Lịch sử nghiên cứu vấn đề
Ngoài nước
Năm 1996, Ủy ban Quốc tế về Giáo dục cho thế kỷ XXI, do Jacques Delors làm chủ tịch, đã công bố báo cáo khẳng định vai trò quan trọng của giáo dục trong sự phát triển tương lai của cá nhân, dân tộc và nhân loại Báo cáo coi giáo dục là “kho báu tiềm ẩn” và nêu ra 4 vấn đề chính, đồng thời nhấn mạnh đây là mục tiêu hàng đầu của UNICEF, thể hiện cách tiếp cận về Kỹ năng sống (KNS).
- Học để tự khẳng định mình
- Học để cùng chung sống
Giáo dục Kỹ năng sống (KNS) cho học sinh đang trở thành vấn đề được toàn cầu chú ý Nhiều quốc gia đã tích hợp GDKNS vào các môn học và chủ đề liên quan, nhằm giải quyết những vấn đề cấp bách trong thực tế.
Ở Ruwanda: GDKNS hướng đến giáo dục lòng yêu hòa bình (giải quyết xung đột, tự nhận thức và tinh thần cộng đồng)
Ở Ma – rốc: GDKNS hướng đến các vấn đề như vệ sinh, các vấn đề nổi cộm ở đô thị, bảo quản nguồn nước
Ở Trung Quốc: GDKNS được lồng ghép vào các môn học trong nhà trường về giáo dục đạo đức, giáo dục lao động và xã hội
Dự án của UNICEF tại Miến Điện đã tạo ra ảnh hưởng tích cực đối với giáo trình và quá trình giảng dạy, học tập, tập trung vào các chủ đề quan trọng như sức khỏe, vệ sinh cá nhân, phát triển thể chất, sức khỏe tinh thần, phòng ngừa bệnh tật như bệnh tiêu hủy, rối loạn do thiếu i-ốt, lao phổi, sốt rét và HIV/AIDS Bên cạnh đó, dự án cũng chú trọng vào việc rèn luyện các kỹ năng mềm như kỹ năng ra quyết định, truyền thông, tự diễn đạt, giao tiếp, hợp tác, khuyến khích lòng tự trọng, xử lý cảm xúc và kỹ năng tư vấn.
Với UNESCO tiến hành dự án ở 5 nước Đông Nam Á nhằm vào các vẫn đề khác nhau liên quan đến KNS Dự án nay chia làm 2 giai đoạn:
Giai đoạn 1 tập trung vào việc xác định quan niệm về Kỹ năng sống (KNS) của từng quốc gia và những hoạt động đã được triển khai Các câu hỏi quan trọng bao gồm: Mỗi nước hiểu KNS như thế nào? Quan niệm này đã được phát triển trong bối cảnh giáo dục cho mọi người ra sao? Các chương trình KNS đã đạt được kết quả như thế nào? Trong khuôn khổ hợp tác giữa UESNO và Viện Chiến lược và Chương trình Giáo dục, Việt Nam đã tham gia chia sẻ kinh nghiệm qua ấn phẩm "Lifeskills Mapping in Việt Nam," được phát hành bằng tiếng Việt và tiếng Anh.
- Giai đoạn 2: Đưa ra những chỉ dẫn đo đạc, đánh giá và xây dựng các công cụ kiểm tra (có tiền hành thử nghiệm)
Tại Lào, nội dung giáo dục kỹ năng sống (GDKNS) đã được mở rộng sang nhiều lĩnh vực khác nhau, bao gồm giáo dục dân số, giáo dục sức khỏe sinh sản, giáo dục sức khỏe và vệ sinh cá nhân, cũng như giáo dục môi trường.
Việc GDKNS cho học sinh hiện nay đang nhận được sự quan tâm lớn và được triển khai rộng rãi, trở thành xu thế chung của nhiều quốc gia trên thế giới.
Trong nước
Thuật ngữ KNS (Giáo dục kĩ năng sống) đã xuất hiện tại các trường phổ thông Việt Nam từ năm 1995 – 1996 thông qua dự án của UNICEF, Bộ GD & ĐT và Hội Chữ thập đỏ, nhằm bảo vệ sức khỏe và phòng chống HIV/AIDS cho thanh thiếu niên Kể từ đó, nhiều tổ chức trong nước đã triển khai GDKNS liên quan đến các vấn đề xã hội như phòng chống ma túy, mại dâm và buôn bán phụ nữ, trẻ em Giáo dục phổ thông đã được đổi mới về mục tiêu, nội dung và phương pháp dạy học, phù hợp với 4 trụ cột giáo dục của thế kỷ XXI: “Học để biết, học để làm, học để tự khẳng định, học để cùng chung sống”.
Tại Việt Nam, có nhiều công trình nghiên cứu về giáo dục kỹ năng sống (GDKNS) cho học sinh tiểu học, nổi bật là nghiên cứu của Giáo sư Nguyễn Võ.
Kỳ Anh (Giám đốc trung tâm giáo dục môi trường và sức khỏe cộng đồng (CECHE);
Giáo dục kỹ năng sống trong trường học đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ sức khỏe và phòng chống HIV/AIDS, theo Bộ GD&ĐT và Vụ Giáo dục thể chất Các chương trình giảng dạy kỹ năng sống liên quan đến vệ sinh môi trường ở tiểu học cũng được triển khai nhằm nâng cao nhận thức cho học sinh Đặc biệt, giáo dục kỹ năng sống cho trẻ em có hoàn cảnh khó khăn được chú trọng, với sự hỗ trợ từ Viện chiến lược và chương trình giáo dục Tài liệu tập huấn về giáo dục sống khỏe mạnh, kỹ năng sống và kỹ năng truyền thông cho trẻ em và thanh thiếu niên, do Lê Thị Minh Châu từ UNICEF phát triển, đã góp phần vào nỗ lực này Nhiều nghiên cứu và bài viết từ các tác giả uy tín như TS Lưu Thị Thúy, TS Nguyễn Thị Kim Dung, TS Vũ Thị Sơn, PGS.TS Nguyễn Thị Hường, PGS.TS Nguyễn Dục Khang và Bác sĩ Lê Công Phượng đã làm nổi bật tầm quan trọng của vấn đề này.
Mặc dù vậy, cho đến hiện tại thì chưa có một công trình nào nghiên cứu vấn đề
Một số biện pháp giáo dục kỹ năng sống cho học sinh trong dạy học Tập đọc lớp 5 là rất cần thiết Những công trình nghiên cứu trước đây cung cấp nguồn tài liệu tham khảo quý giá cho đề tài này, giúp nâng cao hiệu quả giảng dạy và phát triển toàn diện cho học sinh.
Mục đích nghiên cứu
Nghiên cứu này tập trung vào nội dung và phương pháp giáo dục kỹ năng sống cho học sinh tiểu học, đặc biệt là trong dạy học phân môn Tập đọc cho học sinh lớp 5 Bài viết cũng phân tích thực trạng tổ chức giáo dục kỹ năng sống tại trường, từ đó đề xuất một số biện pháp nhằm nâng cao chất lượng giáo dục kỹ năng sống cho học sinh lớp 5 thông qua phân môn Tập đọc.
Nhiệm vụ nghiên cứu
- Nghiên cứu cơ sở lí luận của việc GDKNS cho HS lớp 5 trong dạy học phân môn Tập đọc
- Nghiên cứu thực trạng việc GDKNS cho HS lớp 5 trong dạy học phân môn Tập đọc
- Đề xuất một số biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả GDKNS cho HS lớp 5 trong dạy học phân môn Tập đọc
- Tổ chức thực nghiệm sư phạm nhằm xác định tính hiệu quả của các biện pháp đã đề ra.
Giả thuyết nghiên cứu
Việc áp dụng các biện pháp giáo dục kỹ năng sống (KNS) hiệu quả trong dạy học phân môn Tập đọc lớp 5 sẽ giúp hình thành và phát triển phẩm chất, năng lực cho học sinh, từ đó nâng cao hiệu quả dạy học tại trường tiểu học.
6 Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu
Một số biện pháp giáo dục kĩ năng sống cho học sinh trong dạy học phân môn Tập đọc lớp 5
Chúng tôi đã thực hiện khảo sát và tổ chức thí nghiệm nhằm kiểm tra hiệu quả của các biện pháp giáo dục kĩ năng sống (GDKNS) cho học sinh trong môn Tập đọc lớp 5 tại Trường Tiểu học Nguyễn Văn Trỗi, Đà Nẵng.
7.1.Phương pháp nghiên cứu lí luận
Tham khảo các tài liệu nhằm phân tích, tổng hợp, hệ thống hóa, cụ thể hóa các tài liệu lý luận có liên quan đến đề tài nghiên cứu
7.2 Phương pháp điều tra, khảo sát
Tôi áp dụng phương pháp này để khảo sát thực trạng giáo dục kỹ năng sống cho học sinh trong quá trình dạy học Tập đọc lớp 5, nhằm nghiên cứu và phân tích nội dung của đề tài.
Dựa trên số liệu khảo sát và luận chứng của đề tài, tôi tiến hành phân tích các yếu tố để đưa ra những giải thích cho vấn đề.
Sau khi thu thập thông tin từ khảo sát tại trường, tôi tổng hợp và rút ra kết luận về nội dung nghiên cứu Dựa trên những kết quả này, tôi đề xuất một số biện pháp giáo dục kỹ năng sống cho học sinh trong dạy học Tập đọc lớp 5.
7.5 Phương pháp thực nghiệm sư phạm
Tiến hành dạy thực nghiệm để kiểm nghiệm hiệu quả của biện pháp đã đề ra
Ngoài phần mở đầu, kết luận và tài liệu tham khảo, phụ lục, đề tài gồm 3 chương như sau:
Chương 1: Cơ sở lí luận và thực tiễn việc GDKNS cho HS trong dạy học Tập đọc lớp 5
Chương 2: Một số biện pháp giáo dục kĩ năng sống cho học sinh trong dạy học Tập đọc lớp 5
Chương 3: Thực nghiệm sư phạm
CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VIỆC GDKNS CHO HS
TRONG DẠY HỌC TẬP ĐỌC LỚP 5
1.1.1 Những vấn đề cơ bản về GDKNS qua các hoạt động giáo dục
1.1.1.1 Khái niệm GDKNS a) Khái niệm kỹ năng
Theo Đặng Thành Hưng, kỹ năng là hành động tự giác dựa trên kiến thức, khả năng vận động và các yếu tố sinh học, tâm lý của cá nhân như nhu cầu, cảm xúc, ý chí và tính tích cực Mục tiêu của việc phát triển kỹ năng là đạt được kết quả theo tiêu chí đã định hoặc mức độ thành công theo chuẩn mực quy định.
Nhà tâm lý học L.D Leviton cho rằng kỹ năng là khả năng thực hiện hiệu quả một động tác hoặc hoạt động phức tạp bằng cách lựa chọn và áp dụng đúng cách thức, dựa trên các điều kiện cụ thể Theo ông, người có kỹ năng phải hiểu và vận dụng chính xác các quy tắc để đạt được kết quả trong hành động Hơn nữa, kỹ năng không chỉ dừng lại ở lý thuyết mà còn cần được áp dụng vào thực tế.
Theo Vũ Dũng, kỹ năng được định nghĩa là khả năng áp dụng hiệu quả kiến thức về cách thức hành động mà cá nhân đã tiếp thu để hoàn thành các nhiệm vụ tương ứng.
Theo tác giả Thái Duy Tuyên, kỹ năng được định nghĩa là việc ứng dụng kiến thức vào hoạt động thực tiễn Mỗi kỹ năng bao gồm một hệ thống các thao tác trí tuệ và thực hành, và việc thực hiện đầy đủ các thao tác này sẽ giúp đạt được mục tiêu đã đề ra Đặc biệt, quá trình thực hiện một kỹ năng luôn được kiểm tra bằng ý thức, tức là mọi kỹ năng đều hướng tới một mục đích cụ thể.
Kỹ năng là khả năng thực hiện một hoặc nhiều hành động một cách thành thạo, dựa trên hiểu biết, kiến thức và kinh nghiệm để đạt được kết quả mong muốn Khái niệm kỹ năng (KNS) đề cập đến những năng lực này.
Có nhiều quan niệm về KNS và mỗi quan niệm lại được diễn đạt theo những cách khác nhau
Trong cuốn sách “Kỹ năng sống cho tuổi vị thành niên”, Th.S Nguyễn Thị Oanh nhấn mạnh rằng Kỹ năng sống (KNS) là năng lực tâm lý xã hội cần thiết để thanh thiếu niên có thể đáp ứng và đối phó hiệu quả với những yêu cầu và thách thức trong cuộc sống.
Theo tiến sĩ tâm lý Huỳnh Văn Sơn, Kỹ năng xã hội (KNS) là những kỹ năng tâm thần và tâm lý xã hội cơ bản, giúp cá nhân tồn tại và thích ứng trong cuộc sống Những kỹ năng này không chỉ cho phép cá nhân thể hiện bản thân mà còn tạo ra nội lực cần thiết để phát triển KNS được coi là biểu hiện quan trọng của năng lực tâm lý xã hội, giúp cá nhân vững vàng trước những thách thức và cơ hội trong cuộc sống.
Tổ chức Văn hóa, Khoa học và Giáo dục của Liên hiệp quốc (UNESCO) xác định Kỹ năng sống (KNS) là năng lực cá nhân cần thiết để thực hiện đầy đủ các chức năng và tham gia tích cực vào cuộc sống hàng ngày.
Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), Kỹ năng sống (KNS) bao gồm các kỹ năng tâm lý xã hội và giao tiếp, được áp dụng trong các tình huống hàng ngày nhằm tương tác hiệu quả với người khác và đối phó với các thách thức cuộc sống Năng lực tâm lý xã hội là khả năng ứng phó hiệu quả với những yêu cầu thách thức của cuộc sống, giúp cá nhân duy trì trạng thái tinh thần khỏe mạnh và thể hiện hành vi tích cực khi tương tác với người khác và môi trường xung quanh Kỹ năng sống đóng vai trò quan trọng trong việc phát huy sức khỏe toàn diện về thể chất, tinh thần và xã hội.
Theo quan niệm của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), kỹ năng sống được hiểu là những kỹ năng tâm lý xã hội kết hợp tri thức, giá trị và thái độ, giúp cá nhân thích nghi và ứng phó hiệu quả với các yêu cầu và thách thức trong cuộc sống.