Đưa dân ca quảng nam vào dạy học âm nhạc ngoại khóa cho học sinh lớp 5 trường tiểu học mính viên – huyện tiên phước

Thực trạng về hoạt động giảng dạy âm nhạc dân ca của học sinh lớp 5 và hoạt động ngoại khóa ở trường TH Mính Viên.. Từ những lý do trên, tôi đưa đề tài ‘Đưa dân ca Quảng Nam vào dạy học

ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

KHOA GIÁO DỤC CHÍNH TRỊ - -

Đề tài : ĐƯA DÂN CA QUẢNG NAM VÀO DẠY HỌC ÂM NHẠC NGOẠI KHÓA CHO HỌC SINH LỚP 5 TRƯỜNG TIỂU HỌC MÍNH

VIÊN – HUYỆN TIÊN PHƯỚC

Sinh viên thực hiện : Trần Thị Khánh My

Lớp : 16 SAN

Giảng viên hướng dẫn: Th.s Nguyễn Thị Lệ Quyên

Đà Nẵng, tháng 01 năm 2020

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các số liệu trong khóa luận này là trung thực và chưa được công bố trong công trình khác Nếu không đúng như đã nêu trên tôi xin chịu trách nhiệm hoàn toàn về đề tài của mình

Đà Nẵng, ngày 5 tháng 12 năm 2019

TRƯƠNG THỊ KHÁNH MY

- Tôi bày tỏ sự kính trọng và biết ơn sâu sắc tới các thầy cô giáo ở Khoa Giáo dục chính trị, trường Đại học sư phạm Đà Nẵng đã truyền đạt những kiến thức khoa học làm hành trang cho chúng tôi trong quá trình thực hiện đề tài

- Tôi xin chân thành cảm ơn BGH cùng đội ngũ giáo viên, học sinh tại trường tiểu học Mính Viên, huyên Tiên Phước , tỉnh Quảng Nam đã hợp tác, cung cấp thông tin và giúp đỡ để tôi có thể hoàn thành được đề tài

Xin trân trọng cảm ơn!

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN 1

LỜI CẢM ƠN 3

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT 4

MỤC LỤC 5

A PHẦN MỞ MỞ ĐẦU 1

1 Tính cấp thiết của đề tài 1

2 Tổng quan tình hình nghiên cứu 2

3 Mục tiêu nghiên cứu và nhiệm vụ nghiên cứu 2

3.1 Mục tiêu nghiên cứu 2

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu 2

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 2

4.1 Đối tượng nghiên cứu 2

4.2 Phạm vi nghiên cứu 3

5 Phương pháp nghiên cứu 3

6 Bố cục đề tài 3

B PHẦN NỘI DUNG: 4

CHƯƠNG 1: THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG ÂM NHẠC NGOẠI KHÓA TẠI TRƯỜNG TIỂU HỌC MÍNH VIÊN, HUYỆN TIÊN PHƯỚC,TỈNH QUẢNG NAM 4 1.1.Vài nét về địa lý, không gian văn hóa, lịch sử tỉnh Quảng Nam 4

1.1.1 Địa lý Quảng Nam 4

1.1.2 Không gian văn hóa 5

1.1.3 Lịch sử tỉnh Quảng Nam 5

1.2 Vài nét khái quát về trường tiểu học Mính Viên, huyện Tiên Phước 6

1.2.1 Vị trí và cơ cấu tổ chức 6

1.2.2 Cơ sở vật chất 7

1.3 Đặc điểm tâm sinh lý và khả năng hát dân ca của học sinh 8

1.4 Thực trạng về hoạt động giảng dạy âm nhạc dân ca của học sinh lớp 5 và hoạt động ngoại khóa ở trường TH Mính Viên 10

1.4.1 Về hoạt động giảng dạy âm nhạc dân ca học sinh lớp 5 trường Mính Viên

1.4.2 Tình hình sinh hoạt ngoại khóa 11

* Tiểu kết Chương 1: 11

CHƯƠNG 2: MỘT SỐ GIẢI PHÁP DẠY HỌC DÂN CA QUẢNG NAM TRONG CHƯƠNG TRÌNH ÂM NHẠC NGOẠI KHÓA TẠI TRƯỜNG TIỂU HỌC MÍNH VIÊN, HUYỆN TIÊN PHƯỚC 13

2.1 Đặc điểm cơ bản và một số làn điệu của dân ca Quảng Nam: 13

2.1.1 Dân ca Quảng Nam: 13

2.1.2 Đặc điểm của Dân ca Quảng Nam: 13

2.1.3 Một số điệu dân ca Quảng Nam 14

2.2 Đưa dân ca Quảng Nam vào chương trình âm nhạc ngoại khóa tại trường tiểu học Mính Viên 15

2.2.1 Khó khăn và thuận lợi 15

2.2.2 Đề xuất những bài dân ca Quảng Nam vào chương trình âm nhạc ngoại khóa 16

2.2.3 Nội dung, phương pháp tổ chức hoạt động ngoại khóa âm nhạc 19

2.3 Học hát dân ca Quảng Nam 19

2.3 Tiến hành thực nghiệm 21

2.4.1 Tổ chức câu lạc bộ âm nhạc 21

2.4.2 Tổ chức trò chơi âm nhạc mang tính chất vui hoạt động ngoại khóa 22

2.4.3 Hội thi văn nghệ 24

2.4.4 Tổ chức tham quan dã ngoại thực tế cho học sinh biết nhiều hơn về dân ca Quảng Nam 27

2.4.5 Hội diễn văn nghệ: 27

2.5 Đánh giá kết quả thực nghiệm 31

*Tổng kết chương 2: 33

C PHẦN KẾT LUẬN 35

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 36

A PHẦN MỞ MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Dân ca xứ Quảng là tiếng mẹ ru - câu đồng dao thuở ấu thơ, giọng hò, điệu

lý thấm đượm tình đời, được thể hiện bằng giai điệu mượt mà, lời ca sâu lắng, miên man, chất chứa nghĩa tình mộc mạc chân quê tất thảy đã nuôi dưỡng biết bao thế

hệ ở mảnh đất "chưa mưa đà thấm”

Dân ca xứ Quảng - một bộ phận cấu thành âm nhạc dân gian Quảng Nam, chứa đựng sâu sắc tâm tư, tình cảm, ước mơ hướng đến các giá trị cao quý của cuộc sống; xác lập những sắc thái riêng của một địa bàn cư dân giàu năng lực, có tính cách mạnh mẽ và đầy khát vọng luôn vươn tới những chân trời hạnh phúc Được kết nối từ quá khứ đến tương lai một vẻ đẹp nội sinh, dân ca gìn giữ những giá trị văn hóa tinh thần của cha ông xưa từng nâng niu, bảo vệ Mọi điều xảy ra trong xã hội,

kể cả những trò chơi trẻ con đều có thể hát/kể đến các loại hình hát lúc làm việc, hát đối đáp… thành vè để truyền tụng dưới lũy tre làng, dưới bóng cây cổ thụ, dưới ánh trăng trên một sân đình cổ kính, với số lượng thính giả đông hoặc là một vài người, được truyền miệng từ đời này qua đời khác, giao thoa từ vùng miền này qua vùng miền khác, đã hình thành một loại hình âm nhạc dân gian thật cụ thể, sống động, gần gũi, khó quên

Chính từ giai điệu âm nhạc dân gian bình dị đã nảy sinh những sự biến đổi mối quan hệ giữa con người trong xã hội Từ những câu hát “kiến tại” thông qua những làn điệu hò khoan giữa những câu “trống - mái” trong những đêm trăng sáng: giã vôi, giã gạo, tát nước, đập lúa, hò chèo thuyền… của những nam thanh nữ tú để trở thành những cuộc tình duyên đầy hứa hẹn Điều đặc biệt là tác giả làm nên những bài hát, những làn điệu dân ca Quảng Nam chính là những người dân lao động; họ đã sáng tác gắn liền với đời sống hàng ngày của người dân quê

Trước xu thế hội nhập kinh tế toàn cầu, dân ca xứ Quảng đã và đang có nguy

cơ “bị làm mờ” bởi những luồng văn hóa ngoại lai, làm phai nhạt các giá trị tinh thần mang đặc trưng dân tộc cũng như mất dần chỗ đứng trong tâm thức người dân, hoặc biến thể, không còn giữ được giá trị nguồn gốc của nó

Vì vậy, tôi muốn góp phần gìn giữ vốn dân ca truyền thống Quảng Nam hướng tới là các em học sinh các trường tiểu học cơ sở trên địa bàn, bởi không ai khác chính các em sẽ là người sẽ lưu giữ và phát huy một cách tốt nhất các làn điệu dân ca Với lời mới tự biên có nội dung phù hợp với độ tuổi là đối tượng học sinh tiểu học, giúp các em tiếp thu dễ dàng, giáo dục các em thêm yêu trường, yêu lớp, chăm ngoan, học giỏi, đó là cách tốt nhất nhằm lưu giữ những làn điệu dân ca cổ,

Tôi chọn trường Tiểu Học Mính Viên để áp dụng đề tài với lý do: là một trong tất cả các trường trong địa bàn huyện về việc dạy tốt , học tốt , học sinh gương mẫu Bên cạnh đó, năng động Trường đã có nhiều đầu tư về nhạc cụ cho các em học sinh có nhu cầu đàn , hát Trường Mính Viên luôn là đơn vị đạt xuất sắc trong việc tổ chức hoạt động văn nghệ , các hoạt động đoàn đội

Là một giáo viên âm nhạc trong tương lai tôi luôn lo rằng, những thế hệ trẻ

sẽ dần đánh mất tinh hoa văn hóa của quê hương mình, chúng tôi cũng thấy một phần trách nhiệm của mình trong đó Vì thế, theo chúng tôi cách bảo tồn tốt nhất là nhắm tới nền giáo dục, đặc biệt là với đối tượng các em học sinh bậc Tiểu học Từ những lý do trên, tôi đưa đề tài ‘Đưa dân ca Quảng Nam vào dạy học âm nhạc ngoại khóa cho học sinh lớp 5 trường tiểu học Mính Viên – huyện Tiên Phước” làm đề tài nghiên cứu của mình

2 Tổng quan tình hình nghiên cứu

3 Mục tiêu nghiên cứu và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục tiêu nghiên cứu

- Tìm hiểu thực tế dân ca Quảng Nam cũng như việc bảo tồn dân ca Quảng Nam

- Tìm hiểu thực tế hoạt động âm nhạc ngoại khóa ở trường tiểu học Mính Viên, tỉnh Quảng Nam

- Kiến nghị thúc đưa dân ca Quảng Nam vào hoạt động âm nhạc ngoại khóa tại trường tiểu học Mính Viên, tỉnh Quảng Nam

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Nghiên cứu sách giáo khoa cuả tất cả học sinh tiểu học ,khảo sát dân ca Quảng Nam có trong chương trình dạy học của học sinh tiểu học Mính Viên

- Nghiên cứu các văn bản, tài liệu, công trình liên quan đến việc định hướng bảo tồn phát huy di sản văn hoá dân ca Quảng Nam

- Khảo sát thực trạng của việc dạy và học hát cơ bản tại trường tiểu học Mính Viên, sau đó xem khả năng của các em để hướng cho các em học dân ca vào chương trình ngoại khóa

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Các biện pháp dạy học hát dân ca cho học sinh tiểu học Mính Viên huyện Tiên Phước tỉnh Quảng Nam là đối tượng nghiên cứu của khóa luận

- Phạm vi nội dung nghiên cứu: Đề tài tập trung nghiên cứu những điệu dân

ca tiêu biểu của Quảng Nam và dạy học tỉnh Quảng Nam cho học sinh trường tiểu học Mính Viên, tỉnh Quảng Nam

- Đặc điểm, tính chất âm nhạc, nội dung lời ca của các bài dân ca dành cho

HS tiểu học Mính Viên

5 Phương pháp nghiên cứu

-Phương pháp khảo sát : khảo sát tài liệu, thực tế, phỏng vấn , mức độ hiểu biết và yêu thích của giáo viên

- Phương pháp phân tích tổng hợp: phân tích bài bản dân ca, các tài liệu liên quan và tổng hợp các vấn đề phục vụ cho nghiên cứu

- Phương pháp thực nghiệm: kiểm chứng tính khả thi của kết quả nghiên cứu, gặp gỡ nghệ nhân, sau đó lập luận chặt chẽ hơn

6 Bố cục đề tài

Ngoài phần mở đầu ( tr), kết luận ( tr), tài liệu tham khảo ( tr), phụ lục ( tr) đề tài có bố cục 2 chương:

Chương 1: Thực trạng hoạt động âm nhạc ngoại khóa tại trường tiểu học

Mính Viên , huyện Tiên Phước , Tỉnh Quảng Nam

Chương 2: Giải pháp đưa dân ca Quảng Nam vào chương trình âm nhạc

ngoại khóa

B PHẦN NỘI DUNG:

CHƯƠNG 1: THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG ÂM NHẠC NGOẠI KHÓA TẠI

TRƯỜNG TIỂU HỌC MÍNH VIÊN, HUYỆN TIÊN PHƯỚC,

TỈNH QUẢNG NAM

1.1.Vài nét về địa lý, không gian văn hóa, lịch sử tỉnh Quảng Nam

1.1.1 Địa lý Quảng Nam

Quảng Nam nằm ở khu vực miền Trung Việt Nam, cách thủ đô Hà Nội 820 km về phía Nam, cách thành phố Đà Nẵng 60 km về phía Nam và cách Thành phố Hồ Chí Minh 900 km về phía Bắc theo đường Quốc lộ 1A Phía Bắc giáp tỉnh Thừa Thiên - Huế và thành phố Đà Nẵng, phía Nam giáp tỉnh Quảng Ngãi và tỉnh Kon Tum, phía Tây giáp tỉnh Sekong (Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào), phía Đông giáp Biển Đông Quảng Nam có 18 đơn vị hành chính cấp huyện, gồm 2 thành phố, 1 thị xã và 15 huyện với 247 xã, phường, thị trấn Tỉnh lỵ của Quảng Nam đặt tại thành phố Tam Kỳ

Tổng diện tích đất tự nhiên của tỉnh là 10.438 km² Địa hình thấp dần từ tây sang đông và chia làm 3 vùng: vùng núi phía tây, trung du ở giữa và đồng bằng ven biển phía đông Quảng Nam nằm trong vùng khí hậu nhiệt đới gió mùa, nhiệt độ trung bình năm trên 25 °C, lượng mưa trung bình hàng năm đạt 2.000-2.500mm với hơn 70% tập trung vào 3 tháng mùa mưa (tháng 10, 11 và 12) Vu Gia - Thu Bồn và Tam Kỳ là hai lưu vực sông chính

Rừng nhiệt đới lá rộng thường xanh là kiểu sinh thái chủ đạo của Quảng Nam Quảng Nam là tỉnh giàu tiềm năng rừng nhưng do bị khai thác quá mức trong một thời gian dài nên diện tích rừng nguyên sinh còn ít Việc đẩy mạnh trồng rừng trong những năm gần đây đã tăng diện tích đất có rừng của Quảng Nam lên hơn 55% vào năm 2014 Đây là một trong những địa phương có diện tích đất có rừng cao nhất cả nước Rừng đặc dụng Sông Thanh là khu bảo tồn lớn nhất tỉnh, nơi mà các động vật hoang dã khu vực Trung Trường Sơn đang được bảo tồn Nhân sâm Ngọc Linh là cây dược liệu quý phân bố chủ yếu ở độ cao trên 1,000 m của núi Ngọc Linh

Quảng Nam có đường bờ biển dài 125 km, ven biển có nhiều bãi tắm đẹp, nổi tiếng, như: Hà My (Điện Bàn), Cửa Đại (Hội An), Bình Minh (Thăng Bình), Tam Thanh (Tam Kỳ), Bãi Rạng (Núi Thành) Cù Lao Chàm là cụm đảo ven bờ với hệ sinh thái phong phú được công nhận là khu dự trữ sinh quyển của thế giới

Nhìn chung, điều kiện tự nhiên của Quảng Nam (thời tiết-khí hậu, địa hình, tài nguyên nước, biển) có nhiều thuận lợi, tiềm năng cho phát triển sự nghiệp văn hóa đa dạng, độc đáo (phát triển những tiểu vùng văn hóa), phát triển ngành du lịch (du lịch văn hóa, du lịch sinh thái)

1.1.2 Không gian văn hóa

Nói đến Quảng Nam là nói đến vùng đất hội tụ và kết tinh của nhiều nền văn hóa khác nhau, mảnh đất có nhiều di tích văn hóa, lịch sử, nơi đã sản sinh ra nhiều thế hệ danh nhân; mảnh đất “Trung dũng kiên cường” giàu lòng yêu nước và truyền thống cách mạng Nói đến văn hóa Quảng Nam là nói đến những di sản văn hoá vật thể tiêu biểu và độc đáo với 55 di tích cấp quốc gia và 282 di tích cấp tỉnh Nổi bật nhất là 2 Di sản văn hoá thế giới là khu Phố cổ Hội An và khu Đền tháp Mỹ Sơn; ngoài ra, có thể kể đến hệ thống tháp Chăm, Kinh đô cổ Trà Kiệu, Bên cạnh đó, Quảng Nam có nhiều di sản văn hoá phi vật thể đặc sắc Theo thống kê sơ bộ, toàn tỉnh hiện có trên 300 di sản văn hóa phi vật thể tiêu biểu, trong đó có 120 lễ hội dân gian tiêu biểu và nhiều di sản phi vật thể khác có giá trị, như: về âm nhạc có Tuồng, hát bài chòi, hò bả trạo; nghệ thuật ẩm thực; những tri thức dân gian; làng nghề truyền thống

Miền núi Quảng Nam, địa bàn cư trú lâu đời của các tộc người thiểu số như Cơ-tu, Cor (Koh), Gié-Triêng, Xê-đăng… nét đặc trưng trong văn hóa tộc người Cơ

tu như Gươl, cồng chiêng, nói lý, hát lý… đến các nghi lễ, tập quán, nghệ thuật diễn xướng của đồng bào Cor, Cadong, Xêđăng những giá trị văn hoá đặc sắc (phong tục, tập quán, lễ hội ) tạo ra một bức tranh sinh động, đa sắc về văn hóa phi vật thể đang hiện hữu trong đời sống của nhân dân các vùng, miền làm cho văn hóa Quảng Nam thêm phong phú và đa dạng

1.1.3 Lịch sử tỉnh Quảng Nam

Trước kia Quảng Nam là đất Chiêm Thành, năm 1306 theo thỏa ước giữa vua Chiêm Thành là Chế Mân và vua Đại Việt là Trần Nhân Tông, vua Chế Mân dâng hai châu Ô tức Thuận Châu (bắc Hải Vân) và châu Rí tức Hóa Châu (Nam Hải Vân) làm sính lễ cưới con gái vua Trần Nhân Tông là công chúa Huyền Trân Năm

1402, nhà Hồ thay thế nhà Trần, sau đó lập thêm đơn vị hành chính thứ 13 - Thừa Tuyên Quảng Nam gồm 3 phủ: Thăng Hoa, Tư Nghĩa và Hoài Nhơn (nay là Quảng

Nam, Quảng Ngãi, Bình Định) Danh xưng Quảng Nam xuất hiện từ đây

Theo dòng lịch sử, Quảng Nam từng là đất đóng đô của một vương quốc cổ

có thời gian tồn tại 15 thế kỷ Dưới triều Lê Thánh Tông (năm 1471), Quảng Nam trở thành một bộ phận của Đại Việt và trong thời điểm Trịnh-Nguyễn phân tranh,

Hội An được chọn là điểm giao thương duy nhất với thế giới khi đó nên nhiều

thương gia nước ngoài hay gọi Quảng Nam Quốc

Đến giữa thế kỷ XVII, chính quyền đàng Trong nhanh chóng suy yếu, Năm

1806 vua Gia Long thống nhất đất nước, vua chia đất nước thành 23 trấn và 4 doanh thuộc đất kinh kỳ gồm Trực Lệ-Quảng Đức, Quảng Bình, Quảng Trị và Quảng Nam

doanh Năm 1831, vua Minh Mạng đổi trấn và doanh thành tỉnh Quảng Nam chính

thức trở thành tỉnh từ năm này Tỉnh Quảng Nam được chia thành 8 phủ, huyện gồm Hòa Vang, Đại Lộc, Duy Xuyên, Điện Bàn, Quế Sơn, Thăng Bình, Tam Kỳ, và

Tiên Phước Năm 1888, dưới thời vua Thành Thái Đà Nẵng thị tách khỏi Quảng Nam để trở thành đất nhượng địa của thực dân Pháp

Sau Hiệp định Gonèvo, dưới thời chế độ Việt Nam Cộng Hòa tỉnh Quảng Nam (1956) bị chia thành hai tỉnh mới là Quảng Nam và Thường Tín và Quảng Tín Sau khi thống nhất đất nước, sáp nhập hai tỉnh Quảng Nam, Quảng Tín và Thành phố Đà Nẵng thành lập tỉnh Quảng Nam-Đà Nẵng

Năm 1997, tại kỳ họp thứ X của Quốc Hội, tỉnh Quảng Nam-Đà Nẵng được chia thành hai đơn vị thành chính độc lập gồm Thành phố Đà Nẵng và tỉnh Quảng Nam Tỉnh Quảng Nam mới có 14 huyện gồm Giằng (nay là huyện Nam Giang), Hiên (nay là Đông Giang và Tây Giang), Đại Lộc, Phước Sơn, Duy Xuyên, Điện Bàn, Quế Sơn (nay là Quế Sơn và Nông Sơn), Thăng Bình, Hiệp Đức, Tiên Phước, Trà My (nay là Bắc Trà My và Nam Trà My, Núi Thành và 2 thị xã: thị xã Tam Kỳ (nay là thành phố tỉnh lị Tam Kỳ và huyện Phú Ninh) và thị xã

Hội An (nay là thành phố Hội An)

1.2 Vài nét khái quát về trường tiểu học Mính Viên, huyện Tiên Phước 1.2.1 Vị trí và cơ cấu tổ chức

Trường TH Mính Viên tiền thân là trường tiểu học Tiên Cảnh số 1 Do trường được xây dựng trên nền văn hóa Thạnh Bình cổ xưa, nơi quê hương nhà chí

sỹ yêu nước Huỳnh Thúc Kháng, vì vậy tên trường được lấy tên là Mính Viên, đây

là tên hiệu của cụ Huỳnh Trường được xây dựng vào năm 1965 Trường tiểu học Mính Viên thuộc địa bàn Thôn 1 xã Tiên Cảnh, huyện Tiên Phước, tỉnh Quảng Nam đạt chuẩn quốc gia năm 2014 Trải qua 50 năm trường đã đổi thành 2 tên gọi khác nhau:- 1965- 2005 :Trường tiểu học Tiên Cảnh 1,sau đổi thành trường Tiểu học Mính Viên 2005 đến nay Một ngôi trường có từ lâu đời với nhiều thầy, cô giáo ưu

tú như thầy Huỳnh Phước, thầy Mai Thanh Xuân, thầy Huỳnh Ngọc Ánh …Và cũng từ ngôi trường này đã đào tạo biết bao học sinh thành tài, đỗ đạt cao trong các trường Đại học và hiện nay giữ nhiều chức vụ khác nhau như thầy Phan Đình Cưỡng, thầy Phan Tá Tứ, Tô Mười… Với quyết tâm xây dụng trường chuẩn Quốc

gia đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của xã hội, chính vì vậy trường đã tập trung xây dựng theo 5 tiêu chuẩn của công văn 1366/BGD&ĐT và đã được công nhận trường chuẩn quốc gia vào năm 2009 Trong năm học 2014-2015, trường TH Mính Viên đạt chuẩn mức độ 2, kiểm định chất lượng mức độ 3, trường có 1 Chi Bộ gồm 10 Đảng viên, BGH đã phối hợp với CĐ, ban Đại diện Cha mẹ HS, với trình độ CM vững vàng, linh hoạt, năng nổ đã chỉ đạo tốt hoạt động dạy và học ngày một đi vào

nề nếp, ổn định Trong năm học này, tổng số HS toàn trường là 632em Năm học vừa qua, chất lượng HS đạt tỉ lệ Khá,giỏi đạt tỉ lệ 98,7%, THĐĐ, đạt tỉ lệ 100% Đội ngũ nhà trường gồm 38 CBGVCNV, trong đó 33 biên chế, 2 hiệp đồng dài hạn với thành phần cơ cấu gồm 6 tổ, trong đó có 5 tổ CM và 1 tổ HCQT.Trường có 28 GV/ 19 lớp Ngay từ đầu năm trường đã tổ chức 100% HS học 2 buổi/ ngày, 100%

HS khối 3-4-5 học Tin học & Ngoại ngữ Về GV : 100% đã đào tạo trên chuẩn trong đó có 12 GV đạt trình độ Đại học, đặc biệt có 24/28 GV đạt chứng chỉ A tin học văn phòng, chiếm tỉ lệ 85,7%.Về PCGDTH ĐĐT : Năm 2015, 11 tuổi TNTH , đạt tỉ lệ 100%.Trường có 8 phòng chức năng được, đó là phòng BGH( 2), phòng

Nha(1), phòng Đội (1 ), phòng Thự viện (3), phòng Văn thư – Kế toán (1)

1.2.2 Cơ sở vật chất

Trường Tiểu học Mính Viên được thành lập năm 1965, trường nằm trên khuôn viên rộng rãi, khang trang sạch đẹp tại địa chỉ:tổ 2, thôn 1 ,xã Tiên Cảnh, huyện Tiên Phước ,tỉnh Quảng Nam Với tổng diện tích khu đất hơn 8025 m2, năm học 2017 -2018 trường đã được đầu tư xây mới một khu 4 tầng và sửa chữa nâng cấp hai khu 3 tầng, nhà thể chất Năm học 2018 – 2019 trường Tiểu học Trung Văn được tiếp nhận một cơ sở vật chất khang trang, hiện đại

- Khối lớp học: 30 phòng học và 6 phòng học bộ môn

- Nhà thể chất rộng 324m2

- Sân bóng đá mi li, sân bóng rổ, đồi cỏ bãi tập thể thao ngoài trời…

- Khối hiệu bộ và các phòng chức năng phụ trợ, phục vụ bán trú, …

Mỗi lớp học được trang bị các thiết bị dạy học hiện đại như: máy tính, máy chiếu, máy chiếu đa vật thể, đủ ánh ánh sáng theo tiêu chuẩn, thoáng mát về mùa

hè, ấm áp về mùa đông (mỗi lớp học được trang bị 2 điều hòa), bàn ghế giáo viên, học sinh và tủ đựng đồ cho học sinh

- Phòng học bộ môn: Tin học, Nghệ thuật, Ngoại ngữ có đầy đủ các thiết bị học tập đáp ứng được yêu cầu của từng môn học cũng như những quy định chung

- Phòng Tiếng Anh

- Khu bếp bán trú một chiều rộng rãi, đảm bảo an toàn vệ sinh Các thiết bị nhà bếp hiện đại

100% các phòng học, phòng chức năng được kết nối Internet đáp ứng yêu cầu dạy và học Các thông tin, hoạt động của trường sẽ được cập nhật thường xuyên, kịp thời trên website giúp phụ huynh, học sinh, giáo viên cập nhật tin tức nhanh chóng

Hệ thống camera an ninh hỗ trợ công tác an ninh 24/24, có đầy đủ phương tiện phòng chống cháy nổ đảm bảo an toàn trong nhà trường

Cảnh quan sân trường có rất nhiều cây xanh, có hòn non bộ, sân cát, đồi cỏ… tạo sự thân thiện, gần gũi và không gian thoáng mát cho học sinh vào giờ chơi

( ảnh sân bóng đá, bóng rổ, đồi cỏ, sân cát) Trải qua hơn 30 năm phấn đấu và trưởng thành, với nguồn lực về cơ sở vật chất khang trang, hiện đại, với sự nỗ lực quyết tâm của đội ngũ cán bộ, giáo viên, nhân viên trong nhà trường, trường Tiểu học Mính Viên đang từng bước khẳng định mình để xứng đáng là một địa chỉ tin cậy trong lòng phụ huynh và học sinh thân yêu

1.3 Đặc điểm tâm sinh lý và khả năng hát dân ca của học sinh

(khảo sát học sinh lớp 5 trường TH Mính Viên)

Để có những đánh giá tương đối sát thực về vấn đề này, có lẽ cần thiết phải đặt HS trường TH Mính Viên trong sự đối sánh với HS cùng lứa ở các trường để thấy sự tương đồng và khác biệt Nghĩa là HS trường TH Mính Viên vừa có cái chung về độ tuổi, tâm lý, cơ thể…, vừa có cái riêng do điều kiện, môi trường sinh sống mang lại Cụ thể là: Cũng giống như HS ở các trường khác ở khu vực tỉnh Quảng Nam nói chung và huyện Tiên Phước nói riêng, HS lớp 5 các em thường ở

độ 10 tuổi Về thể chất, các em đang có những biến đổi mạnh mẽ theo hướng phát triển tích cực, bên cạnh đó cũng dần hình thành nhân cách, điều đó có tác động ít nhiều đến sự biến đổi về giọng hát Các cơ quan phát thanh, đặc biệt là dây thanh đới cũng phát triển theo quá trình hoàn thiện của cơ thể Giọng hát thường khó phân biệt rõ ràng được giữa giọng hát của con trai và con gái Âm vực giọng hát của các

em không rộng nhưng đã thấy vang, trong trẻo và có sức hấp dẫn đặc biệt Lứa tuổi

HS lớp 5 trường TH Mính Viên cũng có sự chuyển biến về tâm, sinh lý Nếu như học sinh tiểu học có sự phát triển tâm sinh lý tương đối đồng đều thì đối với các em

HS lớp 5, quá trình này diễn ra khá nhanh chóng và có sự nhảy vọt “Sự phát triển không cân đối giữa hệ xương, hệ cơ, hệ tim mạch làm cho sự vận động cơ thể có nhiều động tác chưa được dứt khoát” Trong sinh hoạt ở trên lớp, nhiều em vẫn còn quen với cách học ở cấp tiểu học, phải đến học kỳ 2 những em này mới dần ý thức

hơn với cách học ở cấp THCS Với những sự chuyển biến trong tâm, sinh lý của HS lớp 5, nếu GV không hiểu và không có phương pháp dạy học tốt sẽ làm cho việc tiếp thu âm nhạc nói chung và dân ca nói riêng dễ chuyển biến theo chiều tiêu cực Thực tế các nhà khoa học đã chứng minh, chính âm nhạc lại có tác dụng tích cực đối với sự phát triển tâm lý và thể chất của HS Học âm nhạc có tác dụng thúc đẩy chức năng của các cơ quan phát âm, hô hấp, làm cho giọng hát của HS dần ổn định, chính xác, mở rộng về âm vực lẫn âm lượng, tạo điều kiện kết hợp giữa hoạt động nghe và hát Chẳng hạn tư thế hát đúng, hơi thở hợp lý giúp các em làm chủ trong cách vận động, trạng thái thần kinh trở nên hưng phấn, hoạt động học tập có tính định hướng rõ nét Đặc biệt, nếu dạy âm nhạc một cách nghiêm túc, đúng cách, sẽ góp phần đáng kể trong việc giáo dục thẩm mỹ lành mạnh cho các em Đa số gia đình HS chưa có điều kiện để đầu tư cho con học âm nhạc, học đàn như ở thành phố Điều này ảnh hưởng không nhỏ đến năng khiếu âm nhạc của các em

Tuy nhiên, trường TH Mính Viên là ngôi trường điểm của huyện, do được sự quan tâm của của Phòng GD&ĐT huyện, nhà trường đã xã xây dựng CLB âm nhạc

để đáp ứng nhu cầu sinh hoạt, qua đó sẽ phát huy được năng khiếu ca hát của nhiều

HS Về mặt năng khiếu âm nhạc, sau khi được học ở trên lớp, đa phần HS có thể hát

và học được một cách cơ bản nhất các bài hát quy định trong sách giáo khoa Tuy nhiên, do ảnh hưởng của phương ngữ, không ít HS trong quá trình ca hát thường hay bị nhầm lẫn, thậm chí không phân biệt được chữ s thành chữ x; chữ l thành chữ

n, chữ tr thành chữ ch ” Về tinh thần và thái độ đối với việc hát dân ca, nhìn một cách khách quan thì có thể thấy, các em không thích hát dân ca bằng các bài nhạc trẻ Tuy nhiên, như đã trình bày ở trên, lứa tuổi này mặc dù có những chuyển biến

về tâm sinh lý, nhưng đa phần các em vẫn còn ảnh hưởng nhiều tác phong của HS tiểu học Sự ảnh hưởng đó, không hoàn toàn là nhược điểm, mà vẫn thấy co những

ưu điểm, đó là các em luôn nghe lời thày cô và chăm chỉ học tập Nếu nhìn trên phương diện này thì HS say mê với học hát dân ca hay không, có lẽ một phần khá quan trọng là phụ thuộc vào năng lực của GV đứng trên bục giảng GV phải có am hiểu nhất định, có khả năng khơi gợi, dẫn dắt HS cùng cộng cảm với nét đẹp của bài dân ca đó, thì dẫn đến hiệu ứng tất yếu là các em sẽ sẽ yêu thích học và hát dân ca Thực tế cho thấy rằng, trong những giờ dạy học âm nhạc nói chung và dạy hát dân

ca nói riêng, đa số học sinh lớp 5 ở trường TH Mính Viên có năng khiếu âm nhạc Khi được định hướng tốt và tạo được sự hứng thú trong giờ học, các em sẽ quý

trọng, yêu thích các làn điệu dân dân ca hơn

1.4 Thực trạng về hoạt động giảng dạy âm nhạc dân ca của học sinh lớp

5 và hoạt động ngoại khóa ở trường TH Mính Viên

1.4.1 Về hoạt động giảng dạy âm nhạc dân ca học sinh lớp 5 trường Mính Viên

GV dạy âm nhạc là những người được đào tạo đúng chuyên ngành sư phạm

âm nhạc, có sự nhiệt tình, năng nổ trong công tác giảng dạy và thân thiện với HS Tuy nhiên, qua quá trình khảo sát tình hình dạy học âm nhạc nói chung và dạy hát dân ca nói riêng, tôi thấy rằng, mặc dù là trường điểm, công tác chỉ đạo của Ban giám hiệu nhà trường là đúng, nhưng thực tế môn âm nhạc chưa được coi trọng một cách đúng mức Nhiều giáo viên coi môn học dân ca này chỉ là môn học phụ, có tính đệm về mặt thời gian để GV các bộ môn học khác có thêm thời gian nghỉ ngơi Với cách nhìn lệch lạc đó đã phần nào ảnh hưởng đến tinh thần và lòng nhiệt tình của GV dạy nhạc Hiện tại GV âm nhạc tại trường, khi soạn giáo án dạy hát dân ca rất sơ sài, soạn cho có lệ Dù thời gian dành để dạy một bài dân ca là không nhiều, nhưng một điều cần chú ý nên làm là trước khi dạy, vẫn phải thực hiện khởi động giọng (khai giọng/ mở giọng) cho các em Tuy nhiên, do những nguyên nhân chủ quan và khách quan tác động, mà nhiều khi GV lại quên cả những thao tác tưởng như đơn giản, nhưng không kém phần quan trọng này Khi GV chú ý tới việc khởi động giọng, thì lại luyện theo cách mở khẩu hình theo kỹ thuật belcato trên bài mẫu theo thang 7 âm của châu Âu, nghĩa là cô học thanh nhạc ở trường thế nào thì sẽ dạy cho HS gần giống như thế Nếu nhìn nhận một cách khách quan thì thấy rằng, trường hợp này là GV chưa nhận thức đầy đủ về thang âm trong bài dân ca, đặc biệt

là chưa thấy rõ được sự khác biệt giữa hát dân ca và hát ca khúc cổ điển phương Tây Mặt khác, cũng phải thấy rằng, nếu cho HS luyện thanh theo thang 7 âm châu

Âu, khi bắt nhịp vào hát bài dân ca sẽ làm cho các em khó có thể bắt đúng tone, giọng của bài Một vấn đề nữa mà GV thường hay bỏ qua đó là không giới thiệu và phân tích sơ qua về bài dân ca Tôi cho rằng, đây là việc làm vô cùng quan trọng, vì giới thiệu về bài dân ca sẽ giúp HS biết và hiểu được phần nào về nội dung lời ca và tính chất âm nhạc, từ đó các em dần ý thức biết hát thế nào cho đúng với phong cách của bài dân ca đó Dạy hát dân ca, đòi hỏi không chỉ HS mà ngày cả GV cũng phải thuộc lời bài hát trước Riêng đối với GV không những phải thuộc lời mà còn phải thuộc giai điệu, phải hát nhuần nhuyễn đúng tinh thần của bài dân ca Như trên tôi đã trình bày, do nhiều người (kể cả GV và phụ huynh HS) có quan niệm âm nhạc chỉ là một môn bổ trợ, học cho đủ chương trình, nên khi dạy dân ca GV chuẩn

bị bài chưa tốt Khi dạy, GV thường hát trước một lần làm mẫu, sau đó dạy cho HS từng câu theo hình thức cuốn chiếu Hết bài thì quay lại từ đầu Đặc biệt khi dạy từng câu, GV thường dùng đàn phím điện tử chơi theo giai điệu của câu dân ca HS

vừa nghe đàn, vừa theo lời bài trong sách giáo khoa Dạy hết bài, nếu còn thời gian thì GV yêu cầu một HS hay một bàn nào đó đứng dậy hát lại Thường thì GV chỉ chú trong đến mức độ thuộc bài của HS, mà chưa chú ý tới kiểm tra những câu có từ khó hát, để trên cơ sở đó sẽ đưa ra những giải pháp khắc phục cho tốt Theo ý kiến của tôi, dạy dân ca theo cách này là chưa ổn, không đạt được hiệu quả cao Dạy như vậy sẽ làm cho không khí lớp học trở nên tẻ nhạt, HS sẽ không thấy được cái hay, cái đẹp trong dân ca, dễ dẫn đến tình trạng chán nản, quay lưng lại với những di sản quý báu (vốn đã bị mai một đi ít nhiều) của ông cha ta để lại

1.4.2 Tình hình sinh hoạt ngoại khóa

Sinh hoạt ngoại khóa chưa được tổ chức một cách có hệ thống để có thể trở thành một hình thức hoạt động độc lập Hầu hết các hoạt động ngoại khóa của nhà trường đều được gắn liền và lồng ghép với các phong trào của Đội và các đợt phát động thi đua theo chủ điểm của nhà trường Hình thức hoạt động còn đơn điệu, chủ yếu là biểu diễn văn nghệ chào mừng và hội thi văn nghệ giữa các lớp Ở các trường, sau khi phát động một cuộc thi nào đó, học sinh ở từng lớp sẽ phải tự lựa chọn các cá nhân thích hợp, tự lựa chọn tiết mục và luyện tập với nhau Do tính chất

và hình thức của hoạt động chưa gây được hứng thú cho học sinh nên các tiết mục được chuẩn bị một cách sơ sài, ít có sự đầu tư kỹ lưỡng

Bên cạnh đó, trong khi giáo viên tổng phụ trách quá bận bịu với các phong trào, các hoạt động của Đội thì việc tổ chức các hoạt động âm nhạc ngoại khóa lại không nhận được nhiều sự giúp đỡ từ phía giáo viên bộ môn, là những người có chuyên môn và hiểu rõ năng lực của học sinh Mặt khác kinh phí dành cho các hoạt động âm nhạc ngoại khóa vẫn được nhà trường chi ra một cách quá eo hẹp, không

đủ để có thể mở rộng quy mô hoạt động và thu hút học sinh

Ngay cả những giáo viên bộ môn khác trong nhà trường và phụ huynh cũng đều chưa hiểu rõ được tầm quan trọng của hoạt động ngoại khóa, nên ít có thái độ hưởng ứng, ủng hộ, thậm chí còn cản trở sự tham gia của học sinh Đây cũng là một trong những khó khăn lớn trong việc tổ chức hoạt động ngoại khóa, làm cho hoạt động ngoại khóa kém thu hút

Nhà trường cũng chưa có chế độ hưởng lương cụ thể cho các giáo viên tích cực tham gia tổ chức và hoạt động ngoại khóa âm nhạc Điều này ít nhiều cũng làm ảnh hưởng đến sự hăng hái, tích cực của giáo viên

* Tiểu kết Chương 1:

Trường TH Mính Viên thuộc xã Tiên Cảnh huyện Tiên Phước tỉnh Quảng

đầu tư nhiều của UBND huyện và phòng Giáo dục huyện cũng như các ban ngành Nhìn chung về cơ sở vật chất với các phòng học, 33 trang thiết bị phục vụ cho việc dạy học là khá đầy đủ và có chất lượng Đội ngũ cán bộ, GV là những người có trách nhiệm, yêu nghề, phần lớn được đào tạo đúng chuyên ngành, cơ bản đã đáp ứng được yêu cầu của trường đề ra

Có thể nói, quá trình giáo dục trong nhà trường là sự thống nhất tác động giáo dục được thực hiện trên lớp và ngoài giờ học trong đó tổ chức hoạt động sáng tạo cho học sinh trong giờ hoạt động âm nhạc ngoại khóa có vai trò rất quan trọng, tạo điều kiện phát triển chung cho nhân cách học sinh, hướng tới giáo dục đạo đức thẩm mỹ cho học sinh, hình thành ở các em nhu cầu và sở thích âm nhạc Mối liên

hệ tất cả các mặt của giáo dục được thể hiện trong các hình thức phong phú của hoạt động âm nhạc ngoại khóa Sự nhạy cảm và tai nghe âm nhạc phát triển giúp các em tích lũy thêm những cảm xúc âm nhạc, những kỹ năng hoạt động âm nhạc và tư duy

âm nhạc, dần hiểu được những tư tưởng, tình cảm thẩm mỹ, thị hiếu thẩm mỹ cũng như sáng tạo nghệ thuật, giúp học sinh phản ứng với những tình cảm tốt đẹp, nhằm phát huy những phẩm chất đạo đức của các em, hướng tới lối sống chân thực, hành

vi và thái độ lành mạnh tốt đẹp

Qua tìm hiểu chương trình sách giáo khoa âm nhạc bậc tiểu học, điều tra quan sát thực tiễn dạy học hát dân ca ở các trường tiểu học tại tỉnh Quảng Nam cho thấy vốn hiểu biết của học sinh về văn hóa văn nghệ dân gian địa phương còn quá ít

ỏi Vậy nên việc cho các em tìm hiểu về dân ca Quảng Nam và đưa dân ca Quảng Nam vào chương trình hoạt động ngoại khóa là rất cần thiết, giúp các em hiểu rõ giá trị của dân ca Quảng Nam, một nét đặc trưng và niềm tự hào của tỉnh Quảng Nam

CHƯƠNG 2: MỘT SỐ GIẢI PHÁP DẠY HỌC DÂN CA QUẢNG NAM TRONG CHƯƠNG TRÌNH ÂM NHẠC NGOẠI KHÓA TẠI TRƯỜNG TIỂU HỌC MÍNH

VIÊN, HUYỆN TIÊN PHƯỚC

2.1 Đặc điểm cơ bản và một số làn điệu của dân ca Quảng Nam:

2.1.1 Dân ca Quảng Nam:

Kho tàng âm nhạc dân ca của Quảng Nam phong phú, nhiều dáng vẻ, lắm màu sắc

Cái đẹp, cái hay cũng như cái cốt cách của nền âm nhạc ấy, thế hệ này sang thế hệ khác, đã thấm nhuần vào không khí, hơi thở của đất nước, của quê hương, vào tinh thần và tâm hồn dân tộc, ngấm sâu vào tiềm thức của mỗi người

Chính cái đẹp ấy, cái hay ấy, cái cốt cách ấy, đã tạo cho chúng ta những tình cảm cao đẹp chân chính, và cũng cùng lúc, bồi đắp cho chúng ta một sức đề kháng mãnh liệt, đối với những cái, hào nhoáng bên ngoài, mà bên trong chứa đầy độc tố

Những câu hát nhắn khi kéo sợi, se chỉ, hái dâu, ươm tơ của Bảo An, Phú Bông, Xuân Đài, Quảng Huế; những câu hát huê tình, từ lúc hái lá chè cho đến khi đạp lá chè – một vòng khúc với giai điệu duyên dáng, mượt mà của Tam Kỳ, Tiên Phước – những điệu hát ru, những giọng hò khoan đò ngang, đò dọc, của khúc sông Thu Bồn, về Phố cổ Hội An, khúc sông Hoài – chợ Được, Tiên Đõa – Bến Đá – Tam Giang , vẫn còn vang lên giữa đất trời yêu thương kiên cường ?

Nghe giọng hò giã gạo, hò chèo ghe, điệu lý, câu vè , ca ngợi tình yêu trai gái, thiên nhiên, lao động, chống đối các bất công của xã hội Tính chất, màu sắc của dân ca Mỗi làn điệu, mỗi bài hát có dáng vẻ riêng, với cái đẹp không thể so sánh ngay trong từng thể loại.Tiếng hát ca vút bay lên từ hiện thực cuộc sống xã hội Bản chất của những sáng tác ấy chắt lọc từ cuộc đời, nhưng chúng sống bền vững, là do sức thể hiện của tâm hồn người hát, người diễn sướng, từ bản thân nghệ thuật

2.1.2 Đặc điểm của Dân ca Quảng Nam:

Đặc điểm của dân ca Quảng Nam nổi bậc ở cách luyến láy , ca từ giản dị đời thường , đời sống , công việc hằng ngày của người dân được đưa vào bài hát Ở những dân ca Quảng Nam, sự hòa hợp các yếu tố của ngôn ngữ âm nhạc thật nhuần nhuyễn, chặt chẽ: điệu thức, giai điệu, tiết tấu, sắc thái, độ nhanh chậm, độ vang, kể các cơ cấu bên trong, tức cấu trúc và tính chất biểu diễn của chúng

Trong âm nhạc dân gian thường có những giai điệu, mà thật ra thì chúng là những tác phẩm hoàn mỹ Tất cả những yếu tố truyền cảm trong các giai điệu ấy thật trong sáng, đẹp đẽ lạ lùng

Giai điệu dân ca rất giàu hình tượng Những hò khoan chèo ghe, gợi lên hình tượng sông nước mênh mông Giai điệu trữ tình, nhịp điệu sôi nổi của biết bao điệu

hò lao động, gợi lên hình tượng trai gái gắn bó, thân thương, trong công việc lao động, trong tâm tình giao duyên

Tiếng hát dân ca bay lượn trên khắp mọi miền Tổ quốc Vì thế, khi con sáo sang sông , cũng có thể dừng cánh trên đất Quảng Nam, đã có sự đổi mới tâm hồn

Sự di chuyển và trao đổi của âm điệu, càng thấm thía tâm tình gừng cay muối mặn

xin đừng bỏ nhau , và đến đây, phải ở lại đây, ở cho bén rễ xanh cây hãy về

Từ xa xưa, nền dân ca này đã thấm vào máu thịt , hòa quyện vào tình cảm của nhân dân , tiếp sức cho cuộc đời “ một nắng hai sương “ thêm miền thiết tha với cuộc sống , thêm tình yêu quê hương đất nước

2.1.3 Một số điệu dân ca Quảng Nam

Hò, hát, vè, lý, hô bài chòi là những làn điệu chủ yếu trong thể loại ca cảnh hoặc hoạt cảnh

- Các làn điệu dân ca cơ bản như: Xàng xê, xuân nữ, Hò Quãng, Hò khoang ,

Hò giã vôi, Hò tát nước, Hò khoan, Vè Quảng…

- Các điệu lí gồm có :Lý thương nhau, Lý chiều chiều, Lý vỡ chài, Lý kéo chài, Lý tang tít, Lý ngựa ô, Lý vọng phu, Lý thượng, Lý chèo bẻo…

Hát Bài Chòi là một loại hình nghệ thuật dân ca và trò chơi dân gian đặc trưng ở miền Trung Việt Nam, về sau đã được phát triển thành một loại hình sân khấu ca kịch Thời nay do nhu cầu phát triển nên bài chòi phong phú thêm để biểu diễn , kết hợp đưa các điệu lí , hò quảng , điệu Xuân Nữ vào bài chòi Để hô đáp thêm lôi cuốn và sinh động hơn Dưới đây có các bài:

+ Bài chòi – nét văn hóa độc đáo của người xứ Quảng;

+ Hò Khoan xứ Quảng, sắc xuân dân gian độc đáo;

+ Nghệ thuật diễn xướng Bả trạo Quảng Nam;

+ Sự Giao Thoa Trong Hát Bả Trạo Xứ Quảng;

+ Làn điệu hát Nam trong Bả Trạo xứ Quảng;

2.2 Đưa dân ca Quảng Nam vào chương trình âm nhạc ngoại khóa tại trường tiểu học Mính Viên

2.2.1 Khó khăn và thuận lợi

* Khó khăn:

- Mỗi tuần chỉ có 1 tiết dạy âm nhạc cho học sinh ở mỗi lớp, nên thường chỉ tập trung vào dạy theo phân phối nội dung chương trình của Bộ GD&ÐT Các giáo viên thường khó và ít có thời gian lồng ghép dạy dân ca cho học sinh trong các giờ học chính khóa Muốn dạy thì trường phải tổ chức được các hoạt động ngoại khóa, hoặc thành lập CLB dân ca để tổ chức sinh hoạt nhiều hơn Mà điều kiện để thực

hiện các nội dung như vậy hiện rất ít”

- Ðể khắc phục những trở ngại, hạn chế trên, một số trường trên địa bàn tỉnh

đã có những nỗ lực, sáng kiến giảng dạy dân ca Số trường có giáo viên âm nhạc am hiểu, biết hát và truyền dạy dân ca không nhiều Một số trường đã thử mời những người có năng lực chuyên môn, giàu tâm huyết với dân ca về giảng dạy cho học

sinh

* Thuận lợi: Tiên Phước cũng là một trong những cái nôi của nghệ thuật dân

gian bài chòi, hát hò khoan, đối đáp, bên cạnh đó, ngôn ngữ của địa phương cũng là một lợi thế để có thể chuyển tải những làn điệu, hò vè về nghệ thuật dân ca đến với học sinh trong trường học

Một trong những chủ trương lớn của huyện trong việc bảo tồn các giá trị văn hóa

nghệ thuật của địa phương, định hướng phát triển của huyện theo đề án 548 “Phát

triển Kinh tế vườn, kinh tế trang trại, du lịch sinh thái mang đặc trưng vùng trung

du xứ Quảng” Để thực hiện đề án được thành công, trong chuỗi các hoạt động dịch

vụ phục vụ du lịch, chắc chắn không thể thiếu dịch vụ giải trí, trong đó theo chỉ đạo của UBND huyện cần khôi phục, phát triển, đẩy mạnh loại hình nghệ thuật đàn, hát dân ca, hô hát bài chòi, múa dân gian trên địa bàn huyện nhằm đưa những loại hình nghệ thuật đặc sắc này vào phục vụ du khách tại các điểm đến

Vì vậy, việc đưa dân ca vào trong trường học trong giai đoạn hiện nay là một trong những tiêu chí hết sức quan trọng, bên cạnh đó UBND huyện đã xây dựng Kế hoạch số 23/KH-UBND ngày 12/02/2018 về việc thực hiện nghị quyết số 11-NQ/TU ngày 25/4/2017 của tỉnh ủy về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo tỉnh Quảng nam đến năm 2020, định hướng đến năm 2025 trong đó chú trọng việc dạy hát dân ca thí điểm tại một số trường có điều kiện

2.2.2 Đề xuất những bài dân ca Quảng Nam vào chương trình âm nhạc ngoại khóa

Để đảm bảo chất lượng cho chương trình sinh hoạt ngoại khóa, tiêu chí lựa chọn phù hợp dựa trên một số hệ thống nguyên tắc sau đây:

- Cung cấp cho học sinh những kiến thức hiểu biêt cần thiết về dân ca Quảng Nam, bồi dưỡng khả năng cảm thụ âm nhạc truyền thống, giúp các em biết quý trọng những di sản văn hóa dân tộc từ đời cha ông để lại

- Những bài hát đưa vào chương trình ngoại khóa phải là những bài hát tiêu biểu và đặc sắc Bởi như đã nói, Dân ca Quảng Nam có nhiều thể loại như vè, lí, hò Quảng cần chọn lọc để phù hợp với học sinh TH về tính âm nhạc cũng như nội dung ca từ Mặt khác, những bài hát này con phải phản ánh được những nét cơ bản

về đời sống văn hóa tinh thần của người dân xứ Quảng

- Học sinh TH đang ở độ tuổi trẻ con vì thế nên chọn những bài hát có nội dung, đề tài về thiên nhiên, về tình cảm gia đình, tình làng xóm với lời ca mộc mạc, giàu hình ảnh, gần gũi với cuộc sống, với thiên nhiên

- Về âm vực: Cần phải chọn các bài hát có âm vực thích hợp và phù hợp với khả năng ca hát của các em Một số bài Lý có âm vực rộng, giai điệu đi xuống quá thấp hoặc đi lên quá cao, nếu những bài đó mang tính tiêu biểu thì có thể đưa vào phần âm nhạc ngoại khóa để giới thiệu với học sinh

- Về giai điệu: Nên lựa chọn các bài hát có cấu trúc giai điệu ổn định, sử dụng các quãng liền bậc, cảm giác thuận tai, dễ hát Ví dụ như bài Lý kéo chài có giai điệu đơn giản, lời ca mộc mạc, tiết tấu khỏe khoắn, dễ nhớ, dễ hiểu, dễ hát đúng, hát hay

Tránh lựa chọn những bài hát nhảy quãng nghịch, quãng quá xa, hay nói cách khác là bài hát có tuyến giai điệu trúc trắc Đồng thời cũng không lựa chọn những bài hát quá nhiều luyến láy, không phù hợp với khả năng âm nhạc ở lứa tuổi các em

- Về tiết tấu:

Tiết tấu là một trong những yếu tố quan trọng cấu thành ngôn ngữ âm nhạc Tiết tấu tạo nên những đặc trưng khác nhau cho từng thể loại dân ca cổ truyền và cho cả những dòng nhạc mới hiện đại

Đối với học sinh TH, các bài dân ca có tiết tấu rõ nét, khỏe khoắn, sôi động

sẽ gây hứng thú, hấp dẫn, lôi cuốn các em

Dân ca Quảng Nam có rất nhiều thể loại nên tôi chọn Điệu Lý cho các em học sinh tìm hiểu và dạy hát Phương pháp tốt nhất đó là dựa vào bài hát Lý có sẵn , mỗi

ngày sẽ có những chủ đề ví dụ : về cha mẹ , thầy cô… Cải biên vào các bài Lý có sẵn Giáo viên âm nnhạc sẽ chiụ trách nhiệm viết lời phù hợp cho các em Cụ thể chọn các bài Lý sau đưa vào chương trình dạy

Để lựa chọn thật phù hợp cho các em thì đây là những bài hợp Lý thích hợp cho các em:

LÝ NGỰA Ô

Con ngứa ngựa ô Con ngứa ngựa ô, ma la ô có chứng

Nó có chứng lăng loàn

Ớ bạn chúng mình ơi, nó có chứng lăn loàn

Ma la yên yên, yên ta lên một cái, nó đá một cái té xuống một cái , nó mí đau cha

chả, yên ta lên cái nữa , yên quất một roi , yên gò cương lại

Tình tang non tang tính, tính tang non tang tình

Ớ bạn… ơ bạn chung tình ơi, ơ mới hay thậm hay

LÝ THƯỢNG

Xem lên , hòn núi , hòn núi ( ta ní nọ ) thiên thai Thấy ( í đôi á ) đôi (tình mà) chiền chiện Thấy ( í đôi ă) đôi ( tình mà ) chiền chiện ( Ta ní nọ ) ăn xoài (a…ì…a…)ăn xoài chín cây Muốn đi cầu ván (ta ní nọ) đóng đinh Cầu (í tre ă) tre (tình mà ) lắc lẻo Cầu (í tre ă) tre (tình mà) lắc lẻo (Ta ní nọ ) gập ghềnh (a…ì…a) gập ghềnh khó đi

LÝ THƯƠNG NHAU

Thương nhau trường đoạn í a đoạn trường Thương nhau trường đoạn í a đoạn trường luy í lưu í a lưu luy a í a

Dạ dường ôi tình ôi kim châm luy í lưu í a lưu luy a , í a

Dạ dường ôi tình ôi kim châm