Quản lý hoạt động đánh giá kết quả học tập môn toán theo định hướng phát triển năng lực học sinh ở các trường trung học cơ sở thành phố hà giang, tỉnh hà giang

Tuy nhiên, trong quá trình triển khai thực hiện đổi mới các hoạt động dạy học định hướng phát triển năng lực học sinh đã bộc lộ những tồn tại, hạn chế trong hoạt động đánh giá kết quả họ

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

NGUYỄN THANH HÀ

QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ HỌC TẬP MÔN TOÁN THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ THÀNH PHỐ HÀ GIANG, TỈNH HÀ GIANG

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

THÁI NGUYÊN - 2020

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

NGUYỄN THANH HÀ

QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ HỌC TẬP MÔN TOÁN THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ THÀNH PHỐ HÀ GIANG, TỈNH HÀ GIANG

Ngành: Quản lý Giáo dục

Mã số: 8140114

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học: GS.TSKH Nguyễn Văn Hộ

THÁI NGUYÊN - 2020

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan số liệu và kết quả nghiên cứu trong luận văn này là trung thực

và chưa từng được ai công bố trong các công trình khoa học khác Các thông tin trích dẫn trong luận văn đều đã được chỉ rõ nguồn gốc

Thái Nguyên, tháng 12 năm 2020

Tác giả luận văn

Nguyễn Thanh Hà

đỡ tôi trong quá trình học tập và nghiên cứu

Nhân dịp này, tôi muốn gửi lời cảm ơn tới các CBQL và giáo viên dạy môn Toán ở các trường THCS thành phố Hà Giang về những quan tâm và giúp đỡ quý báu của các thầy cô dành cho tôi trong quá trình nghiên cứu và hoàn thành luận văn

Với thời gian nghiên cứu còn hạn chế, thực tiễn công tác lại vô cùng sinh động, luận văn không thể tránh những thiếu sót Rất mong nhận được những ý kiến đóng góp chân thành từ các thầy giáo, cô giáo, bạn bè và đồng nghiệp

Xin chân thành cảm ơn./

Thái Nguyên, tháng 12 năm 2020

Tác giả luận văn

Nguyễn Thanh Hà

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN i

LỜI CẢM ƠN ii

MỤC LỤC iii

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT vii

DANH MỤC BẢNG BIỂU viii

DANH MỤC BIỂU ĐỒ, SƠ ĐỒ ix

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu 3

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu 3

4 Giả thuyết khoa học 4

5 Nhiệm vụ nghiên cứu 4

6 Phạm vi nghiên cứu 4

7 Phương pháp nghiên cứu 5

8 Cấu trúc luận văn 5

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ HỌC TẬP MÔN TOÁN THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ 7

1.1 Tổng quan vấn đề nghiên cứu 7

1.1.1 Những nghiên cứu ở nước ngoài 7

1.1.2 Những nghiên cứu trong nước 7

1.2 Một số khái niệm cơ bản 8

1.2.1 Quản lý giáo dục 9

1.2.2 Đánh giá 10

1.2.3 Đánh giá kết quả học tập của học sinh 12

1.2.4 Năng lực, phát triển năng lực 12

1.2.5 Đánh giá kết quả học tập và đánh giá kết quả học tập môn Toán theo định hướng phát triển năng lực học sinh 14

1.2.6 Quản lý hoạt động đánh giá kết quả học tập môn Toán theo định hướng phát triển năng lực 16 1.3 Hoạt động đánh giá kết quả học tập môn Toán theo định hướng phát

triển năng lực học sinh ở trường trung học cơ sở 16

1.3.1 Môn Toán trong chương trình THCS 16

1.3.2 Mục tiêu phát triển năng lực học sinh cấp trung học cơ sở qua học tập môn Toán 17

1.3.3 Đánh giá kết quả học tập môn Toán theo định hướng phát triển năng lực học sinh 19

1.4 Quản lý hoạt động đánh giá kết quả học tập môn Toán theo định hướng phát triển năng lực học sinh trung học cơ sở 26

1.4.1 Lập kế hoạch đánh giá KQHT môn Toán theo định hướng phát triển NL học sinh 26

1.4.2 Tổ chức hoạt động đánh giá kết quả học tập theo định hướng phát triển năng lực học sinh 28

1.4.3 Chỉ đạo triển khai các hoạt động đánh giá kết quả học tập môn Toán theo định hướng phát triển năng lực học sinh 30

1.4.4 Kiểm tra, giám sát hoạt động đánh giá kết quả học tập môn Toán theo định hướng phát triển năng lực học sinh 31

1.5 Yếu tố ảnh hướng đến quản lý hoạt động đánh giá kết quả học tập môn Toán theo định hướng phát triển năng lực học sinh ở trường trung học cơ sở 33

1.5.1 Năng lực của cán bộ quản lý 33

1.5.2 Năng lực chuyên môn của giáo viên dạy học môn Toán 33

1.5.3 Nội dung chương trình nhà trường 34

1.5.4 Cơ sở vật chất nhà trường 35

1.5.5 Các quy định về hoạt động đánh giá KQHT HS THCS 35

Kết luận chương 1 36

Chương 2 THỰC TRẠNG QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ HỌC TẬP MÔN TOÁN THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ, THÀNH PHỐ HÀ GIANG, TỈNH HÀ GIANG 37

2.1 Khái quát về giáo dục trung học cơ sở thành phố Hà Giang, tỉnh Hà Giang 37

2.1.1 Vài nét về thành phố Hà Giang, tỉnh Hà Giang 37

2.1.2 Vài nét về các trường trung học cơ sở thành phố Hà Giang, tỉnh Hà Giang 38

2.2 Tổ chức khảo sát thực trạng 38

2.2.1 Mục đích khảo sát 38

2.2.2 Nội dung khảo sát 39

2.2.3 Phạm vi và đối tượng khảo sát 39

2.2.4 Phương pháp khảo sát và xử lý số liệu 39

2.3 Kết quả khảo sát thực trạng: 40

2.3.1 Thực trạng thực hiện mục tiêu của hoạt động đánh giá kết quả học tập môn Toán theo định hướng phát triển năng lực học sinh 40

2.3.2 Thực trạng thực hiện nội dung đánh giá kết quả học tập môn Toán theo định hướng phát triển năng lực HS 43

2.3.3 Thực trạng phương pháp đánh giá kết quả học tập môn Toán theo định hướng phát triển năng lực HS 45

2.3.4 Thực trạng thực hiện hình thức đánh giá kết quả học tập môn Toán theo định hướng phát triển năng lực HS 47

2.4 Thực trạng quản lý hoạt động đánh giá kết quả học tập môn Toán theo định hướng phát triển năng lực học sinh 49

2.4.1 Thực trạng nhận thức tầm quan trọng của đánh giá kết quả học tập môn Toán theo định hướng phát triển năng lực HS 49

2.4.2 Thực trạng lập kế hoạch đánh giá kết quả học tập môn Toán theo định hướng phát triển năng lực HS 50

2.4.3 Thực trạng việc tổ chức thực hiện đánh giá kết quả học tập môn Toán theo định hướng phát triển năng lực HS 52

2.4.4 Thực trạng việc chỉ đạo đánh giá kết quả học tập môn Toán theo định hướng phát triển năng lực HS 54

2.4.5 Thực trạng công tác kiểm tra đánh giá của CBQL đối với GV về hoạt động đánh giá kết quả học tập môn Toán theo định hướng phát triển năng lực HS 56

2.4.6 Việc ứng dụng công nghệ thông tin trong hoạt động đánh giá KQHT môn Toán theo định hướng phát triển năng lực HS 59

2.5 Đánh giá chung thực trạng quản lý hoạt động đánh giá kết quả học tập môn Toán theo định hướng phát triển năng lực học sinh các trường trung học cơ sở Thành phố Hà Giang, tỉnh Hà Giang 60

2.5.1 Mặt mạnh 60

2.5.2 Mặt tồn tại, hạn chế 60

2.5.3 Nguyên nhân của tồn tại, hạn chế 61

Kết luận chương 2 63

Chương 2 BIỆN PHÁP QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ HỌC TẬP MÔN TOÁN THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC

CƠ SỞ, THÀNH PHỐ HÀ GIANG, TỈNH HÀ GIANG 64

3.1 Những nguyên tắc chỉ đạo đề xuất biện pháp 64

3.1.1 Nguyên tắc đảm bảo tính mục tiêu 64

3.1.2 Nguyên tắc đảm bảo tính thực tiễn 64

3.1.3 Nguyên tắc đảm bảo tính hệ thống và đồng bộ 65

3.1.4 Nguyên tắc đảm bảo tính kế thừa và khả thi 65

3.2 Biện pháp quản lý hoạt động đánh giá kết quả học tập môn Toán theo định hướng phát triển năng lực học sinh ở các trường trung học cơ sở thành phố Hà Giang, tỉnh Hà Giang 65

3.2.1 Tổ chức nâng cao nhận thức cho CBQL, GV dạy môn Toán về hoạt động đánh giá KQHT theo định hướng phát triển năng lực HS 65

3.2.2 Xây dựng kế hoạch thực hiện đánh giá kết quả học tập môn Toán theo định hướng phát triển năng lực học sinh 67

3.2.3 Đổi mới hình thức, phương pháp đánh giá KQHT môn Toán theo định hướng phát triển năng lực học sinh 69

3.2.4 Tăng cường kiểm tra, giám sát hoạt động đánh giá KQHT môn Toán theo định hướng phát triển năng lực HS 71

3.2.5 Tổ chức bối dưỡng năng lực đánh giá kết quả học tập của học sinh theo định hướng phát triển năng lực cho giáo viên dạy Toán ở các trường trung học cơ sở thành phố Hà Giang, Tỉnh Hà Giang 73

3.3 Mối quan hệ giữa các biện pháp quản lý hoạt động đánh giá KQHT môn toán theo định hướng phát triển năng lực học sinh 74

3.4 Khảo nghiệm tính cần thiết và tính khả thi của các biện pháp đề xuất 76

3.4.1 Mục đích khảo nghiệm 76

3.4.2 Đối tượng khảo nghiệm 76

3.4.3 Phương pháp khảo nghiệm 77

3.4.4 Phân tích kết quả khảo nghiệm 77

Tiểu kết chương 3 83

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 83

1 Kết luận 84

2 Khuyến nghị 85

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 86

PHỤ LỤC 88

theo định hướng phát triển năng lực học sinh 51 Bảng 2.8: Kết quả tổ chức thực hiện đánh giá kết quả học tập môn Toán

theo định hướng phát triển năng lực học sinh 52 Bảng 2.9: Kết quả chỉ đạo đánh giá kết quả học tập môn Toán theo định

hướng phát triển năng lực HS 54 Bảng 2.10: Kết quả kiểm tra thực hiện hoạt động đánh giá kết quả học tập

môn Toán theo định hướng phát triển năng lực HS 56 Bảng 3.1: Đánh giá của CBQL và GV về tính cần thiết của các biện pháp

đã đề xuất 78 Bảng 3.2: Đánh giá của CBQL và GV về tính khả thi của các biện pháp đã

đề xuất 80

DANH MỤC BIỂU ĐỒ, SƠ ĐỒ Biểu đồ:

Biểu đồ 3.1: Mức độ cần thiết của các biện pháp đề xuất 79 Biểu đồ 3.2: Mức độ khả thi của các biện pháp đề xuất 81

Sơ đồ:

Sơ đồ 3.1 Mối quan hệ giữa các biện pháp 76

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Chiến lược phát triển giáo dục giai đoạn 2011 - 2020 xác định rõ “mục tiêu

chiến lược của giáo dục Việt Nam là tập trung nâng cao chất lượng toàn diện, phát triển nhanh nguồn nhân lực, nhất là nguồn nhân lực chất lượng cao, tạo lợi thế trong cạnh tranh trong bối cảnh hội nhập quốc tế; nhấn mạnh đến việc “dạy người”, đồng thời với “dạy chữ” và “dạy nghề” ; xác định nhiều giải pháp quan trọng về đổi mới quản lý giáo dục; phát triển nhân lực ngành giáo dục; tiếp tục đổi mới nội dung chương trình, phương pháp dạy học và đánh giá chất lượng giáo dục ” Nghị quyết số 29-NQ/TW yêu cầu việc đổi mới căn bản hình thức và

phương pháp thi, kiểm tra và đánh giá kết quả giáo dục, đào tạo, bảo đảm trung thực, khách quan Việc thi, kiểm tra và đánh giá kết quả giáo dục cần từng bước theo các tiêu chí tiên tiến được xã hội và cộng đồng giáo dục thế giới tin cậy và công nhận Phối hợp sử dụng kết quả đánh giá trong quá trình học với đánh giá cuối

kỳ, cuối năm học; đánh giá của người dạy với tự đánh giá của người học; đánh giá của nhà trường với đánh giá của gia đình và xã hội

Hiện nay giáo dục phổ thông nói chung và giáo dục trung học nước ta nói riêng đang thực hiện chuyển từ chương trình giáo dục tiếp cận nội dung sang tiếp cận năng lực của người học, từ việc trang bị cho học sinh tri thức đến học sinh sẽ phát triển được những năng lực gì thông qua việc học Thực hiện chủ trương đó, chương trình giáo dục định hướng phát triển năng lực được xây dựng nhằm đảm bảo chất lượng đầu ra của quá trình dạy học, thực hiện mục tiêu phát triển toàn diện các phẩm chất nhân cách, chú trọng phát triển năng lực vận dụng tri thức để giải quyết các tình huống thực tiễn đặt ra trong cuộc sống Khác với chương trình định hướng nội dung, chương trình dạy học định hướng năng lực chú trọng quá trình tổ chức các hoạt động dạy học/giáo dục, các phẩm chất, năng lực được hình thành và phát triển của người học trong quá trình dạy học Thực tế cho thấy, để đảm bảo chất lượng sản phẩm đầu ra của các hoạt động dạy học theo định hướng phát triển năng lực thì hoạt động đánh giá KQHT của HS giữ vai trò rất quan trọng trong quá trình dạy học Qua hoạt động đánh giá phản ánh đúng

đắn quá trình học tập, tu dưỡng của HS, phản ánh những tiến bộ, thiếu sót cơ bản và những nguyên nhân trong quá trình học tập và rèn luyện Từ đó thúc đẩy quá trình học tập của HS, đồng thời người giáo viên thu thập được những thông tin có liên quan đến người học nhằm giúp cho họ có sự điều chỉnh trong quá trình dạy học ngày càng tốt hơn

Trong nhà trường THCS ,có thể nói môn Toán là một trong những môn học giữ một vị trí hết sức quan trọng Bởi lẽ Toán học là một bộ môn khoa học tự nhiên mang tính trừu tượng cao, tính logíc Những tri thức và kỹ năng toán học cùng với những phương pháp làm việc trong toán học trở thành công cụ để học tập những môn khoa học khác và nó là cầu nối các ngành khoa học với nhau đồng thời nó có tính thực tiễn rất cao trong cuộc sống xã hội và với mỗi cá nhân Môn toán có khả năng tư duy lôgic, phát huy tính linh hoạt, sáng tạo trong học tập và môn toán là một trong những môn học được coi khó đối với nhiều học sinh Chính vì vậy, dạy học đạt được mục tiêu phát triển các năng lực Toán học trong nhà trường đối với các nhà quản lý, giáo viên dạy toán các THCS là nhiệm vụ khó khăn và cấp thiết

Với vị trí là trung tâm kinh tế, chính trị, xã hội của tỉnh Hà Giang Giáo dục đào tạo Thành phố Hà Giang tiếp tục thực hiện mạnh mẽ đổi mới công tác quản lý giáo dục, phát triển quy mô trường lớp hợp lý gắn với việc nâng cao chất lượng giáo dục, tạo chuyển biến căn bản về chất lượng, hiệu quả giáo dục, đào.Tập trung các nguồn lực ưu tiên cho giáo dục đào tạo, phát triển đội ngũ nhà giáo…Chuẩn bị các điều kiện tốt nhất để triển khai chương trình giáo dục phổ thông 2018 trên địa bàn thành phố Đổi mới hoạt động dạy học định hướng phát triển năng lực học sinh đã được các trường THCS rất được quan tâm thực hiện Tập trung đổi mới nội dung, hình thức, phương pháp dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh, bên cạnh đó hoạt động đánh giá kết quả học tập các môn học theo định hướng phát triển năng lực học sinh được triển khai và bước đầu đã đạt được kết quả nhất định

Tuy nhiên, trong quá trình triển khai thực hiện đổi mới các hoạt động dạy học định hướng phát triển năng lực học sinh đã bộc lộ những tồn tại, hạn chế trong hoạt động đánh giá kết quả học tập các môn học nói chung và của môn Toán nói riêng,

đó là: Sự chuyển biến của CBQL và GV về đánh giá KQHT của HS còn chậm, chưa

xác định đầy đủ, rõ ràng mục đích, triết lý đánh giá (đánh giá để làm gì? Tại sao

phải đánh giá, đánh giá nhằm thúc đẩy, hình thành năng lực gì ở HS ) Chưa chú

ý đến phản hồi và tự phản hồi của HS mà chủ yếu chỉ tập trung vào đánh giá KQHT

để xếp loại, cho điểm HS Chưa chú trọng và gặp khó khăn khi đánh giá thái độ

và các hoạt động giáo dục HS Các hoạt động đánh giá KQHT chưa đảm bảo yêu cầu khách quan, chính xác, việc kiểm tra còn chú ý đến việc tái hiện tri thức dẫn đến GV và HS duy trì lối truyền đạt kiến thức một chiều thuần túy, HS thiên về ghi nhớ, ít quan tâm đến việc vận dụng kiến thức vào thực tế Hoạt động đánh giá KQHT của HS ngay trong quá trình tổ chức các hoạt động trên lớp chưa được quan tâm thực hiện một cách khoa học và hiệu quả Các hoạt động đánh giá định kỳ và đánh giá diện rộng còn bộc lộ nhiều hạn chế Thực trạng dẫn đến hệ quả là nhiều

HS THCS còn thụ động trong học tập; khả năng sáng tạo và năng lực vận dụng tri thức vào giải quyết các vấn đề thực tiễn của cuộc sống còn hạn chế

Điều đó cho thấy đổi mới hoạt động dạy học theo định hướng phát triển năng lực ở các trường THCS thành phố Hà Giang, tỉnh Hà Giang chưa được thực hiện một cách đồng bộ, các thành tố của quá trình dạy học chưa được CBQL các nhà trường quan tâm đúng mức, đặc biệt là công tác quản lý hoạt động đánh giá kết quả học tập các môn học nói chung và quản lý hoạt động đánh giá kết quả học tập môn Toán theo định hướng phát triển năng lực học sinh nói riêng

Xuất phát từ những lý do trên, tôi chọn đề tài “Quản lý hoạt động đánh giá kết quả học tập môn Toán theo định hướng phát triển năng lực HS ở các trường THCS thành phố Hà Giang, tỉnh Hà Giang” làm đề tài luận văn Thạc sĩ

2 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực tiễn về quản lý hoạt động đánh giá KQHT môn Toán theo định hướng phát triển năng lực HS, đề tài đề xuất biện pháp quản lý hoạt động đánh giá kết quả học tập môn Toán theo định hướng phát triển năng lực HS ở các trường THCS, thành phố Hà Giang, tỉnh Hà Giang góp phần cải thiện hoạt động đánh giá KQHT môn Toán nói riêng, hiệu quả giáo dục THCS nói chung đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục trong giai đoạn hiện nay

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu

3.1 Khách thể nghiên cứu

Quản lý hoạt động đánh giá kết quả học tập theo định hướng phát triển năng lực HS THCS

3.2 Đối tượng nghiên cứu

Quản lý hoạt động đánh giá kết quả học tập môn Toán theo định hướng phát triển năng lực HS ở các trường THCS thành phố Hà Giang, tỉnh Hà Giang

4 Giả thuyết khoa học

Công tác quản lý hoạt động đánh giá kết quả học tập môn Toán theo định hướng phát triển năng lực HS ở các trường THCS của thành phố Hà Giang đã được các cấp quản lý quan tâm trong quá trình chuẩn bị thực hiện chương trình GDPT

2018, tuy nhiên quá trình thực hiện còn mang tính hình thức, chưa hoàn toàn đáp ứng yêu cầu đánh giá năng lực HS Nếu nghiên cứu cơ sở lý luận và khảo sát thực trạng quản lý hoạt động đánh giá KQHT môn Toán theo định hướng phát triển NL

HS tại các trường THCS của thành phố Hà Giang, tỉnh Hà Giang sẽ là những căn

cứ lý luận và thực tiễn để đề xuất được những biện pháp quản lý hoạt động đánh giá KQHT môn Toán theo định hướng phát triển năng lực HS phù hợp với điều kiện các trường THCS TP Hà Giang, góp phần nâng cao hiệu quả trong dạy học môn Toán nói riêng, chất lượng giáo dục ở các trường THCS thành phố Hà Giang nói chung trong giai đoạn hiện nay

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

5.1 Xây dựng cơ sở lý luận về quản lý hoạt động đánh giá kết quả học tập môn Toán theo định hướng phát triển năng lực HS ở trường THCS

5.2 Khảo sát thực trạng quản lý hoạt động đánh giá kết quả học tập môn Toán theo định hướng phát triển năng lực HS ở các trường THCS thành phố Hà Giang, tỉnh

Đề tài tập trung nghiên cứu hoạt động quản lý hoạt động đánh giá kết quả học tập môn Toán theo định hướng phát triển năng lực của Hiệu trưởng ở trường THCS

Quá trình khảo sát và thu thập thông tin thực tiễn được triển khai tại 08 trường

THCS (THCS Minh Khai, Lê Quý Đôn, Lê Lợi, Yên Biên, Ngọc Hà, Quang Trung,

Phương Độ, Phương Thiện) nằm trên địa bàn thành phố Hà Giang, tỉnh Hà Giang

với 19 CBQL, 16 gồm tổ trưởng, tổ phó chuyên môn và 32 GV dạy Toán

7 Phương pháp nghiên cứu

7.1 Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận

Sử dụng các phương pháp phân tích, tổng hợp, hệ thống hoá, khái quán hóa các tài liệu lý luận, các văn bản, chỉ thị, nghị quyết của Đảng và nhà nước liên quan đến GD&ĐT, quản lý hoạt động đánh giá KQHT của HS nói chung và của môn Toán nói riêng để xây dựng cơ sở lý thuyết của vấn đề nghiên cứu

7.2 Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn

7.2.1 Phương pháp điều tra giáo dục

Sử dụng phương pháp điều tra bằng bảo hỏi để khảo sát thực trạng hoạt động đánh giá KQHT môn Toán và quản lý hoạt động đánh giá KQHT theo định hướng phát triển NL HS

7.2.2 Phương pháp phỏng vấn

Phỏng vấn cán bộ quản lý, giáo viên, HS các trường THCS thành phố Hà Giang

để tìm hiểu thực trạng quản lý hoạt động đánh giá kết quả học tập môn Toán của nhà trường nhằm thu thập thông tin phục vụ quá trình nghiên cứu đề tài

7.2.3 Phương pháp tổng kết kinh nghiệm

Trên cơ sở các hoạt động đánh giá và quản lý hoạt động đánh giá KQHT môn Toán theo định hướng phát triển năng lực đã triển khai thực hiện trước đây ở các trường THCS thành phố Hà Giang, từ đó phân tích, tổng hợp, khái quát thực trạng vấn đề nghiên cứu của luận văn

7.3 Phương pháp thống kê toán học

Sử dụng các phương pháp thống kê toán học để xử lý số liệu thu thập được trong quá trình điều tra, từ đó phục vụ cho hoạt động phân tích, đánh giá thực trạng

và khảo nghiệm

8 Cấu trúc luận văn

Ngoài phần Mở đầu, Kết luận - khuyến nghị, Danh mục các tài liệu tham khảo và Phụ lục thì Luận văn gồm 3 chương:

Chương 1 Cơ sở lý luận về quản lý hoạt động đánh giá kết quả học tập môn Toán theo định hướng phát triển năng lực HS ở trường THCS

Chương 2 Thực trạng quản lý hoạt động đánh giá kết quả học tập môn Toán theo định hướng phát triển năng lực HS ở các trường THCS Thành phố Hà Giang, tỉnh Hà Giang

Chương 3: Biện pháp quản lý hoạt động đánh giá kết quả học tập môn Toán theo định hướng phát triển năng lực HS ở các trường THCS Thành phố Hà Giang, tỉnh Hà Giang

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ HỌC TẬP MÔN TOÁN THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC

HỌC SINH Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ

1.1 Tổng quan vấn đề nghiên cứu

1.1.1 Những nghiên cứu ở nước ngoài

Nghiên cứu lý thuyết chung về đánh giá trong lớp học như công trình của

C.A.paloma và Rober L Ebel “Measuring Educational Achievment” (Đo lường thành

tích giáo dục) mô tả chi tiết phương pháp đo lường đánh giá HS các trường phổ thông

ở Mỹ Qua công trình này cho thấy việc đánh giá HS cần tập trung vào đánh giá các năng lực được HS thể hiện trong quá trình kiểm tra và đánh giá [Dẫn theo 35]

Trong tác phẩm “measurement and Evaluation in Teaching” (Đo lường và

đánh giá trong dạy học) của Norman E Gronlund giới thiệu tới giáo viên và những người đang theo học nghiệp vụ về những nguyên tắc và quy trình đánh giá cần thiết cho việc dạy học hiệu quả Trong tác phẩm này đã tiếp tục khẳng định rằng năng lực của người học là đối tượng của các đánh giá và đo lường sư phạm, nếu không thể đánh giá được các năng lực của người học thì việc đánh giá chỉ có tính hình thức

và đã vi phạm các nguyên tắc trong đánh giá [Dẫn theo 35]

Ngoài ra với cuốn tài liệu thể hiện xu hướng đánh giá hiện đại đang thịnh hành

của Anthony J.Nitko, Đại học Arizôna (Mỹ) mang tên “Educational Assessment of

Students” (Đánh giá học sinh) một lần nữa đã đề cập đến nhiều nội dung của đánh

giá HS, bao bồm: Phát triển các kế hoạch giảng dạy kết hợp với đánh giá; các đánh giá về mục tiêu, hiệu quả; đánh giá HS Không chỉ vậy, cuốn sách còn cho rằng: Đánh giá HS còn là trách nhiệm to lớn của người Hiệu trưởng trong nhà trường, hiệu quả trong công tác đánh giá có tốt hay không là do năng lực quản lý của người Hiệu trưởng nhà trường Như vậy, tác phẩm này đã nêu rõ vai trò, tầm quan trọng của công tác quản lý trong đánh giá HS nói chung [Dẫn theo 35]

1.1.2 Những nghiên cứu trong nước

Ở Việt Nam, các nghiên cứu về đánh giá trong giáo dục nói chung và đánh giá ở các trường phổ thông được phát triển từ những năm 1990 đến nay với nhiều tác giả nghiên cứu về vấn đề này, cụ thể:

Tác giả Hoàng Đức Nhuận và Lê Đức Phúc đã thực hiện công trình nghiên

cứu khoa học công nghệ cấp nhà nước và xuất bản cuốn sách “Cơ sở lý luận của

việc đánh giá chất lượng học tập của học sinh phổ thông” (3/1995) Trong đó các

tác giả đã xây dựng cơ sở lý luận cho hoạt động đánh giá chất lượng học tập của HS phổ thông, tài liệu làm nền tảng cho việc tiếp cận các khái niệm, thuật ngữ về đánh giá giáo dục cũng như yêu cầu về nội dung và kỹ thuật đánh giá Tuy nhiên cuốn sách chưa đi sâu về phương pháp, kỹ thuật đánh giá KQHT của HS [27]

Tác giả Trần Bá Hoành với cuốn sách mang tên “Đánh giá trong giáo dục”

dùng trong các trường đại học và cao đẳng sư phạm Trong đó tác giả làm rõ mục đích, ý nghĩa của việc đánh giá; Những khái niệm cơ bản về đánh giá; Các phương pháp và kĩ thuật đánh giá; Phương pháp và kĩ thuật trắc nghiệm; Đánh giá, xếp loại kết quả học tập rèn luyện của HS Tài liệu cung cấp cho người học những kiến thức

cơ bản làm nền tảng cho việc kiểm tra, đánh giá trong giáo dục [16]

Tác giả Nguyễn Công Khanh và các công sự nghiên cứu về kiểm tra đánh giá

và xuất bản cuốn “Kiểm tra, đánh giá trong giáo dục” Đây là cuốn sách có giá trị

rất lớn trong bối cảnh đổi mới hoạt động đánh giá Phát triển cho CBQL và giáo viên, sinh viên các trường sư phạm các năng lực cần thiết để quản lý, thiết kế và thực hiện các nhiệm vụ đánh giá chính yếu trong phạm vi lớp học, đáp ứng yêu cầu nâng cao chất lượng giáo dục và hội nhập quốc tế Bên cạnh những loại hình đánh giá quen thuộc, cuốn sách hướng đến các loại hình đánh giá hiện đại, đề cập đến kiểm tra, đánh giá năng lực, lý do phải đánh giá năng lực và đưa ra hệ thống những năng lực cơ bản cần hình thành, phát triển ở HS Việt Nam hiện nay [20]

Ngoài ra, có nhiều các Luận án, luận văn, bài viết của các tác giả nghiên cứu

về vấn đề đánh giá và quản lý hoạt động đánh giá KQHT ở các môn học ở trường THCS theo định hướng phát triển năng lực HS như: Rèn luyện kĩ năng tự đánh giá kết quả học tập môn Toán của HS trung học phổ thông được nghiên cứu bởi Bùi Thị Hạnh Lâm (2010)[31], Đánh giá trong giáo dục Toán được nghiên cứu bởi Trần Vui - Nguyễn Đăng Minh Phúc (2013)[25] Đánh giá kết quả học tập môn Toán của học sinh theo hướng tiếp cận năng lực của các tác giả Trần Trung, Phan Anh Hùng (2013) [18]

1.2 Một số khái niệm cơ bản

1.2.1 Quản lý giáo dục

- Quản lý:

Quản lý là một hoạt động cần thiết cho tất cả các lĩnh vực của đời sống con người Ở đâu con người tạo lập nên nhóm xã hội là ở đó cần đến quản lý, bất kể đó

là nhóm chính thức hay không chính thức, là nhóm nhỏ hay nhóm lớn, là nhóm bạn

bè, gia đình hay các đoàn thể, tổ chức xã hội, bất kể mục đích, nội dung hoạt động của nhóm đó là gì

Khái niệm quản lý được sử dụng rộng rãi trong nhiều lĩnh vực khoa học Với tầm quan trọng như vậy nên đã hình thành nên cả một ngành khoa học - khoa học quản lý Do vậy, có nhiều cách định nghĩa về khái niệm quản lý Các nhà nghiên cứu nhiều góc độ tiếp cận để có những khái niệm khác nhau về khái niệm này

Xét về chức năng, quản lý là một hệ thống tổ chức Từ góc độ của hoạt động

kinh doanh, các doanh nghiệp Mĩ cho rằng: “Quản lý là đưa những nguồn vốn về

con người và của cải vào các đơn vị tổ chức và năng động để đạt được mục tiêu Một mặt, bằng cách đảm bảo thỏa mãn tối đa người hưởng lợi, mặt khác, đảm bảo tinh thần và tình cảm về thực hiện cho những người cấp vốn” [34] Khi phân tích

khái niệm quản lý, các nhà nghiên cứu rất chú ý đến đối tượng của hoạt động quản

Dựa trên những khái niệm của các tác giả đi trước, tác giả luận văn quan

niệm: Quản lý (một tổ chức/hệ thống) là tổ hợp các tác động chuyên biệt, có chủ

đích của chủ thể quản lý lên khách thể quản lý và đối tượng quản lý nhằm phát huy tiềm năng của các yếu tố, các mối quan hệ chức năng, sử dụng có hiệu quả các nguồn lực và cơ hội của tổ chức/hệ thống… nhằm đảm bảo cho tổ chức, hệ thống vận hành (hoạt động) tốt, đạt được các mục tiêu đặt ra với chất lượng và hiệu quả

tối ưu trong các điều kiện biến động của môi trường

- Quản lý giáo dục:

Quản lý giáo dục là sự vận dụng một cách cụ thể các nguyên lý của quản lý

nói chung vào lĩnh vực giáo dục Theo tác giả Đặng Quốc Bảo: “Quản lý giáo dục

theo nghĩa tổng quát, là hệ thống những tác động có mục đích, có kế hoạch, hợp quy luật của chủ thể quản lý trọng hệ thống giáo dục, là sự điều hành hệ thống giáo dục quốc dân, điều hành các cơ sở giáo dục nhằm thực hiện mục tiêu đẩy mạnh công tác giáo dục theo yêu cầu phát triển của xã hội” [3]

Theo tác giả Trần Kiểm, khái niệm quản lý giáo dục đối với cấp vĩ mô: “QLGD

được hiểu là hệ thống những tác động tự giác, có ý thức, có mục đích, có kế hoạch,

có hệ thống, hợp quy luật của chủ thể quản lý đến tập thể GV, công nhân viên, tập thể HS, cha mẹ HS và các lực lượng xã hội trong và ngoài nhà trường nhằm thực hiện có chất lượng và hiệu quả mục tiêu giáo dục của nhà trường” [21]

Như vậy, có thể hiểu:

QLGD là sự tác động có chủ đích, có căn cứ khoa học, hợp quy luật và phù hợp các điều kiện khách quan… của chủ thể quản lý tới đối tượng quản lý nhằm phát huy sức mạnh các nguồn lực giáo dục, từ đó đảm bảo các hoạt động của tổ chức/hệ thống giáo dục đạt được các mục tiêu giáo dục đề ra với chất lượng, hiệu quả cao nhất

Dựa vào phạm vi quản lý, có thể chia ra hai loại QLGD:

- Quản lý hệ thống giáo dục: QLGD ở tầm vĩ mô, phạm vi toàn quốc, trên địa bàn (Tỉnh, thành phố…)

- Quản lý nhà trường: QLGD ở tầm vi mô, trong phạm vi một cơ sở Giáo dục

- Đào tạo

1.2.2 Đánh giá

Hiện nay, có nhiều định nghĩa khác nhau về khái niệm đánh giá và được xét trên những góc độ rộng, hẹp khác nhau: đánh giá nói chung, đánh giá trong giáo dục, đánh giá trong dạy học và đánh giá kết quả học tập

Khái niệm đánh giá hiểu theo nghĩa chung nhất: có thể kể ra một số định nghĩa sau:

- Theo quan niệm của triết học, đánh giá là xác định giá trị của sự vật, hiện

tượng xã hội, hoạt động hành vi của con người tương xứng với những mục tiêu, nguyên tắc, kết quả mong đợi hay chuẩn mực nhất định, từ đó bộc lộ một thái độ

Nó có tính động cơ, phương tiện và mục đích hành động

- Theo bảng thuật ngữ đối chiếu Anh - Việt: Thuật ngữ “assessment” có nghĩa

là đánh giá Đánh giá là quá trình thu thấp thông tin, hình thành những nhận định, phán đoán về kết quả công việc, theo những mục tiêu, tiêu chuẩn đề ra, nhằm đề xuất những quyết định thích hợp để cải tiến thực trạng, điều chỉnh nâng cao chất lượng và hiệu quả công việc

Trong giáo dục, đánh giá được các nhà nghiên cứu định nghĩa như sau:

- Đánh giá trong giáo dục xuất hiện khi có một người tương tác trực tiếp hay gián tiếp với người khác nhằm mục đích thu thập và kí giải thông tin về kiến thức, hiểu biết, kĩ năng và thái độ của người đó [13].

- Theo Ralph Tyler (1950), Nhà giáo dục và tâm lý học người Mĩ: “Quá trình đánh giá chủ yếu là xác định mức độ thực hiện các mục tiêu trong các chương trình giáo dục” [16]

- Xét từ bình diện chức năng, mục đích cũng như đối tượng: “Đánh giá trong

giáo dục là quá trình thu thập và lí giải kịp thời, có hệ thống các thông tin về hiện trạng, khả năng hay nguyên nhân về chất lượng và hiệu quả giáo dục, căn cứ váo mục tiêu giáo dục, làm cơ sở cho việc điều chỉnh, bổ sung, hoàn thiện những chủ trương, biện pháp và hành động giáo dục tiếp theo” [14]

Trong dạy học, đánh giá được xem xét như một quá trình liên tục và là một phần của hoạt động giảng dạy Đây là một khái niệm rộng, nó được định nghĩa như là một quá trình sử dụng các thông tin thu thập được để ra quyết định về HS,

về chương trình, về nhà trường và đưa ra các chính sách giáo dục Các quyết định liên quan đến HS bao gồm quản lí hoạt động giảng dạy trong lớp, xếp lớp (xếp chỗ cho HS vào các chương trình học khác nhau), hướng dẫn và tư vấn, tuyển chọn HS để cấp học bổng… xác nhận năng lực HS

Dựa trên những khái niệm đã có, tác giả luận văn hiểu: đánh giá là một quá

trình hình thành những nhận định, phán đoán về hiện trạng của đối tượng(Con người, công việc, tổ chức…) trên cơ sở của việc thu thập, xử lý thông tin và đối chiếu với những mục tiêu, tiêu chuẩn đề ra về hiện trạng của đối tượng đó, làm căn cứ cho việc

đề ra những biện pháp phù hợp để điều chỉnh, cải thiện hiện trạng của đối tượng được đánh giá theo chiều hướng nâng cao hơn về chất lượng và hiệu quả

1.2.3 Đánh giá kết quả học tập của học sinh

Kết quả học tập của học sinh là kết quả đạt được sau một chu trình vận động của quá trình dạy học, là sự phản ánh mức độ đạt được về nhận thức, kỹ năng hành

vi, năng lực ở HS sau một giai đoạn học tập

Kết quả của quá trình dạy học thường được phản ánh bằng điểm số, nhận định về sự tiến bộ trong nhận thức, khả năng tiếp thu kiến thức và những kỹ năng

tư duy, thực hành ở học sinh

Trên thế giới hiện nay, có 4 xu hướng đánh giá KQHT của HS Đó là:

- Đánh giá KQHT dựa trên thang đo nhận thức của B.Bloom: Thang đo của Bloom là thang đo gồm 6 cấp độ đo về nhận thức, gồm: (1) Biết, (2) Hiểu, (3) Áp dụng, (4) Phân Tích, (5) Tổng hợp, (6) Đánh giá

- Đánh giá KQHT sử dụng thang đo Các cấp độ tư duy (Thinking Levels) gồm

4 cấp độ thang đo Thinking Levels: (1) Nhận biết, (2) Thông hiểu, (3) Vận dụng cấp độ thấp, (4) Vận dụng cấp độ cao

- Đánh giá KQHT của PISA-OECD gồm 3 cấp độ: (1) Nhận biết/Thu thập thông tin; (2) Kết nối và tích hợp/Phân tích, lý giải; (3) Phản hồi và đánh giá

- Đánh giá KQHT của HS theo Stiggins với phân loại thành 4 nhóm mục tiêu học tập cụ thể để đánh giá KQHT của HS dựa theo các nhóm mục tiêu này, đó là: (1) Nắm vững kiến thức, (2) Trình độ suy luận, (3) Kỹ năng, (4) Năng lực tạo sản phẩm Stiggins cho rằng, đánh giá KQHT của HS là đánh giá mức độ đạt được các mục tiêu học tập cụ thể nêu trên

Dựa trên các khái niệm đã có, chúng tôi hiểu: đánh giá KQHT của HS là quá

trình hình thành những nhận định, phán đoán về kết quả học tập (mức độ đạt được về kiến thức, kỹ năng) của học sinh sau một giai đoạn của quá trình dạy học dựa trên việc thu thập và phân tích thông tin về quá trình học tập của học sinh, làm cơ sở cho việc

đề ra những biện pháp cải thiện hiện trạng hoạt động dạy học góp phần nâng cao kết quả học tập của học sinh

1.2.4 Năng lực, phát triển năng lực

1.2.4.1 Năng lực

Các nhà tâm lý học cho rằng, năng lực là sự kết hợp của các kiến thức, kĩ năng

và thái độ sẵn có hoặc ở dạng tiềm năng của một cá nhân, là tổng hợp đặc điểm thuộc tính tâm lý của cá nhân phù hợp với yêu cầu đặc trưng của một hoạt động nhất định nhằm đảm bảo cho hoạt động đó có hiệu quả cao Hiện nay, quan niệm chung về năng

lực được nhiều người thừa nhận là: “Năng lực là thuộc tính cá nhân được hình thành

và phát triển nhờ tố chất sẵn có và quá trình học tập, rèn luyện, cho phép con người huy động tổng hợp các kiến thức, kĩ năng và các thuộc tính cá nhân khác như hứng thú, niềm tin, ý chí thực hiện thành công một loại hoạt động nhất định, đạt kết quả

mong muốn trong những điều kiện cụ thể” [Error! Reference source not found.]

- Năng lực là các khả năng và kĩ năng nhận thức vốn có ở cá nhân hay có thể học được… để giải quyết các vấn đề đặt ra trong cuộc sống Năng lực cũng hàm chứa trong nó tính sẵn sàng hành động, động cơ, ý chí và trách nhiệm xã hội để có thể sử dụng một cách thành công và có trách nhiệm các giải pháp… trong những tình huống thay đổi (Weinert, 2001)

- Năng lực là khả năng vận dụng những kiến thức, kinh nghiệm, kĩ năng, thái

độ và hứng thú một cách phù hợp và có hiệu quả trong các tình huống đa dạng của cuộc sống (Québec-Ministere de l’Education, 2004)

- Năng lực là khả năng hành động, đạt được thành công và minh chứng sự tiến bộ nhờ vào khả năng huy động và sử dụng hiệu quả nhiều nguồn lực tích hợp của cá nhân khi giải quyết các vấn đề của cuộc sống (Tremblay, 2002)

Từ những cách hiểu trên đây, có thể hiểu: Năng lực là thuộc tính cá nhân

được hình thành, phát triển nhờ tố chất sẵn có và quá trình học tập, rèn luyện thể hiện ở khả năng làm chủ hệ thống kiến thức, kĩ năng, thái độ và vận hành (kết nối) chúng một cách hợp lý vào thực hiện thành công nhiệm vụ hoặc giải quyết hiệu quả vấn đề đặt ra trong cuộc sống

1.2.4.2 Phát triển năng lực

Theo quan điểm triết học Mác - Lê nin, Phát triển là một khái niêm dùng để khái quát những vận động theo chiều hướng tiến lên từ thấp đến cao, từ đơn giản đến phức tạp, từ kém hoàn thiện đến hoàn thiện hơn Cái mới ra đời thay thế cái cũ, cái tiến bộ ra đời thay thế cái lạc hậu

Theo đó việc phát triển năng lực được thực hiện thông qua nhiều hình thức

và tùy thuộc đối tượng, ví như có thể phát triển năng lực trong môi trường thực tiễn nghề nghiệp, trong quá trình đào tạo, và tự học của mỗi cá nhân Mỗi cá nhân chỉ

có thể dần dần đạt tới mục tiêu được kì vọng về phát triển năng lực sau mỗi giai đoạn học tập, thông qua cả quá trình học tập; tuy nhiên ở mỗi chặng đều có sự tích lũy nhất định Việc mô tả sự phát triển năng lực cho biết trong từng giai đoạn nhất định, cá nhân có thể đạt được những thành tố năng lực nhất định nào, với cấp độ ra sao, đồng thời mỗi giai đoạn lại như là một “bậc thang” để chuẩn bị cho việc đạt được các cấp độ tiếp theo cũng như sự hình thành những năng lực tiếp theo

Trong phạm vi nghiên cứu của đề tài luận văn, tác giả luận văn quan niệm

rằng: Phát triển năng lực là quá trình vận động của một hay tổ hợp những khả năng

của một cá nhân/tổ chức theo chiều hướng từ thấp đến cao, từ đơn giản đến phức tạp, từ kém hoàn thiện đến hoàn thiện hơn nhằm đáp ứng những yêu cầu và đòi hỏi của vị trí việc làm ngày một cao

1.2.5 Đánh giá kết quả học tập và đánh giá kết quả học tập môn Toán theo định hướng phát triển năng lực học sinh

Trước hết, định hướng phát triển năng lực cũng có thể được hiểu là một chiến lược giảng dạy, trong đó quá trình dạy học được thiết kế theo hướng người học được thực hiện các nhiệm vụ học tập cụ thể để qua đó dẫn dắt người học làm chủ/năm vững được hệ thống kiến thức, kĩ năng, hình thành và phát triển các phẩm chất, năng lực theo mục tiêu của chương trình học đề ra Như vậy, Định hướng phát triển năng lực nhấn mạnh đến hình thành các năng lực cho người học Những năng lực này có thể liên quan đến bất kỳ lĩnh vực nào của cuộc sống hằng ngày, tuy nhiên nó thường liên quan đến các lĩnh vực của công việc và các kĩ năng giúp con người tồn tại trong một môi trường nhiều biến động của xã hội

Đánh giá KQHT theo định hướng phát triển năng lực bắt đầu xuất hiện tại Hoa Kỳ trong những năm 1970 gắn với phong trào giáo dục chủ trương mô tả cụ thể các mục tiêu giáo dục để có thể đo lường được những kiến thức, kỹ năng và thái độ

mà HS cần phải đạt được sau khi kết thúc khóa học Trên cơ sở của dạy học và giáo

dục theo định hướng phát triển năng lực, đánh giá KQHT theo định hướng phát triển năng lực cũng nhanh chóng phát triển khắp các nước trên thế giới Đây là một quan điểm đánh giá mới gắn kết chặt chẽ với dạy học Đánh giá kết quả học tập theo theo định hướng phát triển năng lực dựa trên nền tảng của triết lí về đánh giá là: Đánh giá

vì hoạt động học tập (Assessment for learning), Đánh giá như hoạt động học tập (Assessment as learning) Khác với đánh giá truyền thống là một hoạt động độc lập với quá trình dạy học, quan điểm đánh giá này tích hợp với quá trình dạy học, xem đánh giá là một bộ phận của quá trình dạy học

Xét về bản chất thì không có mâu thuẫn giữa đánh giá năng lực và đánh giá kiến thức, kĩ năng mà đánh giá năng lực được coi là bước phát triển cao hơn so với đánh giá kiến thức, kĩ năng Để chứng minh người học có năng lực ở mức độ nào

đó, phải tạo cơ hội cho người học được giải quyết các vấn đề trong tình huống mang tính thực tiễn Khi đó người học vừa phải vận dụng những kiến thức, kĩ năng đã được học trong nhà trường, vừa phải dùng những kinh nghiệm của bản thân thu được từ những trải nghiệm bên ngoài nhà trường (gia đình, cộng đồng và xã hội) Như vậy, thông qua việc hoàn thành một nhiệm vụ trong bối cảnh thực, người ta có thể đồng thời đánh giá được cả kĩ năng nhận thức, kĩ năng thực hiện và những giá trị, tình cảm của người học Mặt khác, đánh giá năng lực không hoàn toàn phải dựa vào chương trình giáo dục môn học như đánh giá kiến thức, kĩ năng, bởi năng lực

là tổng hòa, kết tinh kiến thức, kĩ năng, thái độ, tình cảm, giá trị, chuẩn mực đạo đức… được hình thành từ nhiều lĩnh vực học tập và từ sự phát triển về mặt xã hội của một con người

Dựa trên khái niệm về NL, định hướng phát triển NL, có thể hiểu: Đánh giá

KQHT theo định hướng phát triển năng lực là quá trình hình thành những nhận định, phán đoán về mức độ đạt được của các năng lực, kỹ năng được hình thành ở học sinh sau 1 giai đoạn học tập Nói khác đi là xem xét, nhận định sự tiến bộ về kiến thức, kỹ năng của người học sau 1 giai đoạn học tập để từ đó xây dựng kế hoạch dạy học, các hoạt động học tập tiếp theo cho HS trong giai đoạn sau

Như vậy, Đánh giá KQHT môn Toántheo định hướng phát triển năng lực là

quá trình hình thành những nhận định, phán đoán về mức độ đạt được của các năng lực, kỹ năng theo các tiêu chuẩn, tiêu chí của chương trình Toán học được hình thành ở học sinh sau 1 giai đoạn học tập trên cơ sở đó người giáo viên tiến hành các hoạt động xây dựng kế hoạch dạy học, các hoạt động học tập tiếp theo cho HS trong giai đoạn sau

1.2.6 Quản lý hoạt động đánh giá kết quả học tập môn Toán theo định hướng phát triển năng lực

Từ cách hiểu về QL,QLGD và hoạt động đánh giá KQHT theo định hướng phát triển NL HS, tác giả luận văn cho rằng: quản lý hoạt động đánh giá KQHT môn

Toán theo định hướng phát triển năng lực được hiểu là tổ hợp các tác động có chủ

đích, có căn cứ khoa học, phù hợp với các điều kiện khách quan (Lập kế hoạch; tổ chức; chỉ đạo; kiểm tra) của người Hiệu trưởng đối với hoạt động đánh giá KQHT môn Toán nhằm phát huy tiềm năng của các yếu tố, các mối quan hệ chức năng, sử dụng có hiệu quả các nguồn lực của tổ chức nhằm đạt được mục tiêu hình thành, phát triển các năng lực Toán học và các năng lực khác với chất lượng và hiệu quả cao nhất

1.3 Hoạt động đánh giá kết quả học tập môn Toán theo định hướng phát triển năng lực học sinh ở trường trung học cơ sở

1.3.1 Môn Toán trong chương trình THCS

Chương trình tổng thể năm 2018 của Bộ GD&ĐT ban hành nêu rõ: Giáo dục toán học góp phần hình thành và phát triển cho HS các phẩm chất chủ yếu, năng lực chung và năng lực toán học - biểu hiện tập trung của năng lực tính toán với các thành

phần như sau: Tư duy và lập luận toán học, mô hình hóa toán học, giải quyết vấn đề

toán học, giao tiếp toán học, sử dụng các công cụ, phương tiện học toán; phát triển

kiến thức, kĩ năng then chốt và tạo cơ hội để HS được trải nghiệm, vận dung toán học vào thực tiễn Giáo dục toán học tạo lập sự kết nối giữa các ý tưởng toán học, giữa toán học với thực tiễn, giữa toán học với các môn học và hoạt động giáo dục khác, đặc biệt với các môn Khoa học, Khoa học tự nhiên, Vật lý, Hóa học, Sinh học, Công nghệ, Tin học để thực hiện giáo dục STEM

Giáo dục toán học được thực hiện ở nhiều môn học, hoạt động giáo dục như

Toán, Vật lý, Hóa học, Sinh học, Công nghệ, Tin học, Hoạt động trải nghiệm và Hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp,… trong đó Toán là môn học cốt lõi được học bắt buộc Chương trình môn Toán được thiết kế theo cấu trúc tuyến tính kết hợp với

“đồng tâm xoáy ốc” (đồng tâm, mở rộng và nâng cao dần), xoay quanh và tích hợp

ba mạch kiến thức: Số, Đại số và Một số yếu tố giải tích; Hình học và đo lường; Thống kê và Xác suất

Môn Toán ở cấp THCS giúp cho HS nắm được một cách có hệ thống các khái niệm, nguyên lý, quy tắc toán học cần thiết nhất cho tất cả mọi người, làm nền tảng cho việc học tập ở các trình độ học tập tiếp theo hoặc có thể sử dụng trong cuộc sống hằng ngày

Như vậy, việc dạy học môn Toán theo định hướng phát triển năng lực ở cấp THCS nhấn mạnh các đặc điểm sau:

- Năng lực Toán học không chỉ bao hàm kiến thức, kĩ năng, kĩ xảo, mà còn

cả động cơ, thái độ hứng thú và niềm tin trong học toán Muốn có năng lực toán

học, HS phải rèn luyện, thực hành, trải nghiệm trong học tập môn Toán

- Nhấn mạnh đến kết quả đầu ra, dựa trên những gì người học làm được (có

tính đến khả năng thực tế của HS) Khuyến khích người học tim tòi, khám phá tri thức toán học và vận dụng vào thực tiễn Đích cuối cùng cần đạt là phải hình thành được năng lực học tập môn Toán ở HS

- Nhấn mạnh đến cách học, yếu tố tự học của người học Giáo viên là người

hướng dẫn và thiết kế, còn HS phải tự xây dựng kiến thức và hiểu biết toán học của riêng mình

- Xây dựng môi trường dạy học tương tác tích cực Phối hợp các hoạt động tương tác của HS giữa các cá nhân, cặp đôi, nhóm hoặc hoạt động chung cả lớp và hoạt động tương tác giữa giáo viên và HS trong quá trình học tập môn Toán

- Khuyến khích việc ứng dụng công nghệ thông tin, thiết bị dạy học môn Toán (đặc biệt là các thiết bị hiện đại) nhằm tối ưu hóa việc phát huy năng lực của người học

1.3.2 Mục tiêu phát triển năng lực học sinh cấp trung học cơ sở qua học tập môn

Toán

Trong dạy học môn Toán, đối với từng bài học riêng lẻ thì chỉ có thể miêu tả từng yếu tố nào đó (có tính chất bộ phận) của các thành tố năng lực toán học mà HS

có thể đạt được, liên quan trực tiếp đến nội dung bài học chứ chưa đề cập đến việc

HS hình thành và phát triển được những thành tố nào đó (như một kết quả tổng thể) của năng lực toán học Ở đây, tiến bộ đạt được cần phải xác định thông qua tổng hợp các kết quả bộ phận mà HS tích lũy được trong toàn bộ quá trình học, cho thấy

sự phát triển năng lực toán học một cách tổng thể

Mục tiêu phát triển năng lực HS qua môn toán, ngoài các năng lực chung (NL

tự chủ và tự học, NL giao tiếp và hợp tác, NL giải quyết vấn đề và sáng tạo) thì Kết quả đầu ra của người học, những gì người học làm được sau khi kết thúc chương trình học hoặc kết thúc bài học, nhấn mạnh đến khả năng thực tế của HS Môn Toán cấp THCS giúp cho HS đạt được các mục tiêu chủ yếu sau:

- Góp phần hình thành và phát triển năng lực toán học: Nêu và trả lời được câu hỏi khi lập luận, giải quyết vấn đề, thực hiện được việc lập luận hợp lý khi giải quyết vấn đề, chứng minh được mệnh đề toán học không quá phức tạp; sử dụng các mô hình toán học (công thức toán học, phương trình đại số, hình biểu diễn,…) để mô tả tình huống xuất hiện trong một số bài toán thực tiễn không quá phức tạp; sử dụng được ngôn ngữ toán học kết hợp với ngôn ngữ thông thường để biểu đạt các nội dung toán học cũng như thể hiện chứng cứ, cách thức và kết quả lập luận; trình bày được

ý tưởng và cách sử dụng công cụ, phương tiện học toán để thực hiện một nhiệm vụ học tập hoặc để diễn đạt những lập luận, chứng minh toán học

- Có những kiến thức và kĩ năng toán học cơ bản về:

Số học và Đại số: Hệ thống số (từ số tự nhiên đến số thực); tính toán và sử dụng công cụ tính toán; ngôn ngữ và kí hiệu đại số; biến đổi biểu thức đại số, phương trình, hệ phương trình, bất phương trình; sử dụng ngôn ngữ hàm số để mô tả (mô tả hình hóa) một số quá trình và hiện tượng trong thực tiễn

Hình học và Đo lường: Bao gồm hình học trực quan và hình học phẳng Hình học trực quan trực tiếp cung cấp ngôn ngữ, kí hiệu, mô tả (ở mức độ trực quan) những đối tượng của thực tiễn (hình phẳng, hình khối); tạo lập một số mô hình hình

học thông dụng; tính toán một số yếu tố hình học; phát triển trí tưởng tượng không gian; giải quyết một số vấn đề thực tiễn đơn giản gắn với Hình học và Đo lường Hình học phẳng cung cấp những kiến thức và kĩ năng (ở mức độ suy luận logic) về các quan hệ hình học và một số hình phẳng thông dụng (điểm, đường thẳng, tia, đoạn thẳng, góc, hai đường thẳng song song, tam giác, tứ giác, đường tròn)

Thống kê và Xác suất: Thu thập, phân loại, biểu diễn, phân tích và xử lí dữ liệu thông kê; phân tích dữ liệu thống kê thông qua tần số, tần số tương đối; nhận biết một số quy luật thông kê đơn giản trong thực tiễn; sử dụng thống kê để hiểu các khái niệm cơ bản về xác suất thực nghiệm của một biến cố và xác suất của một biến cố; nhận biết ý nghĩa của xác suất trong thực tiễn

- Góp phần giúp HS có những hiểu biết ban đầu về ngành nghề gắn với môn Toán; có ý thức hướng nghiệp dựa trên năng lực và sở thích, điều kiện và hoàn cảnh của bản thân; định hướng phân luồn sau THCS (tiếp tục học lên, học nghề hoặc tham gia vào cuộc sống lao động)

1.3.3 Đánh giá kết quả học tập môn Toán theo định hướng phát triển năng lực học sinh

1.3.3.1 Mục tiêu đánh giá

Mục tiêu của đánh giá kết quả học tập môn Toán là xác định mức độ đạt được

về năng lực, sự tiến bộ năng lực toán học ở học sinh đẻ từ đó đưa ra biện pháp và cách thức dạy học để học sinh đạt được những tiến bộ về năng lực toán học trong học tập môn Toán ở bậc THCS

Để xác định mục tiêu đánh giá, căn cứ vào từng thời điểm khác nhau của quá trình dạy học mà quan niệm về kết quả học tập của học sinh sẽ khác nhau, ví như kết quả học tập môn toán sau một giai đoạn học tập như một chủ đề dạy học, một chương, một học kỳ hoặc 1 năm học Dựa vào đó việc xác định kết quả sau một giai đoạn của quá trình dạy học lại được xác định két hợp dựa trên cả những thông tin về quá trình học tập của học sinh hàng ngày để biết được sư tiến bộ của các em Do vậy, việc lựa chọn loại hình đánh giá, đánh giá như thế nào và công cụ đánh giá là gì để có thể xác định được sự tiến bộ về năng lực toán học của học sinh là cần thiết Giáo viên cần phải

lựa chọn được hình thức và công cụ đánh giá là thích hợp nhất để xác nhận mức độ phát triển của học sinh

Như vậy, có thể khái quát mục tiêu đánh giá KQHT môn Toán theo định hướng phát triển NL HS ở 3 nội dung chính:

- Giúp giáo viên điều chỉnh, đổi mới phương pháp, hình thức tổ chức hoạt động dạy học, hoạt động trải nghiệm ngay trong quá trình và kết thúc mỗi giai đoạn dạy học, giáo dục; kịp thời phát hiện những cố gắng, tiến bộ của HS để động viên, khích lệ và phát hiện những khó khăn chưa thể tự vượt qua của HS để hướng dẫn, giúp đỡ góp phần thực hiện mục tiêu giáo dục cấp THCS

- Giúp HS có khả năng tự đánh giá, tham gia đánh giá; tự học, tự điều chỉnh cách học bộ môn Toán; giao tiếp, hợp tác; có hứng thú trong học tập và rèn luyện Hình thành, phát triển các năng lực Toán học và các năng lực khác để HS có thể tiếp tục học tập ở các cấp độ cao hơn của chương trình Toán học

- Giúp CBQL giáo dục các cấp kịp thời chỉ đạo các hoạt động giáo dục, đổi mới phương pháp dạy học, phương pháp đánh giá nhằm đạt hiệu quả giáo dục

1.3.3.2 Nội dung, phương pháp, hình thức đánh giá KQHT môn Toán theo đinh hướng phát triển năng lực HS

i) Nội dung đánh giá KQHT môn Toán theo định hướng phát triển năng lực

HS tập trung vào các năng lực toán học, đó là:

Đánh giá về NL Tư duy và Lập luận toán học Thực hiện được các thao tác tư duy, đặc biệt biết quan sát, giải thích được sự tương đồng và khác biệt trong nhiều tình huống và thể hiện được kết quả của việc quan sát Thực hiện được việc lập luận hợp lí

khi giải quyết vấn đề Nêu và trả lời được câu hỏi khi lập luận, giải quyết vấn đề Chứng

minh được mệnh đề toán học không quá phức tạp

Đánh giá về NL Mô hình hóa toán học Sử dụng được các mô hình toán học (gồm công thức toán học, sơ đồ, bảng biểu, hình vẽ, phương trình, hình biểu diễn, )

để mô tả tình huống xuất hiện trong một số bài toán thực tiễn không quá phức tạp Giải quyết được những vấn đề toán học trong mô hình được thiết lập Thể hiện được lời giải toán học vào ngữ cảnh thực tiễn và làm quen với việc kiểm chứng tính đúng đắn của lời giải

Đánh giá về NL Giải quyết vấn đề toán học của HS Phát hiện được vấn đề

cần giải quyết Xác định được cách thức, giải pháp giải quyết vấn đề Sử dụng

được các kiến thức, kĩ năng toán học tương thích để giải quyết vấn đề Giải thích được giải pháp thực hiện

Đánh giá về NL Giao tiếp toán học của HS Chương trình môn Toán yêu cầu

HS phải nghe hiểu, đọc hiểu và ghi chép (tóm tắt) được các thông tin toán học cơ bản, trọng tâm trong văn bản (ở dạng văn bản nói hoặc viết) Từ đó phân tích, lựa chọn, trích xuất được các thông tin toán học cần thiết từ văn bản (ở dạng văn bản nói hoặc viết) Thực hiện được việc trình bày, diễn đạt, nêu câu hỏi, thảo luận, tranh luận các nội dung, ý tưởng, giải pháp toán học trong sự tương tác với người khác (ở mức tương đối đầy đủ, chính xác) Sử dụng được ngôn ngữ toán học kết hợp với ngôn ngữ thông thường để biểu đạt các nội dung toán học cũng như thể hiện chứng

cứ, cách thức và kết quả lập luận Thể hiện được sự tự tin khi trình bày, diễn đạt, thảo luận, tranh luận, giải thích các nội dung toán học trong một số tình huống không quá phức tạp

Việc đánh giá về NL sử dụng các công cụ, phương tiện học toán ở học sinh đòi hỏi phải xác định được khả năng nhận biết được tên gọi, tác dụng, quy cách sử dụng, cách thức bảo quản các công cụ, phương tiện học toán (mô hình hình học phẳng và không gian, thước đo góc, thước cuộn, tranh ảnh, biểu đồ, ) Trình bày được cách sử dụng công cụ, phương tiện học toán để thực hiện nhiệm vụ học tập hoặc để diễn tả những lập luận, chứng minh toán học Sử dụng được máy tính cầm tay, một số phần mềm tin học và phương tiện công nghệ hỗ trợ học tập Chỉ ra được các ưu điểm, hạn chế của những công cụ, phương tiện hỗ trợ để có cách sử dụng hợp lí

ii) Phương pháp đánh giá:

Có nhiều phương pháp đánh giá được sử dụng để đánh giá KQHT môn Toán theo định hướng phát triển NL HS Việc sử dụng phương pháp đánh giá nào phụ thuộc vào mục tiêu, yêu cầu cần đạt, nội dụng chương trình môn Toán, đặc điểm của học sinh, năng lực của GV, điều kiện CSVC của nhà trường… Các kết quả nghiên cứu cho thấy giáo viên sử dụng nhiều nhất là các phương pháp chủ yếu sau

để thu thập thông tin trong đánh giá trên lớp: Nhóm phương pháp viết, nhóm phương pháp quan sát, nhóm phương pháp vấn đáp và đánh giá qua sản phẩm học tập Giáo

viên rất tin cậy vào các phương pháp này nhằm giúp họ có được thông tin kiểm tra đánh giá cần thiết để ra quyết định đúng đắn đối với HS

Phương pháp viết được giáo viên sử dụng để ghi chép những nhận định thường nhật của mình về đối tượng đánh giá thông qua các hoạt động, những sự kiện hay những tình tiết đáng chú ý mà giáo viên nhận thấy trong quá trình tiếp xúc với học sinh trong quá trình học tập môn Toán Những nhận định cần được ghi chép lại ngay sau khi nó xảy ra Giúp cho giáo viên dự đoán khả năng và cách ứng xử của học sinh trong những tình huống khác nhau hoặc giải thích cho kết quả thu được

từ những bài kiểm tra viết của học sinh

Phương pháp quan sát là quan sát bằng cách tri giác trực tiếp đối tượng và các nhân tố khác có liên quan đến đối tượng Thái độ được biểu hiện ra bên ngoài thông qua các biểu hiện bề ngoài, qua lời nói, hành vi như:

- Mức độ tích cức tham gia của học sinh vào thảo luận nhóm

- Các kỹ năng giao tiếp giữa các cá nhân trong nhóm

- Cách phản ứng của học sinh đối với một bài tập, với nội dung dạy học

- Cách phản ứng của học sinh đối với điểm kiểm tra

- Nhịp độ bài học: nhanh hay chậm

- Mức độ hứng thú của học sinh trong học tập

Từ các biểu hiện quan sát được người giáo viên có thể đánh giá được hành vi: cử chỉ, biểu hiện nét mặt và ánh mắt lý giải hành vi của học sinh, thái độ của học sinh Đánh giá các dấu hiệu liên quan đến giọng nói: âm điệu, độ lớn, ngừng, lặng yên, độ cao, chuyển điệu, cách từ, nhấn mạnh và các yếu tố khác của giọng nói thêm vào nội dung được nói

Phương pháp vấn đáp, nhận xét được hiểu là thông qua những câu hỏi để học sinh trả lời từ đó xác định mức độ hiểu bài của học sinh Có các hình thức như vấn đáp củng cố, vấn đáp tổng kết, vấn đáp kiểm tra

Vấn đáp củng cố: được sử dụng sau khi giảng tri thức mới như khái niệm, định lý, giúp học sinh củng cố được những tri thức cơ bản nhất và hệ thống hoá chúng: mở rộng và đào sâu những tri thức đã thu lượm được, khắc phục tính thiếu chính xác của việc nắm tri thức Được sử dụng khi những kiến thức cũ liên quan đến kiến thức mới

Vấn đáp tổng kết: Được sử dụng khi cần dẫn dắt học sinh khái quát hoá, hệ thống hoá những tri thức đã học sau một vấn đề, một phần, một chương hay một lớp học nhất định

Vấn đáp kiểm tra: Được sử dụng trước, trong và sau giờ giảng hoặc sau một vài bài học giúp giáo viên kiểm tra tri thức học sinh một cách nhanh gọn kịp thời để

có thể bổ sung củng cố tri thức ngay nếu cần thiết Vấn đáp kiểm tra cũng giúp học sinh tự kiểm tra tri thức của mình

Sản phẩm học tập là minh chứng cho sự tiến bộ của học sinh, qua đó học sinh

có thể tự đánh giá điểm mạnh, điểm yếu của bản thân mình, tự ghi lại kết quả học tập trong quá trình học tập Giáo viên đưa ra các nhận xét, nhận định về các sản phẩm, kết quả hoạt động của học sinh theo các tiêu chí đồng thời đưa ra các lời khuyên, sự trợ giúp của mình để học sinh ít mắc lỗi hơn trong quá trình tạo ra các sản phẩm học tập của mình

rà soát điều chỉnh phương pháp giảng dạy cũng như lên kế hoạch giảng dạy tiếp

theo cho từng người học và cả lớp Đánh giá quá trình không nhằm mục đích đưa

ra kết luận về kết quả giáo dục cuối cùng của từng HS mà tập trung vào việc tìm ra những nhân tố tác động đến kết quả hình thành và phát triển năng lực của HS để có những giải pháp kịp thời, đúng lúc, giúp cải thiện, nâng cao chất lượng giáo dục, dạy học

- Đánh giá theo chuẩn và đánh giá theo tiêu chí: Đánh giá theo tiêu chí, người học được đánh giá dựa trên các tiêu chí đã định rõ về thành tích thay vì được xếp

hạng trên cơ sở kết quả thu được Đánh giá theo chuẩn là hình thức đánh giá đưa ra nhận xét về mức độ cao thấp trong năng lực của cá nhân so với người khác cùng làm bài thi

- Tự suy ngẫm và tự đánh giá: Tự suy ngẫm và tự đánh giá là việc HS tự đưa

ra các quyết định đánh giá về công việc và sự tiến bộ của bản thân Tự đánh giá rất hữu ích trọng việc giúp HS nhận thức sâu sắc về các năng lực đã được hình thành

và phát triển qua quá trình học tập, nhận ra được điểm mạnh và điểm yếu của mình

Từ đó có định hướng học tập trong tương lai

1.3.3.3 Đánh giá KQHT môn Toán và sử dụng kết quả đánh giá cải thiện quá trình học tập của HS

Các công cụ hay chiến lược tổ chức hoạt động dạy - học để kiểm soát việc

học và đồng thời đo được mức độ đạt mục tiêu của HS trong các giờ học trên lớp được gọi là “Các kĩ thuật đánh giá trên lớp học” Đánh giá KQHT môn Toán theo định hướng phát triển năng lực cần đảm bảo các yêu cầu:

- Đánh giá vì sự tiến bộ của HS; coi trọng việc động viên, khuyến khích sự

cố gắng trong học tập, rèn luyện của HS, giúp HS phát huy nhiều nhất khả năng, đảm bảo kịp thời, công bằng, khách quan

- Đánh giá toàn diện HS thông qua đối chiếu với yêu cầu cần đạt về năng lực, phẩm chất, về kiến thức, kĩ năng của HS theo mục tiêu môn Toán ở cấp THCS

- Chú trọng đánh giá khả năng vận dụng kiến thức, kĩ năng đã học vào giải quyết các vấn đề thực tiễn của HS

- Kết hợp đánh giá thường xuyên và đánh giá định kì; kết hợp đánh giá của giáo viên, HS, cha mẹ HS, trong đó đánh giá của giáo viên là quan trọng nhất

- Vận dụng kết hợp một cách đa dạng nhiều hình thức đánh giá (đánh giá quá trình, đánh giá định kì), nhiều phương pháp đánh giá (quan sát, ghi lại quá trình thực hiện, vấn đáp, trắc nghiệm khác quan, tự luận, kiểm tra viết, bài tập thực hành, các

dự án/sản phẩm học tập, thực hiện nhiệm vụ thực tiễn,…) vào những thời điểm thích hợp

Việc đánh giá quá trình (hay đánh giá thường xuyên) do giáo viên phụ trách môn Toán tổ chức, kết hợp với đánh giá của giáo viên các bộ môn khác, của bản

thân HS được đánh giá và của các HS khác trong tổ, lớp hoặc đánh giá của cha mẹ

HS Việc đánh giá có mục đích chính là để đánh giá các mục tiêu học tập đã đạt được hay không Việc đánh giá còn được sử dụng, phục vụ công tác quản lý các hoạt động dạy học, đảm bảo chất lượng ở cơ sở giáo dục và phục vụ phát triển chương trình môn Toán

Các kết quả đánh giá thường có hai dạng: Định tính và định lượng

+ Định tính: Các thông tin định tính thu thập hàng ngày trong tiến trình giảng dạy và học tập, bao gồm: Các bản ghi mô tả các sự kiện, các nhận xét thường nhật, các phiếu khảo sát, các bảng kiểm, phiếu hỏi, thang đo… thể hiện các chỉ báo đánh giá của giáo viên, cha mẹ, bạn cùng lớp, tự đánh giá… được tập hợp lại Giáo viên phải lập thành các bảng mô tả đặc trưng hoặc ma trận có sử dụng các tiêu chí đối chiếu với các mục tiêu, chuẩn để đánh giá… từ đó đưa ra các quyết định đánh giá (công nhận HS đạt/chưa đạt yêu cầu môn học)

- Giáo viên phải đưa ra các tiêu chí, mỗi tiêu chí lại gồm các chỉ báo mô tả các biểu hiện hành vi đặc trưng… để có bằng chứng rõ ràng cho các đánh giá

+ Định lượng: Các bài kiểm tra, thi có tính điểm sẽ quy đổi theo hệ số và sau

đó tính giá trị trung bình cộng để xếp loại HS Các kết quả đánh giá dạng cho điểm (gán điểm) trên mẫu nhóm đủ lớn, thường sử dụng các phép toán thống kê mô tả (tính các tham số định tâm như giá trị trung bình, độ lệch, phương sai, sai số…) và thống kê suy luận (tương quan, hồi quy…) Điểm thô của mỗi cá nhân trên một phép

đo được quy đổi thành điểm chuẩn dựa trên điểm trung bình và độ lệch để tiện so sánh từng cá nhân giữa các phép đo

Để tối ưu hóa việc giảng dạy nhằm đảm bảo thúc đẩy học tập/phát triển người học, giáo viên bộ môn Toán phải biết sử dụng kết quả đánh giá để phát triển quá trình học tập của HS Sử dụng kết quả đánh giá để phát triển năng lực chung và các năng lực Toán học Phát triển ở khả năng HS nhận biết được ý nghĩa, vai trò của kiến thức toán học trong cuộc sống; vận dụng và phát triển tư duy toán học để giải quyết các vấn đề của thực tiễn, đáp ứng nhu cầu đời sống hiện tại và tương lai một cách linh hoạt; phát triển khả năng phân tích suy luận, lập luận, khái quát hóa, trao đổi thông tin hiệu quả thông qua việc đặt ra, hình thành và giải quyết vấn đề toán học trong các tình huống, hoàn cảnh khác nhau, trong đó chú trọng quy trình, kiến thức và hoạt động Các NL Toán học ở THCS không đồng nhất với khả năng tiếp nhận nội dung

chương trình toán trong nhà trường phổ thông truyền thống, mà điều cần nhấn mạnh

đó là kiến thức toán học được học, vận dụng và phát triển như thế nào để tăng cường khả năng phân tích, suy luận, lập luận, khái quát hóa và phát hiện những tri thức toán học ẩn dấu bên trong các tình huống, sự vật, hiện tượng…

Ngoài ra, sử dụng thông tin kết quả đánh giá để cải thiện hoạt động dạy học Đánh giá diễn ra trong suốt quá trình dạy học, phải cung cấp thông tin phản hồi giúp giáo viên biết từng HS tiến bộ đến đâu, những năng lực nào tiến bộ, chỗ nào còn yếu để điều chỉnh quá trình dạy học

1.4 Quản lý hoạt động đánh giá kết quả học tập môn Toán theo định hướng phát triển năng lực học sinh trung học cơ sở

1.4.1 Lập kế hoạch đánh giá KQHT môn Toán theo định hướng phát triển NL học sinh

Kế hoạch hóa là một chức năng nhà quản lý Để quản lý tốt công tác đổi mới đánh giá HS theo định hướng phát triển NL HS cần phải xác định đúng mục tiêu và lựa chọn đúng biện pháp, cách thức để đạt được mục tiêu đánh giá theo định hướng phát triển NL học sinh Đánh giá HS có quan hệ mật thiết với hoạt động dạy học, vì vậy để lập kế hoạch đánh giá HS, nhà quản lý ngoài việc thu thập đầy đủ các thông tin cần thiết còn phải tuân thủ theo môn số văn bản quan trọng làm căn cứ như Chỉ thị, nhiệm vụ năm học; chương trình môn Toán cấp THCS; kế hoạch dạy học của nhà trường; các văn bản, chỉ thị hướng dẫn về dạy học, đánh giá xếp loại kết quả học tập theo các quy định của Bộ GD&ĐT

Trong xây dựng kế hoạch đánh giá KQHT môn Toán theo định hướng phát triển NL HS của nhà trường, tổ/nhóm chuyên môn và của giáo viên dạy toán, Hiệu trưởng là người chỉ huy, dẫn dắt để hoạt động lập kế hoạch đánh giá theo định hướng phát triển năng lực phải được thực hiện một cách hệ thống, khoa học và đảm bảo tính khả thi phù hợp với kế hoạch giáo dục chung của nhà trường, kế hoạch dạy học môn Toán theo định hướng phát triển, phù hợp với năng lực của đội ngũ GV và HS, điều kiện cơ sở vật chất, trang thiết bị của nhà trường và kinh phí cho hoạt động đánh giá Bên cạnh đó hoạt động lập kế hoạch đánh giá KQHT theo định hướng phát triển năng lực phải xác định rõ nhiệm vụ, trách nhiệm của các đối tượng tham gia hoạt động đánh giá, xác định thời gian (giữa kì, cuối kì), địa điểm đánh giá

Hiệu trưởng xem xét và có những kế hoạch cụ thể về định hướng đánh gái kết quả học tập theo định hướng phát triển năng lực học sinh Quá trình dạy học môn Toán là một quá trình thống nhất, nếu mục tiêu dạy học môn Toán được xác định theo định hướng phát triển năng lực của học sinh thì việc tổ chức dạy học (bao gồm từ khâu thiết kế kế hoạch dạy học đến tổ chức hoạt động dạy học đều được chú

ý đến tiếp cận quá trình tham gia của học sinh trong hành động) Từ đó khâu kiểm tra đánh giá mới thiết kế và tổ chức theo hướng phát triển NL học sinh, xuất phát từ mục tiêu phát triển NL học sinh, dẫn đến định hướng thiết kế chủ đề dạy học và phương pháp và hình thức tổ chức dạy học, đến thiết kế và đánh giá kết quả học tập trong mối quan hệ đối chiếu với mục tiêu và yêu cầu cần đạt của bài học Hiệu trưởng nhà trường THCS hiển thị được những yêu cầu, nooijd ung này trong kế hoạch chuyên môn của nhà trường thì trong thực tiễn triển khai ở cấp tổ chuyên môn mới hiện thức hóa

Kế hoạch đánh giá KQHT môn Toán theo định hướng phát triển NL học sinh THCS cần đáp ứng được những nội dung:

- Bối cảnh hoạt động đánh giá trong dạy học môn Toán của nhà trường trên

cơ sở phân tích định tính, định lượng hiện trạng của nhà trường về đội ngũ GV, trình

độ chuyên môn nghiệp vụ, hiện trạng HS, cơ sở vật chất, thiết bị… nhằm xác định

rõ mặt mạnh, mặt yếu, thuận lợi, khó khăn cả chủ quan lẫn khách quan của nhà trường trong việc thực hiện nhiệm vụ dạy học nói chung và đánh giá KQHT môn Toán nói riêng theo chỉ thị của Bộ GD&ĐT

- Định hướng vai trò của tổ chuyên môn trong xây dựng kế hoạch chuyên môn của tổ (môn Toán) đề cập đến đánh giá KQHT môn Toán theo định hướng phát triển NL HS, xác định rõ thực hiện từ khâu nào (khâu thiết và tổ chức dạy học theo chủ đề tiếp cận chương trình môn Toán trong chương trình 2018 (Thông tư 32/2018) Kế hoạch tổ chuyên môn của tổ chuyên môn (môn Toán) cần cụ thể được chủ đề lựa chọn, mạch nội dung kiến thức trong chương trình môn Toán cấp THCS

và nhân lực thực hiện, thời gian hoàn thành, thời gian tổ chức thảo luận cấp tổ chuyên môn và thử nghiệm trong thực tiễn dạy học

- Kế hoạch hoạt động chuyên môn của nhà trường cần cụ thể hóa về từng mảng nội dung của công tác đánh giá KQHT của học sinh theo thời gian, theo khối lớp trong nhà trường, theo tiếp cận phát triển từng nhóm năng lực toán học,…

- Kế hoạch chuyên môn về kiểm tra đánh giá kết quả học tập học snh theo định hướng phát triển năng lực học thể hiện được từng công việc/nhiệm vụ được giao gắn với người phụ trách đánh giá Ai là người trực tiếp thực hiện hoạt động này? Ai là người có trách nhiệm trợ giúp, liên quan đến hoạt động; Xác định thời gian, địa điểm tiến hành, và trình tự thực hiện; Dự trù các chi phí phục vụ trong kế hoạch của hoạt động đánh giá; Xác định các biện pháp cơ bản để thực hiện các mục tiêu đánh giá đã định

Đối với hoạt động đánh giá KQHT môn Toán theo định hướng phát triển NL

HS, tổ/nhóm bộ môn là tổ chức trực tiếp chỉ đạo Các thành viên trong tổ/nhóm là người trực tiếp thực hiện nhiệm vụ đánh giá này Vì vậy, khi xây dựng kế hoạch đánh giá của tổ/nhóm chuyên môn cần lưu ý các nội dung cụ thể như: Người trực tiếp đánh giá (năng lực chuyên môn, nghiệp vụ); đối tượng đánh giá; nội dung, công cụ, phương pháp, hình thức đánh giá; quy trình đánh giá; quy mô, thời điểm đánh giá; Các điều kiện thực hiện đánh giá (CSVC, trang thiết bị); xử lý, phản hồi kết quả đánh giá; lưu trữ kết quả đánh giá; công tác kiểm tra, giám sát hoạt động đánh giá; xây dựng kế hoạch cải tiến sau đánh giá

1.4.2 Tổ chức hoạt động đánh giá kết quả học tập theo định hướng phát triển năng lực học sinh

Kết quả của hoạt động đánh giá KQHT môn Toán theo định hướng phát triển năng lực HS phụ thuộc rất nhiều vào khả năng tổ chức của Hiệu trưởng trong việc

sử dụng các nguồn lực này sao cho hiệu quả Ngoài việc sử dụng tổ chức bộ máy theo quy chế, người Hiệu trưởng cần có năng lực tổ chức bằng cách lập ra các tổ, nhóm chuyên môn đặc thù theo hoàn cảnh thực tế của nhà trường Nhà quản lý thành lập bộ phận trong tổ chức để đảm nhận những nhiệm vụ cần thiết, xác định mối quan hệ về nhiệm vụ, quyền hạn, trách nhiệm của các bộ phận đó trong tổ chức Tức

là hình thành các nhóm chuyên môn hóa, liên kết các nhóm đó tạo nên một hệ thống

để cùng góp phần vào hoạt động của hệ thống nhằm đạt mục tiêu mong muốn

Trong quản lý hoạt động đánh giá KQHT môn Toán theo định hướng phát triển NL HS ở trường THCS, tổ chức thực hiện kế hoạch đánh giá là khâu tiếp nhận (nếu có), sắp xếp, phân bổ các nguồn lực (Nhân lực, vật lực, tài lực) một cách hợp

lý, nhằm đạt tới mục tiêu của đánh giá theo định hướng phát triển năng lực nói riêng

và mục tiêu của dạy học nói chung

Cán bộ quản lý trường học tổ chức hoạt động đánh giá kết quả học tập môn Toán theo đinh hướng PTNL học sinh bao gồm những nội dung công việc sau:

Hiệu trưởng nhà trường triển khai các hoạt động phổ biến kế hoạch đánh giá đến toàn thể đội ngũ cán bộ, GV và HS biết và thực hiện; tiếp nhận các nguồn lực phục vụ hoạt động đánh giá HS về trang thiết bị, kinh phí; tổ chức bồi dưỡng, tập huấn các vấn đề mới, kĩ thuật nghiệp vụ về đánh giá KQHT theo định hướng phát triển NL HS cho GV dạy toán; phân công cho các tổ/nhóm chuyên môn khác có liên quan trong tổ chức các hoạt động đánh giá năng lực; phân bổ các nguồn lực cho từng khâu, từng hoạt động, từng nội dung của hoạt động đánh giá; tiếp nhận, xử lý các phản hồi; phân công thực hiện giám sát hoạt động đánh giá

- Hiệu trưởng tổ chức các hoạt động sinh hoạt chuyên môn về đối mới nội dung, hình thức đánh giá kết quả học tập theo định hướng phát triển năng lực học sinh như đánh giá trong quá trình dạy học, kiểm tra, đánh giá thường xuyên theo hình thức trực tiếp hoặc trực tuyến thông qua: hỏi - đáp, viết, thuyết trình, thực hành, thí nghiệm, sản phẩm học tập được quy định trong thông tư 26/2020/TT-BGDĐT ngày 26 tháng 8 năm 2020 về việc sửa đổi, bổ sung một số điều của Quy chế đánh giá, xếp loại học sinh trung học cơ sở và học sinh trung học phổ thông ban hành kèm theo Thông tư số 58/2011/TT-BGDĐT ngày 12 tháng 12 năm 2011 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo

- Hiệu trưởng tổ chức hoạt động cụ thể hóa kế hoạch thông qua các hoạt động như tổ chức thảo luận, sinh hoạt chuyên đề về hoạt động đánh giá theo NL ở

tổ chuyên môn Thống nhất về quan điểm, nhận thức, cách thức, quy trình triển