Giáo trình Nghệ thuật tạo hình: Phần 1

Vậy, hoạt động và sản phẩm tạo hình nào thuộc về nghệ thuật ảo, nhưng là của thiên nhiên, chủ thể sáng tạo ra nó là “tạo hóa”… Đèn xanh đèn đỏ - tín hiệu giao thông – có chung ngôn ngữ t

GIÁO TRÌNH

NGHỆ THUẬT TẠO HÌNH

Chương 1 KHÁI QUÁT VỀ NGHỆ THUẬT TẠO HÌNH 1.1.Một số khái niệm cơ bản

Với nghĩa 1, “Nghệ thuật” là thuật ngữ chỉ chung cho các loại hình nghệthuật, thuộc hình thái ý thức xã hội (thuộc lĩnh vực tinh thần, thượng tầng kiến trúc,phân biệt với hình thái vật chất, hạ tầng cơ sở xã hội.) Nghệ thuật “đặc biệt” ở chỗ

“dùng hình tượng sinh động, cụ thể và gợi cảm để phản ánh hiện thực và truyền đạt

tư tưởng, tình cảm” Đây là đặc trưng của nghệ thuật, phân biệt với các hình thái ýthức xã hội khác cũng “ phản ánh hiện thực và truyền đạt tư tưởng, tình cảm” nhưngbằng công thức, triết lý, khẩu hiệu, mệnh lệnh lạnh lùng, khô khan Kiến trúc,Điêu khắc, Hội hoạ, Văn học, Nhiếp ảnh, Sân khấu, Điện ảnh, Âm nhạc, Múa v.v đều thuộc về lĩnh vực nghệ thuật, bởi chúng giống nhau ở chỗ “dùng hình tượngsinh động, cụ thể và gợi cảm để phản ánh hiện thực và truyền đạt tư tưởng, tìnhcảm” Tuy nhiên Kiến trúc, Điêu khắc, Hội hoạ phản ánh hiện thực và truyền đạt

tư tưởng, tình cảm sinh động, cụ thể và gợi cảm khác nhau, đó chính là đặc trưngngôn ngữ của các loại hình nghệ thuật

1.1.2 Tạo hình

TĐTV giải nghĩa “tạo hình” là động từ :“Tạo ra các hình thể bằng đường nét,màu sắc, hình khối” (84,tr.860) Đây là cách hiểu đúng nghĩa khái quát của từ “tạohình”, trên cơ sở ý nghĩa của từng đơn vị cấu tạo (tạo, hình) Bằng kinh nghiệm vàhiểu biết củả mình, chúng ta đều thấy, không một sáng tạo của cải vật chất nào mà

không phải là sản phẩm tạo hình, bởi lẽ, vật chất luôn luôn tồn tại ở dạng hình khối

và màu sắc Tuy nhiên, vật chất là chung cả của thế giới tự nhiên và xã hội, cho cảloài người và loài vật Vậy, hoạt động và sản phẩm tạo hình nào thuộc về nghệ thuật

ảo, nhưng là của thiên nhiên, chủ thể sáng tạo ra nó là “tạo hóa”… Đèn xanh đèn đỏ

- tín hiệu giao thông – có chung ngôn ngữ tạo hình, do con người làm ra, nhưng không xếp vào tác phẩm nghệ thuật tạo hình…

1.1.4 Mỹ thuật (MT)

MT và NTTH là hai tên gọi khác nhau của một ngành, một lĩnh vực nghệthuật: nghệ thuật sáng tạo cái đẹp bằng điểm nét, hình, mảng, khối, màu sắc Cónhiều cách định nghĩa khác nhau về MT Sau đây là một số cách hiểu chúng tôi nêu

ra để cùng tham khảo :

+ TĐTV cho rằng, MT có hai nghĩa: 1.(danh từ) “ Ngành nghệ thuật nghiên cứu

quy luật và phương pháp sáng tạo cái đẹp bằng đường nét, màu sắc, hình khối” 2.(tính từ) “ Đẹp, khéo, hợp với thẩm mỹ” (84,tr.609)

Với nghĩa 1 của định nghĩa này thì MT là một ngành của nghệ thuật nói chung,

nét, màu sắc, hình khối Đường nét, màu sắc, hình khối là ngôn ngữ đặc thù của MT.

+ Giáo trình Mỹ thuật, Dùng cho ngành Giáo dục tiểu học Hệ đào tạo Tại

chức và Từ xa của Nguyễn Quốc Toản cũng cho rằng “có nhiều cách hiểu về mĩthuật, mỗi cách diễn giải theo lối riêng” và đã “giới thiệu tóm lược” bốn cách hiểu –bốn cách diễn giải “để tham khảo”:

1 Diễn giải theo cách diễn tả

Mĩ thuật là một loại hình nghệ thuật tạo nên các tác phẩm trên mặt phẳng (tranh )bằng đường nét, hình mảng, màu sắc, đậm nhạt; trong không gian (tượng ) bằnghình khối, sáng tối, đậm nhạt Mĩ thuật sử dụng nhiều chất liệu khác nhau như: giấy,chì, các loại màu, vải, sợi (hội hoạ, trang trí); đất, thạch cao, đá, gang, đồng, ximăng (điêu khắc), cao su, đồng, nhôm (tranh khắc, tranh gò) Có thể nói vắn tắt:

Mĩ thuật là nghệ thuật của mặt phẳng, của không gian

2 Diễn giải theo cấu trúc nội dung

Mĩ thuật là một loại hình nghệ thuật gồm có các ngành cơ bản như: hội hoạ, điêu khắc, kiến trúc, mĩ thuật ứng dụng

3 Diễn giải theo chức năng, tác dụng, đặc điểm

Mĩ thuật là nghệ thuật của con mắt – nghệ thuật của thị giác (nhìn, nhận ra cáiđẹp bằng con mắt) Cũng như nói âm nhạc là nghệ thuật của tai – nghệ thuật củathính giác (nghe thấy cái hay, cái đẹp bằng tai)

4 Diễn giải theo ngữ nghĩa

Theo hoạ sĩ lão thành Nguyễn Phan Chánh, mĩ thuật là cách tạo ra cái đẹp Cách diễn đạt này ngầm nói là có nhiều cách tạo ra cái đẹp, tuỳ thuộc vào khả năng

tư duy, sáng tạo, thị hiếu thẩm mĩ và cảm thụ của người tạo nên nó Cũng như vậy,cách diễn đạt này còn làm sáng tỏ hơn cho phương pháp dạy – học mĩ thuật ở phổ

thông: dạy cho học sinh cách tạo ra cái đẹp theo khả năng, ý thích của mình chứ

không áp đặt, rập khuôn, sao chép theo một công thức chung nào đó.”( 23,Tr 6,7)

5

+ Mĩ thuật và phương pháp dạy học, tập một, Giáo trình đào tạo giáo viên tiểu

học CĐSP và SP12+2 của Trịnh Thiệp và Ưng Thị Châu cho rằng: “ Mĩ thuật là mộtnghệ thuật tạo ra cái đẹp nhằm phục vụ nhu cầu vật chất và tinh thần của con người(mĩ là đẹp, thuật là cách thức, phương pháp) Những gì trong giới tự nhiên và trongđời sống xã hội đem lại sự thích thú, sự khoái cảm đều được coi là cái đẹp như :cảnh đẹp chùa Tây Phương, chùa Hương Tích, một công trình kiến trúc đẹp, một tácphẩm hội hoạ, điêu khắc đẹp v.v ”(52,tr.5)

Cách nêu khái niệm MT trên đây, phán đoán đầu (“Mĩ thuật là một nghệ thuật tạo racái đẹp nhằm phục vụ nhu cầu vật chất và tinh thần của con người”) là đúng nhưngchưa đủ, bởi vì nó chung cho mọi nghệ thuật Còn “(mĩ là đẹp, thuật là cách thức,phương pháp)”, và “Những gì trong giới tự nhiên và trong đời sống xã hội đem lại

sự thích thú, sự khoái cảm đều được coi là cái đẹp như : cảnh đẹp chùa Tây Phương,chùa Hương Tích, một công trình kiến trúc đẹp, một tác phẩm hội hoạ, điêu khắcđẹp v.v” với hàm ý giải thích trực tiếp, khẳng định tính xác thực của phán đoán trênthiết nghĩ cũng chưa thuyết phục Bởi lẽ, “mỹ là đẹp”- mà “đẹp” còn đồng nghĩa với

“tốt”-“thiện” là cũng rất chung; còn như “trong giới tự nhiên và trong đời sống xãhội” thì lại có vô số điều “ đem lại sự thích thú, sự khoái cảm” cho chúng ta chứ đâuchỉ dừng ở “cảnh đẹp chùa Tây Phương, chùa Hương Tích, một công trình kiến trúcđẹp, một tác phẩm hội hoạ, điêu khắc đẹp v.v”, ví dụ : một câu thơ hay, một giọng

hò dịu ngọt, một điệu múa cổ, một vở kịch hiện đại v.v Nếu như vậy, tất cả đều là

MT thì không còn ranh giới giữa các loại hình nghệ thuật hay sao ?

Dẫu biết rằng, mọi định nghĩa, mọi sự khái quát, mọi cách diễn giải chỉ mangtính tương đối trong thao tác của tư duy logic Mỗi người hiểu khái niệm mỹ thuậttheo cách riêng, trên cơ sở vốn sống, vốn hiểu biết của mình Nhưng dù diễn đạt thếnào thì cũng cần phải đưa ra được hai ý :1.MT mang đặc điểm của nghệ thuật nóichung, 2 MT có đặc trưng của mình

Có thể có các cách hiểu MT như sau :

- MT là nghệ thuật phản ánh hiện thực cuộc sống bằng hình tượng sinh động,

cụ thể, gợi cảm, thông qua điểm, nét, hình, mảng, khối, màu sắc.

- MT là nghệ thuật sáng tạo cái đẹp bằng điểm, nét, hình, mảng, khối và màu sắc.

- MT là Nghệ thuật tạo hình

1.1.5 Loại hình NTTH

- TĐTV định nghĩa loại hình là “Tập hợp sự vật, hiện tượng cùng có chung

những đặc trưng cơ bản nào đó” (84, tr 553)

Từ định nghĩa này, có thể suy ra: loại hình NTTH là tập hợp các loại NTTH cùng có

chung những đặc trưng cơ bản nào đó

Lâu nay NTTH được phân thành các loại hình (đồng nghĩa với các ngành) sau: a.Điêu khắc: “Loại hình nghệ thuật gợi tả hoặc thể hiện sự vật trong khônggian bằng cách sử dụng các chất liệu như : đất, đá, gỗ, kim loại, v.v., tạo thành những hình nhất định” (84, tr310)

b Kiến trúc: “Nghệ thuật thiết kế, trang trí nhà cửa” (84, tr 505)

c Hội hoạ: “Nghệ thuật dùng đường nét, màu sắc để phản ánh thế giối hình thể lên mặt phẳng” (84, tr 444)

d Đồ hoạ: “Nghệ thuật tạo hình nên những tác phẩm có thể làm nhiều phiên bản” (84, tr 322)

1.2.Ngôn ngữ tạo hình

Thuật ngữ “Ngôn ngữ” trước hết là để chỉ lời nói của con người (ngôn ngữ

âm thanh) là công cụ của tư duy, đồng thời là phương tiện giao tiếp quan trọng nhấtcủa loài người Nhờ có ngôn ngữ mà con người trao đổi tư tưởng tình cảm, kinhnghiệm trong quá trình lao động sáng tạo, đấu tranh sinh tồn Ngôn ngữ gắn bó cộngđồng gia đình, dân tộc, nhân loại Cũng từ đó, có cách nói: ngôn ngữ tạo hình (ngônngữ mỹ thuật), ngôn ngữ âm nhạc, ngôn ngữ văn học, ngôn ngữ hội hoạ v.v là để

nói công cụ, phương tiện truyền tải nội dung tư tưởng, tình cảm, cảm xúc của ngườinghệ sĩ trong các lĩnh vực văn học nghệ thuật ấy.

Ngôn ngữ tạo hình là công cụ, phương tiện xây dựng hình tượng thẩm mỹ thị giác, phản ánh cuộc sống, truyền tải tư tưởng, tình cảm, cảm xúc của người sáng

tác Công cụ, phương tiện đó là: điểm, nét, hình, mảng, khối, màu sắc, bố cục.

Cũng như ngôn ngữ âm thanh của loài người, ngôn ngữ tạo hình gồm một hệthống các đơn vị, từ đơn vị bậc thấp đến bậc cao Các đơn vị này vừa cụ thể vừakhái quát, vừa có giá trị tự thân vừa có giá trị trong hệ thống, và chủ yếu là giá trịtrong hệ thống (giá trị kết cấu, cấu trúc, bố cục) Có thể biểu diễn cấp độ, quan hệgiữa các đơn vị đó như sau:

1.2.2 Nét

Nét là kết quả sự tịnh tiến liên tục của điểm trong không gian Các điểm cấuthành nét chỉ liền kề nhau chứ không cắt nhau, điểm đầu đến điểm cuối không gặp

nhau Dựa vào cấu tạo, có hai loại nét cơ bản là nét thẳng và nét cong (nét không thẳng).

- Nét cong đứng, nét cong xiên, nét cong ngang

- Nét cong thanh, nét cong đậm, nét cong nhạt

- Nét cong đen, nét cong đỏ, nét cong lam, nét cong lục

- Nét cong ngắn, nét cong dài

Hình vuông gợi cảm giác vững chải, chắc chắn trên mặt bằng, hình tròn gợi cảmgiác động, dịch chuyển nhưng ổn định bởi sự hướng tâm

Các biến thể của vuông tròn là hình chữ nhật, hình tam giác, hình tứ giác, hìnhbầu dục Hình của sự vật, đối tượng trong thực tế vô cùng phong phú, đa dạngnhưng chung quy lại đều tồn tại ở dạng các hình cơ bản này

1.2.5 Khối: Khối trước tiên là nói về vật thể chiếm chỗ trong không gian ba

chiều Mọi sự vật tồn tại trong tự nhiên và xã hội đều tồn tại ở dạng khối

Mỗi một sự vật, ta vừa nhận biết khối tổng thể, vừa nhận biết khối của từng bộphận Sông núi, mây trời, hoa lá, cỏ cây, nhà cửa, đồ đạc, tất cả đều tồn tại ở dạngkhối, và ta có thể quy chúng về khối cơ bản

Hình, mảng tạo nên khối Khối cũng là kết quả cấu thành của các điểm (hạt)trong không gian Tiếp tục vẽ, ghép nối các hình cơ bản, ta có các khối cơ bản làkhối lập phương, khối cầu và các biến thể của chúng như khối chữ nhật, khối chóp,khối tam giác, khối trụ

Khối lập phương gợi cảm giác vững chải khi một mặt tiếp đất, khối cầu gợicảm giác động nhưng ổn định Các khối hình học khác cũng đều gợi những cảm giácnhất định trên cơ sở thế dáng, chiều hướng, điểm, diện tiếp xúc, trong trường liêntưởng, kinh nghiệm nào đó.

1.2.5 Màu

Cùng với đường nét, hình khối là màu của sự vật

Màu là: “Thuộc tính vật thể hiện ra nhờ tác động của ánh sáng và nhận biết

được bằng mắt, cùng với hình dáng giúp phân biệt vật này với vật khác.” (84,

tr.592) Mọi sự vật tồn tại đều ở dạng khối và có màu Trong thực tế, chúng ta nhậnbiết, phân biệt được mọi sự vật là nhờ xúc giác, thị giác Thị giác (mắt nhìn) bìnhthường, phân biệt màu của sự vật phải kèm theo điều kiện có ánh sáng

Không có ánh sáng thì không phân biệt được màu Thành ngữ “ Tắt đèn nhàtranh như nhà ngói” hay “Mặc áo gấm đi đêm”, thể hiện kinh nghiệm dân gian vềvai trò của ánh sáng đối với màu sắc - xét ở góc độ tạo hình Có ba điều kiện tiênquyết, đồng thời để nhận biết màu là: ánh sáng, mắt nhìn, vật thể

Màu khi là yếu tố (đơn vị, bộ phận) trong hệ thống các yếu tố ngôn ngữ tạohình là màu chất liệu Màu chất liệu là khoáng chất tự nhiên có thuộc tính lý hóa vềmàu, được chế tác để sử dụng trong cuộc sống và sáng tác mỹ thuật.

Sau đây là một số yêu cầu kiến thức và kỹ năng cơ bản về màu chát liệu

có Cam đỏ, Đỏ cam; màu Cam trộn thêm màu Vàng, tùy tỉ lệ mà ta có Cam vàng,Vàng cam Như vậy, từ hai màu gốc, ta có thể tạo ra nhiều màu mới cùng thuộctính gần gũi.

Còn khi trộn lẫn các màu bổ túc với nhau thì chúng phá nhau, tạo thành hợpchất màu nâu, xám.

- Màu trung tính:

Màu trung tính là màu có tính chất trung hòa

Hai màu Đen và Trằng được xem là màu trung tính Đen và Trắng pha trộnđược với tất cả các màu, làm thay đổi sắc độ (đen đậm thêm hoặc trắng nhạt đi) chứkhông thay đổi thuộc tính bản chất ban đầu của các màu được trộn

- Màu nóng/ lạnh:

Màu nóng, màu lạnh (còn được gọi là gam nóng, gam lạnh) là nhìn nhận màutheo cảm giác tâm lý Ví dụ, trong bảng màu chất liệu, màu đỏ gợi cảm giác nóngnực, màu lam gợi cảm giác mát mẻ Nóng lạnh về màu cũng chỉ là tương đối Màuvàng lạnh hơn so với màu đỏ nhưng lại nóng hơn so với màu lục, màu lam; màu tímnóng ấm hơn so với màu chàm

Nói gam nóng, gam lạnh là nói chủ yếu dùng màu nóng hay màu lạnh trong một tác phẩm mỹ thuật (Hội họa, Đồ họa ).

1.3 Một số họa sĩ tiêu biểu của Việt nam

1.3.1 Họa sĩ Trần Văn Cẩn (1910 – 1994)

Trần Văn Cẩn sinh ngày 13/8/1910 tại Kiến An, Hải Phòng, mất năm 1994 tại

Hà Nội Ông học khóa VI (1931-1936)Trường Cao đẳng Mỹ thuật Đông Dương

Trần Văn Cẩn là một trong “bộ tứ” danh họa hàng đầu của nền mỹ thuật hiện đại Việt Nam: “Nhất Trí, nhì Vân, tam Lân, tứ Cẩn” (Nguyễn Gia Trí, Tô Ngọc Vân,

Nguyễn Tường Lân, Trần Văn Cẩn)

Cách mạng tháng Tám thành công, Trần Văn Cẩn cùng nhiều họa sĩ khác

dựng hàng chục tranh cổ động quanh hồ Hoàn Kiếm Bức "Nước Việt Nam của người Việt Nam" của Trần Văn Cẩn đã được căng trên toà nhà Địa ốc ngân hàng

(nay là Ngân hàng Nhà nước Việt Nam)

Năm 1946, triển lãm mỹ thuật toàn quốc lần đầu tiên dưới chế độ mới được

Hội Văn hóa Cứu quốc mua, cùng với bức "Bác Hồ làm việc ở Bắc bộ phủ" của Tô Ngọc Vân và "Chân dung Chủ tịch Hồ Chí Minh" của Nguyễn Đỗ Cung.

Tháng 7/1948, tại Đại hội Văn nghệ toàn quốc, Trần Văn Cẩn được bầu vàoBan thường vụ Hội Văn nghệ Việt Nam

Tháng 6/1954, Trần Văn Cẩn đảm nhiệm Hiệu trưởng trường Mỹ thuật ViệtNam ( thay hoạ sĩ Tô Ngọc Vân đã mất 1954), và giữ cương vị này trong 15 năm(1954 -1969) Với những đóng góp to lớn, Trần Văn Cẩn đã được trao nhiều huânchương cao quý, trong đó có Huân chương Lao động hạng nhất Ông được truy tặngGiải thưởng Hồ Chí Minh đợt I về văn học nghệ thuật (1996)

Năm 2010, một con phố thuộc khu đô thị Mỹ Đình, huyện Từ Liêm, Hà Nộiđược đặt tên Trần Văn Cẩn

Gội đầu (khắc gỗ màu của Trần Văn Cẩn)

Em Thúy (sơn dầu của Trần Văn Cẩn)

1.3.2 Họa sĩ Nguyễn Phan Chánh (1892 – 1984)

Nguyễn Phan Chánh sinh ngày 21 tháng 7 năm 1892 tại thôn Tiền Bạt, xãTrung Tiết, huyện Thạch Hà nay là phường Tân Giang, TP Hà Tĩnh, tỉnh Hà Tĩnh.Năm 1922 ông tốt nghiệp Trường Cao đẳng Sư phạm Đông Ba ở lại Huế dạy học.Nguyễn Phan Chánh là sinh viên khóa đầu tiên của Trường Cao đẳng Mỹ thuậtĐông Dương (1925-1930) Năm 1928, ông bắt đầu sáng tác các tranh sơn dầu: "Mẹbầy cho con đan len", "Hai vợ chồng người nông dân trục lúa",và cũng năm nay ôngbắt đầu học vẽ trên lụa Vân Nam và đã thành công.

Năm 1931, Nguyễn Phan Chánh sáng tác tranh lụa "Chơi ô ăn quan" cùngmột số họa phẩm khác như "Cô gái rửa rau", "Em bé cho chim ăn", "Lên đồng".Cũng năm này tại triển lãm Paris, Pháp một số tranh lụa của Nguyễn Phan Chánh đãđược Giám đốc Victor Tardieu mang về Pháp giới thiệu Lần đầu tiên công chúngPháp biết tranh lụa Việt Nam qua bút pháp Nguyễn Phan Chánh Họa báoL'Illustration xuất bản ở Paris số Noel 1932 đã giới thiệu 4 bức tranh này của hoạ sĩ.Một số tranh lụa của Nguyễn Phan Chánh đã được trưng bày ở Milan (Ý) năm 1934,

ở San Francisco (Mỹ) năm 1937, ở Tokyo (Nhật Bản) năm 1940 Sau cuộc triển lãm

ở Paris, hoạ sĩ Nguyễn Phan Chánh được coi là người đặt nền tảng cho tranh lụa hiện đại Việt Nam

Năm 1933, ông tham gia bày tranh ở Địa ốc Ngân hàng Hà Nội và triển lãm

cá nhân lần thứ nhất ở Hà Nội Năm 1935, ông tham gia triển lãm do Hội Chấnhưng Mỹ thuật và Kỹ nghệ (SADEAI) tổ chức lần thứ nhất tại Hà Nội Năm 1938,ông tham gia triển lãm do SADEAI tổ chức lần thứ 2 tại Hà Nội, cũng năm nay ông

tổ chức triểm lãm cá nhân lần thứ 2 tại Hà Nội với các tác phẩm tiêu biểu: "Đôichim bồ câu", "Chăn trâu trong rừng", "Đi chợ", "Tắm cho trâu", "Đi lễ chùa" Năm

1939, tại quê ông đi vẽ ảnh "Đền làng", "Cầu ao", "Xóm Chài", "Hui thuyền",

"Thuyền đánh cá", và cũng trong năm đấy Nguyễn Phan Chánh gửi sang Phápnhững tranh cỡ lớn "Mùa đông đi cấy", "Chim sổ lồng", "Chị em đùa cá", "Côngchúa hoa dâm bụt" cùng một số tác phẩm khác

Sau Cách mạng tháng 8, Nguyễn Phan Chánh là Ủy viên Thường vụ Hội Vănhóa Cứu quốc của tỉnh Trong thời gian này ông đã vẽ nhiều chân dung lãnh tụ vàchiến sĩ cộng sản như: Nguyễn Ái Quốc, Lê Hồng Phong, Nguyễn Thị Minh Khai,Trần Phú Trong chín năm tham gia kháng chiến, họa sĩ đã vẽ tranh tuyên truyền cổđộng: "Em bé tẩm dầu", (1946), "Phá kho bom giặc" (1947), "Lội suối", (1949).

Năm 1955, Nguyễn Phan Chánh trở về Hà Nội, làm giảng viên hội họaTrường Đại học Mỹ thuật trong vài năm Năm 1957, ông được bầu vào Ban Chấphành Hội Mỹ thuật Việt Nam khoá I Năm 1962, ông là Đại biểu Đại hội liên hoan A

nh hùng và Chiến sĩ thi đua toàn quốc lần thứ III

Nguyễn Phan Chánh sáng tác tác phẩm đầu tiên về đề tài kháng chiến chống Mỹ,

"Sau giờ trực chiến" (1967), tiếp đó là "Trăng tỏ" (lụa, 1968), "Chiều về tắm chocon" (1969), "Trăng lu" (lụa, 1970) Trong những ngày máy bay Mỹ ném bom HàNội, phòng tranh mừng hoạ sĩ 80 tuổi vẫn được mở tại Bảo tàng Mỹ thuật ViệtNam, sau đó bày tại 10 Nguyễn Cảnh Chân, Hà Nội Năm 1973, Nguyễn PhanChánh sáng tác những tác phẩm cuối cùng về đề tài tắm: "Tiên Dung tắm", "TiênDung và Chử Đồng Tử", "Lội suối" và bức sau cùng là "Kiều tắm" Năm 1974, ông

dự triển lãm tranh tượng về đề tài lực lượng vũ trang với tác phẩm "Sau giờ trựcchiến" (lụa)

Tháng 8 và tháng 9 năm 1982, mừng thọ hoạ sĩ 90 tuổi, Bộ Văn hoá ViệtNam cùng Bộ Văn hoá Tiệp Khắc, Bộ Văn hoá Hungary tổ chức triển lãm 47 tácphẩm của các thời kỳ sáng tác của Nguyễn Phan Chánh tại Praha, Bratislava,Budapest, Bucharest Tháng 7 năm 1983, phòng tranh Nguyễn Phan Chánh đượctrưng bày tại Viện Bảo tàng Phương Đông ở Moskva

Nguyễn Phan Chánh mất ngày 22 tháng 11 năm 1984 tại Hà Nội và được antáng tại Nghĩa trang Mai Dịch

Với những thành tựu trong sự nghiệp sáng tác, Nguyễn Phan Chánh được mờitham gia giảng dạy Mỹ thuật tại một số trường học, trong đó có Trường Bưởi vàTrường Đại học Mỹ thuật Hà Nội (1955) Ông đã góp phần đào tạo nhiều thế hệ họa

sĩ Việt Nam sau này

Suốt cuộc đời làm nghệ thuật, Nguyễn Phan Chánh đã để lại một sự nghiệp

đồ sộ với số lượng ước khoảng trên 170 tác phẩm Ông là người đang giữ kỷ lục về

số tác phẩm được trưng bày tại Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam

Ông được Nhà nước Việt Nam trao tặng Huân chương Lao động hạng 3,Huân chương Lao động hạng nhất, Huân chương Độc lập hạng nhất Ông được truytặng giải thưởng Hồ Chí Minh đợt I năm 1996

Một số tranh lụa của Nguyễn Phan Chánh:

Chơi ô ăn quan, 1931

Bữa cơm vụ mùa thắng lợi

Trăng tỏ

Rửa rau cầu ao, 1931.

Em bé cho chim ăn, 1931.

1.3.3 Họa sĩ Nguyễn Tư Nghiêm (1922)

Nguyễn Tư Nghiêm sinh năm 1922 tại xã Nam Trung, huyện Nam Đàn, tỉnhNghệ An Cha ông là cụ Phó bảng Nguyễn Tư Tái, đỗ cùng khoa thi với cụ NguyễnSinh Sắc Ông học khóa XV Trường Cao đẳng Mỹ thuật Đông Dương (1941 -1946) Lúc đang học năm thứ 3, ông đã gây chú ý của giới hội hoạ với bức tranh

sơn dầu Người gác Văn Miếu giành được giải nhất tại Salon Unique năm 1944 Ông

là một họa sĩ vẽ tranh sơn mài, sơn dầu và bột màu nổi tiếng Ông cũng được xếp

vào một trong bộ tứ “Phái - Sáng - Liên Nghiêm”(Bùi Xuân Phái, Nguyễn Sáng, Dương Bích Liên, Nguyễn Tư Nghiêm).

Trong kháng chiến chống Pháp, ông giảng dạy tại Trường Mỹ thuật khángchiến ở Việt Bắc Ông cũng có thời gian giảng dạy tại Trường Mỹ Nghệ Hà Nội(1959 – 1960)

Ông được Giải thưởng Hồ Chí Minh đợt I về văn học nghệ thuật (1996)Một số tác phẩm tiêu biểu:

- Người gác Văn Miếu (giải nhất Salon Unique năm 1944)

- Cổng làng Mộng Phụ.

- Đánh cờ dưới bóng tre.

- Trạm gác (1948).

- Con nghé (1957)

- Giao thừa bên Hồ Gươm (1957)

- Nông dân đấu tranh chống thuế (1960).

- Giao thừa bên Hồ Gươm.

- Điệu múa cổ

- Thánh Gióng

- Mười hai con vật tượng trưng cho năm

- Kim Vân Kiều.

Thánh Gióng (sơn mài, 100x120cm)

Con nghé quả thực - Sơn mài

Điệu múa cổ.

Điệu múa cổ, 1959, sơn dầu 62cm x 83cm

Thánh Gióng - Sơn mài .

Giao thừa bên Hồ Gươm 1957

Điệu múa xưa, 1983

Chân dung, 1989

1.3.4 Họa sĩ Bùi Xuân Phái (1920 – 1988)

Bùi Xuân Phái sinh năm 1920, mất năm 1988 tại Hà Nội Ông tốt nghiệpkhoa Hội họa trường Cao đẳng Mỹ thuật Đông Dương khoá 1941 – 1946, tham giakháng chiến, đồng thời tham dự nhiều triển lãm chung với các họa sĩ khác Năm

1952 ông về Hà nội, sống và sáng tác tại nhà (số 87 Phố Thuốc Bắc) cho đến khimất Từ năm 1956 đến năm 1957, Bùi Xuân Phái giảng dạy tại Trường Mỹ thuật HàNội, khi xảy ra phong trào Nhân văn Giai phẩm, họa sĩ phải đi lao động, học tậptrong một xưởng mộc tại Nam Định và ban giám hiệu nhà trường đã đề nghị ôngviết đơn xin ngưng giảng dậy tại trường Mỹ thuật

Bùi Xuân Phái là một trong những họa sĩ thuộc thế hệ cuối cùng của sinh viêntrường Cao đẳng Mỹ thuật Đông Dương, cùng thời với các danh họa Nguyễn Sáng,Nguyễn Tư Nghiêm, Dương Bích Liên - những tên tuổi ảnh hưởng lớn tới sự pháttriển của mỹ thuật Việt Nam hiện đại Ông chuyên về chất liệu sơn dầu, đam mêmảng đề tài phố cổ Hà Nội Ngay từ lúc sinh thời, sáng tạo của ông đã được quầnchúng mến mộ gọi dòng tranh này là Phố Phái…

…Ngoài phố cổ, ông còn vẽ các mảng đề tài khác, như: chèo, chân dung,nông thôn, khỏa thân, tĩnh vật rất thành công Nhiều tranh của Bùi Xuân Phái đãđược giải thưởng trong các cuộc triển lãm toàn quốc và thủ đô Ông vẽ trên vải,giấy, bảng gỗ, thậm chí cả trên giấy báo khi không có đủ nguyên liệu Ông dùngnhiều phương tiện hội họa khác nhau như sơn dầu, màu nước, phấn mầu, chì than,bút chì Các tác phẩm của ông biểu hiện sâu xa linh hồn người Việt, tính cách nhânbản và lòng yêu chuộng tự do, óc hài hước, đậm nét bi ai và khốn khổ Ông đă gópphần rất lớn vào lĩnh vực minh họa báo chí và trình bày bìa sách, được trao tặng giảithưởng quốc tế (Lép-dích) về trình bày cuốn sách “Hề chèo” (1982).

Ông giành được Giải thưởng mỹ thuật tại các triển lãm:

- Giải thưởng triển lãm Mỹ thuật toàn quốc năm 1946

- Giải thưởng triển lãm Mỹ thuật toàn quốc năm 1980

- Giải thưởng đồ họa Leipzig (Đức)

- Giải thưởng Mỹ thuật Thủ đô các năm 1969, 1981, 1983, 1984

Năm 1996, ông được truy tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh

Năm 1997, ông được tặng Huy chương Vì sự nghiệp Mỹ thuật Việt Nam

Một số tác phẩm chính c ủa ông:

- Phố cổ Hà Nội - Sơn dầu 1972

- Hà Nội khán chiến - Sơn dầu 1966

- Xe bò trong phố cổ - Sơn dầu 1972

- Phố vắng - Sơn dầu 1981

- Hóa trang sân khấu chèo - Sơn dầu 1968

- Sân khấu chèo - Sơn dầu 1968

- Vợ chồng chèo - Sơn dầu 1967

Phố cổ

Tranh màu bột

Hoá trang, màu nước

1.3.5 Họa sĩ Nguyễn Sáng (1923 – 1988)

Nguyễn Sáng Sinh năm 1923 tại Làng Điều Hoà, tỉnh Mỹ Tho (nay thuộc TP

Mỹ Tho, tỉnh Tiền Giang) Năm 1938, ông thi đỗ vào trường Cao đẳng Mỹ thuậtĐông Dương

Tháng 8-1945, ông tham gia cách mạng ở Hà Nội Cuối tháng 12-1946, ônglên chiến khu Việt Bắc, dùng nét vẽ của mình, phục vụ cuộc kháng chiến của dântộc Tranh của ông gồm nhiều thể loại, ở thể loại nào ông cũng đều thành công Về

thể loại chiến tranh, ông có các tác phẩm Giặc đốt làng tôi, Kết nạp đảng ở Điện Biên Phủ, Hành quân đêm mưa, Bộ đội nghĩ trưa trên đồi, Thành đồng Tổ quốc Về thể loại tranh chân dung, ông có hai tác phẩm nổi tiếng là Tự hoạ và Không gian.

Ông là bậc thầy về mô tả, làm nổi bật cả tính cách lẫn đặc điểm của nhân vật

Ngoài ra, ông còn vẽ theo nhiều đề tài khác nhau, như phụ nữ và hoa (Thiếu

minh), cảnh núi rừng thâm u mà hùng vĩ (Pắc Bó), cảnh nông thôn bình dị, hiền hoà (Thiếu nữ trong vườn chuối), cảnh những trò chơi dân gian (Chọi trâu, Đấu vật)

v.v…

Về mặt nghệ thuật, ông đã làm cuộc cánh tân đáng kể trong lĩnh vực sơn dầu

và nhất sơn mài Đồng thời, ông cũng khai thác thành công phong cách nghệ thuậthội hoạ hiện đại Châu Âu, nhưng vẫn không xa rời nghệ thuật dân gian và cổ truyềnViệt Nam Nghệt thuật của ông là sự kết hợp hài hoà giữa tính hiện đại và tinh hoacủa dân tộc Cùng với Nguyễn Gia Trí, Nguyễn Tư Nghiêm, ông là cây đại thụ củasơn mài Việt Nam Nếu như Nguyễn Gia Trí đưa sơn mài đến đỉnh cao của nhữngcảnh thần tiên, thì Nguyễn Sáng đẩy sơn mài đến đỉnh cao với tầng lớp đời thường,chiến tranh, cách mạng, những xung đột của cuộc sống hiện tại Ông bổ sung vàosơn mài bảng màu vàng, xanh, diệp lục với cách diễn tả phong phú dường như vôtận Những tác phẩm thành công nhất của Nguyễn Sáng nằm ở sơn mài và đấy làđóng góp lớn nhất của Nguyễn Sáng cho hội hoạ cả về chất liệu và danh tiếng Cáctác phẩm của Nguyễn Sáng có tầm cỡ về kỹ năng, mang rõ những thông điệp lớn vềthân phận con người và tiềm ẩn một tài năng lớn của sáng tạo hiện đại cho nền mỹthuật Việt Nam Giai đoạn sung sức nhất trong sự nghiệp sáng tạo nghệ thuật củaNguyễn Sáng vào thập niên 70

Ông mất năm 1988 tại thành phố Hồ Chí Minh, thọ 65 tuổi Tên tuổi của ôngđược ghi trong “Từ điển Bách khoa Larousse” ở Pháp Ông đã được nhà nước truytặng giải thưởng Hồ Chí Minh

Một số tác phẩm tiêu biểu của Nguyễn Sáng:

Giặc đốt làng tôi

Kết nạp đảng ở Điện Biên

Cô gái và hoa sen

Kiều

1.3.6 Họa sĩ Nguyễn Gia Trí (1908 - 1993)

Nguyễn Gia Trí quê ở huyện Chương Mỹ, Hà Nội Ông là hoạ sĩ, nhà đồ hoạ,biếm hoạ Việt Nam, một trong những hoạ sĩ hàng đầu có những đóng góp chonhững bước khởi nguyên và sự phát triển của nền mỹ thuật hiện đại Việt Nam thế kỉ

20. Ông cùng với Tô Ngọc Vân, Nguyễn Tường Lân, Trần Văn Cẩn là bốn cây đại

thụ của nền mỹ thuật hiện đại của Việt Nam (nhất Trí, nhì Vân, tam Lân, tứ Cẩn).

Tốt nghiệp trường Cao Đẳng Mĩ thuật Đông Dương năm 1936, ông là người đi đầutrong việc chuyển những bức tranh sơn mài từ trang trí thành những tuyệt phẩmnghệ thuật và từ đó ông đã được mệnh danh là "người cha đẻ những bức tranh sơnmài tân thời của Việt Nam" Ông Nguyễn Gia Trí là một trong những họa sĩ nổitiếng đi đầu trong việc tạo ra một khuynh hướng nghệ thuật mới cho Việt Nam, vớinhững đường nét vẽ thanh lịch và những tư tưởng mới về nghệ thuật sơn mài Ôngphối hợp lối in khắc với những phương thức sơn mài mới, đồng thời áp dụng các

tính chất dân tộc Những tác phẩm của ông có thể tìm thấy trong viện Bảo tàng Mỹthuật Việt Nam tại Hà Nội và viện Bảo tàng Mỹ thuật tại Sài Gòn.

Những bức tranh đầu tiên mang nhiều dấu ấn của chủ nghĩa hiện thực và ấn

tượng Châu Âu (Hoàng hôn trên sông, Phong cảnh Móng Cái…).

Vào thập niên 40 thế kỉ 20, khi chuyển sang sáng tác chuyên về chất liệu sơnmài, đã tạo ra được một phong cách riêng Chủ đề quen thuộc là những thiếu nữduyên dáng, nhàn tản trong khung cảnh thiên nhiên thơ mộng Với chất son, sơnthan, vàng, bạc, vỏ trứng, sơn cánh gián, Nguyễn Gia Trí đã tạo cho tranh sơn màimột vẻ đẹp lộng lẫy, một chiều sâu bí ẩn, đưa kĩ thuật sơn mài lên đỉnh cao, khẳng

định tầm quan trọng của chất liệu hội hoạ này trong nền mĩ thuật Việt Nam: Đình làng vào đám (1939), Thiếu nữ bên cây phù dung (1944).

Những năm 1960 - 1970, nghệ thuật của ông có xu hướng thiên sang trừutượng Tuy vậy, cuối đời ông lại trở về với thế giới lãng mạn đầy mộng mơ của

những năm 40: bức tranh Bắc, Trung, Nam.

Bức tranh Thiếu nữ trong vườn được trình bày như vườn hoa muôn sắc màu,

trong đó các cô gái đang vui đùa, chạy nhảy, giá trị hiện thực toát lên từ hình khối,động tác Sắc vàng kim được dát trên nền trời, trên những tấm áo điểm xuyết vỏtrứng, những vệt vàng lộng lẫy trên từng đường lượn như tôn vẻ đẹp thanh tân thiếu

nữ Ở những tranh sơn mài có kích thước lớn, Nguyễn Gia Trí luôn mở rộng tầmnhìn thẩm mỹ, đặt cái cổ kính bên cạnh cái tân kỳ, cái lộng lẫy sang trọng cạnh sựgiản dị mộc mạc, ý tưởng hy vọng đặt bên cạnh sự hoài niệm Đó cũng là cách xử

lý khi thể hiện mặt bên kia của tấm bình phong mang tên Phong cảnh có cách vẽ

khoẻ khoắn, những mảng vỏ trứng, hình cây điển hình được viền bằng những mảngmầu to rộng, nét chắc khoẻ gợi về sự gần gũi chân quê của vùng nông thôn Bắc BộViệt Nam