Phương pháp giảng dạy phát triển năng lực nghề nghiệp cho sinh viên

Bài viết này được viết với mục đích nêu ra một phương pháp giảng dạy phát triển năng lực nghề nghiệp cho sinh viên trong các trường đại học theo nhận thức và tư duy của tác giả.

Khoa học & Công nghệ - Số 20/Tháng 12 - 2018 Journal of Science and Technology 105

PHƯƠNG PHÁP GIẢNG DẠY PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC NGHỀ NGHIỆP

CHO SINH VIÊN

Nguyễn Thị Thu Thủy

Học viện Cảnh sát Nhân Dân

Ngày tòa soạn nhận được bài báo: 26/10/2018 Ngày phản biện đánh giá và sửa chữa: 12/11/2018 Ngày bài báo được duyệt đăng: 28/11/2018

Tóm tắt:

Nhận thức rõ tầm quan trọng của việc giáo dục khuyến khích phát triển năng lực người học, Đảng

và Chính phủ đã ban hành Nghị quyết số 29-NQ/TW về đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục, khẳng định đào tạo cần chuyển từ truyền thụ kiến thức một chiều sang chú trọng phát triển năng lực và phẩm chất cho học sinh, sinh viên Công việc này phải được thực hiện đồng bộ từ đổi mới chương trình, đổi mới bài giảng

và quan trọng nhất là đổi mới tư duy của người làm giáo dục Bài báo này được viết với mục đích nêu ra một phương pháp giảng dạy phát triển năng lực nghề nghiệp cho sinh viên trong các trường đại học theo nhận thức và tư duy của tác giả.

Từ khóa: Phương pháp giảng dạy, phát triển năng lực, năng lực nghề nghiệp, chương trình đào tạo.

1 Giới thiệu

Xu thế tất yếu trong giáo dục thế giới hiện

nay là hướng vào phát triển năng lực người học Ở

các nước có nền giáo dục phát triển, xu thế này đã

được áp dụng từ rất nhiều năm trước Tại Việt nam,

trong những năm gần đây, Bộ Giáo dục và Đào tạo

cũng đã xác định việc phát triển năng lực người học

là vấn đề mấu chốt trong đổi mới giáo dục, đào tạo,

cần chuyển từ “truyền thụ kiến thức sang phát triển

các năng lực của người học” Trong khuôn khổ bài

báo này, tác giả sẽ trình bày một phương pháp giảng

dạy nhằm mục đích đào tạo phát triển năng lực nghề

nghiệp cho sinh viên trong các trường đại học, đây

là kinh nghiệm được rút ra sau nhiều năm công tác

trong lĩnh vực giáo dục và tham khảo, tìm hiểu các

môi trường giáo dục tiên tiến trên thế giới

2 Chương trình đào tạo phát triển năng lực

nghề nghiệp

Trước tiên ta cần định nghĩa về năng lực nghề

nghiệp Có khá nhiều định nghĩa, một trong những

định nghĩa đó là: “Năng lực là khả năng thể hiện

các hành động chính xác trong một tình huống nghề

nghiệp cụ thể, sử dụng các kiến thức, kỹ năng và

cách suy nghĩ ứng xử chuyên nghiệp” [1] Như vậy,

trong chương trình đào tạo phát triển năng lực nghề

nghiệp cần phải có các tình huống nghề nghiệp và

các bài học để dạy người học xử lý các tình huống

nghề nghiệp đó Cách tốt nhất để người học học

cách xử lý các tình huống nghề nghiệp là thực hiện

các bài tập tình huống trong các môn đun (mức độ

đơn giản) hay làm các đồ án (mức độ phức tạp) và

các dự án (mức độ tích hợp) [2] Việc trải nghiệm và

luyện tập thường xuyên các công việc này sẽ hình

thành kỹ năng xử lý các tình huống nghề nghiệp đó Chương trình đào tạo phát triển năng lực phải có một số dự án mang tính thực tiễn cao để người học thực hiện, bởi vì khi thực hiện các dự án này, người học sẽ được rèn luyện và trải nghiệm các tình huống nghề nghiệp thực tế, sẽ phát triển được các kỹ năng cần thiết cho tương lai như giao tiếp (với đồng nghiệp, khách hàng ), làm việc nhóm,

tự nghiên cứu, tham gia vào quá trình thiết kế, tìm kiếm, đặt hàng, chế tạo, lắp đặt sản phẩm, xây dựng tài liệu, hướng dẫn vận hành, chuyển giao [6] Cũng cần tạo môi trường thực hiện các dự án này giống môi trường làm việc thực tế của người học trong tương lai [5]

Khác với chương trình đào tạo truyền thống theo kiểu “truyền thụ kiến thức”, chương trình đào tạo phát triển năng lực nghề nghiệp chủ yếu dựa vào các tình huống nghề nghiệp, vì vậy khi đưa ra một tình huống, một yêu cầu hoặc một bài tập cần giải quyết, người dạy có thể căn cứ thực tế để giảng dạy lượng kiến thức phù hợp Tuy nhiên, nhiều khi cũng không cần cung cấp kiến thức lý thuyết ngay

mà có thể yêu cầu để người học đọc, suy nghĩ, trao đổi thảo luận tìm cách giải quyết vấn đề, người dạy quan sát và trợ giúp khi cần

3 Bài giảng phát triển năng lực

Bài giảng phát triển năng lực là bài giảng cho phép người học được cách xử lý các tình huống nghề nghiệp trên thực tế (ví dụ như: giao tiếp khách hàng, xử lý lỗi…) Bài giảng phát triển năng lực phải gắn với các công việc cụ thể trong tình huống nghề nghiệp cụ thể Luyện tập thường xuyên sẽ giúp người học hình thành và tích lũy dần các kỹ

Journal of Science and Technology

106 Khoa học & Công nghệ - Số 20/Tháng 12 - 2018

năng, để từ đó có thể xử lý các tình huống nghề

nghiệp trong tương lai nhanh, chính xác theo một

cách chuyên nghiệp nhất

Mỗi bài giảng phát triển năng lực cần gắn

với một nội dung trọn vẹn để người học xử lý (cố

gắng tránh những việc như lắng nghe, chép và hiểu

bài…), bài giảng cũng cần xác định lượng kiến thức

và kỹ năng người học cần có và sẽ có để đưa ra nội

dung phù hợp trong bài giảng đó

4 Thiết kế bài giảng

Để thiết kế bài giảng phát triển năng lực

người học trong đào tạo, cần tuân thủ một số luận

điểm [3] sau:

L(learning) B(by) D(doing)

Biểu đồ ghi nhớ đã chỉ ra rằng một người chỉ

đọc sẽ nhớ được khoảng 10%, nghe sẽ nhớ được

khoảng 20%, nhìn khoảng 30%, nghe, nhìn và thảo

luận khoảng 70%, nhưng nếu người học được làm

với những nội dung đó thì có thể nhớ tới khoảng

90% Người học phải được đào tạo để có thể thực

hiện tất cả những hoạt động này trên các thiết bị

trong các trung tâm đào đạo hoặc trong các hệ thống

công nghiệp thực tế

L(let) S(student) W(work)

Mục tiêu của đào tạo đại học là trang bị các

kỹ năng cho người học, các năng lực để thực hiện

công việc một cách độc lập Người học sẽ phải tự

lập kế hoạch, tự thực hiện và kiểm tra kết quả công

việc của mình Trong mục tiêu của chương trình đào

tạo, chúng ta sẽ tìm thấy những từ như Phân tích,

Trao đổi, Đàm phán, Thực hiện, Lựa chọn, Phát

triển… Tất cả những từ này miêu tả hành động mà

học viên phải tự thực hiện Chúng ta sẽ không tìm

thấy những từ như “lắng nghe giáo viên” hay “chép

bài trên bảng”

Một bài học tốt là bài học mà người đóng

vai trò chủ động không phải là giáo viên mà là học

viên, giáo viên chỉ đưa ra yêu cầu và sau đó đứng

sau giám sát, trợ giúp.

E(exchange) O(of) I(information)

Trong phương pháp giảng dạy người thầy

làm trung tâm, thông tin chỉ theo một hướng: từ

giáo viên đến người học, không có hoặc có rất ít các

thông tin phản hồi từ phía người học xem người học

đã rõ chủ đề hay chưa? Chúng ta đều hiểu rằng một

người học cần được phát triển kỹ năng giao tiếp,

kỹ năng làm việc nhóm để chuẩn bị cho công việc trong tương lai Điều này không tự nhiên có được

mà phải được đào tạo, học và luyện tập trong từng bài giảng Tuy nhiên, hiện nay ở Việt Nam có thể nói yếu tố này không được chú trọng nhiều trong các bài giảng, do đó dẫn tới khả năng giao tiếp của học sinh, sinh viên rất yếu

Hãy luôn xem xét các luận điểm này khi lập

kế hoạch bài giảng và khuyến khích người học để thực hiện Hãy đưa ra các biện pháp phù hợp và tốt nhất để cùng trao đổi với các đồng nghiệp của mình

5 Cấu trúc bài giảng

Có nhiều cách cấu trúc một bài giảng trong từng tình huống cụ thể, tuy nhiên trong đào tạo phát triển năng lực, theo kinh nghiệm tác giả cấu trúc một bài giảng như sau là phù hợp nhất: Sự khuyến khích, Các câu hỏi học thuật, Giải quyết các vấn đề, Trình bày và trao đổi thông tin, Ứng dụng, Bài tập

và củng cố, Đánh giá [4]

- Khuyến khích: Việc mở đầu bài giảng

bằng sự cuốn hút là hết sức cần thiết, trong đào tạo nghề, người học luôn phải giải quyết các tình huống nảy sinh trong thực tế, vì vậy điều họ quan tâm và mong muốn học hỏi là làm sao để giải quyết được các vấn đề này, hãy bắt đầu bài học bằng một tình huống trên thực tế Có rất nhiều cách để bắt đầu một bài giảng và cũng phụ thuộc nhiều yếu tố, tuy nhiên, hãy đặt mình vào vị trí người học, người học muốn

gì để bắt đầu một nội dung giảng dạy hay một vấn

đề nào đó

- Các câu hỏi học thuật: Sau khi đã biết vấn

đề cần giải quyết, hãy kích thích tư duy người học bằng các câu hỏi học thuật, các câu hỏi càng kích thích bao nhiêu sẽ càng cuốn hút người học và tránh

sự nhàm chán

- Giải quyết các vấn đề: Trên thực tế, công

việc tương lai đòi hỏi người học phải tự giải quyết vấn đề, thậm chí là cả các vấn đề phát sinh, hãy rèn luyện cho họ năng lực này trong các bài giảng, yêu cầu họ cố gắng tự giải quyết, giáo viên chỉ giám sát và hỗ trợ khi cần thiết, hãy cố gắng để sự hỗ trợ càng ít càng tốt Người học có thể giải quyết vấn đề

cá nhân hay theo nhóm

- Trình bày và trao đổi thông tin: Kết quả

công việc của học viên được trình bày bởi chính học viên, điều này là rất quan trọng vì học viên sẽ có cơ hội để giải thích công việc của họ Ngoài ra, giáo viên nên chỉ ra các kết quả khác nhau từ sinh viên hay các nhóm sinh viên và thảo luận với họ nhằm

đi đến kết luận cho việc giải quyết vấn đề Phương pháp thích hợp là học viên trình bày và dạy học cho

họ qua thảo luận

- Ứng dụng: Hãy kiểm chứng kết quả công

Khoa học & Công nghệ - Số 20/Tháng 12 - 2018 Journal of Science and Technology 107

việc của học viên bằng một ứng dụng cụ thể, người

học tự xây dựng ứng dụng đó, họ sẽ kiểm chứng

được kết quả công việc của mình và nhận ra ý nghĩa

công việc một cách tích cực nhất, có thể có một

số vấn đề phát sinh và giáo viên có thể hỗ trợ giải

quyết

- Bài tập và củng cố: Sự học tập cần phải

được lặp đi lặp lại, nếu chỉ giải quyết vấn đề một lần

người học sẽ chưa thể giỏi về vấn đề đó, bởi vậy học

viên cần phải giải quyết vấn đề đó nhiều lần trong

trong những bài tập ứng dụng tương tự nhau để chắc

chắc kiến thức đã được học Điều này đặc biệt trong

quan trọng trong đào tạo kỹ năng

- Đánh giá: Việc đánh giá phải được thực

hiện thường xuyên và kết hợp nhiều thông tin trong

quá trình giảng dạy Có thể giáo viên đánh giá học

viên và học viên tự đánh giá kết quả công việc của

mình

6 Kết luận

Như vậy, để phát triển được năng lực người học thì giáo viên giữ một vai trò vô cùng quan trọng Việc cải tiến phương pháp giảng dạy phải có

sự chuyển biến trong nhận thức của những người làm về đào tạo, đặc biệt là đội ngũ giáo viên, phải thoát khỏi tư duy đào tạo truyền thống Việc làm này sẽ cần rất nhiều thời gian, bởi vì chỉ có thay đổi trong cách suy nghĩ thì mới đưa ra phương pháp phù hợp cho từng đối tượng người học Ngoài việc

hỗ trợ giáo viên thay đổi nhận thức về đào tạo thì cũng cần có các chế độ ưu đãi, hỗ trợ tương xứng

để người giáo viên có thể nâng cao trách nhiệm, tập trung thời gian và công sức, tận tâm phục vụ công tác giảng dạy

Tài liệu tham khảo

[1] Kouwenhoven, Wim, “Competence-based curriculum development in Higher Education: a

globalised concept?” In Technology Education and Development, 2009.

[2] Bowden, John, “Implications for higher education of a competency-based approach to education

and training” Australian Government Publishing Service, 2003.

[3] Middleton, John, “Skills for Productivity: Vocational Education and Training in Developing Countries”, Oxford University Press, 1993

[4] Kent T Saunders, “Student-Managed Investment Funds in Religiously Affiliated and Independent Colleges and Universities”, Anderson University, 2008

[5] Rutherford, P., “Competency-based training: the link between education and workplace excellence”, New Horizons, Jodey-Bass, New York, 1998

[6] Phạm Thanh Tùng, “Đồ án, yếu tố then chốt trong chương trình đào tạo phát triển năng lực” Tạp chí Khoa học và Công nghệ, 2016.

A TRAINING METHOD DEVELOPING LEARNERS’ COMPETENCE IN UNIVERSITIES Abstract:

Being well aware of the crucial importance of developing learners’ competence in education and training, our Communist Party and Government promulgated Decision 29-NQ/TW about comprehensive reform in education, claiming that training should shift from one-way knowledge transfer to developing learners’ competence and personalities This must be reformed thoroughly in terms of curriculum, lesson activities and especially educators’ ways of thinking This article aims at suggesting a training method developing learners’ competence in universities from the author’s viewpoints.

Keywords: Training method, competence-developing education, professional capacity, curriculum.