Luận văn Thạc sĩ Y tế công cộng: Kiến thức, thái độ, thực hành và một số yếu tố liên quan đến phòng chống bệnh tay chân miệng của các cô giáo nuôi dạy trẻ tại trường mầm non phường...

Nội dung của luận văn trình bày tình hình dịch bệnh tay chân miệng trên thế giới và tại việt nam; một số nghiên cứu về kiến thức - thái độ - thực hành và một số yếu tố liên quan ở thế giới và việt nam về phòng chống bệnh tay chân miệng.

TR NGă I H CăTH NGăLONG KHOA KHOA H C S C KH E

B MÔN: Y T CÔNG C NG

NGUY N H U HÒA

M M NONăPH NG HÀ C U, QU NăHÀă ỌNG,ăHÀăN I,

N Mă2019 Chuyên ngành Y t công c ng

L I C M N

Tôi xin trân tr ng c mă năBanăGiámăhi uăTr ngă i h căTh ngăLongăđưăt o

đi u ki năgiúpăđ tôi trong su t quá trình h c t p và nghiên c u

Tôiăc ngăxinăg i l i c mă năchơnăthƠnhăđ n toàn th các th y cô trong B

môn Y t Công c ng ậ Tr ngă i h căTh ngăLongăđưăgiúpăđ tôi trong quá

trình h c t p và truy năđ t ki n th căchoătôiăđ hoàn thành lu năv n này

Tôi xin bày t lòng bi tă năsơuăs căđ n PGS.Ts Ph măV năThơnăvƠăPGS.TSăƠoăXuơnăVinh đưătr c ti păh ng d n, góp ý và dành nhi u th i gian t n tình giúpăđ tôi trong su t quá trình nghiên c u và hoàn thành lu năv n

Tôi xin trân tr ng c mă năBanălưnhăđ o và các đ ng nghi p n iătôiăcôngătácă

đư t oăđi u ki n trong công vi c và giúpăđ nhi t tình trong quá trình thu th p s

li u ph c v cho lu năv n

Tôiăc ngăxinăchơnăthƠnhăc m năb n bè, anh ch ,ăgiaăđìnhăđưăgiúpăđ ,ăđ ng

viên tôi trong su t quá trình th c hi n h c t p

Tôi xin chân thành c m n

Hà N i, ngày 21 thángă03ăn mă2020

Tác gi

NGUY N H U HOÀ

L IăCAMă OAN

Tên tôi là: Nguy n H u Hoà

Tôiăxinăcamăđoan:

1.ă ơyălƠăcôngătrìnhănghiênăc u c a riêng tôi, do b n thân tôi tr c ti p th c hi n;

2 K t qu trong lu năv năc a tôi không trùng l p v i b t k nghiên c u nào khác đưăth c hi năvƠăđ c công b

3.ăCácăthôngătinăđ aăraătrongălu năv nălƠăhoƠnătoƠnăchính xác, trung th c, khách quan,ăđưăđ c s đ ng ý và xác nh n c aăđ năv ;

4 Tôi xin hoàn toàn ch u trách nhi m v nh ng cam k t này

Tác gi

NGUY N H U HOÀ

WHO (World Health Organization) T ch c Y t Th gi i

M C L C

T V Nă 1

CH NGă1:ăT NG QUAN TÀI LI U 3

1.1.Tácănhơnăgơyăb nh 3

1.1.1.ăKháiăni m: 3

1.1.2.ăHìnhătháiăc aăvirus 4

1.2.ăKh ăn ngăgơyăb nhăc aăvirus 5

1.2.1.ă căđi măd chăt ăh c 5

1.2.2.ăGơyăb nhă ăng i 7

1.3.Phòngăb nh 9

1.3.1.Nguyênăt căphòngăb nh: 9

1.4.Tìnhăhìnhăd ch b nhăTCMătrênăth ăgi iăvƠăt iăVi tăNam 10

1.4.1.Tìnhăhìnhăd chăb nhăTCMătrênăth ăgi i 10

1.4.2.Tìnhăhìnhăd chăb nhăTCMăt iăVi tăNam 12

1.5.ăM tăs ănghiênăc uăv ăki năth că- tháiăđ ă- th căhƠnh vƠăm tăs ăy uăt ăliênă quan ăth ăgi iăvƠăVi tăNamăv ăphòngăch ngăb nhăTCM 20

1.5.1.ăM tăs ănghiênăc uătrênăth ăgi i 20

1.5.2.M tăs ănghiênăc uăt iăVi tăNam 22

1.6 Gi iăthi uăđ aăđi mănghiênăc u 28

1.7.ăKhungălỦăthuy tănghiênăc u 28

CH NGă2:ă IăT NGăVÀăPH NGăPHÁPăNGHIÊNăC U 29

2.1.ă iăt ng,ăđ aăđi măvƠăth iăgianănghiênăc u 29

2.1.1.ă iăt ngănghiênăc u 29

2.1.2 Th iăgianăvƠăđ aăđi mănghiênăc u 29

2.2.ăPh ngăphápănghiênăc u 29

2.2.1 Thi tăk ănghiênăc u: Nghiênăc uămôăt ăc tăngang,ăcóăphơnătích 29

2.2.2ă.ăC ăm uăvƠăph ngăphápăch năm u 29

2.3.ăCácăn iădungănghiênăc uăchính 30

2.4 Các bi n s ,ăch ăs ănghiênăc uăvƠătiêuăchíăđánhăgiá 31

2.4.1.ăBi năs ăvƠăch ăs ănghiênăc u 31

2.4.2 Tiêuăchíăđánhăgiáăki năth c,ătháiăđ vƠăth căhƠnhăv ăphòngăch ngăTCMă c aă TNC: 36

2.5.ăPh ngăphápăthuăth păthôngătin 41

2.5.1 ăCôngăc ăthuăth păthôngătin 41

2.5.2.K ăthu tăthuăth păs ăli u 41

2.5.3.ăQuyătrìnhăthuăth păthôngătinăvƠăs ăđ ănghiênăc u 41

2.6.ăPhơnătíchăvƠăx ălỦăs ăli u 44

2.7.Saiăs ,ăh năch ăvƠăbi năphápăkh căph căsaiăs 45

2.8.V năđ ăđ oăđ c 45

2.9 H năch ăc aăđ ătƠi: 46

CH NGă3:ăK T QU NGHIÊN C U 47

3.1.ăM tăs ăđ c đi măchungăc aăđ iăt ngănghiênăc u 47

3.2 Ki năth c,ătháiăđ ,ăth căhƠnhăphòngăch ngăb nhătayăchơnămi ngăc aăcô nuôi d yătr ,ăph ngăHƠăC u,ăqu năHƠă ông,ăHƠăN i,ăn mă2019 51

3.2.1.ăKi năth căphòngăch ngăb nhătayăchơnămi ngăc aăđ iăt ngănghiênăc u 51 3.2.2.ăTháiăđ ăphòngăch ngăb nhătayăchơnămi ngăc aăđ iăt ngănghiênăc u 57

3.2.3.ăTh căhƠnhăphòngăch ngăb nhătayăchơnămi ngăc aăđ iăt ngănghiênăc u 58 3.3.ăăM tăs ăy uăt ăliênăquanăđ năki n th c, thái đ vƠ th căhƠnh phòng ch ng b nhătayăchơnămi ngăc aă TNC 64

3.3.1.ăM tăs ăy uăt ăliênăquanăđ năki năth c 64

3.3.2.ăM tăs ăy uăt liênăquanăđ nătháiăđ 65

3.3.3.ăM tăs ăy uăt ăliênăquanăđ năth căhƠnhăphòngăb nhăTayăchơnămi ng 66

CH NGă4.ăBÀNăLU N 68

4.1.ăTh cătr ngăki năth că- tháiăđ ă- th căhƠnhăc aăcôănuôiăd yătr ph ngăHƠă C uăv ăphòngăch ngăb nhăTCM 68

4.1.1.ăKi năth căphòngăch ngăb nh tayăchơnămi ngăc aăđ iăt ngănghiênăc u 68 4.1.2.ăTháiăđ ăphòngăch ngăb nhătayăchơnămi ngăc aăđ iăt ngănghiênăc u 72 4.1.3.ăTh c hƠnhăphòngăch ngăb nhătayăchơnămi ngăc aăđ iăt ngănghiênăc u 73

4.2.ăăM tăs ăy uăt ăliênăquanăđ năki n th c, tháiăđ vƠ th căhƠnh phòng ch ng

b nhătayăchơnămi ngăc aă TNC 77

4.2.1.ăM tăs ăy uăt ăliênăquanăđ năki năth c 77

4.2.2.ăM tăs ăy uăt ăliênăquanăđ nătháiăđ 78

4.2.3.ăM tăs ăy uăt ăliênăquanăđ năth căhƠnhăphòngăb nhăTayăchơnămi ng 78

K T LU N 80

1 Ki năth c,ătháiăđ ,ăth căhƠnh phòngăb nhăTayăchơnămi ngăc aăcác côănuôiăd yă tr ăcácătr ngăm mănonăt iăPh ngăHƠăC uăậ Qu năHƠă ôngă- HƠăN i 80

2 M t s ăy uăt ăliênăquanăđ năki năth c,ătháiăđ ă,ăth căhƠnhăphòngăb nhăTCM c aăđ iăt ngănghiênăc u 80

KHUY N NGH 81

DANH M C B NG

B ng 1.1: M t s đ căđi m c a d ch b nh TCM t i Hà N i 18

B ng 2.1 Các bi n s và ch s nghiên c u 31

B ng 2.2: B ng tiêu chí ch măđi m ki n th c 37

B ng 2.3: B ng tiêu chí ch măđi mătháiăđ 38

B ng 2.4: B ng tiêu chí ch măđi m ph ng v n th c hành 39

B ng 3.1 Tu i và gi i c aăđ iăt ng nghiên c u 47

B ngă3.2.ăTrìnhăđ h c v n c aăđ iăt ng nghiên c u 47

B ng 3.3 Dân t c c aăđ iăt ng nghiên c u 47

B ng 3.4 Tình tr ng con cái c aăđ iăt ng nghiên c u 48

B ng 3.5 Tham gia t p hu n v phòng b nh TCM c aă TNC 48

B ngă3.6.ă căđi m công vi c c aăđ iăt ng nghiên c u 49

B ng 3.7 Các y u t ti p c n v truy n thông v phòng ch ng b nh TCM 50

B ng 3.8 Ki n th c c aă TNCăv m căđ nguy hi m c a b nh TCM 51

B ng 3.9 Ki n th c c aă TNCăv nguyên nhân gây b nh TCM 51

B ng 3.10 Ki n th c c aă TNCăv l a tu i d m c b nh TCM 52

B ng 3.11 Ki n th c c aă TNCăv th iăđi m xu t hi n b nh TCM 52

B ng 3.12 Ki n th c c aă TNCăv kh n ngălơyătruy n c a b nh TCM 52

B ng 3.13 Ki n th c c aă TNCăv d u hi u c a b nh TCM c aă TNC 53

B ng 3.14 Ki n th c c aă TNCăv cách x lý khi phát hi n h c sinh có d u hi u nghi ng m c b nh TCM 54

B ng 3.15 Ki n th c c aă TNC v kh n ngănhi m b nh TCM l i 54

B ng 3.16 Ki n th c c aă TNCăv v c xin phòng b nh TCM 54

B ng 3.17 Ki n th c c aă TNCăv nh ng y u t thu n l iăđ b nh TCM phát tri n 55

B ng 3.18 Ki n th c c aă TNCăv phòng ch ng b nh TCM 55

B ngă3.19.ăTháiăđ c aă TNCăv phòng ch ng b nh TCM 57

B ng 3.20 Th c hành c aă TNCăv phòng ch ng b nh TCM 58

B ng 3.22 Th c hành r a tay cho tr c aă TNCă 60

B ng 3.23 Th c hành ki m tra tay chân mi ng cho tr 60

B ng 3.24 Th c hành r a c c cho tr c aă TNC 61

B ng 3.25 Th c hành gi tăkh năchoătr c aă TNC 62

B ng 3.26 Th c hƠnhălauăđ ch iăchoătr c aă TNC 62

B ng 3.27 Th c hành lau sàn nhà cho tr c aă TNC 63

B ng 3.28 M t s y u t liênăquanăđ n ki n th c v b nh tay chân mi ng c a TNC 64

B ng 3.29 M t s y u t liênăquanăđ nătháiăđ phòng b nh tay chân mi ng c a TNC 65

B ng 3.30 M i liên quan gi a ki n th căvƠătháiăđ phòng b nh tay chân mi ng c aă TNC 66

B ng 3.31 M t s y u t liên quan gi a ki n th căvƠătháiăđ phòng b nh tay chân mi ng c aă TNC 66

B ng 3.32 M t s y u t liênăquanăđ n th c hành phòng b nh tay chân mi ng c aă TNC 67

DANH M C HÌNH Hình 1.1: M t vài hình nh v hình th và c u trúc c a virus Coxsackie gây b nh TCM 4

Hình 1.2: Phân b b nh TCM trên th gi i 5

Hình 1.3: Hình nh b nh tay chân mi ng tr 8

DANH M C BI Uă

Bi uăđ 1.1.ăBáoăcáoătr ng h p m c TCM theo tháng c a Trung Qu c 11

Bi uăđ 1.2: Các ca m c TCM theo tu n c a Singapore 12

Bi uăđ 1.3 Tình hình m c b nh TCM t i Vi t Nam 13

Bi uăđ 1.4 Tình hình m c b nh TCM t i H ChíăMinhăn mă2018ă-2019 15

Bi uăđ 1.5 Di n bi n d ch b nh TCM t i Hà N iătheoăthángăgiaiăđo năn mă 2011 ậ 2014 16

Bi uăđ 3.1.ă ánhăgiáăki n th c chung c aă TNCăv b nh tay chân mi ng 56

Bi uăđ 3.2.ă ánhăgiáătháiăđ chung c aă TNCăv phòng b nh tay chân mi ng58 Bi uă đ 3.3.ă ánhă giáă th c hành chung c aă TNCă v phòng b nh tay chân mi ng 63

Trong nh ngă n mă g nă đơy,ă s l ng tr m c b nh tay chân mi ng có xu

h ngăgiaăt ng,ătrongăă9ăthángăđ uăn mă2018,ăc n c ghi nh nă53.529ătr ng h p

m c tay chân mi ng t i 63 t nh, thành ph ,ătrongăđóă6ătr ng h p t vong t i khu

v c phía Nam [46]

Trongă n mă 2018,ă HƠă N i ghi nh nă 2.121ă tr ng h p m c b nh tay chân

mi ng t ngăg n g p ba so v iăn mă2017 , không có ca t vong T i qu năHƠă ôngă

n mă2018ăghiănh n 103 tr ng h p b nh tay chân mi ng, l a tu i m c là tr em

d i 5 tu i chi măđaăs 100/103 tr ng h p.ăTrongăđóăph ng Hà C u chi m 14

tr ng h p m c chi m 13,7 % t ng s tr ng h p b nh trong toàn qu n [35]

Tay chân mi ng là b nh hi năch aăcóăvácăxinăphòngăb nh Theo khuy n cáo

c a B Y t , phòng b nh c ngăđ ng bao g m v sinh cá nhân, r a tay b ng xà

phòng; r a s chăđ ch i,ăv t d ng, sàn nhà và lau sàn nhà b ng dung d ch kh

khu n Cloramin 2%

iăt ng m c tay chân mi ng ch y u x y ra tr d i 5 tu i, t p trung t i

các nhà tr ,ăcácătr ng m m non và m uăgiáo.ăDoăđó,ăcô nuôi d y tr đóngăvaiătròă

quan tr ng trong phòng ch ng d ch, ch ng lây lan b nh m t cách t t nh t cho các

tr trong th i gian tr ng l p

V i mong mu n tìm hi u ki n th c,ătháiăđ , th c hành v b nh tay chân

mi ng c a cô nuôi d y tr hi nănayănh ăth nào và nh ng y u t nƠoăliênăquanăđ n

th c tr ng trên Nh m góp ph n nâng cao hi u qu công tác phòng ch ng b nh tay

chân mi ng đ a bàn qu n, chúng tôi ti n hành nghiên c uăđ tài: ắăKi n th c, thái

đ , th c hành và m t s y u t liênă quană đ n phòng ch ng b nh tay chân

mi ng c a các cô giáo nuôi d y tr t iătr ng m m non ph ng Hà C u, qu n HƠă ông,ăHƠăN i,ăn mă2019” V i các m c tiêu sau:

1.ă ánhăgiáăki n th c,ătháiăđ , th c hành phòng b nh tay chân mi ng c a các

cô nuôi d y tr cácătr ng m m non t iăPh ng Hà C u ậ Qu năHƠă ôngă- Hà

N i

2 Phân tích m t s y u t liênăquanăđ n ki n th c,ătháiăđ , th c hành phòng

b nh tay chân mi ng c aăđ iăt ng nghiên c u

CH NGă1:ăT NG QUAN TÀI LI U

B nhă tayă chơnă mi ngă (vi tă t t:ă TCM;ă ti ngă Anh:ă Handă - Foot - Mouth

Disease - HFMD)ă lƠă m tă b nhă truy nă nhi mă c pă tínhă doă virusă gơyă nên,ă b nhă

th ngăg pă ătr ăemă(trênă90%).ăB nhăcóăth ăr iărácăho căbùngăphátăthƠnhăcácăv ă

d chă nh ă vƠoă mùaă hèă ă nh ngă n iă đôngă dơnă c ,ă đi uă ki nă v ă sinhă kém.ă B nhă

th ngăđ căđ cătr ngăb iăs t,ăđauăh ngăvƠăn iăbanăcóăb ngăn că ătay,ăchơn,ă

mi ng,ăvƠăth ngăti nătri năđ năloét.ăCácăt năth ngănƠyăcóăth ăth yă ăl i,ăn uăvƠăbênătrongămá ăR tănhi uăb nhănhơnăđ căch năđoánănh măv iăcácăb nhădaăkhácă

nh ăch c,ăthu ăđ u,ăd ă ng, ăd năđ năđi uătr ăsaiăl măvƠălƠmăb nhălanătrƠnă[2]

1.1.Tác nhân gây b nh

1.1.1 Khái ni m:

B nhătayăchơnămi ngădoăm tănhómăvirusăthu cănhómăEnterovirusăgơyănên.ăEnterovirusăbaoăg mă4ănhóm:ăpoliovirus,ăCoxsackieăAăvirusă(CA),ăCoxsackieăBăvirusă (CB)ă vƠă Echovirus.ă Cácă serotypă thu că loƠiă Aă g m:ă EV68,ă EV71,ă EV76,ă

EV89,ăEV90,ăEV91ăvƠăEV92.ăTrongăkhiăcácăserotypăEVăkhácăthìăthu căd iăloƠiăEnterovirusăBăho căC.ăTỦpăEV71ălƠăm tătrongănh ngătácănhơnăgơyănênăb nhăTCMăvƠăđôiăkhiăchúngăcònăcóăkh ăn ngăgơyănênăb nhă ăh ăth năkinhătrungă ng.ăKh ă

n ngăgơyăb nhăc aătỦpăEV71ăđưăđ căminhăch ngălƠăl năđ uătiênă(1969)ăphơnăl pă

đ căchúngă ăt ăch căth năkinhătrungă ngăc aăm tăs ătr ngăh păt iăCaliforniaă(M )ă[3]

LoƠiăCoxsackievirusăthu căh ăPicornaviridaeăg mă29ătyp.ăChúngăkhácăbi tă

v iăcácăEnterovirusăkhácă ăkh ăn ngăgơyăb nhă ăchu tă ă,ăcácăenterovirusăkhácăthìă

hi măho căkhông.ăChúngăchiaăthƠnhă2ănhóm:ănhómăAăvƠănhómăBăcóăkh ăn ngăgây

b nhă ăchu tăkhácănhau.ăChúngăgơyănhi uăch ngăb nhăkhácănhau:ăCoxsackieăAăgơyăviêmăh ng,ăphátăbanăngòaiăda,ăb nhătayăchơnămi ng,ăgơyăviêmăk tăm căch yămáu,ăviêmămƠngănưoăvôăkhu n ,ăCoxsackieăBăgơyăviêmăc ătimă ătr ăs ăsinh,ăviêmă

đ ngăhôăh pătrên,ăviêm màng ngoài tim, viêm màng trong tim[4]

Ng iătaăc ngăđưăchoăbi tăr ngătỦpăvirusăEV 71ăđưăxu tăhi nă ă ƠiăLoanăvƠoă

n mă1968ăc ngănh ăđưăt ngăxu tăhi nă ăcácăn că ôngăNamăÁănh :ăPhilipines,ăIndonesia,ăSingapore.ăTuyăr ngăđơyăkhôngăph iălƠăm tătỦpăenterovirusăm iănh ngă

đ cătínhăc aătỦpăvirusănƠyăcóăđ cătínhăr tăm nhăvƠăcóăkh ăn ngălƠmăt n th ngăt ă

ch căth năkinhătrungă ngăgơyăraănh ngăb nhăc nhălơmăsƠngăn ngăvƠăh uăqu ăđ ă

l iăx u,ăh năn aăn cătaăl iăn mătrongăkhuăv cănƠyăchoănênăc năc nhăgiácăvƠăth nă

tr ngăkhiăcóăb nhăTCMăxu tăhi nă[3]

1.1.2 Hình thái c a virus

− Hình c u,ăđ ng kính 27-30 nm

− L păcapsidăg mă60ăti uăđ năv ,ăkhôngăcóăl păbaoăngoƠi

− Bênătrongăch aăRNA,ălƠăthƠnhăph nădiătruy n,ănhơnălênăvƠăgơyănhi măc aă

virus

− Virusănhơnălênă ăbƠoăt ngăc aăt ăbƠoăb ănhi mă[3]

ảình 1.1: M t vài hình nh v hình th và c u trúc c a virus Coxsackie gây

b nh TCM Ngu n:(

https://huemed-univ.edu.vn/coxsackievirus-va-benh-tay-1.1.3.ăKh ăn ngăt năt iătrongămôiătr ngăbênăngoƠi

− Virus b đƠoăth i ra ngo i c nh t phân, d ch h tăh i,ăs m i

− Virus b b t ho t b i nhi t 56 0C trong vòng 30 phút, tia c c tím, tia gamma

− Virus ch uăđ c pH v i ph r ng t 3-9

− B b t ho t b i:ă2%ăSodiumăhyprocloriteă(n c Javel), Chlorine t do

Không ho c ít b b t ho t b i các ch tăhòaătanălipidănh :ăC n, Chloroform, Phenol,

Ether

− nhi tăđ l nh 40C, virus s ngăđ c vài ba tu n [3]

1.2 Kh n ngăgơyăb nh c a virus

1.2.1.ă căđi m d ch t h c

1.2.1.1 Phân b theo th i gian

B nhăcóăquanhăn m,ăt ngăm nhă ă2ăđ t:ăthángă3ă- 5 và tháng 9 - 12

1.2.1.2 Phân b theo đ a d

B nh TCM xu t hi n kh păn iătrênăth gi i Trong th i gian g năđơy,ăd ch

TCM ch y u do Enterovirus 71 gây ra cácăn că ôngăNamăÁ.ăV d ch t iă Ơiă

Loanăn mă1998ăđ c coi là v d ch l n v iăh nă100.000ăng i m c,ăh nă400ătr

ph i nh p vi n v i các bi n ch ng h th năkinhătrungă ng,ă78ătr t vong [3]

ảình 1.2: Phân b b nh TCM trên th gi i

(Ngu n:ă

https://huemed-univ.edu.vn/coxsackievirus-va-benh-tay-chan-mieng-sckhcn-c71) [3]

T iăVi tăNam,ăb nhătay-chân-mi ngăg păr iărácăquanhăn mă ăh uăh tăcácăđ aă

ph ngă trongă c ă n c;ă t iă cácă t nhă phíaă Nam,ă s ă m că t pă trungă t ă thángă 3ă đ năthángă5ăvƠăt ăthángă9ăđ năthángă12

1.2.1.3 Phân b theo tu i

B nhăcó ătr ăemăd iă10ătu i,ănhi uăh nă ăd iă5ătu i,ăt pătrungă ăd iă3ă

tu i,ăđ nhăcaoălƠă1-2ătu i

1.2.1.4 Ngu n truy n nhi m

Ngu năb nhălƠăng iăb nh,ăng iălƠnhămangăvirusătrongăcácăd chăti tăt ăm i,ă

h u,ă h ng,ă n că b t,ă d chă ti tă t ă cácă n tă ph ngă ho că phơnă c aă b nhă nhơn.ă Lơyănhi măngayăt ăth iăgiană ăb nhă(t ă3ă- 7ăngƠy)ătr căkhiăphátăb nhăvƠăth iăk ălơyătruy năkéoădƠiăchoăđ năkhiăh tăloétămi ngăvƠăcácăph ngăn c,ăd ălơyănh tălƠătrongă

tu năđ uăc aăb nh

1.2.1.5 Ph ng th c lây truy n

B nhă TCMă lơyă truy nă b ngă đ ngă “phơn-mi ng”ă vƠă ti pă xúcă tr că ti p,ă

nh ngăch ăy uălơyălanăquaăti păxúcătr căti păv iăd chăti tăt ăm i,ăh u,ăh ng,ăn că

b t,ăd chăti tăt ăcácăn tăph ngăho căti păxúcăv iăch tăti tăvƠăbƠiăti tăc aăb nhănhơnătrênăd ngăc ăsinhăho t,ăđ ăch i,ăbƠnăgh ,ăn nănhƠ.ă căbi tăkhiăb nhănhơnăm că

b nhăđ ngăhôăh p,ăvi căh tăh i,ăho,ănóiăchuy năs ăt oăđi uăki năchoăvirusălơyălană

tr căti păt ăng iăsangăng iă[3]

1.2.1.6 Tính c m nhi m và mi n d ch

B nhăTCMăcóătínhăc măth ăcao,ăm iăng iăđ uăcóăc mănhi măv iăvirusăgơyă

b nhătayă- chân - mi ng,ăkhôngăph iăt tăc ăm iăng iănhi măvirusăđ uăcóăbi uăhi nă

b nhămƠăph năl năb nhă ăhìnhătháiăth ă n,ăkhôngăbi u hi năcácătri uăch ng,ăđơyălƠăngu nălơyănhi mănguyăhi m;ăb nhăth ngăg pă ătr ăemăd iă15ătu i,ăđ căbi tălƠătr ăemăd iă5ătu iăcóăt ăl ăm căcaoăh nă[4]

M iăl aătu iăcóăth ăb ănhi măEnterovirusănh ngăkhôngăph iăt tăc ăđ uăb ă

S ăli u th ngăkêăchoăth yăr ngătr ănh ănhi,ătr ăemăvƠăngayăc ăthi uăniên,ăng iă

tr ngăthƠnhăn uăch aăcóămi năd chăđ uăcóăth ăm căb nhăTCM

1.2.2 Gây b nh ng i

1.2.2.1 S lan truy n c a virus trong c th

Enterovirusăth ngăkhuătrúă ăniêmăm cămáăho că ăniêmăm căru tăvùngăh iătrƠng.ă Sauă kho ngă th iă giană 24ă gi ,ă virusă s ă điă đ nă cácă h chă b chă huy tă xungăquanh,ăt ăđơyăchúngăxơmănh păvƠoămáuăgơyănhi mătrùngăhuy tătrongăm tăkho ngă

th iăgianăng n

T ănhi mătrùngăhuy t,ăvirusăđ năniêmăm cămi ngăvƠăda.ăTh iăk ă ăb nhăth ngăkéoădƠiăkho ngăt ă3ăậ 7 ngày [3]

1.2.2.2 Bi u hi n c a b nh

B nhăkh iăphátălƠăs tăsauăđóăxu tăhi năcácăb ngăn că ăniêmăm cămi ngă( ă

n uăr ng,ăl i,ăbênătrongămá)ăvƠăxu tăhi năbanăđ ă ăbƠnătay,ăbàn chân Các ban

đ ănƠyăcóăth ăhìnhăthƠnhăcácăb ngăn c.ă căđi măc aăcácăbanăc aăb nhăTCMălƠă

th ngăkhôngăng aăvƠăkhôngăxu tăhi nă ălòng bƠnătayăho călòng bƠnăchơn.ăNh ă

v y,ăcácăbanăvƠăb ngăn căch ăy uăxu tăhi nă ătay,ăchơnăvƠămi ngăvìăv yăđ căg iălƠăb nhăTCM.ăNgoƠiăraă ăm tăs ăítătr ngăh păcóăth ăxu tăhi nă ăm tăs ăv ătríăkhácătrênăc ăth ănh ăvùngămôngă[4]

Cácăb ngăn că ămi ngăth ngăv ăraăvƠăgơyăloétălƠmăchoătr ăđauăđ n,ăkhócănhi u,ă năkémăho căs ăkhôngădámă năchoănênătr ăg yăsútănhanh.ăN uăcácăb ngă

n că ătay,ăchơnăkhiăv ăraăn uăkhôngăgi ăv ăsinhăs chăs ăthìăr tăcóăth ăb ăb iănhi măviăkhu năgơyăm ngăm ăvƠălƠmăchoăb nhăph căt păthêm.ăH uăh tăcácătr ngăh păb ă

b nhăTCMăs ăquaăkh iănh ngăcóăm tăs ăn uăc nănguyênăgơyănênăb nhălƠăEV71ăthìă

s ăcóăth ăb nhădi năbi năph căt păh nănh tălƠăkhiăvirusăgơyăt năth ngăh ăth năkinhătrungă ngăs ăth ăhi năm tăb nhăviêmămƠngănưoăđi năhìnhăv iăbi uăhi nălƠăs tăcao,ă

nh căđ u,ăc ngăc ,ăbu nănôn,ănônăv tă[4]

1.2.2.3 Tóm t t các bi u hi n c a b nh

ảình 1.3: ảình nh b nh tay chân mi ng tr

− Loét mi ng: là các b ngăn căcóăđ ng kính 2-3ămmăTh ng khó th y các bóngăn c trên niêm m c mi ng vì nó v r t nhanh t o thành nh ng v t loét, tr r t đauăkhiă n,ăt ngăti tăn c b t

− B ngăn c: t 2-10 mm, màu xám, hình b u d c

− B ngăn c vùng mông và g iăth ng xu t hi n trên n n h ng ban

− B ngăn c lòng bàn tay và lòng bàn chân có th l i lên trên da s có c m

giác c n hay năd iăda,ăth ng n khôngăđau

− B nh có th bi u hi nă khôngă đi nă hìnhă nh :ă bóngă n c r t ít xen k v i

nh ng h ng ban, m t s tr ng h p ch bi u hi n h ng ban và không có bi u hi n bóngăn c hay ch có bi u hi n loét mi ngăđ năthu n [4]

Tiênă l ngă đ i v i b nh TCM tùy thu că vƠoă c nă nguyênă gơyă b nh là do

Enterovirus A16 hay do EV71 N uădoăEnterovirusăA16ăthìăth ng là b nh nh

và có th t kh i sau t 7 - 10ăngƠy,ănh ngădoăEV71ăthìăcóăth có bi n ch ng

nguy hi mănh ăviêmăph i,ăviêmăc ătim c p ho c viêm màng não, th m chí gây

t vong

1.2.2.4 Bi n ch ng:

− Các bi n ch ngă th ng g p là: viêm màng não, viêm não màng não, li t

− Các bi n ch ng có th ph i h p v iănhauănh :ăviêmănưoămƠngănưo,ăphù ph i vƠăviêmăc ătimătrênăcùngă1ăb nh nhân

− Các bi n ch ngănƠyăth ng gây t vong cao và di n ti n r t nhanh có th

− Hi năch aăcóăv c xin phòng b nhăđ c hi u

− Áp d ng các bi n pháp phòng ng a chu n và phòng ng aăđ i v i b nh lây quaăđ ngătiêuăhoá,ăđ c bi t chú ý ti p xúc tr c ti p v i ngu n lây [4]

Phòng b nh t i các c s y t :

− Cáchălyătheoănhómăb nh

− Nhơnăviênăyăt :ă eo kh uătrang,ăr a,ăsátăkhu nătayătr căvƠăsauăkhiăch mă

sóc

kh ăkhu năcácăgh ăng iăc aăb nhănhơn vƠăthơnănhơnăt iăkhuăkhámăb nh[2]

− X ălỦăch tăth i,ăqu năáo,ăkh nătr iăgi ngăc aăb nhănhơnăvƠăd ngăc ăch măsócăs ăd ngăl iătheoăquyătrìnhăphòngăb nhălơyăquaăđ ngătiêuăhoá

Phòng b nh c ng đ ng:

− V ăsinhăcáănhơn,ăr aătayăb ngăxƠăphòngă(đ căbi tăsauăkhiăthayăqu năáo,ătư,ăsauăkhiăti păxúcăv iăphơn,ăn căb t)

− R aăs chăđ ăch i,ăv tăd ng,ăsƠnănhƠ

− LauăsƠnănhƠăb ngădungăd chăkh ăkhu năCloraminăBă2%ăho căcácădungăd chă

kh ăkhu năkhác

− Cáchălyătr ăb nhăt iănhƠ.ăKhôngăđ nănhƠătr ,ătr ngăh c,ăn iăcácătr ăch iăt p

trung trong 10-14ăngƠyăđ uăc aăb nhă[4]

1.4.Tình hình d ch b nh TCM trên th gi i và t i Vi t Nam

1.4.1.Tình hình d ch b nh TCM trên th gi i

EV71ăđ c phát hi n và phân l păđ uătiênăvƠoăn mă1969ăt phân c a m t tr

b viêm não ậ màng não vô khu năvƠăđ nă1974ăđưăphơnăl păđ că20ătr ng h p

California, M (NJ.Schmidt et al 1974) [40]

B nh tay chân mi ngădoăEV71ăđangăth c s đeădo tính m ng và s c kho

tr em, cácăn căchơuăÁănh ănh năđ nh c a T ch c y t th gi i (2010) [45] TheoăSinovacăBiotechăLTd,ăChina,ăn mă2009;ă Trung Qu căcóăh nă1,1 tri u tr b

b nh tay chân mi ng v iăh nă400ăcaăt vong, so v i g n 200 ca t vong do b nh

cúm H1N1 trong cùng th i gian [47]

Nghiên c u trong 1 th i gian dài, các nhà khoa h c phát hi n ra r ng EV71 typ A lây lan m nhăh nă Califonia,ătrongăkhiăđóătypăBăvƠăCăl i lây lan m nh

Vi nă ôngă(ChơuăÁ)ăth m chí còn lan r ng ra toàn th gi i Nói cách khác, EV71

không x y ra ch 1 n c mà còn là v năđ chung c a toàn c u

Nh ng v d ch l n trên th gi i:ăN mă1973,ă1978:ăD ch TCM x y ra t i

Nh t B n v iăh nă30.000ăcaăm c;ăN mă1978ăd ch TCM t i Hungari v i 1550 ca

m c [40]; N mă1998ăd ch TCM t iă ƠiăLoanăv i 130.000 ca m c, 405 ca n ng,

h nă80ăcaăt vong [42]

Bi uăđ 1.1.ăBáoăcáoătr ng h p m c TCM theo tháng c a Trung Qu c

1 4 7 10 13 16 19 22 25 28 31 34 37 40 43 46 49 52

Week of reporting

Nh t B n, trong tu nă31ăđ n 32 có t ng c ngălƠă5389ăvƠă4096ătr ng h p

m căTCMăđ c báo cáo, nâng t ng s tr ng h pătrongăn mă2018ălênă69.041ăca.ă

i u này phù h p v iăxuăh ng theo mùa c a cùng k n mă2014ăvƠă2016,ănh ngăítăh năsoăv iăn mă2013,ă2015ăvƠă2017

Có t ng c ngă1229ătr ng h p m c b nhăTCMătrongăn mă2018.ăS tr ng

h pă báoă cáoă đưă t ngă t tu n 25 và b tă đ uă cóă xuă h ngă t ngă caoă soă v i cùng

kho ng th iăgianăn mă2018

1.4.2.Tình hình d ch b nh TCM t i Vi t Nam

T i Vi t Nam b nhăTCMăđ c x p vào lo i b nh truy n nhi m m i n i B nh

g p r iărácăquanhăn mă h u h tăcácăđ a ph ngătrongăc n c, v i s phân b t i

các khu v căt ngă ng: mi n Nam: 48%, mi n B c: 33%, mi n Trung 14%, Tây

Nguyên 5% T i mi n Nam d ch tr m tr ngăh nămi n Trung do s t vong cao

[16], [17]

Theo báo cáo c aăWHO,ăn mă2018,ăs l ng ca m c TCM Vi t Nam có

gi m so v i cùng k 2017, tuy nhiên cóăxuăh ngăt ngăd n vào các tu n ti p theo

Trong tu nă33ăn mă2018,ăt ng c ngă2ă378ătr ng h p m c b nh tay chân mi ng và khôngăcóătr ng h p t vongăđư đ c báo cáo t 63 t nh,ătrongăđóăcóă961ăđưăph i

nh p vi n T ngăđ ng v iăxuăh ng theo mùa c a cùng k n mă2014ăđ năn mă2017.ăTíchăl y,ăđưăcóă32ă956ătr ng h p b nh tay chân mi ngăđưăđ c báo cáo trongăn mă2018,ătrongăđóăcóă17ă169ătr ng h p nh p vi n vƠăkhôngăcóătr ng h p

t vongănƠoăđ c báo cáo [46]

Bi uăđ 1.3 Tình hình m c b nh TCM t i Vi t Nam

Ngu n: WHO [46]

T i mi n B c, nghiên c u trênă51.618ătr ng h p m c b nh, không có ca t

vong trong n mă2011.ăB nh xu t hi n t t c các t nh/ thành mi n B c,ătrongăđóă

H i Phòng, Hà N i, Thanh Hóa có s m c cao nh t v iă h nă 3.000ă tr ng h p

m c/t nh Ca b nh xu t hi n nhi u nhóm tu iănh ngănhi u nh t nhóm tu iăd i

5 (94,2%) B nh phân b c 2 gi i (nam 60,09%; n 39,91%).ăPhơnăđ lâm sàng

ch y u là th nh (đ 1ăvƠă2a),ătrongăđóăđ 1 chi măđaăs (79,06%);ăđ 2a chi m (20,26%);ăcácăđ lâm sàng n ng (2b, 3, 4) chi m t l r t th păd i 1% Tác nhân

gây b nh g măviărútăđ ng ru t Entero 71 chi m 58,5%; vi rút Coxsackie A6 và

Coxsackie A16 chi m t l l năl t là 17% và 11,9%; m t s lo iăkhácănh ăcácăviă

rút Coxsackie A khác, Coxsackie B, Echo, Rhino chi m t l nh , còn l i là các vi

rútăđ ng ru tăch aăphơnălo i.ăT ngăc ng giám sát tình hình d ch b nh, truy n

thông v các bi n pháp d phòng b nh là nh ng bi n pháp quan tr ngăđ kh ng

ch d ch trong th i gian t i [9]

T tháng 9ăn mă2012, b nh tay chân mi ngăđ căđ aăvƠoăh th ng giám sát

tr ngăđi m trong c n c và ho tăđ ng này ti p t căđ căduyătrìătrongăcácăn mă

2013, 2014 Nghiên c u này nh m mô t m t s đ căđi m d ch t h c b nh Tay

chân mi ng trong giám sát tr ngăđi m khu v c mi n B căn mă2012ă- 2014 K t

qu cho th y t ng s 402 ca b nhăđ căđi u tra, l y m u xét nghi mătrongăđóăch

y u là tr d i 5 tu i (98%); nam gi i (60,7%) nhi uăh năn (39,3%); ph n l n các

ca tay chân mi ngăcóăđ lâm sàng nh (phơnăđ 1, 2a chi m 96,5%), không có

tr ng h pănƠoăcóăphơnăđ lâm sàng 4 và không ghi nh nătr ng h p t vong T

l d ngătínhăchungăv i tác nhân gây b nh tay chân mi ngălƠă66,7%,ătrongăđóătácă

nhân gây b nh ch y u t iăcácăđi m giám sát là các vi rút CA 6 (37,3%), CA 16

(25,4%), EV71 (20,5%); Giám sát tr ngăđi m góp ph n quan tr ng trong phòng

ch ng d ch b nh tay chân mi ng, ho tăđ ng này c n ti p t căđ c duy trì trong th i

gian t i [36]

T i mi n Nam, nghiên c uătrongătrongă03ăn măliên ti p 2010 - 2012 S ca

m c/t vongă quaă cácă n mă lƠă 10.128/6ă caă (2010);ă 70.261/145ă caă (n mă 2011);ă75.268/41ăcaă(n mă2012)ăvƠăt l m c / t vong (CFR) l năl t là 0,06; 0,22 và

0,06 Các ca b nh x yăraăquanhăn m,ănh ngăcóăxuăh ngăt ngăt thángă5ăvƠăđ nh

d chăvƠoăthángă9,ă10ăhƠngăn m.ăB nh x y ra t t c 20 t nh/ Thành ph phía Nam trongăđóăcácăđ aăph ngăcóăs m c và t vong cao liên t cătrongă3ăn mălƠăThƠnhă

ph H Chí Minh (TP HCM), Bà R a ậ V ngă TƠu,ă ngă Nai,ă ng Tháp có

nh ngăn mălênăđ n 7.000 ậ 10.000 ca m c/n măvƠă17ă- 36 ca t vong/n m.ăB nh

x y ra c 2 gi i, t l m c b nh và t vong namăcaoăh năn vƠăt ngăđ ng

(87,4% - 95,6% m c và 84,8% - 90,2% t vong ) T vong ch y u là các ca n ng -

đ 4 (69-83%) Tr đ c nh p vi n s mătrongă3ăngƠyăđ u tiên c a b nhăt ngăt

51% (2011) lên 61% (2012) Tác nhân gây b nh tay chân mi ng ch y u là enterovirus 71 (EV71) các ca b nhăcóăphơnăđ lâm sàng t IIb tr lên chi m 75%

(2011) và 79,2% (2012) ca m c, là nguyên nhân c a 85% ca t vong m iăn m.ăCóă

s thayăđ i th tuýp c aăEV71ătrongă3ăn măchuy n t C5 sang C4 [15]

Bi uăđ 1.4 Tình hình m c b nh TCM t i H ChíăMinhăn mă2018 -2019 [24]

Trong tu n 41 ghi nh n có 1.523 ca b nh (144 ca n i trú và 1.379 ca ngo i trú), gi m 52% so v i tu nă 41ă n mă 2018ă (3178ă ca).ă S tíchă l yă đ n tu n 41 là

18.626 ca (g m 2.878 ca n i trú và 15.748 ngo i trú), gi m 23,7% so v i cùng k

2018 (24.427 ca) Không có ca t vong t đ uăn măđ n nay [24]

1.4.2.1 T i Hà N i

Bi uăđ : 1.5 Di n bi n d ch b nh TCM t i Hà N iătheoăthángăgiaiăđo năn mă

2011 ậ 2014 [29]

N mă2012ălƠăn măd ch l n nh t (t l m c/100.000ădơnăn mă2012ăcaoăg p 2,8

l năn mă2011;ăg p 1,8 l năn mă2013ăvƠăg p 4 l năn mă2014)ăvƠăc ngălƠăn măghiă

nh n s tr ng h p t vong nhi u nh t

Trongă4ăn măt 2011-2014 mô hình d ch TCM t i Hà N i là không gi ng nhau.ăCóăn măch cóă1ăđ nh d chănh ăn mă2011ă(thángă11)ăvƠăn mă2013ă(thángă8).ăCóăn măcóă2ăđ nh d chănh ăn mă2012ă(thángă3,ăthángă9)ăvƠăn mă2014ă(thángă5,ă

tháng 11) [29]

B năđ 1.3: S phân b s m c TCM t i Hà N i t n mă2011ăậ 2014

dơn/n m.ă B n qu n huy n có s m c th p nh tă trongă 4ă n mă lƠă Mêă Linh,ă HoƠnă

Ki m, Long Biên, Gia Lâm, kho ngă<ă20ătr ng h p/100.000ădơn/n mă[29]

N mă2013,ăk t qu ghi nh n 2726 b nh nhân lâm sàng v i t l nam/n là

1,67:1 Phân b ca b nh tay chân mi ng t p trung ch y u tr d i 5 tu i (chi m

97.7%) Các ca b nh xu t hi n n i, ngo i thành Hà N i và ch y u t tháng 6

đ n tháng 9 T su t m c tay chân mi ng /100.000 dân t i Hà N iălƠă38,5ătrongăđóăThanhăOai,ăS năTơyălƠăcácăhuy n, th xã có t su t m c cao nh t (161 và 148)

Phân tích không gian - th i gian phát hi n m t chùm ca b nh t i 15 qu n, huy n,

th xã trong th i gian t 01/6/2013ăđ n 01/9/2013 v iăbánăkínhă32,73ăkm.ăCácăđ i

t ngătrongăchùmăcóănguyăc ăm c tay chân mi ngăcaoăh năcácăđ iăt ng bên ngoài

850 (19,1%)

688 (25,2%)

247 (21,1%)

1-4 tu i

1.305 (82,8%)

3.454 (77,7%)

1.972 (72,3%)

886 (75,8%)

Ngu n: CDC Hà N i

Ph n l năcácătr ng h p m c là nh Ph n l n các ca b nh là tr nh d i 5

tu i,ătrongăđó,ănhómătr t 1-4 tu i chi m t l cao nh t Nhóm tu iăcóănguyăc ăcaoă

là nhóm tr d i 5 tu i, th hi n t l m c/100.000 dân nhóm dân s d i 5

tu iăcaoăh nănhi u l n nhóm dân s trên 5 tu i [29]

Nghiên c u c a Tr n Th Ng c Ánh nh măxácăđ nh s l uăhƠnhăvƠăm t s

đ căđi m d ch t c a EV-A71, CV-A6, CV-A16 gây b nh Tay Chân Mi ng (TCM)

t i Hà N i trongăgiaiăđo n 2015-2017 T ng s 197ătr ng h pălơmăsƠngăđ c phát

hi n và l y m u b nh ph m t h th ng giám sát b nh truy n nhi m t i Hà N i,

c nănguyênăviărútăgơyăb nhăTCMăđ căxácăđ nh b ng k thu t realtime RT-PCR,

k t qu kh ngăđ nh 110 (55,8%) m u d ngătínhăv iăVR R.ă90/110ă(81,8%)ăm u

đ c l a ch năđ đ nhătỦpăVR R,ăk t qu cho th y EV-A71 chi m 31,1% (28/90);

CV-A6 chi m 31,1% (28/90); và CV-A16 chi m10,0% (9/90); 25 m u là các

VR Răkhácăchi m 27,8%

Tính theo tu n, Hà N i xu t hi n b nh r i rách theo các tu n, b tăđ u có s

t ngălênăvƠoătu n th 10 c aăn m nh d chăquaăcácăn măr iăvƠoăcácăthángăkhácă

nhau

Tình hình d ch b nh ngày càng ph c t păđòiăh i có s chung tay góp s c , t p

trung th c hi n các bi n pháp phòng b nh cho tr d i 5 tu i là c n thi tănh ăt ngă

c ng truy n thông cách phòng b nh TCM cho giáo viên, b o m u trong các

tr ng m m non, m u giáo, cho ph huynh h căsinh.ăT ngăc ng giám sát và áp

d ng các bi n pháp phòng ch ng d ch k p th iăđ c bi t vào mùa t uătr ng K t

h p ch t ch gi a giám sát d ch t h c và vi sinh h călƠmăc ăs thúcăđ y nghiên

c u, s n xu t v c xin phòng b nh TCM

1.4.2.2 Tình hình d ch b nh TCM t i qu năHƠă ông:

- B nh tay chân mi ng là m t b nh r tăđ c quan tâm , ch đ o c a ban lãnh

đ o trong công tác phòng ch ng b nh tay chân mi ngătrênăđ a bàn qu năHƠă ông,ă

n mă2018ăcóă103 ca m c b nh tay chân mi ng Xu t hi n d i rác theo các tháng

trongăn mă2018ă[35]

Bi uăđ : 1.6 Bi uăđ th hi n s m c tay chân mi ngătrongăn mă2018ăc a

qu năHƠă ôngă(Ngu n: Báo cáo tình hình d ch bênh qu n Hà ông n m 2018)[35]

- Tình hình d ch b nh Tay chân mi ngăph ng Hà C u: Trongăn mă2018,ă

ph ng Hà C u có t ng s 14ătr ng h p m c b nh Tay chân mi ng chi m 13,7 %

t ng s ca b nh trong toàn qu n B nh nhân là nh ngăbéătrongăđ tu iăđ nătr ng

và ch y uăđ c nghi nh n là có ghi ng m i liên quan gi a các b nh nhân trong trongăquáătrìnhăđiănhƠătr Nh ăv y, vi căch măsócăvƠăphòngăb nh TCM cho tr

tr ng h c m mănonăc ngăgópăph n quan tr ng trong công tác phòng b nh TCM trênăđ a bàn [35]

1.5 M t s nghiên c u v ki n th c - tháiăđ - th c hành và m t s y u

t liên quan th gi i và Vi t Nam v phòng ch ng b nh TCM

1.5.1 M t s nghiên c u trên th gi i

Trongăm tănghiênăc uăc tăngangăt iătinhăSurin,ăTháiăLanăc aătácăgi ă

NawKuKuăn mă2007ăth căhi nătrênă124ăng iăch măsócătr ă ăm uăgiáoăvƠăn iăgi ă

tr ăvƠătr ngăti uăh că(m tăn aăs ăng iăđ căh iăđ năt ătr ngăm uăgiáoăvƠătrungă

tơmăgi ătr ăcònăm tăn aălƠăcôănuôiăd yătr tr ngăti uăh c) M căđíchăc aănghiênă

c uănh măđánhăgíaăki năth c,ănh năth căvƠăhƠnhăviăc aăng iăch măsócătr ăđ iăv iă

b nhătayăchơnămi ng.ăTheoăk tăquƠăcùaănghiênăc uăcóă98,4%ăđ iăt ngălƠăn ;ătu iătrungăbìnhălƠă45ăvƠă79,8%ăđưăk tăhôn.ăv trìnhăđ ăh căv nă87,9%ăcóăb ngăc nhân

[43]

Nghiênăc uăh iăc uăc aăDingmeiăZhangăvƠăc ngăs ă[62]ăđ ăđi uătraăcácăy uă

t ănguyăc ăliênăquanăđ năb nhăTCM,ănghiênăc uătrênă99ăvƠă126ăgiámăsátăđưăđ că

m iăthamăgiaă ăt nhăQu ngă ông,ăTrungăQu c.ăK tăqu ăchoăth yăs ăd ngăth că

ph m,ăthóiăquenăr aătayăvƠăv ăsinhăgaăgi ngăcóăliênăquanăđ năcácătr ngăh păm că

b nhăTCM,ătu iăgiƠă(ORă=ă0,44,ă95%CI:ă0,34-0,56),ăr aătayătr căb aă nă(ORă=ă

0,3, 95%CI: 0,13-0,70)ălƠăy uăt ăb oăv ,ăcóăliênăquanăđ nănguyăc ăm căb nhăTCMăgiaăt ng,ănghiênăc uăchoăr ng,ănênăr aătayăvƠăv ăsinhăgaăgi ngăđ ăng năng aăb nhăTCM,ătuyănhiênăc năph iănghiênăc uăthêmăđ ăki mătraăcácăy uăt ănguyăc ăkhácă

[41].Nghiênăc uăc aăRuttiyaăCharoenchokpanităvƠăTepanataăPumpaiboolăn mă2013ăăchoăth yănhi uăđ căđi mănhơnăkh uăh căđưă nhăh ngăđ năki năth căvƠăhƠnhăviăphòngăb nhăTCM,ăthuănh păgiaăđìnhăvƠăgiáoăd căcóăliênăquanăđ năt tăc ăcácăKAP,ă

nh ngăphátăhi năt nghiên c uănƠyălƠmăn iăb tănhuăc uăcungăc păthêmăthôngătinăv ă

b nhăTCMăchoăng iăch măsócăt iănhƠăđ căbi tălƠătrongăs ănh ngăng iăch măsócă

cóăthuănh păth păvƠătrìnhăđ ăh căv năth pă[44]

Nghiênăc uăc aăJakrapongăAiewtrakunăvƠăc ngăs ăđưăti năhƠnhănghiênăc uămôăt ătrênă388ăng iăch măsócătr ăt iăcácătr ngăm uăgiáoăc aăthƠnhăph ăKhonăKaen,ăTháiăLanăn mă2012ă[71],ăk tăqu ăchoăth yăt ăl ă TNCăcóăđ ăki năth căđ ăphátăhi năvƠăki năth căphòngăb nhăTCMăt ngă ngălƠă95%ăvƠă39,8%,ăch ăcóă35%ăTNCăbi tăph iăr aătayăv iăxƠăphòngătr căkhiă năvƠăsauăkhiăđiăv ăsinh.ăTrongăth iăgianăd chăbùngăphát,ă17ă23,7%ă TNCăkhôngăchoătránhăti păxúcăgi aăcácătr ăb nhăvƠă19,1%ă TNCăkhôngăbáoăchoăc ăs ăyăt ăbi t [39]

1.5.2.M t s nghiên c u t i Vi t Nam

Lê Th Kim Ánh ,ă Th ThùyăChi,ăL uăTh H ng (2013) nghiên c uă“Ki n

th c, tháiăđ , th c hành và m t y u t liênăquanăđ n phòng b nh tay chân mi ng

c a cô nuôi d y tr cácătr ng m m non tai huy năL ngăS n,ăHòaăBình,ăn mă2013”[15] Nghiên c uăđ c th c hi n trên 15 trong t ng s 24ătr ng m m non

c a huy năL ngăS n,ăHòaăBình.ăK t qu nghiên c uăđưăchoăth y ph n l n giao

viên bi tăđ n 3 tri u ch ng c a b nh là n t ph ngăn c, b ngăn c mi ng, tay,

chân, mông, g i và s t nh , loét mi ng H u h t các cô nuôi d y tr đ u có thái

đ tích c căkhiăquanătơmăđ n b nh và vi c phòng ng a b nhătrongănhƠătr ng

Ph n l n cô nuôi d y tr th c hành r a tay cho b năthơnăsauăkhiăđiăv (89,1%) và

tr căkhiă nă(81,8%).ăT l cô nuôi d y tr luôn luôn s d ng xà phòng và s d ng

xà phòng trong l n r a tay g năđơyăchi m t l khá cao( 79,1% và 92,3%) K t qu

nghiên c uă đưă tìmă raă m i liên quan gi a y u t trìnhăđ h c v n, s n mă kinhă

nghi m v i ki n th c v b nh TCM (p<0,05).ă i măđ căbi t trong nghiên c u này lƠăđ i v i cô nuôi d y tr ph trách ít tr h năcóăth c hành r a tay cho b n thân và

lau r aăđ ch iăchoătr t tăh n.ăă

Nghiên c u c a Tr n Th Anhă ƠoăvƠăc ng s [13], 597 bà m cóăconăd i 5

tu i huy năLongăThƠnh,ă ng Nai cho th y có 43,7% bà m có ki n th c chung

t t v phòng b nhăTCM,ătrongăđó 30,2% bi tăđúngăv đ ng lây truy n c a b nh,

64,2% bi tăđúngăd u hi uăđ cătr ngăc a b nh, 75,0 - 85,9% bi tăđúngăcácăbi n

pháp phòng b nh Nghiên c uăc ngăch raătrìnhăđ h c v n, ngh nghi p có m i liênăquanăđ n ki n th c, th c hành phòng b nh TCM c aă TNC Bà m có trình

đ h c v năd i THCS có t l th căhƠnhăđúngăth păh nă(29,76%)ănh ng bà m có

h c v n t THPT tr lên (47,4%), nh ng bà m là cán b công nhân viên (CBCNV) có t l th căhƠnhăđúngăcaoăh nănh ngăđ iăt ng khác, s khác bi t này cóăỦăngh a th ng kê [7]

K t qu nghiên c u c a Phan Tr ng Lân và c ng s v ki n th c, th c hành phòng, ch ng b nhăTCMăn mă2013ătrênă250ăng iăch măsócătr chính c a tr d i

5 tu i và y u t liênăquanăđ n th c hành phòng b nh cho th y có 37,2% bà m có

ki n th căkhôngăđ t v phòng b nh TCM và 54,8% th c hành phòng ch ng b nh TCMăkhôngăđ t K t qu nghiên cúu cho th y có m iăliênăquan,ăcóăỦăngh aăth ng

kê gi a ngh nghi p,ătrìnhăđ h c v n và ki n th c, th c hành phòng, ch ng b nh

TCM c aăđ iăt ng nghiên c u.ă TNCăcóăngh nghi p là cán b , công nhân viên

ch c có ki n th c phòng ch ng b nhăTCMăđ tăcaoăh nănh ngăng i làm ru ng

(p<0,05) [5]

Cao Th Thuý Ngân (2012) ti n hành nghiên c u v ki n th c,ătháiăđ , th c

hành phòng b nh TCM t iăph ng Trung Li t, qu nă ngă aăậ Hà N i, nghiên trênăđ iăt ng là bà m cóăconăd i 3 tu i K t qu c a nghiên c u này cho th y:

t l TNCăcóăki n th căkhôngăđ tălƠă58,5%ă(61,2%ă TNCăkhôngăbi t v tri u

ch ng b nh; 19,2% không bi t v đ ng lây truy n); t l có th c hành không đúngăv phòng ch ng b nhăTCMăchungălƠă69,5%ă(trongăđóăt l có r a tay b ng xà

phòng là 53,3%; 42,2% có lau r a sàn nhà và 29,5% lau r aă đ ch iă choă tr )

Nghiên c uăc ngăkhôngălo i tr các bà m đưăcóăconăb m c b nhăTCMătr căđóă

đ n th iăđi m nghiên c u [22]

Nghiên c u c aăBùiăDuyăH ngăn mă2013ăchoăth y ch có 14,0% bà m có

th c hành t t v b nhăTCM;ătrongăđóăph n l n bà m có th c hành m căđ trung bìnhă(43,4%)ăvƠăkémă(42,6%)ăđ i v i b nh TCM Vi c th căhƠnhăđúngăv r a tay

c aă ng iă ch mă sócă tr ch đ t 11,2%; vi c th c hành cho tr r a tay b ng xà phòngăvƠăh ng d n tr r a tay b ngăxƠăphòngăc ngăch đ t 28,4%, vi c ngâm r a

đ ch i c a tr b ng xà phòng ít nh t 1 l n/1 tu năđ t 47,0% và còn có kho ng 1/3

s bà m tham gia nghiên c u không th căhƠnhăđúngăvi c x lý phân c a tr b

TCM [14]

K t qu c a Nguy năNh ăNgaă(2017)ănghiênăc u v “Ki n th c, th c hành và

m t s y u t liênăquanăđ n phòng ch ng b nh tay chân mi ng c a cô nuôi d y tr

t i huy năTamă ng, T nhăLaiăChơuăn mă2017”.ăK t qu cho th y t l cô nuôi

d y tr có ki n th căchungăđ t v phòng b nh TCM là 35,2%; t l cô nuôi d y tr

có ki n th căchungăkhôngăđ t là 64,8%[20] T l cô nuôi d y tr có ki n th c chungăđ t r t th p so v i nh ng cô nuôi d y tr có ki n th căkhôngăđ t.ăQuaăđánhă

giá th c hành r a tay c a giáo viên, t l cô nuôi d y tr có th căhƠnhăđúngăv lau chùiăsƠnănhƠăn iătr ch iăđùa,ăr a tay cho tr và v sinhă nău ng l năl t là 91,4%,

85% và 80% Tuy nhiên, t l th căhƠnhăđúngăv r a tay cho b n thân và cho tr

còn th păh năr t nhi u Ph n l n cô nuôi d y tr th c hi n r a tay cho minh sau khi điăv sinhă(89,1%);ătr căkhiă năă(81,8%).ăT l cô nuôi d y tr luôn s d ng xà

phòng 79,5% và s d ng xà phòng trong l n r a tay g năđơyănh t là 93,2% [21]

Nghiên c u v ki n th c - tháiăđ - th c hành c a bàm cóăconăd i 5 tu i t i

ph ngă ng Ti n, thành ph HòaăBìnhăn m 2016 c a Tr ngăTh H ng cho th y

ph n l n các bà m thu că đ tu i t 20 ậ 40 tu i.ă TNCă s ng trong khu v c

nghiên c u ch y uăcóătrìnhăđ h c v n t THPT tr lên, chi m 93,2% Dân t c

ch y u là dân t c Kinh (84,6%) và dân t căM ng (15%) T l các bà m có

ng i thân và b n bè m c b nh khá cao, chi m 62,1% T l các bà m đưăt ng

nghe v b nh là 91,8%ăvƠăch aăngheăv b nh là 5% không nh là 3,2% Các bà

m đ c nghe thông tin v b nh ch y u t truy n hình, truy n thanh (65,4%), và

ng i thân, b n bè,ăhƠngăxóm…(62,5%) Các ngu năthôngătinătrênăđ u s d ng

ngôn ng , âm thanh, hình nhăhayăđ cătraoăđ i v i nh ngăng iăđưăt ng bi t v

b nh làm cho các bà m d ti p nh n thông tin Tuy nhiên, ngu n thông tin t sách báo t păchí,ăápăphích…ăkhông cao chi m 43,2% ch ng t các bà m v năch aăch

đ ng tìm hi u v b nh TCM Bên c nhăđóăngu n thông tin qua CBYT (30,7%) còn

t ngăđ i th p[14]

Nghiên c u c aă ƠoăB oăThoaăn mă2015 v “Th c tr ng ki n th c,ătháiăđ ,

th c hành c a ph huynh có tr nh d i 5 tu i c aăph ng Nông Trang, thành

ph Vi t Trì, Phú Th v phòng ch ng b nh tay chân mMi ngăn mă2015”ăcho th y

t l ph huynh có ki n th că đúngă v phòng ch ng b nh TCM còn r t th p

(<50%) Các n i dung có t l đ iăt ng có ki n th căđúngăcònăth p bao g m: hi u

bi t v các tri u ch ng nghi ng m c b nh là 19,3%, các d u hi u b nh n ng 18,3%, bi t cách phòng ch ng b nh là 27,3% Bên c nhăđó,ănh ngăthôngătinăđ nă

gi n, d n m b t thì ph huynh n mărõăh n:ăt l TNCăbi t b nh có th lây truy n

đ c 80,3%,ăng i b b nh r i có th b nhi m l i 60,8% và t l ph huynh s đ aă

ng i b nhăđ năc ăs y t khiăng i thân có d u hi u nghi ng m c b nh 61,8%

Hi u bi t v l a tu i d m c b nh TCM 58,3%, nguyên nhân gây ra b nh 58% và

ch aăcóăv c xin phòng b nh 50,3% [32]

Nghiên c u c a Hu nh Ki u Chinh trên 780 bà m cóă conă d i 5 tu i

hi n đangăs ng t i huy năD ngăMinhăChơuăvƠoăthángă7ăn mă2013ăchoăth y ki n

th c chung đúngă lƠă 32%,ă thái đ chung đúngă lƠă 74%,ă th c hành chung đúng là

44% Bà m có ki n th c chung đúngăs có th c hành chung đúngăg p 1,99 l n so

v i các bà m không có ki n th c chung đúng Bà m h c v n cao có khuynh

h ng th c hành đúngănhi uăh nă2,2ăl n các bà m h c v n th p, v i p < 0,001 Bà

m ngh nghi p lao đ ng trí óc th c hành đúngă nhi uă h nă 1,81ă l n so v i bà

m lao đ ng chân tay, v i p < 0,001 [6]

Nghiên c u c a H Th Thiên Ngân và c ng s [35], kh o sát trên 837

ng i tr c ti păch măsócătr t i 15 t nh phía Nam cho th y, có m i liên quan có ý ngh aăth ng kê v trìnhăđ h c v n, ngh nghi p c aăng iăch măsócătr v i th c

hành phòng b nhăTCM,ăng iăch măsócătr cóătrìnhăđ đ i h c/caoăđ ng th c hành đúngăcaoăh nă15,1ăl n so v iăng iăch aăh c h t THCS,ăng i ch măsócătr là cán

b công ch c th căhƠnhăđúngăg p 8 l n công nhân (p<0,001 và 95%CI = 0,71 ậ

0,9); g p 4,5 l n nông dân (p <0,0001 và 95CI: 0,37 ậ 0,56); và g p 8 l n n i tr (p

=0,005 và 95%CI: 0,71 - 0,94) [23]

Nghiên c u mô t c t ngang c a Võ Th Ti n cho th yăđaăs bà m bi t v

nguyên nhân gây b nh tay chân mi ng, hi u bi t v vi rút gây b nh, bi t khi tr b

s t, loét mi ng, n iăbóngăn călòngăbƠnătay,ălòngăbƠnăchơnănh ngăcácăd u hi u tr

n ng c a b nh tay chân mi ng v n còn bi tăít.ăTrongăch măsócăs c kho t i nhà khi

tr s t,ăđaăs đưăbi t th căhƠnhăđúng.ă92%ăbƠăm bi t r ng tay chân mi ng là 1

b nh nguy hi m, còn 8% không bi t rõ v b nh tay chân mi ng Có s liên quan

gi a ki n th c,ătháiăđ v i hành vi phòng ch ng b nh tay chân mi ng; gi a tu i, trìnhăđ v năhoáăvƠăngh nghi p v i s hi u bi t v phòng ch ng b nh tay chân

mi ng (p<0,05) [33]

1.6 Gi i thi uăđ aăđi m nghiên c u

Hình 1.4 B năđ ph ng Hà C u, qu năHƠă ông

Qu năHƠă ôngălƠăm t qu n thu c th đôăHƠăN i, n m bên b sông Nhu ,

cách trung tâm Hà N i 11km v phía Tây Qu năHƠă ôngălƠăm t qu n có t căđ

phát tri n v kinh t , xây d ngăc ăb n r tănhanh,ăđưăvƠăđangătri n khai nhi u khu đôăth m iănh ăV năQuán,ăM Lao,ăV năPhú,ătr căđôăth phía B c ăcácătr ngăđ i

h c, các b nh vi n qu c t v i s v năhuyăđ ng hàng nghìn t đ ng, tuy nhiên kéo theoăđóăl i là s l ng l nălaoăđ ng t doăđ năc ătrú,ălƠăn iăt m trú cho các sinh

viên, h c sinh Làm m tăđ dơnăc ăt ngăcao,ăđơyăc ngăchínhălƠănh ngăđi u ki n

thu n l i cho d ch b nh nguy hi m phát tri nătrênăđ a bàn qu n,ăđ c bi t là b nh

Tay chân mi ng

Ph ng Hà C u n m trung tâm c a qu năHƠă ông,ălƠăđ a bàn có nhi u khu

v căgiápăcanh,ăgiápăc ă v iăcácăph ng Nguy n Trãi, Quang Trung, Phú La, La

Khê và Ki năH ng.ăT ng di nătíchăđ t t nhiênă152,27ăha,ăđ c chia thành 14 t

dân ph v i 3.841 h và 14.876 nhân kh u.ăPh ngăcóă14ăc ăs m mănonăđangă

ho tăđ ng.ăTrongăđóăcóă2ătr ng công l păvƠă12ătr ng m m non dân l p V i t ng

s tr đangătrôngăgi là 1947 tr S côăgiáoăđangăcôngătácătrênă1ăn mălƠă244ăcôă[8]

1.7 Khung lý thuy t nghiên c u

-V sinh

cá nhân -V sinh cho tr -Th c hành v

Y u t liên quan:

- Nhà cô giáo,ătr ng có tr đưăm c b nh

- Ngu n thông tin, nôi dung thông tin

đ c ti p c n

- Lưnhăđ oătr ng quan tâm

- S ăs l p…

Ngu n thông tin

mu n bi t

v b nh TCM:

đình

Y u t thu c v cá nhân

CH NGă2:

IăT NGăVÀăPH NGăPHỄPăNGHIểNăC U 2.1.ă iăt ng,ăđ aăđi m và th i gian nghiên c u

2.1.1.ă iăt ng nghiên c u

Các cô giáo nuôiăd yătr t iăcácătr ngăm mănonăcôngăl păvƠădơnăl pătrênăđ aăbƠnăPh ngăHƠăC uă- HƠă ôngă- Hà N i

− Tiêu chí ch n m u:

+ Là các cô giáo tr căti păch măsócăvƠăqu nălỦătr ătrongăth iăgianătr ăh că

t păvƠăsinhăho tăt iăcácătr ngăm mănon

+ Hi năđang tr căti p thamăgiaăch măsócăvƠăqu nălỦătr ătrongăcácăc s

m mănonăph ngăHƠ C u

− Tiêu chí lo i tr :

+ Giáoăviênătr căti păch măsócăvƠăqu n lý tr ăđangăngh ătrong ch ăđ ă

ngh thaiăs n,ăngh ă mădƠiăh n,ăngh không l ng,ăđiăh c,ăv ngăm tăt iătr ngăt ă2

tháng tr lên choăđ năngƠyăph ngăv n

+ Côănuôiăd yătr ăkhôngăđ ngăỦăthamăgiaănghiênăc u

+ Giáo viên khôngătr căti păch măsócătr

2.1.2 Th iăgianăvƠăđ aăđi m nghiên c u

− Th iăgianăti năhƠnhănghiênăc u:ăT ăthángă3/2019 đ n tháng 6/2019

− aăđi m nghiênăc u: Ph ngăHƠăC u, qu năHƠă ông,TPăHƠăN i

2.2.ăPh ngăphápănghiênăc u

2.2.1 Thi t k nghiên c u: Nghiên c u mô t c t ngang, có phân tích 2.2.2 C m uăvƠăph ngăphápăch n m u

C ăm u: Tínhătheoăcôngăth c

Trongăđó:ă

− nălƠăc ăm uăt iăthi u

− : H ăs ătinăc y, v iăđ ătinăc yă95% ( = 0,05) = 1,96

− p:ăLƠăt ăl ăgiáoăviênăcácătr ngăm mănon cóăki năth căchungăv ăphòngăb nhătayăchơnămi ngăđ t.ăL yăăpă=ă0,76ă(theoănghiênăc uăc aăNguy năNh tăDuyăn mă

2017) [10]

− dălƠăsaiăs ătuy tăđ iăchoăphép,ăl yăd=ă0,07.ă

Thay vào công th c,ătínhăđ c n = 1,962 x 0,76 x (1-0,76) / 0,072 = 143

ng i.ăD ătrùăthêmă20%ăsaiăs ăcóăth ăg p.ăT ngăs ăm uăc năchoănghiênăc uălƠă172.ăTrênăth căt ăcóă173ăcôănuôiăd yătr thamăgiaăvƠoănghiênăc u

Ph ngăphápăch năm u

Nghiênăc uăs ăd ngăph ngăphápăch năm uăng uănhiênăđ n.ăB că1:ăl p danh

sách côă nuôiă d yă tr t iă 14ă tr ngă m mă nonă côngă l pă vƠă t ă th că trênă đ aă bƠnă

ph ngăHƠăC uătheoăv năABC,ăt ngăs ăcôănuôiăd yătr ălƠă244ăng i.ăB că2:ăđánhă

s ă th ă t ă côă nuôiă d yă tr ă trongă danhă sáchă t ă 1-244.ă B că 3:ă S ă d ngă l nhă

Randbetween trong Excelăđ ăch năng uănhiênăra 172 côănuôiăd yătr tham gia vào nghiênăc u.ă

2.3 Các n i dung nghiên c u chính

− N i dung 1:ă i u tra th c tr ng: Ki n th c - th c hành c aă TNCăv phòng

ch ng b nh TCM( qua ph ng v n tr c ti p)

− N i dung 2: Phân tích m i liên quan gi a: Tu i, s n măcôngătác,ătrìnhăđ

h c v n, s con, s h c sinh qu n lý và ki n th c - tháiăđ - th c hành c aă TNCă

v phòng ch ng b nh TCM

+ M i liên quan gi a ki n th căvƠătháiăđ c aă TNC