốt hơn

Xin chân thành cảm ơn!

Sinh viên

Ông Thị Minh Anh

GD & ĐT Gíao dục và đào tạo TĐN Tập đọc nhạc

5

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 7

1 Tính cấp thiết của đề tài 7

2 Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu……… 9

2.1 Mục tiêu nghiên cứu……….9

2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu 9

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu……… 9

3.1 Đối tượng nghiên cứu 9

3.2 Phạm vi nghiên cứu 9

4 Phương pháp nghiên cứu 10

5 Bố cục đề tài 11

6 Tổng quan tài liệu nghiên cứu 11

NỘI DUNG 14

CHƯƠNG 1 NHỮNG HIỂU BIẾT VỀ TRÒ CHƠI ÂM NHẠC 14

1.1 Khái niệm, ý nghĩa và tác dụng của trò chơi, trò chơi Âm nhạc 14

1.2 Trò chơi Âm nhạc và đặc điểm tâm lý của trò chơi 15

Tiểu kết chương 1: 16

CHƯƠNG 2 THIẾT KẾ MỘT SỐ TRÒ CHƠI ÂM NHẠC CHO HỌC SINH LỨA TUỔI TIỂU HỌC 17

2.1 Chương trình môn âm nhạc ở bậc tiểu học 17

2.2 Thực trạng sử dụng trò chơi trong giờ học bộ môn âm nhạc ở trường tiểu học hiện nay 18

2.3 Sử dụng trò chơi trong giờ học âm nhạc 21

2.4 Nguyên tắc tổ chức trò chơi trong giáo dục và dạy học môn âm nhạc 23

2.4.1 Nguyên tắc lựa chọn trò chơi………23

2.4.2 Nguyên tắc tổ chức trò chơi …………23

2.5 Thiết kế một số trò chơi âm nhạc cho học sinh tiểu học……… 27

2.5.1 Một số trò chơi tổ chức trong giờ học âm nhạc………27

6

2.5.2 Minh họa một số giáo án có lồng ghép trò chơi âm nhạc……….36

Tiểu kết chương 2: 42

CHƯƠNG 3: KHẢO SÁT THỰC NGHIỆM Ở TRƯỜNG TIỂU HỌC NGÔ SĨ LIÊN 46

3.1 MỤC TIÊU VÀ YÊU CẦU CỦA THỰC NGHIỆM …46

3.1.1 Mục tiêu thực nghiệm……… ……… … 46

3.1.2 Yêu cầu thực nghiệm ……… 46

3.2 Nội dung thực thiệm 46

3.3 Tổ chức thực nghiệm……… 46

3.4 Nhận xét thực nghiệm 47

Tiểu kết chương 3 48

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 49

PHỤ LỤC 51

TÀI LIỆU THAM KHẢO……… 67

7

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Âm nhạc là một trong những loại hình nghệ thuật xuất hiện sớm nhất trong lịch sử

xã hội loài người Âm nhạc là nghệ thuật phản ánh cuộc sống bằng hình tượng âm thanh Với sức mạnh biểu cảm lớn, âm nhạc sẽ thể hiện tất cả những điều gắn liền với cuộc sống đấu tranh và sinh tồn, tình cảm và lý trí, hành phúc và khổ đau, chí hướng và ước mơ,…

Âm nhạc có thể truyền đạt những cảm xúc của con người như : vui, buồn ,ưu tư hay phấn khởi Khi thưởng thức một tác phẩm Âm nhạc, người nghe có thể tự mình đánh giá về những cảm xúc mà người nhạc sĩ muốn gửi gắm vào trong tác phẩm Các nhà lý luận phê bình Âm nhạc cho rằng: “Âm nhạc là tiếng nói của tình cảm” Cho dù tác phẩm Âm nhạc chỉ biểu hiện, bộc lộ và truyền đạt tình cảm đến người thưởng thức, thì loại hình nghệ thuật này vẫn giữ vững chức năng của nó Cũng như các loại hình nghệ thuật khác, Âm nhạc gồm

3 chức năng :Thẩm mỹ – Giáo dục - Nhận thức Âm nhạc làm cho người nghe hướng thiện hơn biết chọn lọc cái hay, cái đẹp trong cuộc sống.Thông qua việc thưởng thức Âm nhạc, con người thêm yêu cuộc sống, yêu quê hương đất nước

Có thể nói “ Âm nhạc là một bộ môn nghệ thuật không thể thiếu được trong cuộc sống của chúng ta ” Âm nhạc được nảy sinh từ quá trình lao động và sáng tạo của con người, tác động trở lại giúp con người lao động và sáng tạo Âm nhạc gắn bó với mỗi người từ lúc sịnh ra cho đến khi giã từ cuộc sống Điều này cho thấy ý nghĩa của âm nhạc đối với đời sống con người có giá trị như thế nào và đồng thời cho thấy được sự cần thiết phải giáo dục

âm nhạc cho thế hệ trẻ Vì vậy, âm nhạc đã được đưa vào giảng dạy ở các cấp học từ Mầm non, Tiểu học, Trung học cơ sở Giáo dục âm nhạc đã thực sự trở thành nội dung quan trọng trong các hoạt động của chương trình chăm sóc, giáo dục trẻ em Mục tiêu cơ bản của giáo dục âm nhạc là hình thành cho trẻ những khả năng ban đầu về cảm thụ và biểu diễn

âm nhạc Trong đó trò chơi âm nhạc là nội dung quan trọng, bởi trò chơi âm nhạc không chỉ thỏa mãn nhu cầu vui chơi, nhu cầu giao tiếp và nhu cầu thể hiện mình của trẻ em mà thông qua trò chơi âm nhạc còn giúp trẻ củng cố các kỹ năng do các nội dung khác của giáo dục âm nhạc hình thành Việc nghiên cứu những giải pháp để đổi mới toàn diện tất cả các môn học nói chung trong đó có dạy học âm nhạc nói riêng như đổi mới về nội dung, phương

Môn học Âm nhạc ở trường tiểu học được dạy từ lớp 1 đến lớp 5 Ở lớp 1,2,3 học sinh được học hát, phát triển khả năng nghe nhạc Lên lớp 4, lớp 5 ngoài hai nội dung trên học sinh còn được học tập đọc nhạc Tôi nhận thấy trong dạy học âm nhạc, giáo viên thường tập trung quá nhiều vào nội dung bài học, bám sát các hoạt động chính trên lớp theo hướng dẫn của sách giáo viên mà chưa chú ý đến các hoạt động thư giãn mang tính vừa chơi, vừa học theo phương châm “chơi mà học, học mà chơi” từ những trò chơi âm nhạc, để từ đó sẽ giúp cho học sinh có thêm sự hưng phấn trong học tập, tiếp thu bài học tốt, nhớ bài lâu, rèn luyện kỹ năng âm nhạc và lớp học trở nên sinh động hơn

Trong nhà trường phổ thông, Âm nhạc luôn là người bạn đồng hành của các em

Với tư cách là một môn học độc lập, được phổ cập phổ thông cho đối tượng học sinh nhằm dạy cho các em những kiến thức sơ đẳng về Âm nhạc, đáp ứng một khía cạnh đời sống tinh thần của học sinh, tạo cuộc sống văn hóa tinh thần phong phú, là điều kiện hình thành một môi trường văn hóa lành mạnh trong nhà trường Cùng với các môn học khác, Âm nhạc giúp học sinh phát triển toàn diện về trình độ học vấn, về nhân cách, hướng tới cái hay, cái đẹp, cái nhân bản, tạo trạng thái tâm lý tích cực để các em tiếp thu môn học khác tốt hơn Giáo dục Âm nhạc là một việc làm cần thiết đáp ứng nhu cầu văn hóa tinh thần của các em học sinh

Cũng như các môn học khác, mục tiêu chung của môn học Âm nhạc ở cấp Tiểu học là :

+ Hình thành và phát triển năng lực cảm thụ Âm nhạc của học sinh, tạo cho các em có trình độ văn hóa Âm nhạc nhất định, góp phần giáo dục toàn diện và hài hòa nhân cách

Là một sinh viên ngành sư phạm Âm nhạc trường Đại học Sư phạm Đà Nẵng, trải qua 2 kì thực tập sinh giảng dạy bộ môn Âm nhạc ở bậc tiểu học, tôi nhận thấy để các em yêu thích

và hứng thú học Âm nhạc đòi hỏi giáo viên phải có phương pháp dạy đổi mới và đưa các trò chơi âm nhạc vào trong tiết học làm cho tiết học sôi nổi, hào hứng

Cũng giống như các trò chơi khác "Trò chơi trong Âm nhạc "có tác dụng rất to lớn Thông qua các trò chơi học sinh được học vui - vui học, củng cố thêm nhiều về các kĩ năng phát triển tai nghe, về tiết tấu, khả năng phán đoán, nhận xét Qua trò chơi Âm nhạc còn giúp các em tiếp nhận kiến thức bằng nhiều giác quan Sử dụng càng nhiều giác quan thì các em càng tiến bộ trong học tập và phát triển năng lực cảm thụ Âm nhạc của học sinh, tạo cho các em có trình độ văn hóa Âm nhạc nhất định, góp phần giáo dục toàn diện và hài hòa nhân cách

Vậy làm thế nào để đưa trò chơi Âm nhạc vào các giờ học cho thực sự hiệu quả, giúp học sinh tiếp cận dễ hơn, phát huy tốt tính tích cực của học sinh trong giờ Âm nhạc và thu hút được học sinh, gây hứng thú học tập Âm nhạc Với những lí do đã kể ở trên tôi đã chọn dề

tài: “Thiết kế một số trò chơi Âm nhạc cho học sinh lứa tuổi Tiểu học”

Tôi nghĩ rằng, việc nghiên cứu đề tài này cũng là phương pháp tự nâng cao về chuyên môn cho bản thân, đưa ra một ý tưởng nho nhỏ góp phần nâng cao chất lượng giảng dạy bộ môn

Âm nhạc trong thời gian tới

2 Mục tiêu nghiên cứu và nhiệm vụ nghiên cứu

2.1 Mục tiêu nghiên cứu

Trò chơi Âm nhạc giúp học sinh củng cố kiến thức, ôn luyện những kỹ năng âm nhạc, tạo hứng thú trong học tập, khơi dậy lòng yêu thích đối với môn âm nhạc ở các em, giáo viên sẽ thuận lợi hơn trong việc tổ chức hoạt động trò chơi trên lớp Từ đó, nhằm để nâng cao chất lượng môn Âm nhạc hướng tới hiệu quả giáo dục thẩm mỹ âm nhạc, hình thành

10

nhân cách và phát triển toàn diện cho học sinh thông qua trò chơi âm nhạc phù hợp với đặc điểm của học sinh tiểu học

2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Thiết kế một số trò chơi âm nhạc phù hợp lứa tuổi hoc sinh tiểu học, qua đó hình thành

và phát triển các kĩ năng âm nhạc cho trẻ em lứa tuổi tiểu học

- Rút ra kết luận và đề xuất một số ý kiến cá nhân trong việc thiết kế trò chơi để ứng dụng vào dạy học bộ môn âm nhạc cho học sinh tiểu học

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu :

3.1 Đối tượng nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu của đề tài là trẻ em lứa tuổi tiểu học và các trò chơi âm nhạc phù

hợp với đặt điểm , khả năng âm nhạc của học tiểu học

3.2 Phạm vi nghiên cứu

- Đề tài nghiên cứu tại trường Tiểu học Ngô Sĩ Liên, thành phố Đà Nẵng

- Đối tượng : Học sinh tiểu học

- Chương trình Âm nhạc Tiểu học các khối 1,2,3,4,5

4 Phương pháp nghiên cứu :

Để đề tài: “ Thiết kế một số trò chơi Âm nhạc cho Học sinh lứa tuổi Tiểu học ” đạt kết quả tốt, tôi đã phối hợp nhiều phương pháp nghiên cứu :

1.Phương pháp thu thập tài liệu:

Tôi phải thu thập thông tin từ các nguồn khác nhau như : sách, báo, thu thập tài liệu từ trên mạng để phục vụ cho việc thiết kế các trò chơi Âm nhạc phong phú đưa vào bài dạy trong chương trình Âm nhạc ở trường Tiểu học

2.Phương pháp phân tích:

Từ các nguồn tài liệu ta đã thu thập được, với mỗi bài giảng cụ thể tôi phải lựa chọn và phân tích những thông tin cần thiết và sát thực

3.Phương pháp thực nghiệm:

11

Từ những bài soạn cụ thể với những trò chơi Âm nhạc khác nhau đưa vào giảng dạy thực tế đối với đối tượng cụ thể là học sinh trường tiểu học Ngô Sĩ Liên

4.Phương pháp điều tra đánh giá:

Đối chiếu kết quả của bài giảng có thiết kế trò chơi Âm nhạc với một bài giảng theo phương pháp cổ truyền để thấy được vai trò, hiệu quả của trò chơi Âm nhạc Tham khảo kinh nghiệm từ thầy cô hướng dẫn, ý kiến của học sinh mà tôi trực tiếp đánh giá thực tập

5 Bố cục đề tài :

Ngoài phần Mở đầu, Kết luận và Tài liệu tham khảo, đề tài gồm 3 chương

Chương 1 : Những hiểu biết về trò chơi, trò chơi Âm nhạc

Chương 2 : Thiết kế một số trò chơi Âm nhạc cho Học sinh lứa tuổi Tiểu học

Chương 3 : Khảo sát thực nghiệm ở trường Tiểu học Ngô Sĩ Liên

6 Tổng quan tài liệu nghiên cứu :

Liên quan đến đề tài nghiên cứu này, có không ít các tác giả đã nghiên cứu về nhiều khía cạnh đối với âm nhạc và trò chơi âm nhạc, tiêu biểu như : Ngô Thị Nam (chủ biên) (1996), Sách Âm nhạc và phương pháp giáo dục âm nhạc (Tập 2), dùng cho giáo sinh các hệ sư phạm Mầm non, Nxb Giáo dục Tác giả đã trình bày về vai trò và cách tổ chức trò chơi âm nhạc cho trẻ trước tuổi học Hoàng Văn Yến (1996), Sách Trò chơi âm nhạc cho trẻ mầm non, Tác giả đã trình bày, giới thiệu, hướng dẫn cách tổ chức trò chơi âm nhạc cho trẻ mầm non, Nxb Giáo dục Ngô Thị Nam (2001), Phương pháp dạy học âm nhạc, giáo trình hệ CĐSP đào tạo giáo viên âm nhạc trung học cơ sở, Nxb Giáo dục Tác giả trình bày các cơ

sở lý luận chung về dạy học AN, phương pháp dạy hát và tổ chức các hoạt động ngoại khoá

ở trường THCS Thái Phong Minh (2004), Sách Lịch sử trò chơi, Tác giả đã trình bày về bản chất, đặc điểm và lịch sử phát triển của trò chơi, đồng thời mô tả các loại hình trò chơi trong đời sống xã hội, sách do Nxb Tổng hợp Thành phố Hồ Chí Minh phát hành Lý Thu Hiền (2007), Trò chơi âm nhạc cho trẻ từ 2 đến 6 tuổi theo hướng tích hợp chủ đề, Nxb Giáo dục Hà Nội Tác giả xây dựng và phân tích các trò chơi âm nhạc tích hợp theo chủ đề nhằm để tổ chức các hoạt động cho trẻ từ 2 đến 6 tuổi Lê Thu Hương (2010), Tuyển chọn trò chơi, bài hát, thơ ca, truyện, câu đố theo chủ đề cho trẻ 5-6 tuổi, Nxb Giáo dục Việt

12

Nam Tác giả sưu tầm và tuyển chọn các trò chơi, bài hát, thơ ca theo chủ đề nhằm để dạy học cho trẻ 5-6 tuổi Phạm Thị Hoà (2014), Giáo trình Phương pháp Giáo dục Âm nhạc trong trường Mầm non, Nxb Đại học Sư phạm Giáo trình gồm 4 chương, ngoài các phương pháp, hình thức tổ chức các hoạt động âm nhạc, tác giả dành trọn mục IV ở chương 2 để trình bày các dạng trò chơi âm nhạc và hướng dẫn cách chơi Vũ Thị Mến (2003), Xây dựng một số trò chơi âm nhạc cho trẻ lứa tuổi 5 - 6 tuổi, đề tài nghiên cứu khoa học trường Đại học Sư phạm Hà Nội; tác giả đã nghiên cứu cơ sở lý luận và thực tiễn của giáo dục âm nhạc

ở trường mầm non, làm cơ sở để xây dựng các trò chơi âm nhạc phù hợp đặc điểm và khả năng của trẻ lứa tuổi 5 - 6 tuổi; tìm hiểu các trò chơi âm nhạc trong dân gian và trên các phương tiện thông tin để tổ chức cho trẻ chơi nhằm phát triển các kỹ năng âm nhạc, từ đó góp phần vào việc phát triển trí tuệ và nhân cách của trẻ Nguyễn Thị Hòa (2010), Phát huy tính tích cực nhận thức của trẻ mẫu giáo 5-6 trong trò chơi học tập, Nxb Đại học Sư phạm

Hà Nội cho rằng, bằng các trò chơi học tập dưới hình thức chơi nhẹ nhàng sẽ nâng cao hứng thú cho trẻ, phát triển năng lực tập trung chú ý, đảm bảo cho việc lĩnh hội tri thức, kỹ năng một cách tốt hơn Trần Đình Lộc (2009), Thực trạng giảng dạy môn Âm nhạc ở một số trường tiểu học tỉnh An Giang đã đi sâu nghiên cứu về thực trạng dạy học âm nhạc ở cấp tiểu học để làm rõ ưu - nhược điểm của giáo viên tiểu học An Giang trong dạy học âm nhạc Nguyễn Thị Thanh Loan (2014), Một số bài hát đồng dao sử dụng trong trò chơi âm nhạc tại trường tiểu học Ỷ La thành phố Tuyên Quang, Luận văn thạc sĩ Khóa 3 (2014-2016), Trường ĐHSP Nghệ thuật Trung ương Vũ Thị Thanh Nhiều (2014), Xây dựng trò chơi để biết những ký hiệu âm nhạc sơ giảng trong dạy trẻ năng khiếu của các trường học mầm non

Hà Nội, Luận văn thạc sĩ Khóa 3, Trường ĐHSP Nghệ thuật Trung ương Lê Ngọc Tuyền (2014), Đổi mới phương pháp dạy học âm nhạc cho học sinh lớp 4, 5 trường tiểu học Ban Mai - Hà Đông - Hà Nội, Luận văn thạc sĩ Khóa 3, Trường ĐHSP Nghệ thuật Trung ương Nguyễn Thị Thu Trang (2016), Trò chơi âm nhạc trong giờ học tăng cường của học sinh tiểu học tại thành phố Nam Định, Luận văn thạc sĩ Khóa 4, Trường ĐHSP Nghệ thuật Trung ương Phạm Công Thành (2004), Tìm hiểu bài hát sử dụng trong chương trình trò chơi âm nhạc ở trường Mẫu giáo, Khoá luận tốt nghiệp ĐHSP Âm nhạc chuyên tu Khoá 3 Đây

13 chính là nguồn tư liệu quý báu để tôi có thể tiếp cận trong nghiên cứu cơ sở lý luận cho nghiên cứu đề tài này

14

PHẦN NỘI DUNG

CHƯƠNG 1: NHỮNG HIỂU BIẾT VỀ TRÒ CHƠI ÂM NHẠC

1.1 Khái niệm, ý nghĩa và tác dụng của trò chơi , trò chơi âm nhạc

Như chúng ta đã biết, hoạt động vui chơi giải trí là hoạt động không thể thiếu đối với

đời sống con người nói chung Nó là món ăn tinh thần, là một phần tất yếu của cuộc sống,

ở mỗi độ tuổi có các hình thức, cách thức vui chơi giải trí riêng nhằm thỏa mãn đặc điểm tâm lý của lứa tuổi Trong các loại hình vui chơi giải trí, trò chơi là loại hình vui chơi chiếm một phần quan trọng

Trò chơi là một hoạt động thường dung để giải trí và cũng được sử dụng như một công cụ giáo dục Giáo dục thông qua trò chơi được định nghĩa là việc áp dụng các yếu tố điển hình của trò chơi ( luật chơi, ghi điểm, tính cạnh tranh, sáng tạo ) Ngoài việc thúc đẩy lợi ích học tập cụ thể, trò chơi là một hình hình thức học tập tích cực

Trò chơi là nhu cầu tự nhiên của con người Trò chơi còn là một phương tiện nhằm thu hút, tập hợp và giáo dục học sinh nhanh nhất, có hiệu quả nhất Trò chơi góp phần điều hòa và cân bằng nguồn năng lượng dư thừa trong quá trình trao đổi chất, đảm bảo sự hoạt động bình thường trong cơ thể các em

Trò chơi vừa là nhu cầu tự nhiên, vừa là phương tiện giáo dục toàn diện cho học sinh Trò chơi giúp cho cơ thể phát triển cân đối, hài hòa Nhiều trò chơi đòi hỏi sự vận động toàn cơ thể tác dụng trực tiếp đến sự phát triển thể chất của các em góp phần tạo nên một cơ thể khỏe mạnh Trò chơi điều hòa và cân bằng nguồn năng lượng và dư thừa trong quá trình trao đổi chất Nó phát triển các tố chất khéo léo, chính xác, khả năng phản xạ nhanh làm cho con người dễ thích ứng với sự biến đổi của môi trường Trò chơi còn góp phần phát triển trí tuệ vì trò chơi luôn đòi hỏi sự thông minh, sáng tạo, sự mới mẻ.Trò chơi làm cho tâm hồn phát triển lành mạnh Các trò chơi bồi dưỡng tình đoàn kết, hợp tác, ý thức tổ chức kỉ luật, tính trung thực thật thà dũng cảm, sự cởi mở cảm thông giữa con người với con người Trò chơi góp phần củng cố kiến thức qua trò chơi các em có thêm hiểu biết

về thiên nhiên, xã hội, bản thân "Học mà chơi - chơi mà học "là phương thức giáo dục nhẹ nhàng hiệu quả nhất

15

“Trò chơi âm nhạc là dạng hoạt động âm nhạc tương đối tổng hợp, có sử dụng tất cả các dạng hoạt động âm nhạc khác như: ca hát, vận động theo nhạc, nhảy múa, nghe nhạc… dưới những hình thức hấp dẫn, vừa sức và được trẻ rất yêu thích” Trò chơi âm nhạc chính

là những hoạt động vui chơi, trải nghiệm và thu nhận các kiến thức, kỹ năng thực hành âm nhạc cho trẻ

Ở cấp tiểu học, trò chơi âm nhạc giữ một vai trò quan trọng và được coi là một thành phần rất cần thiết trong nội dung dạy học âm nhạc Vì trong độ tuổi này, học sinh cần được vui chơi kết hợp với học tập, chơi mà học điều đó hoàn toàn phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý của các em Hoạt động này có vai trò quan trọng đối với sự phát triển tâm lý trẻ em Thậm chí, vui chơi chính là phương thức chủ yếu để phát triển, giúp học sinh giảm bớt sự căng thẳng, ức chế về tâm lý và thể chất trong các tiết học, giúp trẻ thoả mãn nhu cầu vận động

và giao tiếp “Vì vậy, bên cạnh việc hình thành hoạt động học cho học sinh, thì việc tổ chức trò chơi có ý nghĩa phát triển là việc làm cần thiết”

1.2 Trò chơi Âm nhạc và đặc điểm tâm lí của trò chơi

Trò chơi vừa là hình thức, đồng thời là biện pháp để giúp học sinh thu nhận, tích lũy, thực hành kỹ năng, hình thành tri thức và kinh nghiệm hoạt động âm nhạc Với mỗi trò chơi âm nhạc bao giờ cũng bao gồm hai yếu tố kết hợp chặt chẽ và tích hợp trong nhau không thể chia tách, các nội dung và yêu cầu chơi luôn được thể hiện qua những yêu cầu về kỹ năng thực hành âm nhạc Hay có thể nói, nội dung và yêu cầu thực hành kỹ năng âm nhạc luôn luôn song hành với nhau, hai yếu tố này sẽ luôn quyết định tính chất và hành động trong những trò chơi âm nhạc

Hoạt động trò chơi thúc đẩy các em :

- Nhận thức hiện thực

- Hình thành nhận thức về hành vi

- Tiếp nhận những quy tắc và quy luật sinh hoạt xã hội

- Hình thành năng lực quan sát và đánh giá

* Trò chơi dành cho các em học sinh có một số đặc điểm tâm lý sau:

- Sự sáng tạo tự do và những đặc điểm tâm lý của trẻ:

17

CHƯƠNG 2 : THIẾT KẾ MỘT SỐ TRÒ CHƠI ÂM NHẠC CHO HỌC SINH LỨA TUỔI TIỂU HỌC

2.1 Điểm qua chương trình môn Âm nhạc ở bậc tiểu học

Trong chương trình môn âm nhạc ở bậc tiểu học được triển khai từ lớp 1 đến lớp 5, một tuần các em được học một tiết, một năm học 35 tuần tương đương với 35 tiết Để phù hợp với lứa tuổi cũng như trình độ và đặc điểm nhận thức, cấu trúc chương trình học được chia làm 2 giai đoạn:

Giai đoạn 1: Chương trình cho các lớp 1, lớp 2, lớp 3

Ở các lớp này, âm nhạc sẽ cung cấp những kiến thức đầu tiên về học hát, bước đầu hình thành các kỹ năng cần thiết để các em hoàn thành được các bài hát theo chương trình Thông qua môn học hát giáo dục cho các em cảm nhận và vận dụng cái hay, cái đẹp vào sinh hoạt

và học tập hàng ngày Giai đoạn này các em sẽ học hát là chính, ngoài ra, còn được bổ sung các kiến thức âm nhạc thông qua phần “Phát triển khả năng âm nhạc”

Giai đoạn 2: Chương trình dành cho các lớp 4, lớp 5

Các em ở lớp 4, lớp 5 ngoài phân môn học hát, được học thêm 2 phân môn đó là phân môn phát triển khả năng âm nhạc và phân môn tập đọc nhạc Mục tiêu của môn âm nhạc ở giai

đoạn này là hình thành một trình độ văn hóa âm nhạc tối thiểu cho các em, bước đầu làm quen một số kỹ năng đơn giản về ca hát và thói quen tập hát đúng nhằm tạo cho các em hứng thú, vui vẻ khi học hát, nghe ca nhạc, kích thích tiềm năng nghệ thuật, làm cho đời sống tinh thần của trẻ thêm phong phú

về môn âm nhạc ở các trường tiểu học được triển khai từ lớp 1 đến lớp 5, chương trình gồm

3 phân môn: học hát, TĐN, phát triển khả năng âm nhạc

18

b Phần phát triển khả năng âm nhạc

Phần này không có trong chương trình bắt buộc nhưng theo giáo viên có thể dạy theo các

yêu cầu trong sách Hướng dẫn thực hiện chuẩn kiến thức, kĩ năng môn âm nhạc ở tiểu học do bộ GD&ĐT ban hành

b Phân môn tập đọc nhạc

Trong chương trình phân môn tập đọc nhạc ở tiểu học do bộ GD&ĐT ban hành, phân môn TĐN chỉ áp dụng cho lớp 4, lớp 5 ở lớp 3 các em cũng đã được làm quen với nốt nhạc thông qua trò chơi, nhưng giáo viên chưa đi sâu vào giảng dạy Đối với lớp 4 khi học các bài TĐN, đây là bước đầu tiên để các em tiếp cận và thực hiện bộ môn này

c Phân môn phát triển khả năng âm nhạc

Các chương trình phân môn phát triển khả năng âm nhạc tiểu học do bộ GD&ĐT ban hành, phân môn phát triển khả năng âm nhạc chỉ áp dụng từ lớp 4 trở lên, bao gồm kể chuyện âm nhạc, nghe nhạc, giới thiệu một vài nhạc cụ dân tộc giúp các em hiểu rõ hơn nền âm nhạc dân tộc và phát triển khả năng âm nhạc của các em

2.2 Thực trạng sử dụng trò chơi trong giờ học bộ môn Âm nhạc ở trường tiểu học

Tìm hiểu về trò chơi âm nhạc trong SGV Âm nhạc tiểu học, tôi đã sử dụng phương pháp nghiên cứu phân tích, phân loại, tổng hợp để tìm hiểu về trò chơi trong sách Âm nhạc tiểu học, chúng tôi nhận thấy rằng : Các lớp 1, 2, 3 có nhiều gợi ý hướng dẫn về trò chơi

âm nhạc với tổng cộng 59 trò chơi Đối với lớp 4 và lớp 5 có rất ít các gợi ý hướng dẫn chỉ

19

vỏn vẹn 4 trò chơi âm nhạc cho cả 2 lớp, còn lại chủ yếu là gợi ý một số động tác phụ hoạ cho các bài hát, cụ thể như sau: Sách giáo viên Âm nhạc lớp 1, 2, 3 Trong SGV Âm nhạc lớp 1, có tổng cộng 16 trò chơi được hướng dẫn cụ thể, phân phối đều cho cả năm học Mỗi trò chơi gắn liền với một tiết học được gợi ý tổ chức có thể giữa tiết hoặc cuối tiết Trong

số đó, một số trò chơi được sử dụng lập lại vài lần nhưng cũng có trò chơi chỉ dùng một lần trong suốt năm học Chẳng hạn như trò chơi Tên tôi tên bạn, Nói thơ hay Đọc thơ theo tiết tấu được gợi ý tổ chức ở các tiết 9, 10, 14, 15, 16 đây là dạng trò chơi mà HS phải đọc hoặc nói thơ theo một kiểu tiết tấu đơn giản, trích từ một bài hát cụ thể nhằm để ôn luyện tiết tấu

đã học trước đó Loại trò chơi phát triển tai nghe về cao độ như Phân biệt âm thanh cao thấp, Phân biệt hướng đi của âm thanh ở tiết 20, 22 Trò chơi Hát nối tiếp, Hát đối đáp ở hai tiết 17, 30 nhằm phát triển triển khả năng chú ý lắng nghe để có thể hát được câu hát của nhóm mình đúng nhịp và đúng cao độ cùng với những nhóm khác Trò chơi Tiếng hát

ở đâu tiết 17, giúp HS phát triển khả năng nghe, phán đoán, định hướng được vị trí phát ra

âm thanh, phân biệt được số lượng 1 người hay nhiều người hát, cũng có thể đoán có khoảng bao nhiêu người Các trò chơi gắn liền với bài đồng dao hay gắn với tên bài hát liên quan đến trò chơi dân gian như Ngựa ông đã về, Tập tầm vông, Có - không ở các tiết 4, 5, 21,

23 Bên cạnh đó cũng có trò chơi sắm vai theo bài hát Năm ngón tay ngoan như tiết 32 Đối với lớp 2, SGV hướng dẫn cụ thể 21 trò chơi âm nhạc được phân bổ như sau: Giống như lớp 1, một số trò chơi ở lớp 2 cũng được lập lại như Đọc thơ theo tiết tấu ở tiết 14, 32 Trò chơi Hát đối đáp, Hát nối tiếp cũng được phát triển từ 2 trò ở lớp 1 lên 3 trò chơi ở lớp

2 trong các tiết 22, 25, 28 Để phát triển tai nghe về cao độ với trò chơi Phân biệt âm thanh cao - thấp, dài - ngắn ở tiết 8, rèn luyện về tiết tấu có trò chơi Nghe tiết tấu đoán câu hát, tên bài hát ở các tiết 5, 22, 29 Các trò chơi kết hợp với nhạc cụ gõ như phách, song loan,

mõ, trống; trò chơi thay lời hát bằng âm thanh tượng trưng cho tiếng đàn, tiếng kèn, tiếng trống hay thay lời hát bằng các nguyên âm a, e, i, o, u trong các tiết 3, 5, 14 Dạng trò chơi gắn với tên bài hát như Cộc cách tùng cheng, Chiến sĩ tí hon, Chú ếch con, Chim bay - cò bay ở tiết 11, 13, 17, 29, 33 Ngoài ra, tiết 10 có trò chơi đố vui Phân biệt nhịp 2, nhịp 3 và tiết 16 với trò chơi Nghe tiếng hát tìm đồ vật Các trò chơi gắn liền với bài đồng dao, gắn

20

với một loại trò chơi dân gian như Rồng rắn lên mây, Bắc kim thang tiết 20 và 32 Như vậy,

so với lớp 1, số lượng trò chơi ở lớp 2 tăng thêm 5

Lên lớp 3, phần âm nhạc trong SGV hướng dẫn tổng cộng 22 trò chơi, phân phối đều ở các tiết học cho cả năm học Ngoài những trò chơi giống ở lớp 1, lớp 2 như Hát nối tiếp, Hát đối đáp trong các tiết 3, 4, 9, 19 Hát bằng nguyên âm, Đoán tên bài hát bằng cách hát lời bài hát bởi các nguyên âm ở tiết 6, 17, 18 Dạng trò chơi Nói theo tiết tấu từ 1 đến 100 theo bài Đếm sao tiết 6 trong chương trình Nhũng trò chơi ở lớp 3 cũng bắt đầu có độ khó tăng dần, đồng thời khai thác một số lý thuyết âm nhạc đưa vào trò chơi như trò chơi Khuông nhạc và bàn tay, Gắn nốt nhạc trên khuông, Bảy anh em trong các tiết 16, 20, 24, 29, 31 Dạng trò chơi giúp học sinh phân biệt 2 tiết tấu ở tiết 11, 19 đó là So sánh tiết tấu câu đầu hoặc cả bài của 2 bài hát đã học Các trò chơi giúp rèn luyện gõ phách mạnh, phách nhẹ, ôn luyện về tiết tấu trong tiết 12, 21 như Vỗ tay theo nhịp 3/4 Ngoài ra, tiết 31, 32 có trò chơi khác Phân biệt âm sắc hay Hát những bài hát có tên con vật cũng được đưa vào chương trình âm nhạc lớp 3 Qua phân tích SGV, phần âm nhạc lớp 1, 2, 3, chúng tôi nhận thấy rằng, số lượng và độ khó của các trò chơi âm nhạc tăng dần theo từng lớp Nhiều dạng trò chơi khác nhau được bố trí trong suốt năm học tạo điều kiện thuận lợi rất nhiều cho giáo viên tiểu học khi soạn bài và dạy học trên lớp 1.2.3.2 Sách giáo viên Âm nhạc lớp 4, 5 Đến lớp 4, lớp 5, mỗi lớp có 2 trò chơi trong đó 1 trò chơi được lập lại ở lớp 3 đó là Khuông nhạc và bàn tay Cả hai lớp này cũng có cùng trò chơi Đọc tiết tấu theo tiếng trống Có thể thấy, số lượng trò chơi ở lớp 4, lớp 5 rất ít, trùng lấp và thiếu phong phú, không có sự phân

bổ đồng đều như các lớp 1, 2, 3 mà hầu hết tập trung vào học kỳ I: tiết 1, 3 lớp 4 và tiết 7,

13 lớp 5 cụ thể như sau : Lớp 4: Chỉ có 2 trò chơi Tiết 1, trò chơi Khuông nhạc và bàn tay Tiết 3, trò chơi đọc tiết tấu bắt chước tiếng trống “tùng tùng…” Lớp 5: Chỉ có 2 trò chơi Tiết 7, trò chơi nghe, đoán tên nốt nhạc và đọc lên cao độ Tiết 13, trò chơi bắt chước tiếng trống: nốt đen - đọc tùng, nốt móc đơn - đọc rinh, nốt trắng - đọc tùng ngân dài Có thể nói, ở lớp 4, lớp 5, GV tiểu học sẽ gặp những khó khăn nhất định trong khi soạn bài để dạy học, cũng như tổ chức trò chơi trên lớp cho HS bởi số lượng trò chơi được gợi ý hướng dẫn trong SGV quá ít ỏi Như vậy, đối với các lớp 1, 2, 3 với số lượng trò chơi vượt trội, tăng dần theo từng lớp so với lớp 4, lớp 5, điều đó sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho GV tiểu

21

học khi dạy học trên lớp rất nhiều đặc biệt là tổ chức chơi trò chơi âm nhạc cho các em Tuy nhiên, sự đa dạng và phong phú của các trò chơi trong chương trình âm nhạc chưa cao, thiếu yếu tố vùng miền, một số trò chơi được lập đi lập lại tạo nên sự nhàm chán đối với

HS Tôi cho rằng, điều đó có thể làm ảnh hưởng phần nào đến chất lượng giờ học âm nhạc Tóm lại, trong mục này, tôi đã nghiên cứu, tìm hiểu về trò chơi âm nhạc trong sách giáo viên âm nhạc tiểu học từ lớp 1 đến 5 và nhận thấy rằng, trò chơi âm nhạc ở lớp 1, 2, 3 tăng dần từ 16 đến 22 trò chơi, ở lớp 4, lớp 5 có 2 trò chơi âm nhạc cho mỗi lớp

- Chưa có nhiều tài liệu để tham khảo cho riêng phần trò chơi Âm nhạc

- Trong giờ học còn có một số em chưa hăng hái, tham gia học một cách thụ động không tích cực do đó khả năng sáng tạo của các em có phần hạn chế, bản thân tôi luôn mong muốn giờ dạy Âm nhạc phải thực sự trở thành sân chơi bổ ích và lí thú ở trong sân chơi này các em được vui chơi, sáng tạo đạt phương châm "Học mà vui - Vui mà học "

Từ những thực trạng đã nêu ở trên đã đặt ra những câu hỏi cho người giáo viên là sẽ dạy như thế nào? Tổ chức các hoạt động đó ra sao trong các tiết dạy để đem lại hiệu quả cao nhất? Nếu trong tiết dạy chỉ sử dụng khô cứng theo quy trình thì học sinh sẽ nhanh chán giờ học buồn tẻ, không hấp dẫn học sinh Từ thực tế đó theo tôi ngoài việc tổ chức giờ học theo đúng quy trình thì nên lồng ghép và đưa các trò chơi Âm nhạc vào các tiết dạy, phải sáng tạo tổ chức các hoạt động trong giờ học sao cho phong phú, hấp dẫn để lôi cuốn học sinh

2.3 Sử dụng trò chơi trong giờ dạy Âm nhạc

Cùng với học, chơi là nhu cầu không thể thiếu được của học sinh Hoạt động học vẫn

là hoạt động chủ đạo, tuy vậy hoạt động vui chơi vẫn giữ một vai trò rất quan trọng có một

ý nghĩa lớn lao đối với các em Lí luận và thực tế đã chứng tỏ rằng: Nếu biết tổ chức cho học sinh vui chơi một cách hợp lí, đúng đắn thì đều mang lại hiệu quả giáo dục cao Các trò chơi nhằm mục đích trước tiên là giải trí, thư giãn Đặc biệt trò chơi Âm nhạc đã tạo cho học sinh được củng cố bài chắc hơn, học sinh được phát triển đầy đủ về trí tuệ, thể chất thẩm mĩ, hình thành nhiều các kĩ năng khác như khả năng phán đoán, khéo tay nhanh nhẹn Cụ thể là :

- Nội dung trò chơi Âm nhạc sẽ củng cố bài học trong các tiết dạy

- Thông qua trò chơi khả năng giao tiếp giữa giáo viên và học sinh và giữa các em với nhau sẽ được tăng cường

* Các loại trò chơi :

- Hiện nay có rất nhiều trò chơi được giới thiệu thông qua những cuộc thi tìm hiểu

về kiến thức nói chung và kiến thức Âm nhạc nói riêng Chúng ta có thể nghiên cứu để đưa vào tổ chức các trò chơi Âm nhạc trong giờ cho phù hợp với học sinh

Theo tôi các trò chơi có thể tổ chức trong các giờ học Âm nhạc là:

- Thi hát theo chủ đề

- Nghe giai điệu đoán tên bài hát

- Nghe tiết tấu đoán tên bài hát

- Nghe giọng hát tìm người hát

-Hát theo nguyên âm u, e, a, i, o

- Hát nhanh, hát chậm

- Hát to, hát nhỏ

- Đoán tên bài hát qua ô chữ

- Đoán tên bài hát qua tranh vẽ

- Gắn tên nốt nhạc

Ở đây chúng ta thấy là có rất nhiều các trò chơi chúng ta có thể sử dụng được trong các giờ học Âm nhạc Nhất là ở các tiết ôn tập bài ( bài hát, tập đọc nhạc ) và các tiết Âm nhạc tự chọn Tùy theo nội dung từng trò chơi mà giáo viên có thể tổ chức lượng thời gian cho phù hợp Có thể chỉ có trò chơi chỉ diễn ra trong 2' - 3' nhưng cũng có thể trò chơi diễn

23

ra trong 10' hoặc lâu hơn, và cũng tùy trong mỗi giờ học giáo viên có thể " lồng ghép", "xen kẽ" các trò chơi cho linh hoạt để hấp dẫn học sinh Đó là điều quan trọng mà mỗi giáo viên

cần chú ý

2.4 Nguyên tắc tổ chức trò chơi trong giáo dục và dạy học môn Âm nhạc

2.4.1 Nguyên tắc lựa chọn trò chơi:

Trò chơi có vai trò quan trọng trong việc giáo dục cảm nhận Âm nhạc cho học sinh tiểu học Song muốn phát huy được vai trò giáo dục này, cần tuân theo nhưng nguyên tắc nhất định trong việc lựa chọn trò chơi Trò chơi được lựa chọn phải:

- Đảm bảo tính giáo dục, tính nghệ thuật, phù hợp với việc giáo dục học sinh cảm nhận Âm nhạc

- Đảm bảo tính hấp dẫn đối với học sinh, thu hút được nhiều học sinh tham gia chơi, tạo được không khí thi đua sôi nổi, vui vẻ, hào hứng trong giờ học

- Đảm bảo phù hợp với năng lực và trình độ học sinh tiểu học Bởi vì nếu trò chơi khó thì học sinh sẽ không thể chơi được, còn nếu trò chơi quá đơn giản thì học sinh sẽ chán, không muốn chơi

- Đảm bảo phù hợp điều kiện, hoàn cảnh thực tế của lớp học

2.4.2 Nguyên tắc tổ chức trò chơi:

Nguyên tắc 1 : Đảm bảo tính Âm nhạc trong trò chơi

Khi xây dựng trò chơi âm nhạc còn phải đảm bảo tính âm nhạc trong trò chơi vì ở trò

chơi âm nhạc thì âm nhạc là yếu tố quyết định nội dung và tính chất của trò, do vậy phải nghiên cứu và lựa chọn âm nhạc, xem bài hát đó, thể loại âm nhạc đó HS đã biết chưa, có thể hiện được kĩ năng âm nhạc trong trò chơi không, và mục đích hướng tới của trò chơi

âm nhạc là như thế nào đối với HS

Khi chơi, HS phải được nghe nhạc, nghe hát, nghe âm sắc, nghe các yếu tố về cao độ, trường độ và cường độ âm nhạc HS còn vận dụng khả năng âm nhạc đã được tiếp thu ở mọi lúc mọi nơi để mô phỏng, bắt chước, thể hiện khả năng hát, múa, vận động theo nhạc đúng với yêu cầu của trò chơi HS còn được mở rộng vốn hiểu biết về âm nhạc như: biết thêm được âm sắc của các loại nhạc cụ, làm quen với ca sĩ nhí và một số bài hát mới Do vậy, trong trò chơi âm nhạc HS phải được chơi cùng âm nhạc, được thể hiện khả năng âm

24

nhạc của mình với các bạn một cách hào hứng, sôi nổi, tự tin Trong trò chơi âm nhạc luôn làm nổi bật rõ yêu cầu, nội dung và cách tổ chức trò chơi Đây chính là điểm khác biệt rõ nét của trò chơi âm nhạc so với các trò chơi phát triển vận động, trò chơi phát triển trí tuệ, phát triển ngôn ngữ… Do vậy, trò chơi âm nhạc vừa dễ hiểu, vừa vui tươi lại dễ thu hút được sự tập trung chú ý của HS Vì lẽ đó mà trò chơi âm nhạc không chỉ đáp ứng được nhu cầu vui chơi giải trí mà còn phát huy ở các em trí tưởng tượng phong phú, phát triển được năng lực cảm thụ âm nhạc cũng như tính giáo dục của âm nhạc thông qua trò chơi

Nguyên tắc 2 : Bảo đảm cho học sinh hiểu

Phải giúp cho học sinh biết cần làm những gì và cách tổ chức trò chơi, giúp cho học

sinh phải biết làm như thế nào trong khi chơi Từ đó học sinh sẽ thực hiện trò chơi được đúng hướng với nội dung đầy đủ, với cách thức hoạt động phù hợp

Vì vậy, trước khi chơi, giáo viên cần phải giải thích rõ ràng và đầy đủ những yêu cầu cần đạt, nội dung và cách thức hoạt động cần thực hiện Nếu không thì các em sẽ tiến hành trò chơi một cách vô ý thức, tùy tiện và sẽ không thu được kết quả

Nguyên tắc 3 : Bảo đảm tổ chức trò chơi được tự nhiên, không gò ép

Các trò chơi Âm nhạc cần giúp các em tham gia một cách tự nhiên, thoải mái mà không gò ép mang tính giáo dục nghệ thuật cao Thông qua các trò chơi học sinh được phát triển các kĩ năng về tai nghe, khả năng phán đoán

Nguyên tắc 4 : Bảo đảm luân phiên các trò chơi một cách hợp lí

Như đã trình bày ở trên có rất nhiều trò chơi Âm nhạc mà giáo viên có thể tổ chức cho học sinh chơi Nhưng tùy thuộc vào nhưng nội dung bài học mà giáo viên lựa chọn những nội dung chơi cho phù hợp Không nên tiết nào cũng chỉ tổ chức một trò chơi như vậy học sinh sẽ chán, không còn hứng thú tham gia nữa Do đó, căn cứ vào đặc điểm tâm sinh lí của học sinh nên luân phiên các trò chơi giúp học sinh chuyển hướng chú ý và hứng thú một cách hợp lí nhằm phục vụ cho những yêu cầu giáo dục về Âm nhạc cho học sinh

Nguyên tắc 5 : Bảo đảm tổ chức trò chơi với tinh thần " Thi đua, đồng đội"

Trong các trò chơi Âm nhạc kể trên có những trò chơi cá nhân tham gia, nhưng có những trò chơi mang tính thi đua đồng đội Trong khi tổ chức cho học sinh chơi những trò chơi có tổ chức đồng đội giáo viên cần quan tâm đến yếu tố

25

"thi đua" có chuẩn và thang đánh giá thành tích chung của đồng đội Nhờ vậy, kích thích được tính tích cực phấn đấu của mỗi học sinh vì thành tích bản thân và vì thành tích của đồng đội Nhờ vậy kích thích được tính tích cực phấn đấu của mỗi học sinh vì thành tích bản thân và vì thành tích của đồng đội Qua đó, vun đắp cho các em ý thức đồng đội, tình bạn thân ái

Những nguyên tắc trên liên quan mật thiết với nhau, hỗ trợ cho nhau trong việc tổ chức trò chơi Âm nhạc trong giờ học đạt kết quả giáo dục như mong muốn

Nguyên tắc 6 : Kết hợp phương tiện chơi trò chơi âm nhạc

Để trò chơi âm nhạc hấp dẫn với các em thì khi thiết kế trò chơi luôn lưu ý tới phương tiện chơi Phương tiện chơi trong trò chơi âm nhạc là những đồ dùng vật dụng mà trẻ có thể thao tác trực tiếp, phong phú về hình dáng, kích thước và màu sắc để có thể đáp ứng được nhiều trò chơi Phương tiện chơi cũng cần đẹp, hấp dẫn đối với HS, giúp hình thành ở các

em năng khiếu âm nhạc và thẩm mĩ nghệ thuật

Trong trò chơi âm nhạc, cần lưu ý đến phương tiện chơi cho HS như phương tiện chơi không có âm thanh và phương tiện chơi có âm thanh

+ Phương tiện chơi không có âm thanh: đây là loại đồ chơi mô phỏng theo hình dáng của các nhạc cụ, được cắt dán lên bìa cứng hoặc vẽ trên xốp như: đàn Guitar, Mangdolin… Tuy chỉ là đồ chơi mô phỏng, không có âm thanh phát ra nhưng hình dáng giống như nhạc cụ thật nên rất hấp dẫn đối với trẻ Trong khi chơi, HS thường tưởng tượng và đóng vai là giáo viên âm nhạc, là nhạc công đệm đàn, là nhạc sĩ sáng tác để biểu diễn với những loại nhạc

cụ này

+ Phương tiện chơi có âm thanh: là những nhạc cụ và dụng cụ âm nhạc có cấu trúc đơn giản, phong phú về hình dáng, màu sắc và kích thước Các loại nhạc cụ này phổ biến như: Kèn Hamonica, Sáo dọc, Sáo ngang, Piano nhựa, Accordion nhỏ, Trống, Mõ, Xúc xắc các loại

Ngoài ra, khi xây dựng trò chơi âm nhạc còn phải lưu ý tới vấn đề sử dụng thêm các đồ dùng và phương tiện trực quan khác như: cờ, hoa, mũ múa, trang phục và đạo cụ biểu diễn hoặc sử dụng hiệu ứng của các phần mềm âm nhạc nhằm tạo một không khí vui tươi, hào

26

hứng, tâm thế sẵn sàng thể hiện khả năng âm nhạc trong trò chơi, điều đó làm tăng hiệu quả giáo dục của trò chơi âm nhạc đối với các em HS lứa tuổi tiểu học

Nguyên tắc 7 : Sử dụng Các phần mềm thiết kế trò chơi

Để chuẩn bị cho việc xây dựng các trò chơi AN, chúng tôi đã sử dụng kết hợp một số phần mềm để thiết kế trò chơi Trong thời đại công nghệ hiện nay, có rất nhiều phần mềm làm công cụ cho việc soạn thảo, thiết kế, chỉnh sửa, biên tập… các tiện ích đó giúp tích hợp được nhiều hình ảnh, âm thanh, các đoạn video clip, các hiệu ứng đẹp mắt, sinh động mang lại hiệu quả tích cực cho những nhu cầu khác nhau trong đó có việc xây dựng trò chơi AN

Cụ thể, chúng tôi đã sử dụng các phần mềm sau:

Phần mềm Microsoft Powerpoint : Là phần mềm chuyên dụng dùng để trình chiếu, thuyết

trình đặc biệt thông dụng cho việc thiết kế bài giảng điện tử Phần mềm này thường được tích hợp sẵn trong bộ Microsoft Office của máy tính Phần mềm có giao diện đẹp mắt, thân thiện với người sử dụng Đây cũng là phần mềm chính được sử dụng làm giao diện cho các trò chơi âm nhạc Phần mềm Pro-Show Gold: Là phần mềm chuyên thiết kế biên tập hình ảnh ảnh, phim, cũng có thể thiết kế bài dạy học trên lớp, đặc biệt cho việc thiết kế biên tập

AN Phần mềm có những tính năng, hiệu ứng phong phú tuy nhiên hơi phức tạp cho người

sử dụng và phải có chương trình để cài đặt thêm vào máy tính Tôi sử dụng phần mềm này

để biên tập lại các video clip

Phần mền Encore 5: Hiện nay đã có nhiều phiên bản Encore thế hệ sau ra đời, tuy nhiên

trong thực tế sử dụng thì Encore 4.5.3 là thông dụng nhất cho người dùng Đây là phần mềm chuyên dùng để chép nhạc, đọc nhạc ở dạng file midi, có thể xuất ra file midi, có thể phối khí AN nhưng khá phức tạp Cùng với Powerpoint là một trong 2 phần mềm chính được dạy trong chương trình Tin học AN ở trình độ CĐ và ĐHAN Tôi được học và sử dụng phần mềm này cho việc chép nhạc cho các câu nhạc, tiết tấu, bài hát có liên quan, đồng thời từ các files Encore có thể xuất thành file midi phục vụ cho trò chơi

Phần mềm Total Video Converter : Là phần mềm chuyên dụng dùng để chuyển đổi qua

lại các định dạng âm thanh, phim ảnh khá phong phú Phần mềm này khá dễ sử dụng, được chia làm 2 nhóm: nhóm chuyển đổi định dạng âm thanh (audio) và nhóm chuyển đổi định

27

dạng phim (video) Đây là phần mềm thường được tôi sử dụng kết hợp để chuyển đổi định dạng video đưa vào Powerpoint

Phần mềm Photoshop : Chuyên dụng để sửa chữa, cắt ghép, trang trí và biên tập ảnh, tạo

hiệu ứng động Phần mềm này khá thông dụng nhưng có nhiều tính năng nên khó sử dụng Kết hợp sử dụng phần mềm này để sửa chữa, cắt ghép, trang trí hình ảnh, đặc biệt tạo các logo, nền giao diện trước khi đưa vào trò chơi trình chiếu trên Powerpoint

Phần mềm Flash Movie : Là phần mềm giúp cho việc tích hợp các định dạng flash vào

Powerpoint như đồng hồ tính giờ… Ưu điểm là không cần dùng các đoạn code, hay phải mất rất nhiều thao tác khi thiết lập đồng hồ trực tiếp trên Powerpoint Dùng phần mềm này

để chèn các file Flash vào trò chơi trong Powerpoint

2.5 Thiết kế một số trò chơi âm nhạc

Sau đây tôi xin trình bày phương án tổ chức một vài trò chơi chúng ta có thể tổ chức cho học sinh tiểu học trong giờ Âm nhạc

2.5.1 Một số trò chơi tổ chức trong giờ học môn Âm nhạc

* Trò chơi : Nghe giai điệu đoán bài hát

Hình thức: Được tổ chức chơi vào đầu giờ các tiết ôn tập với thời gian

ngắn từ 3-5 phút không làm mất nhiều thơi gian của tiết học mà học sinh có thể

ôn lại kiến thức đã học

Học sinh đoán tên bài hát; trò chơi này có thể áp dụng vào tất cả các tiết ôn tập

các bài hát của khối lớp 4 (các bài như: Em yêu hòa bình, Bạn ơi lắng nghe….)

Ví dụ: Tiết 14- Âm nhạc 4 ôn tập 3 bài hát: Trên ngựa ta phi nhanh, Khăn

quàng thắm mãi vai em, Cò lả Nghe nhạc

Cũng có thể áp dụng vào các tiết ôn tập của lớp 5 như:

Tiết 8 –Ôn tập 2 bài hát (SGK trang 17)

Tiết 14 – Ôn tập 2 bài hát (SGK trang 25)

28

Tiết 17 – Ôn tập 2 bài hát (SGK trang 29)

Cách thực hiện: Giáo viên yêu cầu học sinh nghe giai điệu nhạc của một

câu hát (giáo viên đàn) hoặc giáo viên mở một đoạn nhạc nền của 1 trong số 3 bài hát sẽ ôn tập, học sinh sẽ đoán tên bài hát hoặc câu hát và hát lại câu hát đó,…

Phần thưởng dành cho người trả lời đúng là một lời khen hoặc một tràng vỗ tay

Sau đó tiến hành tiết học ôn tập bình thường

* Trò chơi : Tôi làm ngôi sao

Hình thức: Được tổ chức chơi vào cuối giờ một số tiết ôn tập với thời gian

ngắn từ 5-7 phút không làm mất nhiều thơi gian của tiết học mà học sinh có thể

ôn lại lời các bài hát đã học

Ví dụ: Tiết 14- Ôn tập 3 bài hát: Trên ngựa ta phi nhanh” Nhạc và lời:

Phong Nhã (Âm nhạc lớp 4)

“ Khăn quàng thắm mãi vai em” nhạc và lời: Ngô Ngọc Báu

“ Cò lả” Dân ca đồng bằng Bắc Bộ

Cách thực hiện: Mỗi tổ chuẩn bị một bài hát trong phần ôn tập ở các hình

thức khác nhau(đơn ca, song ca, tam ca, tốp ca…) sau đó trình bày( biểu diễn)

trước lớp theo thứ tự hoặc bốc thăm Giám khảo là 3 tổ còn lại, giáo viên nhận xét xếp hạng Trò chơi này giúp học sinh chăm chỉ tập luyện và tự tin, hào hứng trình

diễn bài hát trước tập thể hơn

* Trò chơi : Nốt nhạc vui

Hình thức: Trò chơi có thể áp dụng vào tất cả các tiết ôn tập của lớp 4 và

29

một số lớp khác, được tổ chức vào đầu tiết ôn tập để giúp học sinh nhớ lời cũng

như giai điệu các bài đã học

Cách thực hiện: Giáo viên yêu cầu học sinh nghe Giáo viên đàn 5 nốt

nhạc đầu tiên của bài hát bất kì sẽ ôn học sinh sẽ đọc tên các nốt nhạc đó, có thể

xướng âm đoạn nhạc đó cho đúng giai điệu,…Phần thưởng dành cho người trả lời đúng Học sinh đoán đúng sẽ được tuyên dương, khen ngợi

Cũng có thể tăng thêm độ khó hoặc giảm độ khó bằng cách đàn ít nốt nhạc

hay đàn nhiều nốt nhạc hoặc cả một đoạn nhạc (tùy vào đối tượng học sinh mà giáo viên linh hoạt)

* Trò chơi : Nhìn nhanh đoán tài

Có thể tiến hành bằng 2 cách

- Giáo viên viết tiết tấu các bài TĐN sẽ ôn cho học sinh nhận biết hoặc cho

học sinh xem phần nhạc của một câu trong bài TĐN, các em đoán xem bài TĐN

nào Cũng có thể kết hợp hình tiết tấu và giai điệu trong một trò chơi soạn trên PowerPoint hoặc bảng phụ, trình bày đẹp mắt sẽ thu hút học sinh hơn

Ví dụ: Tiết 22 Ôn TĐN số 6: Múa vui

Trước khi ôn Giáo viên khởi động bằng một trò chơi nhỏ “Nhìn nhanh

đoán tài” được soạn trên PowerPoint hoặc bảng phụ

Thực hiện:

Giáo viên viết tiết tấu và đoạn nhạc có 2 câu trong bài TĐN số 6 cho học

sinh nhận biết, giống nhau và khác nhau ở điểm nào

30

* Trò chơi này giúp học sinh rèn luyện kĩ năng quan sát, nhận biết nốt nhạc

chính xác hơn Giúp học sinh thư giãn tinh thần, thoải mải vui tươi để tiết ôn tập

trách máy móc, căng thẳng nặng nề

* Trò chơi : Hòa thanh âm nhạc

- Chia nhóm, một nhóm hát lời và một nhóm xướng âm hoặc đổi lại một

bên xướng âm bên còn lại gõ tiết tấu, cả hai cùng thực hiện một lúc

* Trò chơi: Nhảy múa với những nốt nhạc

Mục đích: Nâng cao khả năng cảm nhận âm nhạc qua cơ thể cho học sinh tiểu học

Tổ chức chơi: Giáo viên tổ chức cho học sinh đứng, học sinh nghe đoạn nhạc với giai điệu như sau:

Sau đó, giáo viên yêu cầu học sinh lên bảng thể hiện nhịp điệu cơ thể hay động tác biểu cảm theo giai điệu của câu nhạc Các em có thể múa, nhảy hay vỗ tay theo nhịp, phách, tiết tấu của câu nhạc đó; Khuyến khích và yêu cầu mỗi học sinh phải thể hiện những động tác sáng tạo theo cách của riêng mình không giống với những bạn đã làm trước đó

* Trò chơi: Hát to - Hát nhỏ

Bàn tay giáo viên từ từ nắm lại: Hát nhỏ dần

Bàn tay giáo viên nắm chặt lại: Không hát

+ Giáo viên quy định mỗi đội chơi theo một tay chỉ huy của giáo viên (đội1: tay trái

; đội 2: tay phải)

+ Giáo viên bắt nhịp cho cả lớp hát một bài, học sinh chơi hát to

+ Giáo viên dùng hai tay để điều khiển hai đội hát to nhỏ Khi giáo viên nắm chặt tay học sinh chơi vẫn phải hát thầm theo nhịp để khi giáo viên mở tay phải hát đúng lời tiếp theo

* Lưu ý

+ Học sinh chơi phải hát theo sự điều khiển của giáo viên

+ Giáo viên đóng mở nhanh bàn tay để tạo không khí

+ Chọn những bài hát có nhịp nhanh, chậm khác nhau tạo không khí

+ Có thể cho mỗi đội hát một bài hát khác nhau để tăng mức độ khó của trò chơi

* Trò chơi : Nghe giọng hát, tìm người hát

- Mục đích: Giúp cho học sinh nâng cao khả năng nghe, phân biệt được giọng hát của các bạn trong lớp

- Chuẩn bị: Một số bài hát đã học

- Cách chơi:

Giáo viên mời một học sinh lên bảng, đứng quay lưng xuống lớp Giáo viên ghi tên một số bài hát đã học lên bảng, chỉ định một học sinh bất kì ở dưới lớp đứng hát Em này hát 1- 2 câu, sau đó học sinh trên bảng quay xuống và đoán tên bạn vừa hát Nếu đoán đúng

sẽ được về chỗ và em vừa hát lên thay thế Nếu đoán chưa đúng thì tiếp tục trò chơi, nếu

ba lần vẫn đoán sai thì giáo viên chỉ định em khác lên thay thế

* Lưu ý: Yêu cầu lớp giữ trật tự, không nói tên bạn hát

* Trò chơi : Hát với nguyên âm i, o, a, e

- Mục đích:

+ Giúp các em rèn luyện trí nhớ, phản xạ nhanh nhẹn

+ Luyện âm thanh, lấy hơi để áp dụng vào giờ học hát, nhạc

- Cách chơi:

+ Nội dung: Hát theo nguyên âm được giáo viên quy định

Hướng dẫn:

+ Giáo viên phổ biến với tập thể lớp các quy định sau:

Bàn tay giáo viên nắm: chữ O

Bàn tay giáo viên nắm, ngón trỏ thẳng: chữ I

Bàn tay giáo viên tạo thành nửa vòng tròn: chữ E

Bàn tay nắm, ngón trỏ và ngón giữa thẳng: chữ A

33

+ Giáo viên cho tập thể lớp hát một bài tập thể, đồng thời giáo viên dùng tay làm chữ Khi tay giáo viên ở chữ nào tập thể lớp hát chỉ một chữ đã quy định theo giai điệu bài hát đó

* Lưu ý: Học sinh hết sức tập trung vì giáo viên có thể thay đổi liên tục các nguyên

âm Yêu cầu học sinh vừa phải hát đúng với kí hiệu của nguyên âm, vừa phải hát đúng giai điệu của bài hát Trò chơi này rất thú vị vì khi hát nguyên âm với giai điệu bài hát có nhiều lúc rất buồn cười tạo cho học sinh không khí thật sự thoải mái và có những tiếng cười thật thoải mái

Qua việc tổ chức trò chơi tôi nhận thấy rằng học sinh của tôi rất hứng khởi mỗi khi tham gia trò chơi này

* Trò chơi : Sáng tác câu chuyện âm nhạc:

Giáo viên đưa ra các nhân vật, khuyến khích học sinh sáng tạo câu chuyện xung quanh những nhân vật đó Ví dụ, em hãy sáng tác một câu chuyện âm nhạc dựa vào các nhân vật: một người hát rong, một gia đình giàu có, một em bé nghèo…

Biến thể khác là giáo viên kể câu chuyện âm nhạc, khi đến đoạn kết thì tạm dừng lại để học sinh đoán về đoạn kết đó

* Trò chơi : Phổ nhạc cho câu thơ hoặc đọc thơ theo tiết tấu:

Giáo viên đưa ra 1-2 câu thơ ngắn, đề nghị học sinh tự hát lên hoặc đọc chúng theo tiết tấu

* Trò chơi : Sáng tác bài hát

Khi học bài hát theo chủ đề nào đó, giáo viên đề nghị học sinh tập sáng tác bài hát với cùng chủ đề Trong thực tế, nhiều học sinh đã sáng tác được những bài hát hoàn chỉnh, bài hát của các em thể hiện sự hồn nhiên, trong sáng với cảm xúc chân thật, sinh động Chúng ta cần trân trọng thành quả lao động của học sinh, vì qua những hoạt động này, âm nhạc sẽ ghi lại dấu ấn sâu đậm trong nhận thức của các em

Một vài lưu ý giáo viên: nên sử dụng hoạt động nào phù hợp với năng lực của mình

và điều kiện dạy học cụ thể; nên vận dụng từ những hoạt động đơn giản đến phức tạp; cần động viên và sử dụng sản phẩm sáng tạo của học sinh theo cách tích cực, ví dụ như dùng lời hát do học sinh sáng tác và trình bày trước lớp để động viên, khuyến khích sự sáng tạo của các em

34

* Trò chơi : Khuông nhạc, bàn tay

- Mục đích: Qua trò chơi giúp học sinh nhớ được vị trí, tên gọi các nốt nhạc

*Lưu ý:

- Học sinh gắn đúng vị trí, đẹp

- Trong khi các đội chơi bắt đầu chơi, giáo viên bắt nhịp cho cả lớp hát ở dưới hát tập thể 1 bài hát để cổ vũ đội chơi

* Trò chơi : Gắn tên nốt nhạc lên khuông

- Mục đích: Thông qua trò chơi học sinh được củng cố, nâng cao kiến thức về vị trí nốt nhạc trên khuông

* Trò chơi : Sáng tạo âm nhạc