Gián án Sử dụng bản đồ tư duy góp phần dạy học tích cực và hỗ trợ công tác quản lí nhà trường

Với cách ghi chép này, chúng ta mới chỉ sử dụng một nửa của bộ não - não trái, mà chưa sử dụng kỹ năng bên não phải, nơi giúp chúng ta xử lý các thông tin về nhịp điệu, màu sắc, không

Sử dụng bản đồ tư duy góp phần dạy học tích cực

và hỗ trợ công tác quản lí nhà trường

TS Trần Đình Châu- Bộ Giáo dục & Đào tạo

MỞ ĐẦU

• Hiện nay, chúng ta thường ghi chép

thông tin bằng các ký tự, đường thẳng, con số Với cách ghi chép này, chúng

ta mới chỉ sử dụng một nửa của bộ não

- não trái, mà chưa sử dụng kỹ năng

bên não phải, nơi giúp chúng ta xử lý các thông tin về nhịp điệu, màu sắc, không gian và cách ghi chép thông thường khó nhìn được tổng thể của cả vấn đề.

MỞ ĐẦU (tiếp)

• Qua nghiên cứu cho thấy, nhiều học

sinh chưa biết cách học, cách ghi kiến thức vào bộ não mà chỉ học thuộc

lòng, học vẹt, thuộc một cách máy

móc, thuộc nhưng không nhớ được

kiến thức trọng tâm, không nắm được

“sự kiện nổi bật” trong tài liệu đó, hoặc không biết liên tưởng, liên kết các kiến

Bản đồ tư duy

• BĐTD còn gọi là sơ đồ tư duy, lược

đồ tư duy,… là hình thức ghi chép nhằm tìm tòi đào sâu, mở rộng một

ý tưởng, tóm tắt những ý chính

của một nội dung, hệ thống hóa

một chủ đề… bằng cách kết hợp

việc sử dụng hình ảnh, đường nét, màu sắc, chữ viết

Bản đồ tư duy

• Nghĩa của cụm từ BĐTD không hiểu theo nghĩa bản

đồ thông thường như bản đồ địa lí mà BĐTD được

hiểu là một hình thức ghi chép theo mạch tư duy của mỗi người bằng việc kết hợp nét vẽ, màu sắc và chữ viết Đặc biệt đây là một sơ đồ mở, việc thiết kế BĐTD theo mạch tư duy của mỗi người, không yêu cầu tỉ lệ, chi tiết khắt khe như bản đồ địa lí, có thể vẽ thêm

hoặc bớt các nhánh, mỗi người vẽ một kiểu khác

nhau, dùng màu sắc, hình ảnh, các cụm từ diễn đạt khác nhau, cùng một nội dung nhưng mỗi người có thể “thể hiện” nó dưới dạng BĐTD theo một cách

riêng do đó việc lập BĐTD phát huy được tối đa khả

Ưu điểm của bản đồ tư duy

• Dễ nhìn, dễ viết.

• Kích thích hứng thú học tập và khả

năng sáng tạo của HS

• Phát huy tối đa tiềm năng ghi nhớ của

bộ não

• Rèn luyện cách xác định chủ đề và

phát triển ý chính, ý phụ một cách

logic

Tác giả Tony Buzan

-Tony Buzan là người sáng tạo ra phương pháp tư duy Mind Map (bản đồ

tư duy).

- Ông nghiên cứu chuyên sâu về bộ não,

trí nhớ; tìm ra qui luật khi xây dựng bản đồ gồm nhiều nhánh, giúp bộ não ghi chép các sự kiện một cách hệ thống.

- Bản đồ tư duy giúp luyện tập trí não

Bản đồ tư duy giúp gì?

Bản đồ tư duy sẽ giúp:

Sử dụng BĐTD trong dạy học

• Cho HS làm quen với bản đồ tư duy bằng cách giới thiệu cho HS một số “bản đồ”

cùng với dẫn dắt của GV để các em làm quen.

• Tập “đọc hiểu” BĐTD, sao cho chỉ cần

nhìn vào BĐTD bất kỳ HS nào cũng có thể thuyết trình được nội dung một bài học

hay một chủ đề, một chương theo mạch lôgic của kiến thức

Sử dụng BĐTD trong dạy học

• Hướng cho HS có thói quen khi tư duy lôgic

theo hình thức sơ đồ hoá trên BĐTD

• Từ một vấn đề hay chủ đề chính đưa ra các ý

lớn thứ nhất, ý lớn thứ hai, thứ ba mỗi ý

lớn lại có các ý nhỏ liên quan với nó, mỗi ý nhỏ lại có các ý nhỏ hơn các nhánh này

như “bố mẹ” rồi “con, cháu, chắt, chút

chít” các đường nhánh có thể là đường

thẳng hay đường cong

Sử dụng BĐTD trong dạy học

• Cho HS thực hành vẽ BĐTD trên giấy: Chọn từ

khóa (key words) - tên chủ đề hoặc hình vẽ của chủ đề chính cho vào vị trí trung tâm, chẳng

hạn: đường thẳng song song, hình bình hành, hình chữ nhật, bảo vệ môi trường, truyện

Kiều, để HS có thể tự mình ghi tiếp kiến thức vào tiếp các nhánh “con”, “cháu”, “chắt” theo cách hiểu của các em

• Vẽ BĐTD theo nhóm hoặc từng cá nhân

Cách ghi chép trên BĐTD

• Nghĩ trước khi viết.

• Viết ngắn gọn

• Viết có tổ chức

• Viết lại theo ý của mình, nên chừa

khoảng trống để có thể bổ sung ý (nếu sau này cần)

Điều cần tránh khi ghi chép trên BĐTD

• Ghi lại nguyên cả đoạn văn dài

Một số gợi ý khi tạo

Một số gợi ý khi tạo

bản đồ tư duy

3 NỐI các nhánh chính (cấp một) đến hình

ảnh trung tâm, nối các nhánh cấp hai đến các nhánh cấp một,… bằng các đường

kẻ, đường cong với màu sắc khác nhau

4 Mỗi từ/ảnh/ý nên đứng độc lập và được

nằm trên một đường kẻ hay đường cong.

Một số gợi ý khi tạo

bản đồ tư duy

5 Tạo ra một kiểu bản đồ riêng cho mình

(Kiểu đường kẻ, màu sắc,…)

6 Nên dùng các đường cong thay vì các

đường thẳng vì các đường cong được tổ chức rõ ràng sẽ thu hút được sự chú ý của mắt hơn rất nhiều so với đường thẳng

7 Bố trí thông tin đều quanh hình ảnh

trung tâm

GIỚI THIỆU MỘT SỐ BĐTD VẼ TRÊN MÁY TÍNH

VÀ VẼ TRÊN GIẤY, BÌA…

Phương tiện thiết kế BĐTD

• Phương tiện để thiết kế BĐTD khá đơn giản, chỉ cần giấy, bìa, bảng phụ, phấn màu, bút chì màu, tẩy,…hoặc dùng phần mềm Mindmap, vì vậy có thể vận dụng với bất kì điều kiện cơ sở vật chất nào của các nhà trường hiện nay Điều quan

trọng là GV hướng cho HS có thói quen lập

BĐTD trước hoặc sau khi học một bài hay một chủ đề, một chương, để giúp các em có cách

sắp xếp kiến thức một cách khoa học, lôgic

• HS hoạt động nhóm thông qua BĐTD

trên lớp học , hoặc hoạt động cá thể,

ôn luyện tập ở nhà…

Kết luận

• Qua nghiên cứu và thực nghiệm giảng dạy ở một số

trường THCS cho thấy: Sử dụng thành thạo và hiệu quả BĐTD trong dạy học sẽ mang lại nhiều kết quả

tốt và đáng khích lệ trong phương thức học tập của

HS và PP giảng dạy của GV, có thể vận dụng nó cho các môn học ở trường phổ thông và cho lập kế

hoạch công tác quản lí Học sinh sẽ học được

phương pháp học, tăng tính độc lập, chủ động, sáng

tạo và phát triển tư duy

• Việc sử dụng BĐTD giúp cán bộ quản lí có cái nhìn

tổng quát toàn bộ vấn đề, giúp GV đổi mới PPDH,

giúp HS học tập tích cực đó chính là một trong những

cách làm thiết thực triển khai nội dung dạy học có

hiệu quả - một trong năm nội dung của phong trào thi

đua “Xây dựng Trường học thân thiện, học sinh tích

cực” mà Bộ Giáo dục và Đào tạo phát động

Tài liệu tham khảo

1 Trần Đình Châu, Sử dụng bản đồ tư duy – một biện

pháp hiệu quả hỗ trợ học sinh học tập môn toán-

Tạp chí Giáo dục, kì 2- tháng 9/2009.

2 Trần Đình Châu, Đặng Thị Thu Thủy, Sử dụng bản đồ

tư duy góp phần TCH HĐ học tập của HS, Tạp chí

Khoa học giáo dục, số chuyên đề TBDH năm 2009.

3.Tony Buzan - Bản đồ Tư duy trong công việc – NXB

Lao động – Xã hội.

4 Stella Cottrell (2003), The study skills handbook (2nd

edition), PalGrave Macmillian.

Buzan).

Bài tập thực hành (20 phút)

• Đề nghị mỗi thầy cô thiết kế một

bản đồ tư duy lập kế hoạch công

tác, hoặc triển khai một ý tưởng

hoặc 1 bài dạy học theo chuyên

môn của mình.