Tư tưởng đoàn kết Hồ Chí Minh - dưới góc độ kế thừa và phát triển sáng tạo lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin về đoàn kết vào Việt Nam

Đoàn kết không chỉ là nội dung cốt lõi trong tư tưởng Hồ Chí Minh mà còn là mục tiêu chiến lược của cách mạng Việt Nam. Bài viết tập trung phân tích những điểm giống (tương đồng) và phát triển sáng tạo (khác biệt) tư tưởng đoàn kết mà Hồ Chí Minh vận dụng vào thực tiễn cách mạng Việt Nam.

Trang 1

TƯ TƯỞNG ĐOÀN KẾT HỒ CHÍ MINH - DƯỚI GÓC ĐỘ

KẾ THỪA VÀ PHÁT TRIỂN SÁNG TẠO LÝ LUẬN CỦA

CHỦ NGHĨA MÁC - LÊNIN VỀ ĐOÀN KẾT VÀO VIỆT NAM

Đại học Quốc gia Hà Nội

Tóm tắt

Đoàn kết không chỉ là nội dung cốt lõi trong tư tưởng Hồ Chí Minh mà còn

là mục tiêu chiến lược của cách mạng Việt Nam Đoàn kết luôn được quán triệt trong mọi đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước trong suốt quá trình lãnh đạo cách mạng Với mục đích làm rõ sự kế thừa và phát triển sáng tạo của Hồ Chí Minh về tư tưởng đoàn kết trên nền tảng chủ nghĩa Mác - Lênin, bài viết tập trung phân tích những điểm giống (tương đồng) và phát triển sáng tạo (khác biệt) tư tưởng đoàn kết mà Hồ Chí Minh vận dụng vào thực tiễn cách mạng Việt Nam

Từ khóa: Hồ Chí Minh, đoàn kết, kế thừa, phát triển sáng tạo, chủ nghĩa Mác - Lênin

I MỞ ĐẦU

Tư tưởng về đại đoàn kết dân tộc là tài sản tinh thần vô giá của toàn Đảng, toàn dân, là một trong những nhân tố quyết định thắng lợi của cách mạng Việt Nam Là một lãnh tụ cộng sản và nhà hoạt động cách mạng, Hồ Chí Minh đã không ngừng xây dựng, hoàn thiện một hệ thống quan điểm về đại đoàn kết dân tộc, đó là một di sản quý của

Hồ Chí Minh về những vấn đề cơ bản của cách mạng Việt Nam Đại đoàn kết là tư tưởng cơ bản, cốt lõi của Hồ Chí Minh, được thể hiện nhất quán từ lý luận đến thực tiễn Đại đoàn kết dân tộc không chỉ là một giá trị tinh thần to lớn, một truyền thống vô cùng quý báu của nhân dân Việt Nam, được hun đúc qua mấy ngàn năm lịch sử mà nó còn trở thành một động lực to lớn, một triết lý nhân sinh và hành động giúp dân tộc Việt Nam tồn tại và phát triển bền vững Trong mọi giai đoạn lịch sử, tư tưởng về đại đoàn kết dân tộc của Hồ Chí Minh vẫn là ngọn nguồn tạo nên sức mạnh vô địch của cách mạng, khơi dậy tinh thần tự tôn dân tộc, phát huy tinh thần tự lực, tự cường, chấn hưng đất nước, từng bước đưa Việt Nam rút ngắn khoảng cách tụt hậu so với các nước

*

Khoa Triết học - Trường Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn

Trang 2

phát triển trên thế giới Nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về đoàn kết dân tộc, làm rõ

sự kế thừa, phát triển sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lênin không chỉ khẳng định, ghi nhận, biết ơn những đóng góp to lớn của Chủ tịch Hồ Chí Minh với dân tộc mà còn góp phần chỉ ra cơ sở, nền tảng của tư tưởng đoàn kết và sự cần thiết phải giữ gìn, phát triển sáng tạo trong giai đoạn hiện nay

II NỘI DUNG

2.1 Hồ Chí Minh kế thừa tư tưởng đoàn kết của chủ nghĩa Mác - Lênin

Thứ nhất, về mục đích của cách mạng Học thuyết Mác - Lênin đã đưa tới sự phát

triển triệt để và hoàn bị nhất trong lịch sử phát triển của các hình thức của chủ nghĩa duy vật Tính khoa học của học thuyết không chỉ ở việc chỉ ra được các quy luật chi phối toàn bộ sự vận động, biến đổi và phát triển của thế giới vật chất mà nó còn khẳng định giá trị lớn hơn là trở thành học thuyết về sự giải phóng triệt để con người, đưa lại cuộc sống ấm no, tự do thực sự cho con người theo nghĩa làm người đích thực Giá trị tư tưởng vượt thời đại của Mác - Ăngghen không chỉ là lý luận về cách mạng vô sản mà còn là phương pháp luận duy vật biện chứng và nhận thức từ chủ nghĩa duy vật lịch sử Với Hồ Chí Minh, học tập chủ nghĩa Mác - Lênin “phải học tinh thần của chủ nghĩa Mác - Lênin; học tập lập trường, quan điểm và phương pháp của chủ nghĩa Mác - Lênin,… để giải quyết cho tốt những vấn đề thực tế trong công tác cách mạng”1 Sự

gặp gỡ của những bộ óc vĩ đại và nhân cách lớn lao đã giúp Mác - Lênin - Hồ Chí Minh tạo thành một dòng chảy lịch sử cho sự tương đồng về mục tiêu giải phóng con người Tùy theo điều kiện khác nhau mà Mác - Lênin - Hồ Chí Minh có những phương cách phù hợp; tuy nhiên, họ đều gặp nhau ở tư tưởng coi đoàn kết là sức mạnh, đoàn kết là nhân tố quyết định sự thắng lợi của cách mạng

Từ quan điểm, cách mạng là sự nghiẹ p của quần chúng; sự thành co ng của phong trào co ng nha n trong mỗi nu ớc chỉ có thể đu ợc bảo đảm bằng sức mạnh của một tổ chức thống nhất, Mác - Lênin đều nhấn mạnh đến vị trí, vai trò của sự đoàn kết Với Mác, để đạt được mục đích vĩ đại mà nhân loại đang hướng tới nhất định phải nhớ nguyên tắc cơ bản: “ chúng ta hãy nhớ một nguyên tắc cơ bản của Quốc tế: sự đoàn kết”2

1

Hồ Chí Minh (2011), Toàn tập, tập 11, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, tr.95

2

Mác và Ph Ăngghen (1980), Tuyển tập, tập 4, Nxb Sự thật, Hà Nội, tr.212

Trang 3

Trong thời đại đế quốc chủ nghĩa, V.I Lênin đã kế thừa, tiếp thu và phát triển chủ nghĩa Mác về cách mạng giải phóng dân tộc và xây dựng nhà nước ở một quốc gia chưa kinh qua chủ nghĩa tư bản, đưa tới sự thắng lợi hoàn toàn của cách mạng Tháng Mười Nga và nhiều nước thuộc địa, phụ thuộc trên toàn thế giới Nói về tinh thần đoàn kết để thực hiện mục tiêu cách mạng, Lênin nhấn mạnh: “Thắng lợi của cách mạng vô sản thế giới đòi hỏi giai cấp công nhân các nước tiên tiến phải hết sức tin cậy lẫn nhau, đoàn kết anh em hết sức chặt chẽ với nhau và phải hết sức nhất trí trong các hành động cách mạng”3

Với Hồ Chí Minh, trong bài “Con đường dẫn tôi đến chủ nghĩa Lênin” Người viết: “Lúc bấy giờ… tôi kính yêu Lênin vì Lênin là một người yêu nước vĩ đại đã giải phóng cho đồng bào mình,… dần dần tôi hiểu được rằng chỉ có chủ nghĩa xã hội, chủ nghĩa cộng sản mới giải phóng được các dân tộc bị áp bức và những người lao động trên thế giới khỏi ách nô lệ”4 Nhấn mạnh đến vai trò của chủ nghĩa Mác - Lênin, Hồ Chí Minh cho rằng, “chủ nghĩa Mác - Lênin như cái cẩm nang thần kỳ”5, là mạ t trời soi sáng, là ngọn cờ đoàn kết, là co sở để vạch ra đu ờng lối chiến lu ợc, sách

lu ợc cho cách mạng mà mỗi khi gặp khó khăn người ta mở cẩm nang ra có ngay cách giải quyết Do đó, muốn thực hiện mục tiêu lớn lao của cách mạng thì phải có tinh thần đoàn kết, mà ở đó, nền tảng gốc của tư tưởng đoàn kết Hồ Chí Minh là triết lý: dân là gốc Chỉ cần thống kê trong Hồ Chí Minh toàn tập vấn đề đoàn kết dân tộc được thể hiện trong 839 bài viết, chiếm tỷ lệ 43%; sử dụng từ đoàn kết, đại đoàn kết tới 1.809

lần; đặc biệt, tư tưởng đại đoàn kết dân tộc được nhắc lại 16 lần trong “Sửa đổi lối làm

việc”, 17 lần trong “Bài nói tại buổi khai mạc Đại hội thống nhất Việt Minh - Liên Việt”, 19 lần trong “Diễn văn kỷ niệm Quốc khánh 2/9/1957”, 8 lần trong “Di chúc”,…

những con số thống kê trên đã cho thấy, vai trò đặc biệt quan trọng của vấn đề xây dựng khối đại đoàn kết dân tộc trong tư tưởng Hồ Chí Minh

Thứ hai, xác định được vị trí, vai trò của đoàn kết trong cách mạng vô sản Đoàn

kết không chỉ là sức mạnh mà còn là vấn đề có ý nghĩa chiến lược, là nhân tố cơ bản quyết định thắng lợi của cách mạng Với Mác, “Cách mạng là phải đoàn kết”6, nếu làm cách mạng mà không có tinh thần đoàn kết thì không thể thành công Nhấn mạnh điều này,

3

V.I Lênin (1976), Toàn tập, tập 38, Nxb Tiến bộ, Mátxcơva, tr.132

4

5

6

C Mác và Ph Ăngghen (1980), Tuyển tập, tập 4, Nxb Sự thật, Hà Nội, tr.212

Trang 4

Mác chỉ rõ: “Công xã Pari sở dĩ thất bại vì tất cả những trung tâm chính như Béc-lin, Ma-đrít,… đã không đồng thời bùng nổ một phong trào cách mạng to lớn tương xứng với trình độ đấu tranh cao của giai cấp vô sản Pari”7 Còn với V.I Lênin thì cho rằng:

“đoàn kết là nguồn gốc, sức mạnh chủ yếu, vo tạ n và vo địch của Đảng”8

Theo Hồ Chí Minh, để thực hiện mục tiêu giành độc lập cho dân tộc, tự do cho nhân dân, nhất thiết phải xây dựng khối đại đoàn kết dân tộc Đoàn kết đóng vai trò “là lực lượng mạnh nhất”, “là sức mạnh vô địch”, hơn thế nữa “đoàn kết là sức mạnh, là then chốt của thành công” Hồ Chí Minh khẳng định: “không đoàn kết thì suy và mất

Có đoàn kết thì thịnh và còn Chúng ta phải lấy đoàn kết mà xoay vần vận mệnh, giữ gìn dân tộc và bảo vệ nước nhà”9 Hồ Chí Minh còn đúc kết thành triết lý hành động:

“Đoàn kết, đoàn kết, đại đoàn kết, Thành công, thành công, đại thành công”10

Trong từng giai đoạn của cách mạng, trước những yêu cầu và nhiệm vụ mới, phương pháp đoàn kết dân tộc cần có sự điều chỉnh cho phù hợp với những đối tượng khác nhau, nhưng đoàn kết phải luôn luôn được nhận thức là vấn đề sống còn của cách mạng, là một chiến lược bất di bất dịch Theo Hồ Chí Minh, “Nhờ đại đoàn kết mà nhân dân Việt Nam đã đánh thắng chủ nghĩa thực dân, làm Cách mạng Tháng Tám thành công và đã kháng chiến thắng lợi Nhờ đại đoàn kết toàn dân mà nước Việt Nam nhất định sẽ thống nhất”11 Vì vậy, phải đoàn kết mọi lực lượng có thể đoàn kết để đưa cách mạng đến thành công Tinh thần ấy luôn nhất quán, xuyên suốt trong tư tưởng và

hành động của Hồ Chí Minh từ cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân đến cách mạng xã

hội chủ nghĩa

Đoàn kết là điểm xuất phát, là sợi chỉ đỏ xuyên suốt, nhất quán trong tư tưởng Hồ Chí Minh và trong toàn bộ đường lối, chủ trương của Đảng Để xây dựng được khối đại đoàn kết, nhiệm vụ đầu tiên của Đảng cách mạng là tập hợp, đoàn kết rộng rãi các tầng lớp nhân dân ở trong nước, nhân dân yêu chuộng hòa bình, tiến bộ trên thế giới, hình thành nên khối đại đoàn kết to lớn, mạnh mẽ Người chỉ rõ: “Đoàn kết là điểm mẹ Điểm này mà thực hiện tốt thì đẻ ra con cháu đều tốt”12 Để đoàn kết toàn dân, phải có

sự lãnh đạo của Đảng, do đó muốn xây dựng được tinh thần đại đoàn kết dân tộc, trước

7

8

V.I Le nin (1976), Toàn tạ p, tập 16, Nxb Tiến bọ , Mátxcơva, tr.705

9

10

11

12

Trang 5

hết Đảng phải giữ gìn được sự đoàn kết Đây là điều Hồ Chí Minh luôn trăn trở, trong

Di chúc, Người đã viết “Đoàn kết là một truyền thống cực kỳ quý báu của Đảng và dân

tộc ta”13, và hơn nữa, đoàn kết trong Đảng còn là cơ sở, là hạt nhân cốt lõi để xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân Trong mối quan hệ giữa Đảng với dân, nếu không có nhân dân thì Đảng không đủ lực lượng, nếu không có Đảng, thì nhân dân không ai dẫn đường

Do đó, trong mọi hoàn cảnh Đảng và dân phải đoàn kết với nhau thành một khối

2.2 Hồ Chí Minh phát triển sáng tạo tư tưởng đoàn kết của chủ nghĩa Mác - Lênin

Thứ nhất, về lực lượng tham gia cách mạng, Hồ Chí Minh đã phát triển chủ nghĩa

Mác - Lênin từ đoàn kết giai cấp tới đoàn kết dân tộc ở Việt Nam Từ bản chất của giai cấp tư sản, từ mục đích xóa bỏ mọi hình thức sở hữu tư nhân về tư liệu sản xuất nhằm giải phóng con người, Mác nhận thấy vai trò to lớn của giai cấp công nhân trên toàn thế giới Với Mác, sự đoàn kết, thống nhất về ý chí và đội ngũ của giai cấp công nhân

chính là nội dung cơ bản, nguyên tắc hàng đầu Trong Tuyên ngôn của Đảng Cộng

sản do Mác và Ăngghen thay mặt Liên đoàn những người cộng sản được công bố vào

tháng 3/1848 có lời kết như lời kêu gọi hành động của tất cả những người vô sản trên thế giới: Vô sản tất cả các nước đoàn kết lại! Lời kêu gọi đó như một khẩu hiệu công

khai tuyên bố tính chất quốc tế của cuộc đấu tranh

C Mác khẳng định: “Sự thống trị của tư bản là có tính chất quốc tế Chính vì thế, cuộc đấu tranh của công nhân ở tất cả các nước để tự giải phóng, chỉ có thể thành công được, nếu công nhân cùng nhau đấu tranh chống lại tư bản quốc tế”14

Sự liên minh của giai cấp công nhân toàn thế giới không chỉ là sự đồng cảm của những người cùng bị tư bản bóc lột, mà còn khẳng định sức mạnh, sự phát triển trí tuệ của giai cấp công nhân

từ nhận thức về tư tưởng trong đấu tranh nội bộ tới hành động Sự phát triển lớn mạnh

và thống nhất của giai cấp công nhân trên toàn thế giới là là kết quả của chính phương thức sản xuất đại công nghiệp tạo ra Sự thống nhất của giai cấp công nhân là nền tảng cho mối liên hệ bình đẳng về lợi ích, về tinh thần trách nhiệm với sự nghiệp chung của giai cấp công nhân ở các quốc gia dân tộc Mác nhấn mạnh: “Giai cấp vô sản chiến thắng giai cấp tư sản đồng thời còn có nghĩa là khắc phục tất cả những cuộc xung đột dân tộc và xung đột công nghiệp hiện nay đang sinh ra sự thù hằn giữa các dân tộc Vì vậy mà thắng lợi của giai cấp vô sản đối với giai cấp tư sản đồng thời còn là dấu hiệu

13

Hồ Chí Minh (2011), Toàn tập, tập 5, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, tr.611-612

14 V.I.Le nin (1976), Toàn tạ p, tập 2, Nxb Tiến bọ , Mátxcơva, tr.115

Trang 6

giải phóng tất cả các dân tộc bị áp bức”15

Khẳng định thêm điều này, trong lời tựa viết

cho bản tiếng Đức của Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản, tái bản năm 1890, Ăngghen

viết: “Để đạt tới thắng lợi cuối cùng của những nguyên lý đã đề ra trong “Tuyên ngôn”, Mác chỉ tin tưởng vào sự phát triển trí tuệ của giai cấp công nhân, sự phát triển mà hành động chung và tranh luận chung nhất định sẽ mang lại”16

Phân tích những điều kiện mới trong thời đại đế quốc chủ nghĩa, Lênin không chỉ nhấn mạnh đến sự liên minh giai cấp công nhân trên toàn thế giới mà còn đặc biệt nhấn mạnh đến sự gắn bó về lợi ích giữa giai cấp công nhân và mối quan hệ của các dân tộc

bị áp bức: “công nhân đưa ra một thế giới mới, một thế giới trong đó những người lao động thuộc mọi dân tộc đoàn kết với nhau, trong đó không có chỗ cho bất cứ một đặc quyền đặc lợi nào, cũng như không có chỗ cho bất cứ một sự áp bức nào giữa người với người”17 Sự thống nhất của giai cấp công nhân và mối quan hệ của giai cấp công nhân với các dân tộc bị áp bức là sự thống nhất từ chiều sâu của nhận thức về nhu cầu phát triển của cuộc đấu tranh giải phóng mình và giải phóng nhân loại, đó còn là một nguyên tắc quốc tế như quan điểm của Mác “ đối lập với xã hội cũ cùng với sự bần cùng về kinh tế và sự điên rồ về chính trị của nó đang xuất hiện một xã hội mới mà nguyên tắc quốc tế phải là hòa bình, bởi vì cùng một nguyên tắc giống nhau ngự trị ở tất cả các dân tộc - lao động!”18 Trên cơ sở đó, Lênin đã phát triển khẩu hiệu vô sản tất

cả các nước đoàn kết lại thành khẩu hiệu hành động chiến lược: Giai cấp công nhân và

các dân tộc bị áp bức trên toàn thế giới hãy đoàn kết lại!

Hồ Chí Minh phân tích các sự phân hóa giai cấp ở các nước thuộc địa, phụ thuộc

để thấy thực chất mâu thuẫn chủ yếu ở các nước phương Tây là mâu thuẫn giữa giai cấp vô sản và giai cấp tư sản, còn ở xã hội thuộc địa phương Đông mâu thuẫn chủ yếu lại là mâu thuẫn giữa dân tộc bị áp bức với chủ nghĩa thực dân; do đó, đối tượng cách mạng mà các dân tộc thuộc địa cần tập trung đánh đổ trước hết là chủ nghĩa thực dân

và tay sai phản động chứ không phải là giai cấp tư sản bản xứ, càng không phải là giai cấp địa chủ nói chung Trên cơ sở phân tích đúng đắn đặc điểm xã hội Việt Nam, xác định đúng đối tượng chính của cách mạng, Hồ Chí Minh đã vận dụng sáng tạo trong giải quyết mối quan hệ dân tộc và giai cấp Nếu như chủ nghĩa Mác - Lênin đề cao đấu

15

C Mác và Ph Ăngghen (1980), Tuyển tập, tập 4, Nxb Sự thật, Hà Nội, tr.526-527

16

17

V.I Le nin (1976), Toàn tạ p, tập 23, Nxb Tiến bọ , Mátxcơva, tr.194

18

C Mác và Ph Ăngghen (1980), Tuyển tập, Nxb Sự thật, Hà Nội,t.3, tr.64

Trang 7

tranh giai cấp thì Hồ Chí Minh đã kết hợp nhuần nhuyễn vấn đề giai cấp với vấn đề dân tộc, giải quyết triệt để mối quan hệ hài hòa giữa giải phóng giai cấp với giải phóng dân tộc, đặt lợi ích dân tộc lên trên hết, lấy mục tiêu độc lập dân tộc làm điểm tương đồng

để tập hợp đoàn kết toàn dân tộc Không chỉ nhấn mạnh đến mối quan hệ giữa cách mạng vô sản với cách mạng giải phóng dân tộc đã được Lênin nêu ra, Hồ Chí Minh còn nhận thấy sự liên minh giữa giai cấp vô sản chính quốc và các dân tộc thuộc địa bị áp bức trong cuộc đấu tranh chống chủ nghĩa tư bản là tất yếu Ngoài việc nhận thấy giai cấp vô sản và các dân tộc bị áp bức phải giúp đỡ nhau, sự giúp đỡ ấy đồng thời là sự tự cứu mình, là trách nhiệm và nghĩa vụ của mỗi bên, Hồ Chí Minh còn nhận thấy một hình thức liên minh quan trọng nữa là liên minh giữa các dân tộc thuộc địa với nhau Đây là một sáng tạo đặc biệt của Người Nếu như với các nước láng giềng, có cùng chung kẻ thù, chung nguyện vọng là độc lập, tự do cho mỗi dân tộc, Hồ Chí Minh lập Mặt trận Thống nhất các dân tộc Việt - Miên - Lào trong kháng chiến chống thực dân Pháp và chống đế quốc Mỹ xâm lược; ngược lại, với các nước xã hội chủ nghĩa anh em như Trung Quốc, Liên Xô, Cuba, Triều Tiên, để tranh thủ sự ủng hộ, giúp đỡ đối với cuộc chiến đấu bảo vệ độc lập dân tộc, vì hòa bình, chính nghĩa của nhân dân Việt Nam, trên tinh thần “bốn phương vô sản đều là anh em”, Hồ Chí Minh xây dựng Liên minh hữu nghị hợp tác và tương trợ với các nước Ngoài ra, đối với nhân dân yêu chuộng hòa bình, dân chủ trên thế giới, Hồ Chí Minh xây dựng Mặt trận đoàn kết với phong trào hòa bình, dân chủ và tiến bộ trên thế giới như Mặt trận đoàn kết giữa nhân dân Việt Nam với nhân dân Á - Phi, Mỹ Latinh, Mặt trận thống nhất phản đế giữa nhân dân Việt Nam và nhân dân Mỹ

Hồ Chí Minh còn đặc biệt chú ý đến việc xây dựng khối đoàn kết với các lực lượng cách mạng trên thế giới, tùy từng đối tượng để đề ra phương pháp đoàn kết phù hợp: Đối với phong trào cộng sản và công nhân quốc tế, đoàn kết trên tinh thần “bốn phương vô sản đều là anh em”; đối với phong trào giải phóng dân tộc, đoàn kết với giai cấp vô sản và nhân dân lao động trên toàn thế giới, cùng chống chủ nghĩa đế quốc, thực dân; đối với phong trào hòa bình, dân chủ và tiến bộ trên thế giới, đoàn kết vì hòa bình,

ổn định và phát triển; coi trọng và xây dựng tình đoàn kết với các nước láng giềng, trên tinh thần “giúp bạn tức là tự giúp mình”, “vừa là đồng chí vừa là anh em”

Nếu như chủ nghĩa Mác - Lênin nhấn mạnh vào vai trò của liên minh công - nông, lực lượng chính của cách mạng, xét vào điều kiện thực tế của Việt Nam, Hồ Chí Minh cho rằng cách mạng phải hướng tới ba mục tiêu là: giải phóng dân tộc, giải phóng giai cấp, giải phóng con người Để đạt được mục tiêu đó, cách mạng giải phóng dân tộc

Trang 8

“là việc chung cả dân chúng chứ không phải việc một hai người”, vì vậy, lực lượng cách mạng không chỉ đơn thuần là liên minh công nông mà còn cần sự tham gia của nhiều giai tầng khác, làm nên “lực lượng toàn dân” Hồ Chí Minh nêu rõ: “Đại đoàn kết tức là trước hết phải đoàn kết đại đa số nhân dân, mà đại đa số nhân dân ta là công

nhân, nông dân và các tầng lớp nhân dân lao động khác Đó là nền gốc của đại đoàn

kết Nó cũng như cái nền của nhà, gốc của cây Nhưng đã có nền vững, gốc tốt, còn phải đoàn kết các tầng lớp nhân dân khác”19 Với chủ trương đoàn kết các dân tộc thành một khối thống nhất, bất kỳ ai mà thật thà tán thành hòa bình, độc lập, dân chủ thì chúng ta đều thật thà đoàn kết với họ, không có sự phân biệt dân tộc hay tôn giáo Đây

là một phát hiện của Hồ Chí Minh về vai trò, sứ mệnh và khả năng thực thi nhiệm vụ cách mạng giải phóng dân tộc của giai cấp nông dân và công nhân ở các nước thuộc địa nói chung và ở Việt Nam nói riêng

Thứ hai, đoàn kết trong Mặt trận dân tộc thống nhất là sự sáng tạo độc đáo của

Hồ Chí Minh Với mục tiêu đưa tới sự ra đời chính đảng của giai cấp công nhân, “Liên

đoàn những người cộng sản” do Mác và Ăngghen xây dựng đã trở thành trung tâm

quốc tế đầu tiên lãnh đạo cuộc đấu tranh của giai cấp công nhân các nước, Tuyên ngôn

của Đảng Cộng sản (3/1848) được coi là “bản khai sinh” của tổ chức quốc tế đầu tiên

này, là nền tảng tư tưởng và kim chỉ nam cho toàn bộ hoạt động phong trào cộng sản và công nhân quốc tế Cùng với sự phát triển về mọi mặt của giai cấp công nhân và yêu cầu mới của cuộc đấu tranh giai cấp, giai cấp công nhân và những người cộng sản trên toàn thế giới đã có nhiều sáng tạo về hình thức tổ chức như Quốc tế I (1864 - 1889), Quốc tế II (1889 - 1914), Quốc tế III (Quốc tế cộng sản 1919 - 1943) sau này đến các hình thức tổ chức quốc tế tương đương như Cục Thông tin quốc tế, Hội nghị các đảng cộng sản và công nhân quốc tế, Diễn đàn thường niên của các đảng cộng sản và công nhân quốc tế Sự phối hợp hành động cách mạng không chỉ được hiểu là những biểu hiện, gần gũi nhất là sự ủng hộ, giúp đỡ, phối hợp hành động giữa giai cấp công nhân của các dân tộc đã được đoàn kết lại như Lênin từng trao nhiệm vụ cho Quốc tế III:

“Quốc tế cộng sản còn phải xác định và chứng minh trên lý luận cho một nguyên tắc là: với sự giúp đỡ của giai cấp vô sản các nước tiên tiến, các nước lạc hậu có thể tiến tới chế độ Xô viết và qua những giai đoạn phát triển nhất định, tiến tới chủ nghĩa cộng sản, không phải trải qua giai đoạn phát triển tư bản chủ nghĩa”20 mà sự phối hợp hành động

19

20

V.I Le nin (1976), Toàn tạ p, tập 41 , Nxb Tiến bọ , Mátxcơva, tr 294-295

Trang 9

ấy còn bao gồm cả sự kết hợp cuộc cách mạng của giai cấp công nhân chính quốc với các phong trào dân tộc, dân chủ

Với Hồ Chí Minh, Mặt trận là một liên minh chính trị nhằm đoàn kết rộng rãi các

tổ chức yêu nước vào một khối thống nhất, đấu tranh vì độc lập dân tộc, dân chủ và chủ nghĩa xã hội Mặt trận là phương tiện để thực hiện mục đích đoàn kết Mặt trận dân tộc thống nhất được xây dựng phải đảm bảo hai yêu cầu: Mặt trận phải lấy liên minh công

- nông - trí làm nền tảng và phải đặt dưới sự lãnh đạo của Đảng Trong liên minh công - nông - trí phải lấy công - nông làm nòng cốt Để đảm bảo mặt trận phát triển bền vững lâu dài, phải đảm bảo yếu tố cần là có Liên minh công - nông - trí vững chắc; mặt khác, Mặt trận phải đoàn kết với các tầng lớp yêu nước khác để mở rộng tổ chức, mở rộng khối đại đoàn kết, đây là yếu tố đủ Không những thế, phải có Đảng của giai cấp công nhân lãnh đạo nhằm tăng cường khối đại đoàn kết trong Mặt trận

Trong lịch sử đấu tranh cách mạng Việt Nam, ở mỗi thời kỳ, Đảng đều tổ chức và xây dựng Mặt trận với nhiều tên gọi khác nhau, như: Hội Phản đế (1930), Mặt trận Dân chủ (1936), Mặt trận Việt Minh (1941), Mặt trận Liên Việt (1951), Mặt trận Tổ quốc Việt Nam (1955 ở miền Bắc), Mặt trận Dân tộc giải phóng miền Nam Việt Nam (1960

ở miền Nam) Khi cả nước thống nhất đến nay là Mặt trận Tổ quốc Việt Nam (1976) Nhấn mạnh vai trò của Mặt trận với tư cách là một tổ chức để tập hợp lực lượng, Hồ

Chí Minh viết: “Đoàn kết trong Mặt trận Việt Minh, nhân dân ta đã làm Cách mạng

Tháng Tám thành công, lập nên nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa Đoàn kết trong

Mặt trận Liên Việt, nhân dân ta đã kháng chiến thắng lợi, lập lại hòa bình ở Đông

Dương, hoàn toàn giải phóng miền Bắc Đoàn kết trong Mặt trận Tổ quốc Việt Nam,

nhân dân ta đã giành được thắng lợi trong công cuộc khôi phục kinh tế, cải tạo xã hội chủ nghĩa và trong sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc”21

Thứ ba, Hồ Chí Minh xây dựng được nguyên tắc đoàn kết và phương pháp đoàn kết phù hợp với cách mạng Việt Nam Về nguyên tắc đoàn kết, Hồ Chí Minh xây dựng

bốn nguyên tắc cơ bản Một là, đoàn kết phải được xây dựng trên cơ sở thống nhất giữa

lợi ích của quốc gia dân tộc với quyền lợi cơ bản của các giai tầng trong xã hội; giữa lợi ích dân tộc và quốc tế Người nhấn mạnh, tất cả các dân tộc trên thế giới đều sinh ra bình đẳng, dân tộc nào cũng có quyền sống, quyền tự do Dân tộc Việt Nam có quyền được hưởng tự do, độc lập: “Nước độc lập mà dân không hưởng hạnh phúc, tự do thì

21

Trang 10

độc lập cũng chẳng có nghĩa lý gì”22

, mặt khác: “Dân chỉ biết rõ giá trị của tự do, của độc lập khi mà dân được ăn no, mặc đủ”23

Với Hồ Chí Minh, đoàn kết quốc tế là điều kiện đảm bảo, ổn định của đoàn kết dân tộc Tuy nhiên, đoàn kết quốc tế phải dựa trên

nguyên tắc tôn trọng độc lập, chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của nhau, không xâm

phạm vào công việc nội bộ của nhau, luôn đặt lợi ích của quốc gia, dân tộc lên trên hết,

trước hết, phấn đấu vì hòa bình, ổn định và phát triển Hai là, nguyên tắc tin vào dân,

dựa vào dân, phấn đấu vì quyền lợi của nhân dân Hồ Chí Minh khẳng định: “Trong bầu trời không gì quý bằng nhân dân Trong thế giới không gì mạnh bằng lực lượng đoàn kết của nhân dân”24

Tin vào dân, dựa vào dân vừa là sự kế thừa, nâng cao tư duy chính trị truyền thống dân tộc “lấy dân làm gốc”, “gốc có vững cây mới bền, xây lầu thắng lợi trên nền nhân dân”25 vừa là sự quán triệt nguyên lý của chủ nghĩa Mác -

Lênin “Cách mạng là sự nghiệp của quần chúng” Ba là, nguyên tắc đoàn kết một cách

tự giác, có tổ chức, có lãnh đạo; đoàn kết lâu dài, chặt chẽ Hồ Chí Minh nêu rõ: “Đoàn kết của ta không những rộng rãi mà còn đoàn kết lâu dài Đoàn kết là một chính sách dân tộc, không phải là một thủ đoạn chính trị Ta đoàn kết để đấu tranh cho thống nhất

và độc lập của Tổ quốc; ta còn phải đoàn kết để xây dựng nước nhà”26

Đoàn kết phải

là một tập hợp lâu dài dựa trên nền tảng là khối liên minh công - nông - trí, là khối bền vững của các lực lượng xã hội có định hướng, có tổ chức, có Đảng Cộng sản lãnh đạo

Bốn là, đoàn kết phải được xây dựng trên nguyên tắc chân thành, thẳng thắn, thân ái;

đoàn kết phải gắn với tự phê bình và phê bình Hai vấn đề Hồ Chí Minh đặc biệt quan

tâm là đoàn kết dân tộc và đoàn kết tôn giáo Đoàn kết vừa phải có lòng nhân ái, khoan dung: “Sông to, biển rộng, thì bao nhiêu nước cũng chứa được, vì độ lượng nó rộng và sâu Cái chén nhỏ, cái đĩa cạn, thì một chút nước cũng đầy tràn, vì độ lượng của nó hẹp nhỏ ”27, vừa phải có đấu tranh, có phê bình, đó là cơ sở để củng cố đoàn kết: “Đoàn kết thật sự nghĩa là vừa đoàn kết, vừa đấu tranh, học những cái tốt của nhau, phê bình những cái sai của nhau và phê bình trên lập trường thân ái, vì nước, vì dân”28 Tự phê bình và phê bình phải chân thành, thẳng thắn, thân ái, có lý, có tình, phê bình việc chứ

22

23

Hồ Chí Minh (2011), Toàn tập, tập 4, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội,tr.175

24

25

26

27

28

Hồ Chí Minh (2011), Toàn tập, tập11, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, tr.362

Định dạng
Số trang	12
Dung lượng	619,65 KB