Nghiên cứu thực trạng bệnh viêm vú bò sữa ở huyện nghĩa đàn, tỉnh nghệ an và biện pháp phòng trị

Ki]m tra tắnh m0n c%m và tắnh kháng thu c c a vi khu[n Staphylococcus aureus, Streptococcus agalactiae, E.coli vIi các thu c kháng sinh thư7ng dùng.... Theo tắnh chSt viêm D!a vào tắnh

B GIÁO D C VÀ ðÀO T O TRƯ NG ð I H C NÔNG NGHI P HÀ N I

L I CAM ðOAN

Tôi xin cam ñoan ñây là công trình nghiên c u c a tôi, nh ng s li u trong lu n văn này là hoàn toàn trung th!c và k#t qu% nghiên c u chưa t'ng ñư(c s) d+ng M.i thông tin trích d0n trong báo cáo này ñã ñư(c ghi rõ ngu5n g c

Hà N i, ngày tháng 10 năm 2013

Ngư;i thKc hiLn

NguyMn ThN Thúy

L I CPM ƠN

đ( hoàn thành ự* tài này, ngoài s+ c, g-ng c.a b1n thân, tôi còn nh n ựư4c r5t nhi*u s+ quan tâm giúp ự8 c.a các th9y cô giáo, gia ựình, b n bè và ự<ng nghi p

Trư>c h?t tôi xin bày tA l i c1m ơn sâu s-c t>i PGS.TS Bùi ThI ThoJ B

môn N i Ờ ChLn Ờ Dư4c Ờ đ c ch5t, Khoa Thú y, trư ng đ i H c Nông Nghi p

Hà N i ngư i cô ựã t n tình hư>ng dQn giúp ự8 tôi trong su,t quá trình th+c

hi n ự* tài Chúng tôi cũng xin bày tA l i c1m ơn t>i Ban lãnh ự o Tr m thú y huy n Nghĩa đàn tSnh Ngh An ựã t o ựi*u ki n giúp ự8 tôi trong quá trình h c

t p, nghiên cVu, th+c hi n thắ nghi m, thu th p s, li u

Xin chân thành c1m ơn các th9y cô giáo trong Vi n ựào t o sau đ i h c, Ban ch nhi m Khoa Thú y, Trư ng đ i h c Nông nghi p Hà N i ựã giúp ự8, t o ựi*u ki n trong su,t th i gian h c t p cũng như trong th i gian th+c hi n ự* tài

Xin chân thành c1m ơn!

Hà N i, ngày tháng 10 năm 2013

Ngư;i thKc hiLn ựS tài

NguyMn ThN Thúy

M C L C

L7i cam đoan i

L7i c%m ơn ii

M+c l+c iii

Danh m+c b%ng……… vi

Danh m+c hình……… vii

Danh m+c vi#t t;t……….viii

M' ðTU i

1 ð>t v?n đ@ 1

2 M+c tiêu nghiên c u c a đ@ tài 2

3 Ý nghĩa khoa h.c và th!c tiEn c a đ@ tài 3

Chương 1 TVNG QUAN TÀI LI U 4

1.1 Tình hình nghiên c u b nh viêm vú bị s a 4

1.1.1 Tình hình nghiên c u b nh viêm vú bị s a trên th# giIi 4

1.1.2 Tình hình nghiên c u b nh viêm vú bị s a J Vi t Nam 4

1.2 C?u trúc bNu vú bị s a 5

1.2.1 Tuy#n s a 5

1.2.2 BNu vú bị s a 5

1.2 S a và thành phNn c a s a 6

1.2.1 Quá trình tUo s a J bNu vú 6

1.2.2 Chu kì ti#t s a 7

1.2.3 Ph%n xU ti#t s a 7

1.2.4 Thành phNn c a s a 8

1.3 B nh viêm vú bị s a 8

1.3.1 Khái ni m v@ b nh viêm vú J Bị s a 8

1.3.2 Phân loUi viêm vú bị s a 8

1.3 3 Nh ng y#u t cĩ %nh hưJng đ#n b nh viêm vú 13

1.3.4 Ch[n đốn b nh Viêm vú 22

1.3.5 S! đ@ kháng kháng sinh c a các vi khu[n gây b nh 27

Chương 2 ðXI TƯYNG, N I DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN C U 29

2.1 ð i tư(ng, đ\a đi]m và th7i gian nghiên c u 29

2.1.1 ð i tư(ng nghiên c u 29

2.1.2 Th7i gian nghiên c u 29

2.1.3 đ\a ựi]m nghiên c u 29

2.2 N_i dung nghiên c u 29

2.2.1 đi@u tra tình hình chăn nuôi bò s a và kh%o sát t` l bò m;c b nh viêm vú lâm sàng tUi các h_ chăn nuôi bò s a thu_c huy n Nghĩa đàn tanh Ngh An 29

2.2.2 Áp d+ng phương pháp CMT Ờ Califorlia Mastitis Test trong ch[n ựoán sIm bò b\ viêm vú c n lâm sàng 29

2.2.3 Phân l p, giám ự\nh các vi khu[n hi#u khắ có trong s a bò thư7ng g>p có trong s a bò m;c b nh viêm vú và s a bò J trUng thái sinh lý bình thư7ng 29

2.2.4 Ki]m tra kh% năng m0n c%m c a các vi khu[n phân l p ựư(c t' s a bò b\ viêm vú vIi m_t s thu c kháng sinh thông d+ng 29

2.2.5 Th) nghi m m_t s phác ự5 ựi@u tr\ b nh viêm vú bò 29

2.2.6 Xây d!ng quy trình phòng b nh viêm vú bò s a 29

2.3 Nguyên li u, v t li u nghiên c u 29

2.3.1 Nguyên li u 29

2.3.2 V t li u nghiên c u 30

2.3.3 Các loUi môi trư7ng nuôi c?y, phân l p, giám ự\nh vi khu[n thông thư7ng và chuyên d+ng 30

2.4 Phương pháp nghiên c u 30

2.4.1 Phương pháp l?y m0u s a 30

2.4.2 Phương pháp xác ự\nh bò m;c b nh viêm vú lâm sàng 30

2.4.3 Phương pháp xác ự\nh bò s a b\ viêm vú c n lâm sàng 30

2.4.4 Phân l p và giám ự\nh vi khu[n hi#m khắ có trong s a 31

2.3.5 Ki]m tra tắnh m0n c%m c a các vi khu[n phân l p ựư(c t' s a bò b\ viêm vú vIi m_t s kháng sinh thư7ng dùng 36

2.4.6 X) lý s li u 36

Chương 3 K\T QUP VÀ THPO LU]N 37

3.1 đi@u tra tình hình chăn nuôi bò s a và kh%o sát t` l bò m;c b nh viêm vú dUng lâm sàng tUi các h_ chăn nuôi bò s a thu_c huy n Nghĩa đàn tanh Ngh An 37

3.1.1 Cơ c?u ựàn bò s a tUi huy n Nghĩa đàn tanh Ngh An (2011 Ờ

2013) 37

3.1.2 Cơ c?u gi ng ựàn bò s a tUi huy n Nghĩa đàn 37

3.1.3 K#t qu% kh%o sát t` l bò s a m;c b nh viêm vú dUng lâm sàng tUi huy n Nghĩa đàn 38

3.1.4 K#t qu% v@ s lư(ng và t` l bò s a b\ b nh viêm vú theo mùa dUng lâm sàng 40

3.1.5 T` l bò s a b\ viêm vú theo phương pháp v;t s a 42

3.2 K#t qu% áp d+ng phương pháp CMT Ờ Califorlia Mastitis Test trong ch[n ựoán sIm bò b\ viêm vú c n lâm sàng 42

3.3 Phân l p vi khu[n hi#u khắ có trong các m0u s a bò b\ viêm vú 45

3.3.1 K#t qu% phân l p xác ự\nh s gi ng vi khu[n hi#u khắ có trong m_t m0u s a bò bình thư7ng và s a bò b\ viêm vú 45

3.3.2 K#t qu% xác ự\nh tNn xu?t và t` l xu?t hi n các loUi vi sinh v t khu[n hi#u khắ thư7ng g>p trong m0u s a bò bình thư7ng và m0u s a bò b\ viêm vú 48

3.4 K#t qu% ki]m tra kh% năng m0n c%m c a các vi khu[n phân l p ựư(c t' s a bò b\ viêm vú vIi m_t s thu c kháng sinh thương dùng 51

3.4.1 Ki]m tra tắnh m0n c%m và tắnh kháng thu c c a vi khu[n Staphylococcus aureus, Streptococcus agalactiae, E.coli vIi các thu c kháng sinh thư7ng dùng 51

3.5 K#t qu% ựi@u tr\ th) nghi m b nh viêm vú bò 60

3.6 Quy trình phòng b nh viêm vú bò s a 61

K\T LU]N VÀ đ_ NGH 63

K#t lu n 63

đ@ ngh\ 64

TÀI LI U THAM KHPO 69

DANH M C BPNG

STT Tên b%ng Trang

B%ng 3.1 Cơ c?u ựàn bò s a tUi Huy n Nghĩa đàn (2011 Ờ 2013) 37

B%ng 3.2 Cơ c?u gi ng c a ựàn bò s a 38

B%ng 3.3 T` l bò m;c b nh viêm vú lâm sàng qua các năm 39

B%ng 3.4 K#t qu% v@ s lư(ng và t` l bò s a b\ b nh viêm vú theo mùa 40

B%ng 3.5: T` l bò s a b\ viêm vú theo phương pháp v;t s a 42

B%ng 3.6: K#t qu% t` l bò m;c b nh viêm vú c n lâm sàng và m c ự_ dương tắnh vIi CMT 43

B%ng 3.7: S gi ng vi khu[n hi#u khắ có trong m_t m0u s a bò bình thư7ng và s a bò b\ viêm vú 46

B%ng 3.8: TNn xu?t xu?t hi n các loUi vi khu[n hi#u khắ thư7ng g>p trong các m0u s a khi phân l p và giám ự\nh 49

B%ng 3.9: K#t qu% ki]m tra kh% năng m0n c%m vIi kháng sinh c a 9 ch ng Streptococcus phân l p ựư(c t' m0u s a bò b\ viêm vú 52

B%ng 3.10: K#t qu% ki]m tra kh% năng m0n c%m vIi kháng sinh c a 11 ch ng Staphylococcus phân l p ựư(c t' các m0u s a bò b\ viêm vú. 55

B%ng 3.11: K#t qu% ki]m tra kh% năng m0n c%m vIi kháng sinh c a 8 ch ng E.coli phân l p t' m0u s a bò b\ viêm vú 57

B%ng 3.12 So sánh kh% năng m0n c%m c a các vi khu[n Staphylococcus aureus, Streptococcus agalactiae, E.coli phân l p ựư(c t' s a bò b\ viêm vú vIi các thu c kháng sinh 59

B%ng 3.13 K#t qu% ựi@u tr\ b nh viêm vú lâm sàng trên bò s a 60

DANH M C HÌNH

STT Tên hình Trang

Hình 1.1: Gi%i ph0u tuy#n vú 6

Hình 1.2: C?u tUo nang tuy#n 6

Hình 1.3: C?u tUo núm vú 6

Hình 1.4 Chu kỳ ti#t s a J bò s a 7

Hình 1.5 Ph%n xU ti#t s a J bò 8

Hình 3.1 : Viêm vú s a có tính ch?t bã ñ u 40

CÁC CH% VI\T TaT TRONG ð_ TÀI

OS ( Other Streptococci) Streptococcus khác

CMT ( California Mastitis Test) Phương pháp CMT

v y, ựàn bò s a nưIc ta mIi cha tăng nhanh v@ s lư(ng, nhưng còn ch?t lư(ng

c a ựàn bò (k] c% gi ng, s lư(ng và ch?t lư(ng s a, s%n lư(ng s a bình quân/con/năm chưa cao) Hi n tUi, ngành chăn nuôi bò s a c a ta còn g>p không

ắt khó khăn c% v@ ch?t lư(ng con gi ng, qui trình ky thu t, trong ựó ph%i k] ự#n kh% năng phòng ch ng b nh cho ựàn bò s a M_t trong nh ng b nh thư7ng xuyên gây khó khăn cho ngành chăn nuôi bò s a J Vi t Nam ựang ph%i ự i m>t

ựó là b nh viêm vú

Ngh An, trong ựó nzi b t là huy n Nghĩa đàn vIi l(i th# c a vùng ự\a hình bán sơn ự\a, di n tắch r_ng, thu n ti n cho vi c tr5ng c{ và chăn th% ựàn bò Ngh An còn có nhi@u sông lIn ch%y qua ự cung c?p ngu5n nưIc nên r?t thu n l(i cho phát tri]n chăn nuôi bò s a Hi n còn có nhi@u h_ nông dân ựã tắch lũy ựư(c nhi@u bài h.c kinh nghi m trong chăn nuôi bò s a c a nhi@u năm nay VIi

nh ng l(i th# như trên k] c% v@ ựi@u ki n th! nhiên, khắ h u cũng như kinh nghi m ựã có, nên gNn ựây tanh Ngh An ựã mUnh dUn ựNu tư và còn có nhi@u chắnh sách ự] h} tr( v@ kinh t# cho ngư7i chăn nuôi bò s a c a tanh trong ựó có huy n Nghĩa đàn như: t p trung qui hoUch lUi vùng phát tri]n chăn nuôi; Các b_ khuy#n nông mJ các lIp t p hu?n, h} tr( v@ công tác ựào tUo ngh@, chuy]n giao các quy trình ky thu t chăn nuôi bò s a ự#n t'ng h_ gia ựình; Các h_ chăn nuôi

bò s a còn ựư(c h} tr( ti@n v n ự] mua gi ng bò, c%i tUo, nâng c?p và s)a ch a chu5ng trUi,ẦBên cUnh ựó, Tanh cũng có chắnh sách mJ c)a ự] thu hút các Công

ty s%n xu?t, ch# bi#n s a ựNu tư xây d!ng nh ng nhà máy ự%m b%o vi c tiêu th+

s a cho nông dân, mJ r_ng phát tri]n vùng nguyên li u, ự%m b%o chăn nuôi phát tri]n b@n v ng và mang lUi hi u qu% kinh t# cao

Tuy nhiên trong chăn nuôi bò s a hi n nay, vi c chăm sóc nuôi dư~ng chúng theo ựúng quy trình ky thu t, ự>c bi t các quy trình v sinh phòng b nh còn ựang b\ hUn ch# nhi@u nh?t là các gia trUi mIi ựNu tư thêm ự] mJ r_ng s%n xu?t Hi n trên ự\a b%n, các b nh v@ n_i khoa, ngoUi r s%n khoa, ký sinh trùng cũng còn x%y ra khá phz bi#n làm %nh hưJng không nh{ ự#n hi u qu% chăn nuôi M_t trong nh ng b nh gây thi t hUi lIn ự#n ngành chăn nuôi bò s a Vi t Nam nói chung, J huy n Nghĩa đàn nói riêng là b nh viêm vú B nh x%y ra gây thi t hUi lIn v@ kinh t#, làm gi%m s%n lư(ng, ch?t lư(ng s a N#u không phát hi n k\p th7i, vi c ựi@u tr\ khá t n kém, nhi@u khi còn ph%i loUi th%i Bên cUnh ựó, khi bò b\ viêm vú dUng ti@m [n còn có kh% năng gây k# phát các b nh truy@n nhiEm nguy hi]m hay các b nh s%n khoa làm %nh hưJng ự#n hi u qu% kinh t#, gây tâm

lý lo l;ng b?t zn trong ựNu tư s%n xu?t mJ r_ng

đ] giúp ngư7i chăn nuôi hi]u rõ hơn v@ b nh viêm vú c a bò s a tUi huy n, chúng tôi ựã ti#n hành thu th?p s li u, ựi@u tra th!c trUng b nh c a ự\a phương, thông qua ựó ta có th] tìm hi]u thêm v@ ngu5n g c và các nguyên nhân gây b nh, ựâu là nguyên nhân chắnh, trên cơ sJ ựó ự@ ra qui trình phòng tr\ b nh có hi u qu% kinh t# cao đư(c s! phân công c a khoa và hưIng d0n tr!c ti#p c a PGS.TS Bùi Th\ Tho, B_ môn N_i Ờ Ch[n r Dư(c, Khoa Thú y, Trư7ng đUi h.c Nông nghi p

Hà N_i, Chúng tôi ti#n hành th!c hi n ự@ tài:

ỘNghiên c u th c tr ng b nh viêm vú bò s a huy n Nghĩa đàn, t nh Ngh An và bi n pháp phòng tr#Ợ

2 Mec tiêu nghiên cfu cga ựS tài

T' các k#t qu% ựi@u tra, chúng tôi ựã xác ự\nh ựư(c th!c trUng b nh viêm

vú bò s a trên ựàn bò s a tUi các h_ chăn nuôi bò s a thu_c huy n Nghĩa đàn tanh Ngh An

T' nh ng thắ nghi m tUi phòng thắ nghi m tr.ng c a B_ Nông Nghi p ự>t tUi khoa thú y: phân l p, giám ự\nh vi khu[n hi@u khắ có trong s a viêm, trên cơ

sJ ñó s€ xác ñ\nh ñư(c các vi khu[n gây b nh chính

T' k#t qu% làm kháng sinh ñ5 vIi 3 loUi vi khu[n hi#u khí có trong s a viêm s€ ch.n nh ng thu c còn ñ_ m0n c%m cao vIi vi khu[n b trí các th) nghi m ñi@u tr\ b nh trên lâm sàng

3 Ý nghĩa khoa hCc và thKc tiMn cga ñS tài

T' các k#t qu% chính c a ñ@ tài như: ñi@u tra th!c trUng b nh, phân l p, giám ñ\nh vi khu[n, làm kháng sinh ñ5 ñ] ch.ng thu c ñi@u tr\ b nh, K#t qu%

c a ñ@ tài s€ giúp nhà chăn nuôi ch.n thu c và các phác ñ5 ñi@u tr\ c+ th] v'a mang lUi hi u qu% kinh t# cao v'a kh;c ph+c ñư(ng hi n tư(ng kháng thu c c a

vi khu[n

K#t qu% c a ñ@ tài giúp ngư7i chăn nuôi th!c hi n ñúng các qui trình chăn nuôi bò s a, tránh lUm d+ng kháng sinh, kh ng ch# ñư(c hi n tư(ng kháng thu c

c a vi khu[n gây b nh ð>c bi t còn ch ng ñư(c t5n lưu kháng sinh trong s a,

ch ng ô nhiEm môi trư7ng do vi khu[n kháng thu c và còn ñ%m b%o ñư(c v sinh an toàn s a cho ngư7i tiêu dùng

Chương 1 TVNG QUAN TÀI LI U

1.1 Tình hình nghiên cfu bLnh viêm vú bò sna

1.1.1 Tình hình nghiên c u b nh viêm vú bò s a trên th) gi*i

B nh viêm vú bò s a ñã ñư(c nghiên c u t' r?t lâu và ñã thu ñư(c nhi@u k#t qu%

r V@ vi khu[n gây b nh

Schalm và cs (1976) Cho r•ng thành phNn ñ_c t chính gây viêm vú hoUi

thư c a Staphylococcue aures là toxin

Macdoland (1976), thông báo : Các loUi vi khu[n gây b nh viêm vú ch

y#u là Streptococcus agalactiac và Streptococcus uberis

Các tác gi% Heidrick và Renk (1976), Anri Akita (2002) cho r•ng các vi

khu[n dUng Ecoli có th] gây viêm vú cata mãn tính J ñàn bò s a

Theo Wenz và cs (2001) thì Coliforms có vai trò lIn trong các nguyên

nhân gây viêm vú th] c?p tính bò s a J My

1.1.2 Tình hình nghiên c u b nh viêm vú bò s a Vi t Nam

B nh viêm vú bò s a là v?n ñ@ ñư(c toàn th# giIi quan tâm Tình trUng

b nh có th] khác nhau J m}i qu c gia nhưng chương trình ki]m soát dich

b nh J các nưIc thì cơ b%n gi ng nhau ( Anri Akita Kanameda, 2002.)

… Vi t Nam, b nh viêm vú bò s a ñã ñư(c nghiên c u t' lâu NguyEn Ng.c Nhiên (1986), ti#n hành phân l p vi khu[n t' các m0u s a bò nghi b\ viêm vú

ựã phát hi n th?y các vi khu[n Streptococcus agalactiac (21,3%):

Staphylococcue aures (27,2%): Ecoli(12,5%): Streptococcus uberis (13,7%)

và Klebsilla (5,1%)

NguyEn Ng.c Nhiên, Cù H u Phú (1996r1997) nghiên c u ch[n ựoán

b nh viêm vú bò bỚng phương pháp CMT J m_t s cơ sJ chăn nuôi bò s a th?y t` l viêm vú phi lâm sàng là 24,8%

BUch đăng Phong và cs (1995) cho rỚng J Vi t Nam có th] có tIi 50%

s bò ựang cho s a m;c b nh viêm vú th] ti@m tàng

Tr\nh Quang Phong (1998) nghiên c u phương pháp ch[n ựoán nhanh

b nh viêm vú J bò s a và bi n pháp phòng ng'a th?y 3 dung d\ch th) nhanh là: Deterol, Teepol và LSS ( Lauril Sulfata Sodium) có th] thay th# nhau ự] ti#n hành ch[n ựoán nhanh b nh này

NguyEn Ng.c Nhiên, Cù H u Phú (1999) ti#n hành phân l p vi khu[n

gây viêm vú bò s a th?y Staphylococcue chi#m t` l 26,8%; Streptococcus chi#m t` l 38,13%; Ecoli chi#m t` l 34,1% Các vi khu[n khác chi#m t` l

th?p t' 3,16r7,18%

Lưu Quỳnh Hương và TrNn Th\ HUnh (2002), ki]m tra 275 m0u s a bỚng ph%n ng CMT phát hi n viêm vú phi lâm sàng c a 70 con bò s a J 3 ự\a phương l?y m0u là Ba Vì, đông Anh, Gia Lâm, k#t qu% cho th?y t` l dương tắnh cao nh?t là J Gia Lâm (10,5%), đông Anh(7,5%), Ba Vì ( 6%)

1.2 Cdu trúc bpu vú bò sna

vú thành 4 phNn ự_c l p vIi nhau bNuvú thành 4 phNn ự_c l p vIi nhau

Hình 1.1: Giqi ph?u tuysn vú

S a ñư(c tUo ra t' các nang tuy#n S a ñư(c tzng h(p t' các nguyên

li u trong máu Trung bình c kho%ng 540 lít máu ch%y qua h th ng mUch máu bNu vú thì 1 lít s a ñư(c tUo ra

1.2.2 Chu kì ti)t s a

Sau khi ñ‡, tuy#n s a b;t ñNu ti#t s a liên t+c cho ñ#n khi cUn s a chu[n b\ cho kỳ ñ‡ k# ti#p Th7i gian ñó g.i là chu kỳ ti#t s a M_t chu kỳ ti#t

s a J bò s a thư7ng kéo dài 10 tháng (305 ngày) Sau chu kì này các tuy#n

s a ng'ng hoUt ñ_ng m_t th7i gian ng;n ñ] chu[n b\ cho chu kỳ ti#p theo Th7i kỳ này g.i là giai ñoUn cUn s a, thư7ng kéo dài t' 45 r60 ngày

Hình 1.4 Chu kỳ tist sna v bò sna

(ngu5n: www.en.delava.cn)

1.2.3 Ph5n x ti)t s a

S a ñư:c ti)t theo cơ ch) ph5n x Ph5n x ti)t s a ñư:c ñi=u khi>n b i th.n kinh và th> d#ch Khi bò nhAn ñư:c các tác nhân kích thích như xoa bóp b.u vú,… thông qua h th.n kinh các kích thích sH ñư:c dIn truy=n t*i vJ ñ i não

TL ñây sH phát các xung th.n kinh ñ)n các cơ quan và h thMng th> d#ch ñ> th c

hi n vi c ti)t s a: như kích thích h thMng cơ trơn cOa Mng dIn, b> s a và ti)t oxytocin.

Các tác nhân kích thích bao g5m: Th\ giác: nhìn th?y bê, ngư7i v;t s a, máy v;t s a, ch} v;t s a Thính giác: nghe ti#ng bê kêu, ti#ng máy v;t s a hoUt ñ_ng, ti#ng xô v;t s a, ti#ng ngư7i v;t s a,… Kh u giác: mùi ngư7i v;t

s a, mùi thu c sát trùng bNu vú Xúc giác: xoa bóp, massage bNu vú

S a thư7ng không có ch a globulin miEn d\ch, hàm lư(ng v t ch?t khô trong

s a nh{ hơn s a ñNu Thành phNn s a có th] thay ñzi theo gi ng, ch# ñ_ dinh dư~ng, môi trư7ng, tình trUng b nh t t c a bò, giai ñoUn cho s a,…

1.3 BLnh viêm vú bò sna

1.3.1 Khái ni m v= b nh viêm vú Bò s a

B nh viêm vú bò s a là m_t trong nh ng b nh phz bi#n gây thi t hUi nghiêm tr.ng cho ngành chăn nuôi bò s a không nh ng J Vi t Nam mà ngay c% J nh ng nưIc chăn nuôi bò s a phát tri]n, b nh gây nên do nhi@u y#u t tùy thu_c nguyên nhân: vi khu[n, th7i ti#t,…

1.3.2 Phân lo i viêm vú bò s a

Viêm vú bò s a có 2 dUng là viêm vú lâm sàng và viêm vú c n lâm sàng

1.3.2.1 Viêm vú lâm sàng

Viêm vú lâm sàng là s! nhiEm trùng c a bNu vú th] hi n rõ tri u ch ng lâm sàng như s! thay ñzi tính ch?t c a s a (s a b\ vón, loãng, màu s;c và mùi khác thư7ng), hình dUng bNu vú (bNu vú sung huy#t, sưng to,…) và m_t s trư7ng h(p có tri u ch ng toàn thân (s t, kém hay b{ ăn,…)

Viêm vú lâm sàng ñư(c phân chia thành các loUi sau:

Theo thRi gian

Viêm vú quá c?p tính thư7ng kèm theo tri u ch ng toàn thân do nhiEm trùng huy#t ho>c nhiEm ñ_c huy#t bao g5m: xáo tr_n hô h?p, tuNn hoàn, s t, bi#ng ăn, suy như(c, gi%m nhu ñ_ng dU c{, tiêu ch%y, m?t nưIc, trư7ng h(p n>ng có th] làm ch#t bò Tri u ch ng toàn thân thư7ng x%y ra trưIc nh ng thay ñzi J bNu vú và s a (Quinn và cs., 1994)

* Viêm vú th( bán c5p tính

ð>c ñi]m c a viêm vú lâm sàng bán c?p tính là viêm nh‰ M>c dù có th] không có thay ñzi nào J bNu vú nhưng v0n xu?t hi n các ch?t ti#t b?t thư7ng t' tuy#n vú và s a có màu khác thư7ng Không có d?u hi u r i loUn

toàn thân

* Viêm vú th( m n tắnh

Thư7ng có nh ng z m bên trong bNu vú, to nh{ tùy m c ự_ BNu vú

có th] m@m bình thư7ng nhưng có th] sưng kéo dài trong nhi@u ngày, nhi@u tháng th m chắ nhi@u năm B nh có th] làm cho thùy vú b\ xơ c ng hay teo lUi Th] b nh này là h u qu% c a vi c không phát hi n k\p th7i hay ựi@u tr\

không tri t ự] khi bò b\ viêm vú (Quinn và cs., 1994)

Theo tắnh chSt viêm

D!a vào tắnh ch?t vú viêm lâm sàng, phân làm các loUi viêm vú như sau:

T Viêm vú th] thanh d\ch: BNu vú sung huy#t, thư7ng hay x%y ra sau

khi bò sinh vài ngày, do vi trùng t?n công vào nơi bNu vú b\ xây xát hay do k# phát c a quá trình viêm t) cung hay n_i mUc t) cung hóa m Khi vi trùng theo máu vào sâu trong tuy#n vú thì toàn b_ tuy#n vú sưng to S7 nhẸ không ựau nhưng ?n mUnh con v t ựau và ph%n ng Lư(ng s a c a thùy vú viêm gi%m rõ, ch?t lư(ng s a lúc ựNu bi#n ựzi không rõ, sau loãng, l(n c(n Ngoài các tri u ch ng c+c b_, có th] bò còn có tri u ch ng toàn thân như kém ăn,

s t cao, r B nh nhẸ thì sau 7 r 9 ngày hi n tư(ng viêm gi%m nhưng dE trJ thành mUn tắnh Khi tz ch c tuy#n vú b\ tzn thương nghiêm tr.ng thì bNu vú

có th] b\ xơ c ng

T Viêm vú th] cata: Tri u ch ng c+c b_ không rõ, nhìn bên ngoài không

th?y có thay ựzi nơi bNu vú nhưng lư(ng s a gi%m Lúc ựNu s a loãng, khi

b nh ti#n tri]n trong s a th?y có l(n c(n hay c+c vón đôi khi c+c s a vón làm t;c ựNu vú Con v t không có bi]u hi n tri u ch ng toàn thân

T Viêm vú có m : G5m 2 th] là viêm cata có m và viêm vú th] ápr xe

* Th( viêm cata có m do vi khu[n gây b nh ựa s là Staphylococcus,

ngoài ra còn có Streptococcus, E coli và các vi khu[n gây m khác Ầ bò

b nh, b] s a, ng ti#t s a, tuy#n vú b\ viêm làm cho d\ch th[m xu?t và m ch%y vào b] s a và các ng d0n s a B nh dE lây sang bò kh{e

B nh có 2 th] c?p tắnh và mUn tắnh

r C?p tính: Bò s t cao, r , kém ăn Thùy vú b\ viêm sưng, ñ{, nóng, ñau S a loãng, màu h5ng nhUt, v\ ñ;ng, trong s a có m l(n c(n, hUch lâm

ba vú sưng to

r MUn tính: sau 3 r 4 ngày ti#p theo, hi n tư(ng viêm gi%m dNn, nhưng s a v0n loãng, nhIt màu vàng nhUt hay màu vàng do l0n m Cu i cùng tuy#n vú b\ teo và các tz ch c tăng sinh làm t;c ng d0n s a Do ñó, ñi@u tr\ không có k#t qu% và n#u ñ] b nh kéo dài s€ lây sang các thùy vú khác Thư7ng trư7ng h(p này ph%i x) lý thùy vú cho teo ñi và làm cho vú m?t kh% năng ti#t s a

* Viêm vú th( áp – xe: M_t phNn c a thùy vú viêm sưng ñ{, da căng,

nóng, ñau, ñôi khi s7 có c%m giác lùng nhùng N#u b.c m nông thì hi n tư(ng viêm r?t rõ, n#u có nhi@u b.c m làm b@ m>t thùy vú viêm có nhi@u ch} ph5ng lên N#u b.c m J sâu bên trong thì khó nh n di n Lư(ng s a gi%m, khi tuy#n s a b\ nhiEm m thì s a ti#t ra có l0n m , có khi bNu vú v~

m Khi b.c m to, con v t ñi lUi khó khăn và có tri u ch ng toàn thân, hUch

vú sưng to, có th] gây ra huy#t nhiEm m hay lan sang các cơ quan n_i tUng khác như phzi, th n,

T Viêm vú có máu: B nh gây các tz ch c c a ng ti#t s a b\ xu?t huy#t

Thư7ng g>p J bò sau khi sanh vài ngày Thú s t ñ#n 41oC, r , kém ăn hay b{ ăn Vú viêm sưng rõ r t, b@ m>t xu?t hi n nh ng ñám ñ{ Khi v;t s a, con

v t t{ ra ñau ñIn S a loãng, màu h5ng hay ñ{ như máu

T Viêm vú hoUi t): Bò có nh ng d?u hi u toàn thân r?t rõ ràng: s t, suy

như(c do nhiEm trùng huy#t, bi#ng ăn,…Lúc ñNu, bNu vú viêm sưng r?t lIn, ñ{

và bò t{ ra r?t ñau Sau ñó, b@ m>t bNu vú xu?t hi n nh ng ñám màu tím h5ng, hUch lâm ba vú sưng to Cu i cùng, nh ng ñám này v~ ra, ?n tay vào có d\ch màu h5ng hay m ch%y ra S a viêm l0n m , máu, các m%nh mô vú hoUi t) và

có mùi th i

1.3.2.2 Viêm vú c n lâm sàng

Theo Quinn và cs.,1994; Gianneechini và cs., 2002, viêm vú c n lâm sàng là s! nhiEm trùng không l_ rõ c a bNu vú, không có tri u ch ng ñ>c

trưng Viêm vú c n lâm sàng ñư(c phát hi n bJi s! gia tăng tzng s bUch cNu trong s a ho>c b•ng phương pháp gián ti#p khác như phương pháp th) CMT (California Mastitis Test), nuôi c?y vi sinh v t, tính d0n ñi n c a s a, s! thay ñzi n5ng ñ_ các enzyme,…Thư7ng ta l viêm vú c n lâm sàng nhi@u hơn viêm vú lâm sàng và luôn luôn x%y ra trưIc dUng viêm vú lâm sàng Viêm vú c n lâm sàng làm gi%m s%n lư(ng s a cũng như %nh hưJng ñ#n ch?t lư(ng s a, có th] chuy]n thành dUng viêm vú lâm sàng (Barkema,

và cs., 1998)

Viêm vú ñư(c g.i là c n lâm sàng khi chưa có d?u hi u viêm trên lâm sàng, nghĩa là s lư(ng t# bào b%n th] trong s a cao nhưng không có b?t kỳ s!

b?t thư7ng rõ ràng nào trong s a ho>c bNu vú (Radostits và cs., 2002)

MVt sM bi)n ch ng cOa b nh Viêm vú

* Xơ cVng b9u vú

Các ch c năng sinh lý b\ %nh hưJng và bNu vú b\ c ng lUi, còn tz ch c tuy#n vú b\ teo ñi S7 vào th?y c ng ho>c ?n mUnh tuy#n vú th?y nh ng c+c c ng ho>c c ng toàn b_ Sau khi v;t s a th] tích thùy vú không gi%m Lư(ng s a gi%m, n#u sơ c ng m_t phNn tuy#n vú thì s a loãng màu xám và có c+c vón l(n c(n

1.3 3 Nh ng y)u tM có 5nh hư ng ñ)n b nh viêm vú

bò gi%m theo tuzi và cơ vòng ñNu núm vú gi%m s! ñàn h5i

Giai ño n cho s a

Theo trích d0n PhUm B%o Ng.c (2002), viêm vú lâm sàng hay x%y ra

J giai ñoUn ñNu c a chu kỳ cho s a, do lúc này s c ñ@ kháng c a bò gi%m Qua kh%o sát, các tác gi% ghi nh n 30% viêm vú lâm sàng x%y ra trong

nh ng tháng ñNu tiên c a chu kỳ cho s a Menzies và cs., 2001 nh n xét r•ng s! tăng áp l!c xoang vú do t5n ñ.ng s a có th] là nguyên nhân gây rò

ra s a, t' ñây vi khu[n xâm nh p qua kênh vú và nhân lên trong tuy#n vú Ngoài ra, vi c tăng th] tích s a trong bNu vú làm cho n5ng ñ_ nh ng y#u t ñ@ kháng t! nhiên c a cơ th] gi%m như lactoferin, immunoglobulin, t# bào th!c bào (Sandholm và cs., 1995)

Th7i kỳ ñNu c a giai ñoUn cUn s a có nhi@u y#u t b?t thư7ng tác ñ_ng lên tuy#n vú Do s a không ñư(c v;t trong khi tuy#n vú v0n ti#p t+c ti#t s a làm cho bNu vú r?t căng, bò khó ch\u Nh ng nghiên c u cho r•ng th7i kỳ ñNu cUn s a và kho%ng 2 r 3 tuNn trưIc khi sinh ưIc tính có 40 r 50% tzng s thùy

vú b\ nhiEm trùng mIi (Waldner, 2002)

Ruegg và cs.,(2002) cho r•ng J giai ñoUn cUn s a, viêm vú x%y ra cao nh?t vào nh ng tuNn lE ñNu tiên và trong 15 ngày trưIc khi sinh Nh ng tuNn ñNu tiên c a th7i kỳ cUn s a bNu vú nhUy c%m vIi s! nhiEm trùng g?p nhi@u lNn so vIi th7i kỳ cho s a trưIc ñó và hơn 80% s! nhiEm trùng J kỳ cUn s a t5n tUi ñ#n khi sinh

CSu trúc b.u vú

C?u trúc c a bNu vú có liên quan ñ#n s! xâm nh p c a nh ng mNm

b nh gây viêm vú S! m?t cân b•ng bNu vú là m_t trong nh ng tác nhân c a nguy cơ gây viêm vú M_t bNu vú ñư(c ñ\nh nghĩa là cân ñ i khi t?t c% 4 núm

vú ñ@u n•m trên cùng m_t m>t phŠng n•m ngang

Shearer và cs., (1992) cho bi#t nh ng v#t n t, tzn thương J vú thư7ng

b\ nhiEm vi khu[n Staphylococcus aureus và Streptococcus dysgalactiae

Theo Menzies và cs., (2001) nh ng núm vú có ñư7ng kính lIn dE d0n ñ#n viêm vú lâm sàng Nh ng núm vú quá lIn không v'a vIi l} máy v;t s a làm tăng nguy cơ bNm d p khi v;t s a Nh ng núm vú hình lăng tr+, phUm vi tác ñ_ng c a máy v;t s a lIn hơn và ta l b\ b nh viêm vú cũng cao hơn núm vú

hình nón Nh ng núm vú quá dài dE b\ xây xát do va chUm (Saloniemi, 1995)

Nh ng bò có ñNu mút núm vú dUng nh.n hay tròn ít b\ viêm vú hơn nh ng bò

có dUng lõm vào như cái phEu, vì ñNu núm vú lõm vào thư7ng xuyên có m_t gi.t s a J ñNu mút c a núm vú sau khi v;t s a và ñó là ñi@u ki n thu n ti n cho

vi c v?y nhiEm vi sinh vào vú

ðư7ng kính c a l} núm vú hay kênh vú và s c co (tính ñàn h5i) c a cơ vòng ñNu vú %nh hưJng ñ#n t c ñ_ v;t s a Khi t c ñ_ v;t s a tăng lên thì nguy

cơ nhiEm trùng vú cũng tăng (Menzies và cs., 2001)

S! ñóng lUi c a l} núm vú có liên quan m t thi#t vIi b nh viêm vú, cơ vòng ñNu núm vú b\ hJ là m_t nguy cơ gia tăng s lư(ng t# bào b%n th] trong

s a so vIi nh ng thùy vú không hJ cơ vòng ñNu núm vú và là nguy cơ d0n ñ#n viêm vú lâm sàng trên bò s a

Dingwell (2004) nghiên c u 300 bò s a J Canada sau khi cUn s a ñã ghi

nh n 23% l} núm vú hình thành nút keratin ñóng lUi trong tuNn ñNu tiên c a giai ñoUn cUn s a, 23% s núm vú v0n còn mJ sau 6 tuNn … m c ñ_ toàn ñàn, 68%

s núm vú ñóng kín lUi trong 3 tuNn ñNu Tuy nhiên, có 3 r 5% s núm vú không bao gi7 ñóng kín trong su t th7i gian khô s a Nh ng bò có ít nh?t m_t núm vú

hJ thì ta l nhiEm trùng vú cao g?p 2,5 lNn so vIi nh ng bò không có núm vú hJ

Menzies và cs., 2001cho r•ng nh ng thùy vú sau c a bNu vú nhUy c%m vIi s! nhiEm trùng hơn nh ng thùy vú trưIc do di n tích da b@ m>t quá lIn nên dE b\ lUnh, ch?n thương ho>c b\ v?y nhiEm vi khu[n t' phân và s%n d\ch

2.3.3.2 Nguyên nhân vi sinh v t

ðây là nhóm nguyên nhân chính y#u gây b nh viêm vú bò s a, bao g5m nhi@u tác nhân

Vi khuYn

Theo Schalm và cs., 1971, có trên 130 loài vi khu[n khác nhau gây viêm vú

bò s a D!a ào ngu5n g c khu trú và tính ch?t lây lan, chúng ñư(c phân chia thành hai nhóm lIn g5m nhóm mNm b nh gây viêm vú truy@n nhiEm và nhóm

mNm b nh gây viêm vú môi trư7ng (Blowey và cs., 1995)

T Nhóm vi khu[n gây b nh viêm vú truy@n nhiEm

ðây là nhóm mNm b nh s ng kí sinh và nhân lên trong cơ th] v t ch , ñ>c

bi t là trong tuy#n vú, xung quanh núm vú và bNu vú b\ tzn thương Chúng thư7ng gây viêm vú dUng c n lâm sàng, làm tăng s lư(ng t# bào b%n th] trong

s a, s ít bi]u hi n d?u hi u lâm sàng Nhóm này phz bi#n nh?t là

Staphylococcus aureus và Streptococcus agalactiae, ngoài ra còn có Mycoplasma spp và Corynebacterium bovis Chúng lây lan t' bò này sang bò

khác trong quá trình v;t s a thông qua máy v;t s a, tay ngư7i v;t s a, khăn lau

vú ho>c truy@n lây do bê con bú, (Radostits và cs., 2002)

T Nhóm vi khu[n có ngu5n g c t' môi trư7ng

Bao g5m nh ng loài Staphylococcus khác, Streptococcus uberis, S

dysgalactiae, coliforms, Pseudomonas spp,… Nh ng vi khu[n này s ng J

lông, da bò và ngoài môi trư7ng

Badinand (1999) phân chia mNm b nh theo m c ñ_ gây b nh c a vi

sinh v t ra làm các nhóm: nhóm gây b nh chính (n>ng) g5m S aureus, S

agalactiae, S dysgalactiae, S uberis, E coli, Klebsiella spp và Mycoplasma

spp.; nhóm hi#m g>p g5m Actinomyces pyogenes, Bacillus cereus, Norcadia,

Candida; nhóm gây b nh nh‰ g5m Staphylococcus có ph%n ng coagulase âm

tính (Coagulasernegative Staphylococcus J CNS), các loUi Streptococcus khác (OS), Corynebacterium bovis, và Bacillus

+ ð>c tính nuôi c?y và sinh hóa:

Khu[n lUc c a Staphylococcus gây b nh phát tri]n trên môi trư7ng

thUch thư7ng có màu tr;ng s ho>c vàng da cam Màu vàng da cam là do s! bi#n màu c a ch?t Carotenoid

Các khu[n lUc vàng có hoUt tính sinh hóa và kh% năng gây b nh lIn trong môi trư7ng nưIc th\t sau 24h nuôi c?y hình thành v[n mây, có c>n nhNy

J ñ?y

Staphylococcus aureus gây dung huy#t trên thUch máu vIi vòng dung

huy#t kép (double haemolysis) g5m phNn dung huy#t (α) gây dung gi%i h5ng cNu th{ J 370C ðây là m_t loUi ñ_c t có b%n ch?t protein, b@n vIi nhi t ñ_

Là m_t kháng nguyên hoàn toàn, gây hình thành kháng th] k#t t a và trung hòa DưIi tác d+ng c a Focmol và nhi t ñ_ nó bi#n thành gi%i ñ_c t có th] dùng làm vaccin

Dung huy#t t (β) gây dung gi%i h5ng cNu ngư7i, kém ñ_c hơn dung huy#t alpa

Dung huy#t t gama(γ): gây dung gi%i h5ng cNu ngư7i, th{ và c'u

r Khu[n t di t bUch cNu (Leucocidine):

DưIi tác d+ng c a ñ_c t này bUch cNu m?t tính di ñ_ng, m?t hUt và nhân b\ phá h y Gi vai trò quan tr.ng trong cơ ch# sinh b nh c a c a t+ cNu

Các ezym

Men ñông huy#t tương (Coagulase): là m_t protein b@n vIi nhi t, có tính kháng nguyên y#u Men này là m_t y#u t gây ñông vón huy#t tương

trong tĩnh mUch và gây nên nhiEm khu[n huy#t Men ñông huy#t tương còn có tác ñ_ng tr!c ti#p lên fibrinogen, ch?t này g;n vào vi khu[n tUo thành m_t loUi v{ xung quanh vi khu[n giúp cho vi khu[n ch ng lUi hi n tư(ng th!c bào Men làm tan huy#t (Fibrinolysine hay staphylokinase)

Ngoài ra còn có m_t s men khác như Deoxyribonuclease, men hyaluronidase các men này có tác d+ng th y phân axit deoxyribonucleic, axit hyaluronic và men pennicilinase dưIi tác d+ng c a men này làm peniciline m?t tác d+ng

Sfc ñS kháng

T+ cNu có s c ñ@ kháng t t J nơi khô ráo hay ñóng băng, có th] s ng ñư(c trên 200 ngày Axits phenic 3% r 5% di t vi khu[n trong 3r5 phút Formol 1% di t vi khu[n trong 1h T+ cNu có s c ñ@ kháng kém vIi nhi t ñ_, hóa ch?t … nhi t ñ_ 700C t+ cNu ch#t trong 1gi7, … 800c ch#t trong 10r 30 phút, vIi 1000C ch#t trong vài phút

HC vi khuyn Streptococaceae

Là các vi khu[n G (+), ph%n ng Catalase âm tính

Trong h này, các ch ng Streptococcus agalactiae, Streptococcus

dysgalactiea, Streptococcus uberis ñư(c coi là nguyên nhân ch y#u gây viêm

vú J bò Streptococcus agalactiae gây viêm vú dUng c?p tính, mUn tính vIi

370C,vi khu[n hình thành các khu[n lUc ñư7ng kính 1mm tròn, trơn, bóng láng ( khu[n lUc dUng S) Môi trư7ng nưIc th\t, (pH = 7,6r7,8) vi khu[n m.c

t t có chu}i dài, lIp trên môi trư7ng trong su t, lIp dưIi có c>n, l;c thì ñ+c

ñ@u Trong thUch hay huy#t thanh ñông khu[n lUc tr;ng nhUt Streptococcus

không s%n sinh Indole và H2S M_t s ch ng Streptococcus có kh% năng dung

huy#t, các y#u t dung huy#t g5m: dung huy#t t alpha (β) tUo nên vòng dung huy#t không hoàn toàn bao quanh khu[n lUc: dung huy#t t gram(γ ) tUo thành vùng dung huy#t h‰p không hoàn toàn, màu xanh bao quanh m_t vùng các t# bào b\ phân gi%i hoàn toàn

+ ð>c tính sinh v t hóa h.c: lên men glucose, Lactose, Saccarose, Trehalose, Salixin

+ S c ñ@ kháng: trong không khí chu5ng nuôi vi khu[n t5n tUi hàng tháng Vi khu[n thư7ng b\ di t 56 0C trong 30 phút Các hóa ch?t thông thư7ng di t ñư(c vi khu[n trong ñi@u ki n không có ánh sáng vi khu[n s ng vài tuNn

ð>c ñi]m gây b nh: các vi khu[n cư trú J da, hUch amidan, phân, ñư7ng

ni u, có th] lây truy@n qua máy v;t s a, khăn lau vú và các d+ng c+ khác

Vi khuyn E.coli

+ Hình thái: là tr!c khu[n hình g y g;n, kích thưIc (0,5r1) × (2r3)”m

Di ñ_ng ho>c không di ñ_ng, không hình thành nha bào, m_t vài ch ng có th]

có giáp mô, b;t màu G (r)

ð>c tính nuôi c?y: trên môi trư7ng MacConkey hình thành khu[n lUc h5ng và c% trên môi trư7ng SS Vi khu[n hình thành khu[n lUc tím ñen J môi trư7ng EMB, PH thích h(p là 7,4 Vi khu[n ho>c hi#u khí ho>c y#m khí tùy

ti n … môi trư7ng nưIc th\t sau 24 gi7 nuôi c?y nhi t ñ_ 370C thì vi khu[n hNu h#t là di ñ_ng M_t s ch ng có kh% năng gây dung huy#t β J môi trư7ng thUch máu

+ ð>c tính sinh hoá: Lên men sinh hơi glucose, galactose, lactose, mantose, arbinose, xylose, manitol Không lên men: dextrin, amidon, inositol Ph%n ng idole dương

+ S c ñ@ kháng thư7ng b\ di t khi b\ h?p ưIt J 1210C trong 15 phút M_t vài ch ng ch\u ñư(c nhi t ñ_ khá t t k] c% thu c sát trùng

+ Tính gây b nh: Ecoli là tr!c khu[n G (r) gây viêm vú quan tr.ng nh?t NhiEm trùng Ecoli thư7ng gây sưng tuy#n vú, có các d\ch nhNy l0n trong

s a S! h?p thu n_i ñ_c t vào máu d0n ñ#n s t cao, suy như(c, gi%m bUch cNu, hU ñư7ng huy#t kéo dài, trong trư7ng h(p nghiêm tr.ng có th] d0n ñ#n

s c và ch#t

* ðư;ng xâm nhiMm vi khuyn gây viêm vú

Theo Badinand (1999), vi khu[n gây viêm vú có th] xâm nh p vào vú qua các ñư7ng sau:

F Theo ñư;ng hư=ng xu5ng

Vi khu[n xâm nh p vào cơ th] b•ng ñư7ng máu ho>c ñư7ng bUch huy#t

và ñ\nh v\ ban ñNu J m_t vài mô và cơ quan ñích Sau ñó t' nh ng nơi này chúng s€ sinh s%n và phân tán ñ#n vú Nh ng vi khu[n này cũng ñư(c sinh s%n trong ñư7ng máu ho>c ñư7ng bUch huy#t

F Theo ñư;ng hư=ng lên

ðây là trư7ng h(p vi khu[n t' môi trư7ng xâm nhiEm vào tuy#n vú qua

ng d0n s a c a núm vú

r Theo ñư;ng da t•n thương

Do có s! tzn thương c a da trên thùy vú ho>c các núm vú, s! nhiEm trùng x%y ra và lan dNn ñ#n các phNn c a tuy#n vú

1.3.3.3 Nguyên nhân do ngo i c1nh

ThRi ti)t

M}i mùa trong năm thích h(p cho s! phát tri]n c a m_t s nguyên nhân gây b nh viêm vú khác nhau Nh ng nghiên c u c a tác gi% Wilson và cs., (1997) kh%o sát trên nh ng ñàn bò s a vùng Wiscosin (My) ñã k#t lu n ta

l bò b\ b nh viêm vú J mùa hè và mùa ñông cao hơn so vIi mùa xuân và

mùa thu … New York, b nh viêm vú lâm sàng do Mycoplasma x%y ra thư7ng

xuyên J m c ñ_ cao vào nh ng tháng mùa ñông B nh b;t ñNu t' cu i thu,

ñanh cao là tháng giêng và gi%m xu ng vào gi a mùa xuân (Gonzalez và cs., 2003) … nh ng nưIc thu_c b;c bán cNu, vào mùa ñông, vú bò thư7ng b\ n t n‡ do th7i ti#t giá lUnh và khô T' nh ng v#t n t này, vi khu[n môi trư7ng

cũng như vi khu[n truy@n lây ñ>c bi t là Staphylococcus aureus và

Streptococcus agalactiae nhân lên và xâm nh p vào tuy#n vú trong th7i gian

v;t s a gây nhiEm trùng bNu vú

Phương th c chăn nuôi

B nh viêm vú x%y ra nhi@u trên bò trong giai ñoUn nuôi nh t su t trong chu5ng hơn là trong giai ñoUn chăn th% trên ñ5ng c{ Trong nuôi nh t mà bò b\ c_t xích thì v#t thương J núm vú cao 2 r 5 lNn so vIi nuôi nh t mà bò ñư(c th% t! do (Badinand, 1999)

Chu[ng tr i

Cũng theo Badinand, 1999 chu5ng trUi ch t h‰p, nh?t là nuôi nh t t! do

m t ñ_ bò quá lIn, n@n chu5ng trơn tr(t hay vách ngăn chu5ng quá ng;n dE d0n ñ#n gây tzn thương vú làm gia tăng b nh viêm vú

* Chdt ñ‚n chuƒng

Ch?t ñ_n chu5ng là nơi cư trú ch y#u c a vi khu[n h Enterobacteriaceae (E coli, Enterobacter spp., Klebsiella), nhóm streptococci (S uberis, S

faecalis, S faecium, S bovis) Ch?t ñ_n chu5ng thư7ng xuyên [m ưIt là ñi@u

ki n làm b nh viêm vú gia tăng (Badinand, 1999)

* Ánh sáng

Không ñ ánh sáng %nh hưJng ñ#n quá trình v sinh bNu vú và ki]m soát toàn b_ th7i gian v;t s a, nh ng tzn thương nh{ trên bNu vú khó ñư(c phát hi n ñ] can thi p k\p th7i (Manninen , 1995)

* ð‚ thông thoáng

–m ñ_ cao trong chu5ng bò và gió lùa làm tăng s! nhUy c%m c a bò ñ i vIi b nh viêm vú S! [m ưIt c a bNu vú t' sàn chu5ng ưIt ho>c do v sinh bNu vú thư7ng xuyên c_ng vIi gió lùa làm m?t nhi t c a da bNu vú và gi%m lư(ng máu tuNn hoàn làm s c ñ@ kháng c a bNu vú gi%m (Manninen, 1995)

Dinh dư]ng

Smith và cs., (2002) cho bi#t có m i liên quan gi a kh[u phNn ăn vIi ta

l m;c b nh viêm vú Kh[u phNn bò cho s a cNn cung c?p ñ và cân b•ng v@ năng lư(ng, protein, béo, ch?t xơ, khoáng (ñ5ng, selenium, s;t), vitamin như vitamin A, E, C, D,… và βrcaroten Thi#u nh ng loUi khoáng và vitamin này,

bò gi%m s lư(ng t# bào bUch cNu, gi%m kh% năng ñáp ng miEn d\ch d0n ñ#n tăng tính nhUy c%m vIi nh ng nguyên nhân gây viêm vú Trong m_t nghiên

c u trên nh ng ñàn bò J New York, Goff và cs., (1997) ñã xác ñ\nh có s! liên quan r?t m t thi#t gi a b nh s t s a (thi#u calci và magnésium huy#t) vIi

b nh viêm vú Nh ng bò b\ s t s a có ta l viêm vú cao hơn g?p 8,1 lNn so vIi

bò bình thư7ng, s! phát tri]n b nh viêm vú do coliforms cũng cao hơn Oltenacu và cs (1994) kh%o sát J Th+y ði]n ghi nh n b nh xê – ton (ketose) huy#t làm nguy cơ viêm vú cao g?p 2 lNn

Khâu v sinh

* VL sinh bpu vú: Theo Galton (1982); Gutebock (1984); Schreiner và

cs., (2003) cho r•ng m c ñ_ v sinh c a bNu vú %nh hưJng ñ#n s lư(ng và loUi vi sinh v t hi n di n trên b@ m>t vú và ta l b nh viêm vú

* VL sinh deng ce: B nh viêm vú do mNm b nh truy@n lây thư7ng phát

tán trong ñàn thông qua nh ng d+ng c+ v;t s a (Bradley, 2002) Tay ngư7i v;t

s a cũng là m_t y#u t mang truy@n cơ h.c nh ng vi khu[n gây viêm vú (Philpot và cs., 1996)

Máy v;t s a có th] làm lây lan vi khu[n b•ng nhi@u ñư7ng khác nhau n#u không th!c hi n t t công tác v sinh (Manninen, 1995)

K^ thuAt v_t s a

Badinand (1999); Menzies và cs., (2001) cho bi#t th7i gian v;t s a và

ky thu t v;t s a %nh hưJng ñ#n tình trUng c a bNu vú và b nh viêm vú Th7i gian v;t s a nhanh bu_c ngư7i v;t s a ph%i tăng t c ñ_ hoUt ñ_ng c a máy, nghĩa là ph%i tăng áp l!c hút c a máy K#t qu% lư(ng s a th%i xu ng b] s a không k\p và b\ t5n ñ.ng s a trong ng d0n s a, ho>c l!c hút quá mUnh gây

tzn thương mơ vú

Stress

Nh ng y#u t gây stress là nguyên nhân làm tăng s lư(ng t# bào b%n th] trong s a bị Heeshen (1975), Saloniemi (1995) cho r•ng nhi t đ_ tăng cao (trên 25oC), [m đ_ tăng cao (trên 80%) và nh ng mùi hơi th i c a phân chu5ng là nh ng y#u t gây stress cho bị –m đ_ cao cũng làm tăng nh ng nguy cơ xâm nh p c a vi sinh v t trong khơng khí đ#n thùy vú và trong ch?t đ_n chu5ng [m ưIt ði@u này d0n đ#n s! gia tăng quNn th] vi khu[n trong ch?t đ_n chu5ng S! thơng giĩ t t tUo nên m_t y#u t quan tr.ng cho t?t c% các hình th c nuơi trong chu5ng, cũng như đ%m b%o ti n nghi c a bị nh•m hUn ch# s! ti#p xúc vIi vi khu[n gây b nh viêm vú

Ngồi ra m_t s trư7ng h(p khác cũng cĩ liên quan đ#n b nh viêm vú

Nghiên c u J Th+y ði]n cho th?y nguy cơ viêm vú gia tăng trên

nh ng bị b\ sĩt nhau, bị sinh đơi, bị r i loUn sinh s%n, què chân (Emanuelson và cs., 1993)

1.3.4 ChYn đốn b nh Viêm vú

1.3.4.1 ChLn đốn lâm sàng

Ki]m tra trên lâm sàng bNu vú và tính ch?t s a là m_t trong các y#u t đ] ch[n đốn viêm vú ðây là bi n pháp đơn gi%n và ít t n kém mà ngư7i chăn nuơi cĩ th] th!c hi n

Ki]m tra b•ng m;t nhìn: Ngư7i chăn nuơi quan sát s! đ i x ng c a các

lá vú g5m 2 lá vú trưIc (bên ph%i, trái), 2 lá vú sau (ph%i, trái); kích thưIc, hình dUng bNu vú, lá vú, núm vú; phía m>t ngồi da c a bNu vú như đ_ căng, đàn h5i, nhăn nheo, ch} sưng ch a b.c m , máu, m+n cĩc, da s'ng hĩa và màu s;c c a da bNu vú (đ{, h5ng, tr;ng bĩng, ); hình dUng các núm vú, đNu núm vú và lz ti#t s a; s! phát tri]n h th ng mUch máu trên bNu vú; tình trUng

và hình dUng c a hUch lâm ba vú; ki]m tra các phNn ph+ như: viêm hUch lâm

ba phía sau bNu vú, nhUy c%m ánh n;ng; phNn trưIc bNu vú như phù ki]m tra bên hơng bNu vú như: phNn sát đùi nĩng, sưng, da đ{ hay cĩ m

Ki]m tra b•ng bi n pháp s7 n;n bNu vú: s7 n;n bNu vú đư(c th!c hi n

khi đã v;t h#t s a trong bNu vú ra, xác đ\nh đư(c tình trUng c a bNu vú như trUng thái, kích thưIc đ@u đ>n và r;n ch;c bNu vú; tình trUng bên trong ng d0n s a c a núm vú (s'ng hĩa, dNy c ng, m@m mUi); xoang s a dưIi g c núm vú; di đ_ng gi a da vú vIi các phNn m@m dưIi da vú, xem đ_ đàn h5i, ch;c ch;n c a da vú; ki]m tra các chùm mơ tuy#n vú và các nang, kh i u trong bNu

vú, ph%n xU đau và nhi t đ_ bNu vú; s! thay đzi v@ hình dáng và kích thưIc hUch sau vú

S a và d\ch ti#t đư(c ki]m tra trên các cơ sJ

r Màu s;c: s a bình thư7ng cĩ màu tr;ng, s a cĩ màu h5ng hay đ{, màu

xanh c a m khi viêm vú, màu vàng khi viêm vú J dUng viêm thanh d\ch

r Mùi: mùi s a cĩ mùi đ>c trưng dE ch\u và thay đzi khi b\ viêm vú

như: mùi tr ng th i(vi khu[n sinh m ), mùi chua (vi khu[n y#m khí), mùi

chua c a trái cây (vi khu[n E.coli)

r ð_ nhIt: tăng đ_ nhIt J giai đoUn ti#t s a non hay cu i th7i kỳ cho

s a ð_ nhIt thay đzi khi nhiEm trùng trong s a hay l0n m máu, d\ch ti#t viêm (m l0n các c+c s a làm m?t tính đ5ng nh?t – ki]m tra tia s a đNu qua c c l.c màng đen)

r Ki]m tra lư(ng s a: gi%m nh‰ đ#n mUnh tùy m c đ_ viêm vú lâm

sàng hay c n lâm sàng Khi lư(ng s a trJ lUi bình thư7ng là bi]u hi n s! h5i ph+c b nh

r Ki]m tra tia s a đNu: TrưIc khi v;t s a, ngư7i chăn nuơi v;t t' 3 r5 tia s a đNu vào c c l.c màng đen đ] ki]m tra viêm vú

1.3.4.2 ChLn đốn d+a trên các ph1n Vng hố lý

Phát hi n s a viêm b`ng giSy ch th# màu

Gi?y cha th\ màu đư(c s) d+ng nh•m đ] xác đ\nh 1 hay nhi@u lá vú b\ viêm, xác đ\nh đư(c v\ trí cNn đi@u tr\ ðây là m_t phương pháp đơn gi%n cho ngư7i s) d+ng nh?t là ngư7i chăn nuơi ít kinh nghi m d!a trên nguyên t;c thay đzi đ_ pH c a s a bị b\ viêm Hi n nay trên th\ trư7ng cĩ nhi@u cơng ty s%n xu?t

gi?y cha th\ màu dùng cho ch[n đốn b nh viêm vú M_t loUi gi?y cha màu tương

đ i phz bi#n là gi?y cha th\ màu cĩ tên Bovivet (cơng ty Kruuse), là loUi gi?y th?m g5m 4 ngăn đ] xét nghi m 4 lá vú Gi?y đư(c t[m bromothymol, nitragine

và đzi màu như sau:

r pH t' 6.0 –7.6: màu xanh bromothymol phân gi%i thành màu vàng sang xanh

r pH t' 6.4 –6.8: màu nitragine phân gi%i thành màu vàng sang xanh l+c (S a bình thư7ng cĩ đ_ pH t' 6,5 – 6,7)

Chú ý trong k)t qu5 thb s a:

r Các trư7ng h(p s a b\ thay đzi do sinh lý s€ b\ sai l ch Bị kh{e mUnh cũng cĩ th] thay đzi pH trong s a theo giai đoUn ti#t s a

r S a đNu cĩ tính acid hơn

r Cu i giai đoUn cho s a thì đ_ pH c a s a bị cao hơn hay b•ng 6,8

r Viêm vú do Streptococcus agalactiae s€ làm cho s a chua do chuy]n

hĩa đư7ng lactoza thành acid lactic (s€ cĩ ph%n ng âm tính gi%)

Thao tác thb nghi m

r Bĩp b{ vài tia s a đNu; sau đĩ, cho tia s a lên ơ gi?y th) Ti#p t+c th!c hi n cho các núm vú khác

r K#t qu% đư(c đ.c sau 1 –2 phút:

r Bị kh{e: gi?y th) cĩ màu vàng l+c (pH 6,5 – 6,7)

r Bị b nh: gi?y th) chuy]n t' màu vàng l+c sang màu xanh (pH gNn b•ng 7) Nguyên nhân do lư(ng đư7ng lactose gi%m đi song song vIi lư(ng

mu i ki@m tăng lên trong s a

r S! tăng pH trong s a là d?u hi u c a b nh viêm vú

r K#t qu%: Dung d\ch ñ5ng nh?t là âm tính (không viêm vú); có m%ng bám l(n c(n trên thành ng nghi m có th] b\ viêm vú

Phương pháp thb nghi m Blue Methylen (Blue Methylen Test)

PhNn lIn các vi sinh v t gây ô nhiEm s a khi phát tri]n làm thay ñzi

hi u th# oxy hoá kh) N#u cho ch?t màu vào s a ch?t màu s€ thay ñzi, tuỳ theo th7i gian ñzi màu có th] ưIc tính ñ_ nhiEm vi sinh c a s a

Dung d\ch Blue Methylen pha như sau: Blue Methylen 5ml, nưIc c?t v'a ñ 100cc tUo dung d\ch Blue Methylen, ng nghi m s?y ti t trùng có nút

ñ y, Pipete 10ml và 1ml.Ti#n hành th): th) nghi m trong ñi@u ki n vô trùng, cho vào ng nghi m 10ml s a, Blue Methylene 1ml Nút ng lUi c[n th n, l;c nh‰ cho dung d\ch tr_n ñ@u sau ñó ñ] vào t ?m 37oC Sau mzi gi7 l;c nh‰ 1 lNn và xác ñ\nh ñ_ m?t màu trong th7i gian như sau: lúc v'a cho vào t ?m, sau 10 phút, sau 1 gi7, sau 3 gi7

r N#u m?t màu trưIc 15 phút: s a nhiEm vi sinh r?t nhi@u

r N#u m?t màu sau 15 phút ñ#n 1 gi7: s a b\ nhiEm n>ng

r N#u m?t màu sau 1 gi7 ñ#n 3 gi7: s a b\ nhiEm nh‰

r N#u m?t màu sau hơn 3 gi7: s a ñư(c coi như ñUt tiêu chu[n

Phát hi n s a viêm b`ng thuMc thb CMT (California Mastitis Test)

Nguyên t;c c a phưIng pháp này là nh•m phát hi n b nh viêm vú qua

s lư(ng t# bào bUch cNu trong 1 ml s a T` l xét nghi m: 1r1 (gi a dung d\ch CMT và s a)

r Thao tác: sau khi v;t s a r)a sUch núm vú, l?y s a trên t'ng lá vú cho

vào khay th), l?y 2ml lư(ng v'a ñ ñ] xét nghi m Bơm 2ml thu c th) CMT vào khay có ch a 2ml s a L;c nh‰ khay ki]m tra ñ.c k#t qu% ngay d!a trên s! keo nhIt và thay ñzi màu s;c c a hzn h(p

M c ñ_ tUo keo nhIt ph+ thu_c vào m t ñ_ các t# bào bUch cNu trong

s a vIi các m c ñ_ ño lư7ng tình trUng viêm nhiEm K#t qu%:

r Bò mUnh kho‡: dưIi 300.000 t# bào/ ml

r Bò b\ nhiEm: trên 800.000 t# bào/ ml

Dù theo các tác gi% nào đ] th), khi đ.c k#t qu% cNn các chú ý như sau:

r K#t qu% âm tính hay nghi ng7 khi th) CMT thì ph%i xem xét và cân nh;c c[n th n K#t qu% âm tính cũng khơng cĩ nghĩa hồn tồn là khơng cĩ b nh

r ðây là phương pháp đ.c k#t qu% cĩ tính ch quan ngư7i đ.c và b\ %nh hưJng bJi nhi@u y#u t khác

r Khi đ] k#t qu% khá lâu cĩ th] s€ th?y âm tính gi% vì gen trong đĩa b\ bi#n m?t

r S) d+ng s a mIi v;t cho k#t qu% chính xác hơn s a b%o qu%n hơn 24 gi7

r Chú ý d+ng c+ ch a s a đ] th) và y#u t nhiEm khu[n bên ngồi gây acid hĩa s€ làm k#t qu% âm tính

r Hàm lư(ng ch?t béo trong s a cao %nh hưJng đ#n s! chuy]n màu đ{ bromocresol Theo Daniel và cs., ch ng minh k#t qu% CMT cịn tùy thu_c vào đàn gia súc đang cĩ hàm lư(ng ch?t béo cao hay th?p, t' đĩ s€ gây ph%n ng dương tính hay âm tính

r S lư(ng t# bào cĩ thay đzi và dao đ_ng nhi@u trong chu kỳ cho s a, th7i gian v;t s a, trUng thái s c kh{e bNu vú và tùy loUi vi khu[n gây b nh

Nuơi cSy mIu s a

Các m0u s a đư(c l?y t' các vú riêng bi t ho>c l?y t' m0u chung c a b n bNu vú c a m_t cá th] bị ð>c bi t chú ý tIi d+ng c+ l?y m0u ph%i đ%m b%o sUch s€, tránh nhiEm tUp khu[n quá trình l?y m0u ph%i đ%m b%o thao tác kĩ thu t M0u đem v@ đư(c nuơi c?y trên các mơi trư7ng thích h(p đ] phân l p vi khu[n nh•m xác đ\nh các vi khu[n gây viêm vú Ngồi ra phương pháp nuơi c?y m0u s a cịn cĩ vai trị đ>c bi t quan tr.ng trong vi c đưa ra các phác đ5 đi@u tr\ hay loUi th%i bị

ChYn đốn d a vào máy đo đi n tr

Nguyên t;c hoUt đ_ng c a máy là phát hi n s! thay đzi đi n trJ c a s a

bị khi bị b\ b\nh viêm vú c n lâm sàng Khi bị b\ viêm vú c n lâm sàng, hàm lư(ng mu i khống trong s a s€ tăng lên làm thay đzi đi n trJ c a s a

r Cách s) d+ng:b{ m_t lư(ng s a nh{ vào c c và b?m nút đo và ch7

đ.c k#t qu% hi]n th\ trên màn hình c a thi#t b\

r K#t qu%: ñi n trJ càng th?p kh% năng bò b\ viêm vú c n lâm sàng càng

cao Bên cUnh ñó t` l béo trong s a cũng %nh hưJng ñ#n k#t qu% M c ñ_

300 là trung bình Th?p hơn là bò b;t ñNu b\ viêm vú c n lâm sàng

Thi)t b# ño sM lư:ng t) bào thân (Somatic Cell Counter)

r Nguyên lý hoUt ñ_ng: S lư(ng t# bào thân trong s a là m_t v?n ñ@ ñư(c quan tâm thư7ng xuyên bJi vì tính ch?t ph c tUp c a nó và m i liên h

c a nó vIi ch?t lư(ng s a, s c kho‡ c a bò, kh% năng s%n xu?t Ngư7i chăn nuôi bò s a cNn ph%i bi#t và hi]u r{ tNm quan tr.ng c a y#u t này trong chăn nuôi bò s a Cơ th] bò s a là m_t h th ng ph c h(p n_i tUi mà cho phép nó có th] b%o v cơ th] ch ng lUi nhi@u y#u t b?t l(i t' bên ngoài xâm nh p vào, chŠng hUn như các vi trùng gây b nh Ví d+, cơ th] nó có kh% năng huy ñ_ng các t# bào “chi#n ñ?u” ñ#n bNu vú n#u các vi trùng gây b nh b;t ñNu xâm nh p vào b_ ph n này Các t# bào này chi#n ñ?u này chính là t# bào th] (t# bào sinh dư~ng hay bUch cNu) s€ di chuy]n ñ#n các mô, các b_ ph n b\ nhiEm trùng và b;t ñNu nh ng hành ñ_ng ñ] hUn ch# s! nhiEm và ti#n ñ@n tiêu di t nh ng tác nhân gây nhiEm T# bào thân ñư(c trang b\ nhi@u công c+ ñ] th!c hi n nhi m v+ này c a nó

r Máy ño s lư(ng t# bào th] ð>c ñi]m hoUt ñ_ng c a máy :

+ ð#m tr!c ti#p trên s lư(ng t# bào

+ Th7i gian th!c hi n dưIi 45 giây

+ Qui trình tinh chanh ñã ñư(c m>c ñ\nh s™n không ph%i th!c hi n lUi J m}i lNn ño

+ Thao tác trên bàn phím, lưu tr , tìm ki#m, theo dõi diEn ti#n tình hình

s c kho‡ c a ñàn bò

+ HoUt ñ_ng b•ng pin và s) d+ng J b?t c ñâu

1.3.5 S ñ= kháng kháng sinh cOa các vi khuYn gây b nh

Th# nào là vi khu[n kháng kháng sinh?

M_t vi khu[n ñư(c coi là kháng lUi m_t (ñơn kháng – drugs reristance) hay nhi@u loUi kháng sinh nào ñó cùng m_t lúc (hi n tư(ng ña kháng – multy

drugs reristance) n#u s! phát tri]n c a nó không b\ ng'ng lUi khi dùng các kháng sinh ñó trong ñi@u tr\ mà v n trưIc ñây chúng r?t m0n c%m

Các ki]u kháng kháng sinh c a vi khu[n

Kháng thu c gi% t c s! kháng thu c c a vi khu[n không ph%i do di truy@n

r H th ng miEn d\ch c a b nh nhân b\ suy gi%m, không ñ kh% năng tiêu di t các vi khu[n ñã kháng sinh c ch#

r Vi khu[n chui sâu vào t# bào, tUo v{ b.c, không sinh s%n và phát tri]n,

do ñó không ch\u tác ñ_ng c a kháng sinh (tuy nhiên khi phân chia s€ lUi ch\u tác ñ_ng c a kháng sinh)

r Khi có v t c%n, tuNn hoàn tr , kháng sinh không th?m ñư(c vào z viêm nên không tác ñ_ng vào vi khu[n ñư(c

Kháng thu c th t

F Kháng thu c t! nhiên: Là tính kháng thu c v n có c a m_t s vi khu[n

ñ i vIi m_t s kháng sinh Ví d+ các vi khu[n Gram âm luôn kháng vancomycin và penicillin

r Kháng thu c thu ñư(c: là kháng thu c do bi#n ñzi di truy@n mà có Vi khu[n t' ch} không có trJ thành có gen kháng thu c Nghĩa là, ADN c a vi khu[n

có kh% năng ñ_t bi#n gen ho>c nh n gen ñ@ kháng t' vi khu[n khác truy@n cho

Chương 2 đXI TƯYNG, N I DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN C U

2.1 đ5i tưẦng, ựNa ựiẨm và th;i gian nghiên cfu

2.1.1 đMi tư:ng nghiên c u

đàn bò s a ựư(c nuôi tUi các gia trUi (t' 15r20 bò/gia trUi) và m_t s h_ gia ựình thu_c huy n Nghĩa đàn rtanh Ngh An

2.1.2 ThRi gian nghiên c u

T' tháng 4 năm 2012 ự#n tháng 6 năm 2013

2.1.3 đ#a ựi>m nghiên c u

r Thu gom m0u s a b nh lý và bình thư7ng c a ựàn bò s a ựư(c nuôi tUi các gia trUi (t' 15r20 bò/gia trUi) và m_t s h_ gia ựình thu_c Huy n Nghĩa đàn rTanh Ngh An

r B_ môn N_i Ờ Ch[n Ờ Dư(c Ờ đ_c ch?t khoa Thú y

r Phòng thắ nghi m Tr.ng ựi]m Công Ngh Sinh h.c khoa Thú y trư7ng đUi h.c Nông nghi p Hà N_i

2.2 NẰi dung nghiên cfu

2.2.1 đi=u tra tình hình chăn nuôi bò s a và kh5o sát tg l bò m_c b nh viêm vú lâm sàng t i các hV chăn nuôi bò s a thuVc huy n Nghĩa đàn t nh Ngh An

2.2.2 Áp ding phương pháp CMT Ờ Califorlia Mastitis Test trong chYn ựoán s*m bò b# viêm vú cAn lâm sàng

2.2.3 Phân lAp, giám ự#nh các vi khuYn hi)u khắ có trong s a bò thưRng gkp có trong

s a bò m_c b nh viêm vú và s a bò tr ng thái sinh lý bình thưRng

2.2.4 Ki>m tra kh5 năng mIn c5m cOa các vi khuYn phân lAp ựư:c tL s a bò b# viêm

vú v*i mVt sM thuMc kháng sinh thông ding

2.2.5 Thb nghi m mVt sM phác ự[ ựi=u tr# b nh viêm vú bò

2.2.6 Xây d ng quy trình phòng b nh viêm vú bò s a

2.3 Nguyên liLu, vẬt liLu nghiên cfu

2.3.1 Nguyên li u

M0u s a ựư(c l?y t' các bNu vú c a ựàn bò s a ựư(c nuôi tUi các gia trUi (kho%ng 15r20 bò/gia trUi) và m_t s h_ gia ựình thu_c huy n Nghĩa đàn rtanh Ngh An

2.4 Phương pháp nghiên cfu

2.4.1 Phương pháp lSy mIu s a

2.4.2 Phương pháp xác đ#nh bị m_c b nh viêm vú lâm sàng

Thơng qua báo cáo v@ cơng tác phịng và đi@u tr\ b nh hàng tháng c a các b_ thú

y thú y các xã TIi các gia đình nuơi nhi@u bị s a đ] h{i thêm v@ ti@n s) b nh Tr!c ti#p tham gia đi@u tr\ nh ng ca b nh c+ th], thơng qua đĩ đ] năm thêm v@ trUng thái chung và các đ>c đi]m b nh lý đi]n hình c a tuy#n vú khi b\ viêm: hình dáng, kích thưIc, tính nguyên v‰n c a da vú và đ>c đi]m c a

2.4.3 Phương pháp xác đ#nh bị s a b# viêm vú cAn lâm sàng

r B nh viêm vú c n lâm sàng đư(c ch[n đốn b•ng phương pháp CMT (California Mastitis Test) (Anri và cs., 2002)

Phát hi n s a viêm b`ng thuMc thb CMT (California Mastitis Test)

Nguyên t;c c a phưIng pháp

Phương pháp này là nh•m phát hi n b nh viêm vú qua s lư(ng t# bào bUch cNu trong 1 ml s a T` l xét nghi m: 1r1 (gi a dung d\ch CMT và s a)

r Thao tác: sau khi v;t s a r)a sUch núm vú, l?y s a trên t'ng lá vú cho vào

đĩa Pétri hay c c đ!ng, l?y 2ml lư(ng v'a đ đ] xét nghi m Bơm 2ml thu c th) CMT vào đĩa Pétri cĩ ch a 2ml s a Xoay trịn đĩa, đ>t đĩa Pétri trên nơi hơi t i đ] quan sát, đ.c k#t qu% ngay d!a trên s! đĩng vĩn và thay đzi màu s;c c a h}n h(p

Thành phNn hố ch?t thu c th) g5m: ch?t màu đ{ x[m bromocrésol 1/10.000

và dung d\ch teepol10% S! đơng vĩn ph+ thu_c vào m t đ_ các t# bào bUch cNu trong s a vIi các m c đ_ đo lư7ng tình trUng viêm nhiEm

r K#t qu%:

r Bị mUnh kho‡: dưIi 300.000 t# bào/ ml

r Bị b\ nhiEm: trên 800.000 t# bào/ ml

Dù theo các tác gi% nào ự] th), khi ự.c k#t qu% cNn các chú ý như sau:

r K#t qu% âm tắnh hay nghi ng7 khi th) CMT thì ph%i xem xét và cân nh;c c[n

th n K#t qu% âm tắnh cũng không có nghĩa hoàn toàn là không có b nh

r đây là phương pháp ự.c k#t qu% có tắnh ch quan ngư7i ự.c và b\ %nh hưJng bJi nhi@u y#u t khác

r Khi ự] k#t qu% khá lâu có th] sẠ th?y âm tắnh gi% vì gen trong ựĩa b\ bi#n m?t

r S) d+ng s a mIi v;t cho k#t qu% chắnh xác hơn s a b%o qu%n hơn 24 gi7

r Chú ý d+ng c+ ch a s a ự] th) và y#u t nhiEm khu[n bên ngoài gây acid hóa sẠ làm k#t qu% âm tắnh

r Hàm lư(ng ch?t béo trong s a cao %nh hưJng ự#n s! chuy]n màu ự{ bromocresol Theo Daniel và cs ch ng minh k#t qu% CMT còn tùy thu_c vào ựàn gia súc ựang có hàm lư(ng ch?t béo cao hay th?p, t' ựó sẠ gây ph%n ng dương tắnh hay âm tắnh

r S lư(ng t# bào có thay ựzi và dao ự_ng nhi@u trong chu kỳ cho s a, th7i gian v;t s a, trUng thái s c kh{e bNu vú và tùy loUi vi khu[n gây b nh

S) d+ng pipet hút 1ml s a cho vào khay th) theo v\ trắ t'ng lá vú, sau ựó hút tương ựương 1 lư(ng thu c th) CMT cho vào khay, l;c nhẸ trong vài giây r5i ự.c k#t qu% đánh giá m c ự_ ngưng k#t (+), (++), (+++), (++++) d!a vào m c ự_ dắnh nhIt và màu s;c c a h}n h(p s a và thu c th) theo hưIng d0n c a nhà s%n xu?t thu c th) CMT

2.4.4 Phân lAp và giám ự#nh vi khuYn hi)m khắ có trong s a

Chúng tôi ti#n hành phân l p và giám ự\nh các vi khu[n hi#u khắ có trong

s a theo phương pháp thư7ng qui (NguyEn Như Thanh và cs., 1997) trong các loUi môi trư7ng thông thư7ng và môi trư7ng chuyên d+ng

Phương pháp thu mIu s a

Các m0u s a ựư(c l?y t' các vú riêng bi t ho>c l?y t' m0u chung c a b n bNu vú

c a m_t cá th] bò Trong khi thu m0u cNn ự>c bi t chú ý khâu kh) trùng các d+ng c+ l?y m0u: d+ng c+ ự%m b%o sUch sẠ, vô khu[n, tránh nhiEm tUp khu[n Quá trình l?y m0u ph%i tuân th ựúng các thao tác kĩ thu t M0u s a thu gom v@ phòng thắ nghi m cNn ựư(c nuôi c?y s) lý ngay N#u chưa l\p s) lý, cNn b%o qu%n trong t lUnh dương M?u s a thu gom ựư(c dùng trong các thắ nghi m: phân l p và giám ự\nh vi khu[n hi#u khắ có trong các m0u

s a bình thư7ng và b nh lý, tìm vi khu[n b_i nhiEu trong m0u s a viêm, t' ựó ki]m tra tắnh m0n c%m c a các vi khu[n b_i nhiEm vIi nh ng kháng sinh thông d+ng Phương pháp ki]m tra kháng sinh ự5 trên cơ sJ ựó ch.n thu c ựi@u tr\ theo sơ ự5