Du lịch là một ngành kinh tế mũi nhọn trong công cuộc xây dựng xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Trên thế giới, du lịch đã không thể thiếu đối với mỗi quốc gia phát triển thậm chí những nước đang phát triển thì người dân cũng bắt đầu đi du lịch. Hoạt động du lịch đang diễn ra trên toàn cầu. Trong ngành du lịch thì hoạt động kinh doanh du lịch ở nước ta đang trở thành vấn đề được quan tâm một cách đặc biệt. Một yếu tố khách quan là một vùng nào đó muốn phát triển thì không thể không chú ý tới vấn đề kinh doanh du lịch, nhờ có hoạt động kinh doanh du lịch mà nó mang lại hiệu kinh tế cho từng địa phương.
Trang 1MỤC LỤC
PHẦN MỞ ĐẦU 3
1 Lí do chọn đề tài 3
2 Mục đích nghiên cứu đề tài 4
3 Nội dung nghiên cứu 4
4 Đối tượng nghiên cứu 4
5 Phương pháp nghiên cứu 4
6 Bố cục, cấu trúc 4
CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG 5
1.1 Khái niệm du lịch văn hóa 5
1.2 Khái niệm du lịch tâm linh, tín ngưỡng 5
1.3 Lịch sử hình thành Đền Mẫu Âu Cơ 6
1.3.1 Tên gọi và vị trí chiến lược của Đền Mẫu Âu Cơ 6
1.3.2 Mẹ Âu Cơ 6
1.3.3 Khu di tích Đền Mẫu Âu Cơ 7
1.3.4 Một số giá trị của Đền Mẫu Âu Cơ 10
CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG BẢO TỒN VÀ PHÁT HUY DI TÍCH VĂN HÓA ĐỀN MẪU ÂU CƠ 11
2.1 Công tác bảo tồn 11
2.1.1 Giá trị vật thể 11
2.1.2 Giá trị phi vật thể 11
2.2 Bảo tồn giá trị văn hóa lễ hội 13
2.2.1 Lễ hội Đền Mẫu Âu Cơ 13
2.2.2 Bảo tồn văn hóa lễ hội 15
2.2.3 Thực trạng phát huy 15
2.3 Nguyên nhân biến đổi 16
CHƯƠNG 3: MỘT SỐ KIẾN NGHỊ VÀ ĐỀ XUẤT 18
3.1 Nhận xét về công tác bảo tồn 18
Trang 23.1.1 Ưu điểm 18
3.1.2 Nhược điểm 19
3.2 Giải pháp bảo tồn di tích đền mẫu Âu Cơ 20
3.2.1 Đội ngũ cán bộ có kinh nghiệm và nhận thức 20
3.2.2 Nâng cao nhận thức người dân 21
3.2.3 Xây dựng môi trường văn hóa xung quanh môi trường 21
3.3 Đưa ra những ý kiến về khâu tổ chức quản lý lễ hội với cơ quan chức năng tỉnh Phú Thọ 22
3.3.1 Biện pháp phát triển du lịch di tích 22
3.3.2 Các phương tiện đại chúng phải hiệu quả 23
KẾT LUẬN 25
TÀI LIỆU THAM KHẢO 26
Trang 3PHẦN MỞ ĐẦU
Du lịch là một ngành kinh tế mũi nhọn trong công cuộc xây dựng xã hộichủ nghĩa Việt Nam Trên thế giới, du lịch đã không thể thiếu đối với mỗi quốcgia phát triển thậm chí những nước đang phát triển thì người dân cũng bắt đầu đi
du lịch Hoạt động du lịch đang diễn ra trên toàn cầu
Trong ngành du lịch thì hoạt động kinh doanh du lịch ở nước ta đang trởthành vấn đề được quan tâm một cách đặc biệt Một yếu tố khách quan là mộtvùng nào đó muốn phát triển thì không thể không chú ý tới vấn đề kinh doanh
du lịch, nhờ có hoạt động kinh doanh du lịch mà nó mang lại hiệu kinh tế chotừng địa phương
Tự hào thay, từ buổi bình minh của lịch sử, trong hành trình đưa 49 người concùng được sinh ra từ bọc trăm trứng lên thượng nguồn sông Hồng mở mang bờcõi, Tổ mẫu Âu Cơ đã dừng chân ở tranh Hiền Lương huyện Hạ Hòa có ba bềsông nước uốn quanh, lung linh bóng núi, đất đai màu mỡ, cỏ cây hoa lá tốt tươi,
là nơi hội tụ của cá chim, muông thú Bà cho khai khẩn đất hoang, lập thôn ấp,dạy dân cấy lúa, trồng dâu, nuôi tằm, dệt vải; biến vùng đất hoang sơ thành trùphú Rồi ngày 25 tháng chạp, bà cùng các tiên nữ về trời, để lại ơn đức cao dày,tình mẹ bao la Về sau, tại đây, nhân dân đã dựng lên ngôi miếu phụng thờ, đờiđời hương khói và được các triều đại phong kiến phong sắc, cho tu bổ trở thànhđền thờ Tổ Mẫu; năm 1991 được Bộ Văn hóa Thông tin công nhận là Di tíchlịch sử văn hóa quốc gia
Trang 4Với những lí do trên đây cùng với sự đồng ý của giảng viên hướng dẫn,tôi đã chọn đề tài: « Giá trị văn hóa đền mẫu Âu Cơ trong phát triển du lịch ở xãHiền Lương, huyện Hạ Hòa, Tỉnh Phú Thọ” làm đề tài tiểu luận.
2 Mục đích nghiên cứu đề tài
Tìm hiểu về giá trị văn hóa đền Mẫu Âu Cơ để tìm ra những mặt chưađược của công tác tổ chức, đúc rút và khắc phục những mặt chưa được.Nâng caochất lượng nhằm bảo tồn, gìn giữ truyền thống văn hoá của dân tộc
3 Nội dung nghiên cứu
Nghiên cứu thực trạng của công trình kiến trúc, điêu khắc đền Mẫu Âu
Cơ Phạm vi nghiên cứu ở trong giá trị văn hóa đền Mẫu Âu Cơ tại Xã HiềnLương, Huyện Hạ Hoà, Tỉnh Phú Thọ
4 Đối tượng nghiên cứu
Đề tài ngiên cứu dựa trên cơ sở phương pháp luận duy vật biện chứng vàduy vật lịch sử, trang trí kiến trúc, quy hoạch mặt bằng, bài trí tượng thờ, đồ thờ,
tổ chức không gian, nghệ thuật chạm, điêu khắc…đền Mẫu Âu Cơ trong mốiquan hệ chặt chẽ với điều kiện kinh tế xã hội của đất nước kết hợp các phươngpháp điền rã, quan sát, điều tra , sưu tầm tài liệu, phân tích tài liệu và phỏng vấn
5 Phương pháp nghiên cứu
Phương pháp tiếp cận của nghệ thuật nhằm miêu tả về đền Mẫu Âu Cơvới tư cách là một tác phẩm nghệ thuật
Phương pháp tiếp cận của Văn hóa học nhằm giải mã những yếu tố vănhóa Việt trong đền Mẫu Âu Cơ
6 Bố cục, cấu trúc.
Cấu trúc bài nghiên cứu ngoài phần mở đầu và kết luận thì phần nội dunggồm có 3 chương:
Chương 1: Những vấn đề lí luận chung
Chương 2: Các giá trị văn hóa của chùa Mía và du lịch văn hóa chùa
Mía.
Chương 3: Một số kiến nghị và đề suất.
Trang 5CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG
1.1 Khái niệm du lịch văn hóa.
Khi nói đến văn hóa tâm linh nội dung quan trọng phải đề cập đến là niềmtin là cái thiêng liêng cao cả Văn hóa tâm linh được hiểu là văn hóa biểu hiệnnhững giá trị thiêng liêng trong cuộc sống đời thường và biểu hiện niềm tinthiêng liêng trong cuộc sống tín ngưỡng tôn giáo
Du lịch văn hóa theo nghĩa hẹp là hình thức du lịch dựa vào bản sắc vănhóa dân tộc với sự tham gia của cộng đồng nhằm bảo tồn và phát huy các giá trịvăn hóa truyền thống
Theo nghĩa rộng du lịch văn hóa cần phải hiểu là khái niệm bao gồm tất
cả những hình thức du lịch có khai thác sử dụng các giá trị văn hóa dân tộc vàophục vụ du lịch-cơ sở đặt ra các yêu cầu về tôn trọng và giữ gìn phát triển cácgiá trị văn hóa truyền thống ấy
1.2 Khái niệm du lịch tâm linh, tín ngưỡng.
Du lịch văn hóa tâm linh là sự kết hợp giữa du lịch và tâm linh tínngưỡng Đây là hai nhu cầu cần thiết trong đời sống con người nhằm mang lạinét đẹp cho cuộc sống đi đôi với sự thăng hoa trong tâm hồn Du lịch tâm linhđến các Phật tích sẽ giúp con người tháo gỡ được các cảm xúc khổ đau, vun bồitâm trí và tinh thần minh triết Du lịch tâm linh rất cần thiết cho tinh thần conngười trong xã hội hiện đại Nó bao hàm cả hành trình tìm kiếm các giá trị vănhóa truyền thống lẫn tìm lại chính mình Làm trổi dậy đời sống giác ngộ củakhách du lịch tại những địa danhtâm linh
Tâm linh ở đây tức là nói đến tín ngưỡng, tín ngương gồm có tín ngưỡngtôn giáo và tín ngưỡng dân gian làm thỏa mãn niềm tin đối với các biểu tượngthiêng liêng mà họ ngưỡng vọng Vì vậy điểm đến các chuyến đi thường lànhững điểm thiêng liêng, ý nghĩa tôn giáo và tín ngưỡng như chùa chiền, đềnmiếu, thánh đường
Trang 6Khi đời sống vật chất ngày càng được nâng cao, xã hội càng hiện đại thìcon người ta lại càng có nhu cầu nâng cao hơn nữa đời sống tinh thần Cho nên
sự phát triển của du lịch tâm linh trong tương lai không xa là nhu cầu tất yếu,nhất là đối với quốc gia có nền văn hóa Phật giáo như Việt Nam
1.3 Lịch sử hình thành Đền Mẫu Âu Cơ
1.3.1 Tên gọi và vị trí chiến lược của Đền Mẫu Âu Cơ
Hiền Lương là mảnh đất địa đầu phìa tây bắc huyện Hạ Hoà tỉnh PhúThọ.Nơi đây có núi non trùng điệp,có đầm nước mênh mông và một giải đồngbằng ven sông mầu mỡ.Tương truyền rằng,xưa kia mẹ Âu Cơ đua 49 con lên núi
mở đất sinh cơ lập nghiệp Khi đến Hiền Lương ,thấy phong cảnh non xanhnước biếc ,đất đai phì nhiêu rừng nhiều muông thú bèn dừng lại khai khẩn đấtđai ,lập nhiều trang,ấp đông vui trù phú Một ngay kia, mẹ Âu Cơ theo đám mâyngũ sắc về trời,để lại dưới gốc đa một dải iếm lụa đào,dưới gốc đa ấy nhân dânHiền Lương lập đền thờ tưởng nhớ công ơn Tổ Mẫu,đó chính là đền Mẫu Âu Cơngày nay
Đền Mẫu Âu Cơ được xây dựng trên khoảng đất rộng giữa cánh đồng.Nơinày trước đây là một quả gò, xung quanh có dân ở nên được goi là xóm GòThị.Khi Giám Quốc Sư của triều đình về thấy "giữa cánh đồng có một quả gònổi lên Ngôi đất ấy có dòng nước chảy tư đường, trước có án che(Núi Gác), sau
có rồng bao (Sông Hồng), ngôi đất nầy phát anh tài, nhân dân thanh tú, nhân vậtphú cường "bèn cho xây dựng Đền Tổ Mẫu Âu Cơ" Trải qua nhiều thế kỷ, do
sự bồi lấp của phù xa Sông Hồng đến nay quả gò đã trở thành bình địa
Đền Mẫu Âu Cơ đã trải qua nhiều thế kỷ tồn tại, đền đã nhiều lần trùng tu
và tôn tạo với quy mô lớn nhỏ khác nhau nhằm khôi phục lại giá trị lịch sử, kiếntrúc là di sản văn hoá của cộng đồng nhân dân một thủa
1.3.2 Mẹ Âu Cơ
Âu Cơ là một nàng tiên xinh đẹp sống ở trên những ngọn nói cao Nàng đikhắp bốn phương để giúp và trị những người đang lâm bệnh và gặp khó khăn.Nàng có lòng từ bi và có tài về võ thuật Một ngày nọ, một con quái vật làm
Trang 7nàng sợ hãi Nàng liền biến thành một con sếu mà bay đi Lạc Long Quân, làthần rồng từ biển cả, thấy nàng đang gặp nguy hiểm liền cầm lấy cục đá và giếttên quái vật Sau đó tình yêu đã nảy nở giữa hai người và họ cưới nhau Âu Cơsinh ra một bọc trứng có 100 người con Một ngày nọ, Lạc Long Quân nói vớinàng vì hai người đến từ chủng tộc và môi trường rất khác nhau nên không thểchung sống với nhau trọn đời được Họ bèn chia nhau mỗi người 50 đứa con, 50theo mẹ, 50 theo bố 50 người con theo me đi đến ở Phong Châu, người anh cảtrở thành Hùng Vương đầu tiên của nước Văn Lan
1.3.3 Khu di tích Đền Mẫu Âu Cơ
Đền Mẫu Âu Cơ được xây dựng trên khoảng đất rộng giữa cánh đồng.nơinày trước đây là một quả gò,xung quanh có dân ở nên được goi là xóm Gò Thị.Khi Giám Quốc Sư của triều đình về thấy giữa cánh đồng có một quả gò nổi lên.Ngôi đất ấy có dòng nước chảy từ đường, trước có án che (Núi Gác), sau córồng bao (Sông Hồng), ngôi đất nầy phát anh tài, nhân dân thanh tú, nhân vậtphú cường bèn cho xây dựng Đền Tổ Mẫu Âu Cơ Trải qua nhiều thế kỷ, do sựbồi lấp của phù xa Sông Hồng đến nay quả gò đã trở thành bình địa
Ngôi đền nằm dưới gốc đa cổ thụ, mặt quay về hướng chính nam bên tả
có giếng Loan, bên hữu có giếng Phượng, phía trước có Núi Gác đẹp như mộtáng thư, sau lưng Sông Hồng uốn khúc như rồng thiêng bao bọc, xung quanhđền cây cối xum xuê, bốn mùa hương đua ngan ngát khiến cho lòng người cảmthấy lâng lâng, thư thái đến lạ thường Xưa kia đền dựng kiểu 5 gian dựngdọc,mái lợp ngói mũi hài cổ kính các cột đèn làm bằng gõ tứ thiết được sơn son
vẽ thếp hình rồng cuốn rất trang nghiêm Kết cấu vì kèo theo kiểu chồng rường
hạ bẩy Trên các đầu tư, đầy bẩy, xà ngang, cốn nách câu dầu được cham đục tỉ
mỉ hình tứ linh và hoa lá Đặc biệt các bức chạm trên cốn mê, cửa võng và diềmxung cửa thượng cung thể hiện hết sức công phu hình ảnh tứ linh, tứ quý là đềtài chủ yếu của nền nghệ thuật chính thống đương thời Các bức chạm này dùng
kỹ thuật đục bong, chạm nổi điêu luyện và được sơ son thếp vàng lộng lẫy, uynghiêm
Trang 8Gian trong cùng của ngôi đền tạo dựng nên một cung thờ cao 2,2m rất bềthế Trên đăt khám thờ lồng kính 3 mặt Diềm xung quanh của khám chạm khảmthủng nhiều lớp theo đề tài tứ quý: tùng ,trúc ,cúc ,mai rất dẹp mắt và mềm mại.trong lòng khám dặt tượng Tổ Mẫu Âu Cơ ngồi uy nghi trên ngai Tượng cao0,95m, thể hiện bà Âu Cơ mình mặc áo đỏ yếm hồng, đầu đội mũ lấp lánh kimcương, cổ đeo vòng vàng, một tay cầm viên ngọc, tay kia đặt trên gối thư thái.Đây là pho tượng tròn được tạo tác vào thời Lê, có giá trị cao về nghệ thuật tạohình thẩm mỹ.
Ngoài ra trong đền còn có nhiều vật quý giá khác như tượng đứ ôngnhiều long ngai, sập thờ, án gian được đục trạm tỉ mỉ tinh tế
Nhìn chung đền Tổ Mẫu Âu Cơ không to lớn, đồ sộ nhưng có giá trị cao
về nghệ thuật chạm khắc, thể hiện trang trí kiến trúc và trên các cổ vật còn lại
Cách đền Tổ Mẫu Âu Cơ 500m về phía đông xưa kia có đình HiềnLương Đền thờ Đức Ông Đột Ngột Cao Sơn Thánh vương nước Nam Việt thờicác vua Hùng và hai người con là Hùng Trấn Quý Minh và Hùng Trấn BảoQuốc "văn võ như thần, hùng trấn uy linh, che trở dân lành, bảo vệ đất nước,giúp rập ngôi báu, ban ơn bố trạch rộng khắp, lấy nhân nghĩa để hoà mục, cônglao thật to lớn"
Cách không xa về phía Tây Nam xưa kia là chùa Hiền Lương, tên chữ làLinh Phúc Tự.Trong chùa có 20 pho tượng cổ và một chuông đồng đề 4 chữ lớn
"Linh Phúc Tự Chung" Chùa được xây dưng trên đỉnh gò độc đạo tạo nênkhung cảnh thâm nghiêm tĩnh mịch
Trong thời kỳ thời tiền khởi nghĩa, Hiền Lương được xây dưng thành mộtcăn cứ cách mạng lớn nhằm làm bàn đạp cho cuộc tổng khởi nghĩa chính quyền
ở Phú Thọ và Yên Bái Nhiều cuộc họp quan trọng của chi Bộ Đảng đã được tổchức tại đình, đền và chùa Hiền Lương Đặc biệt, tháng 5/1945, đội du kích Âu
Cơ được chính thức thành lập tại chùa Hiền Lương Đây là một trong những đơn
vị tiền thân của lực lượng vũ trang Phú Thọ sau này, góp phần quan trọng vàoviệc khởi nghĩa giành chính quyền ở Phú Thọ và Yên Bái tháng 8/1945 lịch sử
Trang 9Cái tên xã "Âu Cơ" hay "chiến khu Âu Cơ" ra đời trong thời gian này Mãi saukhi hoà bình lập lại mới đổi lại là xã Hiền Lương.
Trải qua hơn 5 thế kỷ từ khi vua Lê Thánh Tông cho xây dựng, đến nay ditích đền Mẫu Âu Cơ, đình và chùa Hiền Lương đã có nhiều thay đổi
Cuối năm 1946 , khi bước vào cuộc kháng chiến chống pháp, ta lại pháđình nhằm thực hiện chủ chương tiêu thổ kháng chiến của Đảng Nhân dân đưatượng Đột Ngột Cao Sơn và bài vị hai ngài Hùng Chấn Quý Minh và HùngChấn Bảo Quốc vào thờ trong đền Mẫu Đình Hiền Lương đang được quy hoạch
để phục hồi
Cách cổng chính đền Mẫu Âu Cơ 300m về phía nam là chùa linh phúc,chùa được chùng tu tôn tạo năm 2009 trên cơ sở những kiến trúc cổ Chùa LinhPhúc được xây dựng trên một gò nổi giũa cánh đồng, chùa được xây dựng theohình chữ Đinh 5 gian đại bái, 3 gian tam bảo, trong chùa có 20 pho tượng cổ cógiá trị, năm 1998 chùa Linh Phúc được UBND Tỉnh Phú Thọ công nhận là ditích lịch sử văn hoá cấp tỉnh.Trong khuân viên chùa còn có nhà Tả mạc, Hữumạc, chùa Linh Phúc cùng với đền Tổ Mẫu Âu Cơ trở thành một trung tâm sinhhoạt tôn giáo tín ngưỡng của nhân dân trong vùng
Đền Tổ Mẫu Âu Cơ trải qua nhiều thế kỷ tồn tại , đền đã được nhiều lầntrùng tu tôn tạo với quy mô lớn nhỏ khác nhau nhằm khôi phục lại giá trị về lịch
sử, kiến trúc là di sản văn hoá của cộng đồng nhân dân một thủa
Hiện nay Bộ văn hoá thể thao du lịch , UBND Tỉnh Phú Thọ tiếp tục chỉđạo UBND Huyện Hạ Hoà, trùng tu và tôn tạo khang trang đẹp đẽ, kiến trúcchính hiện nay thoe kiểu chữ đinh với 3 gian hậu cung và 5 gian đại bái Các cột
xà và phần cấu kiện gỗ đều sử dụng các loại gỗ quý trong nhóm tứ thiết Đặcbiệt là các bức chạm gỗ trang trí đã được những người thợ tài hoa lành nghề đụcchạm hết sức công phu, đạt trình độ cao cả về kỹ thuật phục chế và thẩm mỹ.Cách bài trí trong đền hợp lý, thoáng rộng và trang nghiêm, tôn kính đảm bảonhững nguyên tắc của ngành bảo tồn, tôn tạo trong vệc tu bổ
Trang 101.3.4 Một số giá trị của Đền Mẫu Âu Cơ
Đền Tổ Mẫu Âu Cơ được xây dựng thời Hậu Lê Kiến trúc ngôi đền tuykhông đồ sộ nhưng có những bức trạm trổ quý giá được coi là những tiêu bảncủa nền nghệ thuật đương thời Trong đền còn bảo lưu được một hệ thống các divật cổ có giá trị kỹ thuật và thẩm mỹ cao như tượng Âu Cơ, tượng Đức Ông,Long Ngai, khám thờ có thể nói đền Mẫu Âu Cơ xã Hiền Lương là một di tíchlịch sử thờ Tổ Mẫu Âu Cơ trong hệ thống di tích lịch sử văn hoá của tỉnh PhúThọ, thu hút được rất đông đảo nhân dân địa phương và du khách thập phương.Năm 1991, đền đã được Bộ văn hoá thông tin cấp bằng công nhận là di tích lịch
sử văn hoá quốc gia Hiện nay đền đã được tôn tạo lại to đẹp bề thế trên cơ sởvẫn bảo lưu được kết cấu kiến trúc cổ, các bức chạm quý và những cổ vật có giátrị Đặc biệt là đền Tổ Mẫu Âu Cơ cung đình, chùa Hiền Lương là một quần thể
di tích nằm trên quê hương cách mạng anh hùng Đây chính là địa bàn của chiếnkhu Vần Hiền Lương nổi tiếng trong thời kỳ khởi nghĩa Từ căn cứ địa bàn này,lực lượng vũ trang chiến khu đã đóng góp một phần quan trọng vào cuộc tổngkhởi nghĩa giành chính quyền ở Phú Thọ và Yên Bái trong cách mạng ThángTám lịch sử
Trang 11CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG BẢO TỒN VÀ PHÁT HUY DI
TÍCH VĂN HÓA ĐỀN MẪU ÂU CƠ
Nhận thức, trách nhiệm và ý thức giữ gìn, phát huy các giá trị lịch sử, vănhóa để phát triển du lịch của các tầng lớp nhân dân ngày càng nâng cao, gópphần xây dựng môi trường du lịch thân thiện Nhiều kết cấu hạ tầng quan trọngphục vụ phát triển kinh tế - xã hội gắn với phát triển du lịch được triển khai thicông mới hoặc sửa chữa Một số di tích lịch sử, văn hóa, danh lam thắng cảnh,các lễ hội văn hóa truyền thống trên địa bàn tỉnh được đầu tư tôn tạo, nâng cấp
tổ chức mở rộng; bước đầu phục hồi một số làng nghề, lễ hội truyền thống củacác người dân có quá trình định cư lâu dài ở Phú Thọ Phú Thọ cũng liên kết,phối hợp với các tỉnh trong khu vực để phát triển du lịch Từng bước hình thànhcác tuyến, điểm du lịch các di tích lịch sử, văn hóa, thu hút đông đảo du kháchtrong và ngoài nước
2.1.2 Giá trị phi vật thể.
Làm rõ mối quan hệ tương hỗ giữa 2 mặt giá trị văn hóa phi vật thể vàvăn hóa vật thể trong một thiết chế văn hóa gắn với các hoạt động tín ngưỡng,tôn giáo là một trong những vấn đề căn bản về bảo tồn và phát huy giá trị di sảnvăn hóa Đặc biệt, hiện tượng mẫu Âu Cơ gắn với các di tích đền thờ mẫu Âu
Cơ – với hai thành tố thực và huyền thoại cần được nhận thức lại để góp phầnphát huy giá trị di tích phục vụ cho phát triển kinh tế - xã hội của xã Hiền Lương
Trang 12huyện Hạ Hòa Đây cũng là một trong những phương pháp tiếp cận và phát huygiá trị lịch sử, văn hóa và khoa học của đền Âu Cơ (xã Hiền Lương, huyện HạHòa, tỉnh Phú Thọ).
Xây dựng ngôi đền thờ Mẫu – một thiết chế đa chức năng được cắm rễsâu rộng trong đời sống xã hội là bài học kinh nghiệm để chúng ta cần nghiêncứu Tính chất “thiêng liêng” của thiết chế văn hóa được tạo ra nhờ “hạt nhântâm linh”/các vị thần /đối tượng được tôn vinh và nghi thức, nghi lễ trong lễ hộitruyền thống có khả năng kết nối cộng đồng củng cố ý thức tự cường dân tộc,tình cảm yêu quê hương đất nước qua những nội dung trao đổi ở trên ta thấy rõđình, đền thờ thần đúng là một thiết chế tiêu biểu mang đậm giá trị phi vật thể.Đồng thời tạo ra sức hấp dẫn và thiết lập một cơ chế linh hoạt để duy trì hoạtđộng là bài học lịch sử mà ngày nay chúng ta cần nghiên cứu và vận dụng vàothực tế Đền thờ mẫu Âu Cơ – Phú Thọ cũng là một trường hợp như thế
Đền mẫu Âu Cơ là di tích tiêu biểu của tỉnh Phú Thọ và cả nước, hội tụnhiều giá trị lịch sử văn hóa - nghệ thuật, tâm linh Trong số các di tích thờ mẫu
Âu Cơ trên đất Phú Thọ và cả nước, đền mẫu Âu Cơ là di tích tiêu biểu, có quy
mô kiến trúc lớn, tọa lạc trên đất thiêng "Hình nhân bái tướng" "Ngũ mã thất tinh",được xây kiểu "Tứ thủy quy đường" Với những giá trị về lịch sử, văn hóa đặc sắc,đền Âu Cơ đã được xếp hạng là Di tích quốc gia đặc biệt
Những giá trị phi vật thể của di tích, đặc biệt là các lễ hội văn hóa mangđậm tính truyền thống cần được bảo tồn và phát huy hơn cả
Nhà nước ta đánh giá cao và trân trọng giá trị văn hóa, đạo đức và ý nghĩaquan trọng của tín ngưỡng tôn giáo và các di sản văn hóa trong đời sống xã hộihiện đại Đối với đền mẫu Âu Cơ, ta thấy những giá trị phi vật thể cần đầu tưnghiên cứu và phát huy là:
Ý nghĩa giáo dục hình thành nhân cách văn hóa cho cá nhân và cộngđồng Khả năng góp phần điều chỉnh hành vi con người và thái độ ứng xử vănhóa trước các vấn đề mà xã hội đặt ra Khả năng cung cấp thông tin có hàmlượng văn hóa để cộng đồng nhận thức, tiếp nhận, chuyển hóa giá trị đạo đức
Trang 13của vị thần được thờ là mẫu Âu Cơ thành những hành động thiết thực xây dựng
“nước giàu, dân mạnh, xã hội dân chủ, công bằng và văn minh”
Khả năng thông qua việc thực hành nghi lễ tín ngưỡng và lễ hội truyềnthống nhằm tôn vinh thần tượng mang tính huyền thoại và tấm gương đạo đứccủa mẫu Âu Cơ cho muôn đời con cháu noi theo
Trong quá trình phát huy và bảo tồn các giá trị phi vật thể của đền mẫu
Âu Cơ người dân địa phương hết sức chú trọng phát huy tính truyền thống,mang đậm tính bản sắc của dân tộc nói chung và tỉnh Phú Thọ nói riêng Điềunày được thể hiện rõ nét trong các nghi thức của lễ hội và văn hóa thờ mẫu củangười dân nơi đây
2.2 Bảo tồn giá trị văn hóa lễ hội.
2.2.1 Lễ hội Đền Mẫu Âu Cơ
Ngày mùng 7 tháng giêng âm lịch hàng năm là ngày lễ chính Dân giangọi là ngày Tiên giáng Ngoài ra trong năm âm lịch còn có các ngày lễ khác nhưmùng 10 và 11 tháng 2, ngày 12 tháng 3, ngày 13 tháng 8, ngày 25 tháng chạp làngày Tiên thăng về trời Trong vùng từ già tới trẻ, ai ai cũng thuộc câu ca đãđược lưu truyền từ bao đời nay:
Mồng bảy trong tiết tháng giêng Dân Hiền (Hiền Lương) tế lễ, trống chiêng vang trời
Sau tết Nguyên đán là bước ngay vào không khí chuẩn bị cho lễ hội Cảlàng tấp nập, nhọn nhịp người nào việc nấy Nào là tập tế nữ, tập rước kiệu, làmbánh dằng bằng mật là thứ bánh truyền thống của địa phương được phân công
cho mỗi năm một giáp đảm nhiệm.( 7 )
* Phần lễ
Từ sáng sớm mồng bảy tháng giêng, trên sân đình cờ xí phấp phới, trốngchiêng rộn rã, thúc rục lòng người, tất cả dân làng đều có mặt trong những bộquần áo đẹp, rực rỡ sắc mầu.Mở đầu lễ hội là lễ tề Thành Hoàng ở đình, đây làđội tế toàn nam giới, sau đó là rước kiệu từ đình vào đền.Trong tiếng trống,tiếng nhạc, bát âm sáo nhị.Trống phách vang lừng, một cỗ kiệu bát sơn son thiếp