Luận văn tiến hành đánh giá nhu cầu chăm sóc bà mẹ và trẻ sơ sinh tại nhà trong tuần đầu sau sinh trên địa bàn huyện Thanh Trì- Thành phố Hà Nội.
Trang 1BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC THĂNG LONG
NGUYỄN THỊ DUYÊN
ĐÁNH GIÁ NHU CẦU CHĂM SÓC BÀ MẸ
VÀ TRẺ SƠ SINH TẠI NHÀ TRONG TUẦN ĐẦU SAU SINH TRÊN ĐỊA BÀN
HUYỆN THANH TRÌ - THÀNH PHỐ HÀ NỘI
LUẬN VĂN THẠC SĨ ĐIỀU DƯỠNG
Hà Nội - 2019
Trang 2BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC THĂNG LONG
NGUYỄN THỊ DUYÊN
ĐÁNH GIÁ NHU CẦU CHĂM SÓC BÀ MẸ
VÀ TRẺ SƠ SINH TẠI NHÀ TRONG TUẦN ĐẦU SAU SINH TRÊN ĐỊA BÀN
HUYỆN THANH TRÌ - THÀNH PHỐ HÀ NỘI
Chuyên ngành: Điều dưỡng
Mã số: 8.72.03.01
LUẬN VĂN THẠC SĨ ĐIỀU DƯỠNG
Người hướng dẫn khoa học:
GS.TS Trương Việt Dũng
Hà Nội – 2019
Trang 3LỜI CÁM ƠN
Với lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc, em xin chân thành cám ơn:
Ban giám hiệu nhà trường
Phòng Điều Dưỡng
Phòng sau đại học
Trung tâm Y tế huyện Thanh Trì
Đã giúp đỡ, tạo mọi điều kiện thuận lợi cho tôi trong quá trình học tập và hoàn thành luận văn này
Tôi xin chân thành cám ơn tới:
GS.TS TRƯƠNG VIỆT DŨNG người thầy trực tiếp hướng dẫn, giúp đỡ
em tận tình chu đáo, trong suốt quá trình nghiên cứu và hoàn thành luận văn
Tôi bầy tỏ lòng biết ơn đến tập thể cán bộ nhân viên Trung tâm Y tế huyện Thanh Trì đã tạo điều kiện giúp đỡ tận tình cho tôi trong suốt quá trình học tập, thực hành và hoàn thành luận văn
Tôi xin bầy tỏ lòng biết ơn và kính trọng sâu sắc tới toàn thể gia đình, bạn bè đã động viên, khích lệ và tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong quá trình học tập và hoàn thành luận văn
Tôi xin trận trọng nghi nhận những tình cảm và công lao này
Hà Nội, ngày 20 Tháng 9 năm 2019
Học viên
Nguyễn Thị Duyên
Trang 4LỜI CAM ĐOAN
Tôi là Nguyễn Thị Duyên học viên lớp cao học Điều dưỡng khóa I trường Đại học Thăng Long xin cam đoan
Đây là luận văn do bản thân tôi trực tiếp thực hiện dưới sự hướng dẫn của GS.TS Trương Việt Dũng
1.Công trình này không trùng với bất kỳ nghiên cứu nào khác đã được công bố tại Việt Nam
2.Các số liệu và thông tin nghiên cứu là hoàn toàn chính xác, trung thực
và khách quan, đã được xác nhận và chấp nhận của cơ sở nơi nghiên cứu cho phép lấy số liệu
Tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm về những cam kết này
Hà Nội, ngày 2 Tháng 10 năm 2019
Học viên
Nguyễn Thị Duyên
Trang 5CÁC TỪ VIẾT TẮT
BPTT Biện pháp tránh thai
CSTN Chăm sóc tại nhà
DTBS Dị tật bẩm sinh
HQCT Hiệu quả can thiệp
IMR Tỷ suất tử vong sơ sinh/ Infant mortality Ratio KHHGĐ Kế hoạch hoá gia đình
MMR Tỷ suất tử vong mẹ/ Marternal Mortality Ratio
NCCT Nghiên cứu can thiệp
TCYTTG Tổ chức Y tế thế giới
Trang 6MỤC LỤC
ĐẶT VẤN ĐỀ 1
Chương 1: TỔNG QUAN 3
1.1 Chăm sóc sau sinh cho bà mẹ và trẻ sơ sinh tại nhà 3
1.1.1 Một số khái niệm 3
1.1.2 Sinh lý hậu sản thường và sơ sinh đủ tháng 4
1.1.3 Những nguy cơ của bà mẹ và trẻ sơ sinh thời kỳ hậu sản 7
1.1.4 Nội dung chăm sóc sau sinh về y tế 11
1.2 Kiến thức, thực hành của bà mẹ về chăm sóc sau sinh 13
1.2.1 Kiến thức và thực hành CSSS của bà mẹ trên thế giới 13
1.2.2 Kiến thức, thực hành về CSSS của bà mẹ tại Việt Nam 18
1.3 Các mô hình chăm sóc sau sinh tại nhà 20
1.3.1 Mô hình chăm sóc tại nhà sau sinh trên thế giới 20
1.3.2 Chăm sóc sau sinh tại nhà ở Việt Nam 21
Chương 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 24
2.1 Đối tượng nghiên cứu 24
2.1.1 Tiêu chuẩn lựa chọn 24
2.1.2 Tiêu chuẩn loại trừ 24
2.2 Thời gian và địa điểm nghiên cứu 24
2.3 Thiết kế nghiên cứu 24
2.4 Cỡ mẫu và cách chọn mẫu 24
2.5 Phương pháp thu thập số liệu 25
2.6 Các biến số nghiên cứu 26
2.7 Phân tích số liệu 27
2.8 Vấn đề đạo đức của nghiên cứu 28
2.8.1 Tính tự nguyện 28
2.8.2 Tính bảo mật 28
Trang 72.8.3 Đạo đức của nhà nghiên cứu 28
2.9 Hạn chế của nghiên cứu, sai số và biện pháp khắc phục sai số 28
Chương 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU 29
3.1 Thực trạng chăm sóc sau sinh tại gia đình 29
3.1.1.Đặc điểm của các bà mẹ tham gia nghiên cứu 29
3.1.2 Điều kiện sinh hoạt, sức khỏe mẹ và bé sau sinh 33
3.2 Thực trạng kiến thức về chăm sóc sau sinh của bà mẹ 37
3.3 Liên quan giữa một số yếu tố đến kiến thức chăm sóc sau sinh 44
3.4 Một số yếu tố liên quan đến nhu cầu tư vấn cho bà mẹ 48
3.4.1 Yếu tố liên quan đến nhu cầu tư vấn chăm sóc sức khỏe cho mẹ 48 3.4.2 Yếu tố liên quan đến nhu cầu của bà mẹ tư vấn chăm sóc cho trẻ sơ sinh 50
Chương 4: BÀN LUẬN 52
4.1 Đặc điểm đối tượng nghiên cứu 52
4.2 Kiến thức của sản phụ về chăm sóc mẹ và trẻ sơ sinh 56
4.3 Yếu tố liên quan đến kiến thức và nhu cầu chăm sóc sau sinh 59
KẾT LUẬN 66
KHUYẾN NGHỊ 68 TÀI LIỆU THAM KHẢO
PHỤ LỤC
Trang 8DANH MỤC BẢNG
Bảng 3 1 Một số đặc điểm của đối tượng nghiên cứu 29
Bảng 3 2 Đặc điểm lần sinh tại thời điểm nghiên cứu 31
Bảng 3 3 Mức độ hài lòng về điều kiện sinh hoạt 33
Bảng 3 4 Người giúp các bà mẹ sau sinh 33
Bảng 3 5 Sức khỏe của bà mẹ 0-7 ngày sau sinh 34
Bảng 3 6 Sức khỏe trẻ sơ sinh 35
Bảng 3 7 Mức độ hài lòng về công tác chăm sóc sau sinh của cán bộ y tế 36
Bảng 3 8 Nguồn thông tin chủ yếu về chăm sóc sau sinh 37
Bảng 3 9 Kiến thức bà mẹ về dấu hiệu nguy hiểm sau khi sinh 38
Bảng 3 10 Kiến thức về biểu hiện bất thường sau khi sinh của bà mẹ 39
Bảng 3 11 Kiến thức về chế độ lao động, nghỉ ngơi phù hợp 39
Bảng 3 12 Kiến thức về vệ sinh sau đẻ 40
Bảng 3 13 Kiến thức về chế độ ăn uống sau sinh 41
Bảng 3 14 Kiến thức về bổ sung vi chất của bà mẹ sau sinh 41
Bảng 3 15 Kiến thức bà mẹ về thời điểm giao hợp 42
Bảng 3 16 Kiến thức chung của bà mẹ về CSSS 43
Bảng 3 17 Một số yếu tố với kiến thức về chăm sóc sau sinh 44
.Bảng 3 18 Một số yếu tố với kiến thức chăm sóc sau sinh 46
Bảng 3 19 Một số yếu tố về tiếp cận y tế vơi kiến thức CSSS của mẹ 47
Bảng 3 21 Yếu tố liên quan đến nhu cầu tư vấn về kiến thức 50
Trang 9DANH MỤC BIỂU ĐỒ
Biểu đồ 3.1 Phân bố theo trình độ văn hóa 30
Biểu đồ 3 2 Cách sinh của đối tượng nghiên cứu 32
Biểu đồ 3 3 Cân nặng trung bình của con 32
Biểu đồ 3 4 Người giúp các mẹ sau sinh 34
Biểu đồ 3 5 Sức khỏe của bà mẹ 0-7 ngày sau sinh 35
Biểu đồ 3 6 Sức khỏe trẻ sơ sinh 36
Biểu đồ 3 7 Nguồn thông tin chủ yếu về chăm sóc sau sinh 37
Biểu đồ 3 8 Kiến thức bà mẹ về dấu hiệu nguy hiểm sau khi sinh 38
Biểu đồ 3 9 Kiến thức về chế độ lao động, nghỉ ngơi phù hợp của bà mẹ sau sinh 40
Biểu đồ 3 10 Kiến thức về bổ sung vi chất của bà mẹ sau sinh 42
Biểu đồ 3 11 Kiến thức bà mẹ về thời điểm giao hợp 43
Trang 10ĐẶT VẤN ĐỀ
Thời kỳ sau sinh là một giai đoạn vô cùng quan trọng do có những thay đổi mạnh mẽ về thể chất, sinh lý, cảm xúc đồng thời người phụ nữ bắt đầu thiên chức của mình đó là “Làm mẹ” Đây cũng là giai đoạn mà sức khỏe của người mẹ và của trẻ sơ sinh cần được quan tâm nhiều nhất [1][2]
Theo Tổ chức y tế thế giới năm 2014, có khoảng 60% tử vong bà mẹ
và 32% tử vong sơ sinh xảy ra vào ngày thứ nhất sau sinh Khoảng 13% và 4% tỷ lệ tử vong mẹ; 5% và 15% tử vong sơ sinh xảy ra vào tuần thứ nhất
và tuần thứ 2 sau sinh Ở Châu Phi, nơi có tỷ lệ tử vong sau sinh cao nhất thế giới, mỗi năm có khoảng 1,16 triệu trẻ em tử vong trong 28 ngày đầu sau sinh
và có 850.000 trẻ không thể sống sót sau tuần đầu tiên [26] Ở Việt Nam, theo
số liệu của Bộ Y tế năm 2009, tỷ lệ tử vong bà mẹ (MMR) là 69/100.000 trẻ
đẻ sống và tỷ lệ tử vong sơ sinh (IMR) là 16/1000 trẻ đẻ sống [3] Tuần đầu sau sinh là khoảng thời gian mà tần suất xuất hiện của các biến chứng sau sinh phổ biến nhất Các biến chứng sau sinh có thể xảy ra đối với sản phụ bao gồm: chảy máu, bế sản dịch, nhiễm khuẩn sinh dục và tiết niệu, các tổn thương ở vú, tầng sinh môn, hoặc rối loạn tiêu hóa, tâm thần sau sinh Trẻ
sơ sinh có thể có những vấn đề sức khỏe như nhiễm khuẩn đường hô hấp, nhiễm trùng rốn, vàng da bệnh lý [12], [16]
Nếu giai đoạn ngay sau sinh, các sản phụ và trẻ sơ sinh được chăm sóc một cách khoa học sẽ tạo được tiền đề tốt cho sức khỏe của mẹ-con, góp phần giảm thiểu tỷ lệ tử vong và bệnh tật, đảm bảo sự an toàn, phòng tránh hoặc phát hiện sớm những biến chứng sau sinh, giúp bà mẹ chóng hồi phục
về sức khỏe, trẻ sơ sinh dễ dàng thích nghi với hoàn cảnh và môi trường mới sau sinh 100 % bà mẹ và trẻ sơ sinh được chăm sóc sau sinh bởi các nhân viên y tế tại bệnh viên trong thời gian từ 1 – 2 ngày với bà mẹ sinh thường từ
3 – 5 ngày với bà mẹ sinh mổ Sự chăm sóc được chuyển tiếp từ bệnh viên
Trang 11đến tại nhà Các nhân viên y tế tại đại phương sẽ đến nhà bà mẹ và trẻ sơ sinh
để chăm sóc Đó cũng là 1 trong những tiêu chí đánh giá chất lượng chăm sóc sức khỏe sinh sản của Bộ Y tế tỷ lệ chăm sóc sau sinh tại nhà của Hà Nội chỉ tiêu đạt phải là 98% của năm 2018
Chính vì vậy, tiến hành một đánh giá về nhu cầu chăm sóc sau sinh cho các bà mẹ tại nhà trong đó chú trọng đến tư vấn, hướng dẫn các bà mẹ về chăm sóc sau đẻ theo hướng dẫn quốc gia về sức khỏe sinh sản là một việc làm cần thiết Câu hỏi đặt ra cho nghiên cứu này là: kiến thức của sản phụ về chăm sóc cho mẹ và bé trong giai đoạn chu sinh như thế nào? Yếu tố nào liên quan đến hiểu biết của sản phụ? Nhu cầu chăm sóc chủ quan ( đề nghị của sản phụ) và khách quan (tình trạng sức khỏe của mẹ và bé) như thế nào? Có những yếu tố nào liên quan đến nhu cầu chăm sóc của sản phụ? Những thông tin thu được sẽ là cơ sở để tổ chức tốt hơn hoạt động chăm sóc sau sinh tại nhà cho sản phụ tại nhà của Huyện Thanh Trì Đây cũng chính là mục đích
nghiên cứu của đề tài: “Đánh giá nhu cầu chăm sóc bà mẹ và trẻ sơ sinh tại nhà trong tuần đầu sau sinh trên địa bàn huyện Thanh Trì- Thành phố Hà Nội.” Với hai mục tiêu nghiên cứu:
(1) Đánh giá nhu cầu chăm sóc bà mẹ và trẻ sơ sinh tại nhà trong tuần đầu sau sinh trên địa bàn huyện Thanh Trì- Thành phố Hà Nội
(2) Phân tích yếu tố liên quan đến kiến thức và nhu cầu chăm sóc tư vấn hướng dẫn bà mẹ