Giáo dục hành vi bảo vệ môi trường qua trải nghiệm cho trẻ mẫu giáo 4 5 tuổi (education on environmental protection activities through experience for children of 4 5 years old) TT

Đây là thời điểm rất thuận lợi để giáo dục hành vi bảo vệ môi trường chotrẻ qua trải nghiệm dựa trên nền tảng những thành tựu kinh nghiệm của lứa tuổi 3- 4 và chuẩn bị các tiền đề cần th

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI

LÊ THỊ KIM ANH

GIÁO DỤC HÀNH VI BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG QUA TRẢI NGHIỆM CHO TRẺ MẪU GIÁO 4-5 TUỔI

CHUYÊN NGÀNH: GIÁO DỤC MẦM NON

MÃ SỐ: 9.14.01.01

TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

HÀ NỘI - 2021

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI

Người hướng dẫn khoa học: 1 PGS.TS Hoàng Thị Phương

2 TS Nguyễn Thị Xuân

Phản biện 1: GS.TS Nguyễn Thị Hoàng Yến

Học viện Quản lí giáo dục

Phản biện 2: PGS TS Nguyễn Thị Hà Lan

Trường Đại học Hồng Đức

Phản biện 3: PGS TS Đỗ Thị Minh Liên

Trường Đại học Sư phạm Hà Nội

Luận án sẽ được bảo vệ trước Hội đồng chấm luận án cấp Trường họp tại

Trường Đại học Sư phạm Hà Nội vào hồi … giờ … ngày … tháng… năm 2021

Có thể tìm hiểu luận án tại thư viện:

- Thư viện Quốc Gia, Hà Nội

- Thư viện Trường Đại học Sư phạm Hà Nội

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

1.1 GDMT luôn là chủ đề trọng tâm trong các chương trình Nghị sự toàncầu, các Hội nghị, Hội thảo và được xem là một phương tiện không thể thiếu đểgiúp mọi người hiểu biết về môi trường, nó đã trở thành một trong những nội dunggiáo dục đặc biệt được quan tâm ở tất cả cấp học và ở tất cả các quốc gia

1.2 Ở Việt Nam, sự cần thiết của việc GDMT đã được Thủ tướng Chínhphủ thể hiện trong Quyết định số 1363/QĐ-TTg ngày 17-10-2001 về việc phêduyệt Đề án “Đưa các nội dung GDMT vào hệ thống GD quốc dân” Trong tất cảcác cấp học, giáo dục mầm non (GDMN) được xem là giai đoạn quan trọng nhấtđặt nền móng cho giáo dục bảo vệ môi trường ở những giai đoạn tiếp theo

1.3 Trẻ MN là độ tuổi rất thích hợp để GDMT, là giai đoạn đặc biệt quantrọng trong hình thành những nhận thức đầu tiên về MT và các vấn đề về MTXQ ởtrẻ, tạo tiền đề cho việc mở rộng hiểu biết của trẻ ở các giai đoạn phát triển saunày, đảm bảo trẻ có thể lĩnh hội đầy đủ và chân thực các biểu tượng về mối quan

hệ tác động qua lại giữa con người với MT, giúp trẻ biết sống đúng và ứng xử phùhợp với MT sống

1.4 Việc GDMT cho trẻ MN hiện nay rất được quan tâm, tập trung đầu tưcủa các Bộ, Ngành có liên quan và đặc biệt là nhận được sự quan tâm của toàn

XH GDMT cũng đã được Bộ Giáo dục và Đào tạo đưa vào chương trình GDMNhiện hành và thời gian qua, ngành GDMN cũng đã và đang thực hiện tốt công tácGDMT cho trẻ GDMT được tiến hành qua rất nhiều hình thức, phương pháp khácnhau, mang lại kết quả nhất định, trong đó, GD qua trải nghiệm là cách tiếp cận

GD tích cực đang được đón nhận và mang lại hiệu quả giáo dục ở nhiều nước trênthế giới, vì vậy, việc GD hành vi BVMT cho trẻ ở trường mầm non qua trải nhiệm

ở Việt Nam cũng là một xu thế tất yếu

1.5 Trẻ mẫu giáo nhỡ (4-5 tuổi) là thời kỳ phát triển mạnh về động cơ hành

vi, trong đó, đáng chú ý là sự phát triển về hành vi đạo đức, sự xuất hiện mạnh mẽnhững động cơ xã hội tích cực và ngày càng chiếm vị trí lớn trong số các động cơđạo đức Đây là thời điểm rất thuận lợi để giáo dục hành vi bảo vệ môi trường chotrẻ qua trải nghiệm dựa trên nền tảng những thành tựu kinh nghiệm của lứa tuổi 3-

4 và chuẩn bị các tiền đề cần thiết cho sự phát triển nhận thức và hành động vì MT

ở giai đoạn tiếp theo (giai đoạn 5-6 tuổi), do đó, việc lựa chọn lứa tuổi 4-5 để triểnkhai đề tài nghiên cứu là hợp lý

2 Mục đích nghiên cứu: Nghiên cứu và đề xuất các biện pháp giáo dục hành

vi BVMT qua trải nghiệm cho trẻ MG 4-5 tuổi nhằm góp phần nâng cao kếtquả giáo dục BVMT cho trẻ ở MN non hiện nay

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu

3.1 Khách thể nghiên cứu: Quá trình giáo dục hành vi BVMT qua trải nghiệm cho

trẻ mẫu giáo 4-5 tuổi

3.2 Đối tượng nghiên cứu: Biện pháp giáo dục hành vi BVMT qua trải nghiệm

cho trẻ mẫu giáo 4-5 tuổi

4 Giả thuyết khoa học

Hiện nay, các trường MN đã quan tâm đến GDMT cho trẻ nhưng trên thực

tế, hành vi BVMT ở trẻ mẫu giáo 4-5 tuổi vẫn còn hạn chế, chưa tự giác và thựchiện thường xuyên Nếu xây dựng và thực hiện các biện pháp giáo dục hành viBVMT cho trẻ MG 4-5 tuổi theo hướng tận dụng và làm phong phú những trảinghiệm của trẻ thông qua các hoạt động đa dạng trường MN, đảm bảo cho trẻ có

cơ hội tham gia xây dựng môi trường, lựa chọn các chủ đề, lập kế hoạch, thực hiệncác hoạt động giáo dục BVMT thiết thực, cũng như đánh giá kết quả thì hành viBVMT của trẻ sẽ được phát triển tốt hơn

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

5.1 Nghiên cứu cơ sở lí luận giáo dục hành vi BVMT qua trải nghiệm cho

trẻ mẫu giáo 4-5 tuổi

5.2 Nghiên cứu thực trạng giáo dục hành vi BVMT cho trẻ mẫu giáo 4-5

tuổi ở trường mầm non

5.3 Đề xuất các biện pháp giáo dục hành vi BVMT qua trải nghiệm cho trẻ

mẫu giáo 4-5 tuổi

5.4 Thực nghiệm các biện pháp giáo dục hành vi BVMT qua trải nghiệm

cho trẻ mẫu giáo 4-5 tuổi để khẳng định tính hợp lí và khả thi của các biện phápgiáo dục trong thực tiễn GDMN

6 Giới hạn phạm vi nghiên cứu

6.1 Về nội dung nghiên cứu: Nghiên cứu MTXQ, gần gũi với trẻ, bao gồm môi

trường tự nhiên (nước, không khí, đất cát, sỏi đá, động thực vật ) và môi trường

do con người tạo ra (các sản phẩm từ động thực vật, đồ dùng, đồ chơi, vật liệuđược làm từ nhiều nguồn khác nhau ); Nghiên cứu việc giáo dục hành vi BVMTcho trẻ MG 4-5 tuổi qua trải nghiệm trong các hoạt động chơi, học, lao động, sinhhoạt theo chế độ sinh hoạt hàng ngày của trẻ ở trường MN

6.2 Về khách thể khảo sát: 151 GVMN tại 03 tỉnh: Đồng Tháp, Sóc Trăng và

Kiên Giang; 60 trẻ mẫu giáo 4-5 tuổi ở Trường MN Anh Đào và Trường MN HoaHồng trên địa bàn TP Cao Lãnh, tỉnh Đồng Tháp

6.3 Thời gian nghiên cứu thực nghiệm

Thực hiện từ tháng 01/2018 đến tháng 4/2019

7 Các cách tiếp cận và phương pháp nghiên cứu

7.1 Các cách tiếp cận: Tiếp cận hoạt động, tiếp cận hệ thống và tích hợp, tiếp cận

thực tiễn, tiếp cận phát triển

7.2 Phương pháp nghiên cứu: Nhóm phương pháp nghiên cứu tài liệu văn bản,

nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn, phương pháp xử lý kết quả nghiên cứuthực trạng, thực nghiệm

8 Những luận điểm cần bảo vệ

8.1 Trẻ mẫu giáo 4-5 tuổi có thể lĩnh hội được các hành vi BVMT như:

nhận biết vấn đề môi trường đơn giản, phân biệt hành vi đúng-sai đối với MT, lựachọn và tự thực hiện hành vi BVMT phù hợp lứa tuổi, biết sử dụng hợp lí và tiếtkiệm tài nguyên, phê phán hành vi có ảnh hưởng xấu đến MT, nếu được giáo dục

và rèn luyện thường xuyên, có hệ thống

8.2 Các hoạt động cơ bản của trẻ ở trường mầm non như vui chơi, học tập,

lao động, là những hình thức giáo dục có ưu thế trong việc giáo dục hành viBVMT qua trải nghiệm cho trẻ mẫu giáo 4-5 tuổi Thông qua sự tham gia tích cựcvào các hoạt động trải nghiệm trong cuộc sống hàng ngày, hành vi BVMT của trẻmới được hình thành và rèn luyện tốt hơn

8.3 Quá trình GD dục hành vi BVMT qua trải nghiệm cho trẻ mẫu giáo 4-5

tuổi bắt đầu từ việc khuyến khích trẻ tham gia xây dựng môi trường trải nghiệmđến tổ chức các hoạt động trải nghiệm rèn luyện kỹ năng, hành vi BVMT và tíchcực đánh giá, tự đánh giá kết quả hoạt động BVMT của bản thân và mọi ngườixung quanh

9 Những đóng góp mới của luận án

-Bổ sung làm phong phú và hệ thống hóa về mặt lí luận các vấn đề giáo dụchành vi BVMT qua trải nghiệm cho trẻ MG 4-5 tuổi

-Phân tích, làm rõ thực trạng giáo dục hành vi BVMT cho trẻ mẫu giáo 4-5tuổi ở trường mầm non hiện nay làm cơ sở định hướng quá trình giáo dục hành viBVMT qua trải nghiệm cho trẻ MG 4-5 tuổi

- Cung cấp tài liệu tham khảo về các biện pháp giáo dục hành vi bảo vệ MTqua trải nghiệm cho trẻ MG 4-5 tuổi, giúp các nhà quản lý và giáo viên mầm non,

có thể sử dụng và vận dụng sáng tạo, phù hợp với điều kiện thực tiễn, góp phầnnâng cao hiệu quả giáo dục trẻ

10 Cấu trúc của luận án

Ngoài phần mở đầu, kết luận, luận án gồm 4 Chương

Chương 1: Cơ sở lí luận của giáo dục hành vi BVMT qua trải nghiệm cho

trẻ mẫu giáo 4-5 tuổi

Chương 2: Thực trạng giáo dục hành vi BVMT qua trải nghiệm cho trẻ mẫu

giáo 4-5 tuổi

Chương 3: Biện pháp giáo dục hành vi BVMT qua trải nghiệm cho trẻ mẫu

giáo 4-5 tuổi

Chương 4: Thực nghiệm biện pháp giáo dục hành vi BVMT qua trải

nghiệm cho trẻ mẫu giáo 4-5 tuổi

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN CỦA GIÁO DỤC HÀNH VI

BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG QUA TRẢI NGHIỆM

CHO TRẺ MẪU GIÁO 4-5 TUỔI

1.1.Tổng quan vấn đề nghiên cứu

1.1.1 Nghiên cứu giáo dục hành vi BVMT cho trẻ mầm non

1.1.1.1 Về sự cần thiết của việc giáo dục BVMT trong trường mầm non

Trên thế giới, sự cần thiết của việc GDMT trong nhà trường được thể hiệntrong các Nghị định thư, chương trình nghị sự toàn cầu, các chỉ thị, quyết sách vềGDMT của các Hội nghị quốc tế về Con người và MT, Hội nghị Liên chính phủ,Hội nghị thượng đỉnh khí hậu, Đặc biệt, tính cấp thiết, tầm quan trọng củaGDMT cho trẻ MN cũng được đề cập rất rõ nét trong chương trình giáo dục mầmnon của các quốc gia như Nhật Bản [84], Nga [100], Anh [88], Hàn Quốc [17],[92] và các nước phát triển: nội dung các chương trình giáo dục đã chỉ ra rằng thếgiới đã và đang rất quan tâm đến công tác GDMT trong trường mầm non, nhấnmạnh GDMT trong thời thơ ấu là cực kỳ quan trọng trong việc trau dồi nền tảngcho việc xây dựng tính cách suốt đời

Ở Việt Nam, Ở Việt Nam, vai trò, sự cần thiết của GDMT cho trẻ từ độ tuổi

MN cũng được thể hiện rất rõ trong các văn bản, chỉ thị của Nhà nước, của chínhphủ, quyết định của các Bộ, Ngành liên quan Trong lĩnh vực giáo dục, GDMTtrong trường MN cũng đã được rất nhiều nhà khoa học quan tâm nghiên cứu nhưcác tác giả: Nguyễn Ánh Tuyết [65], Hoàng Thị Phương [49], Lương Thị Bình [5],

Lê Thanh Vân [72], nghiên cứu của các tác giả thể hiện sự thống nhất về quanđiểm xem GDMT cho trẻ lứa tuổi MN là sự khởi đầu quan trọng trong công tácGDMT, đặt nền tảng cho việc GDMT tiếp tục trong những năm học phổ thông saunày và trong suốt cuộc đời

1.1.1.2 Về cách tiếp cận trong giáo dục BVMT trong mầm non

Các nghiên cứu về GDMT ở một số quốc gia trên thế giới đã nổi bật ba cáchtiếp cận trong giáo dục BVMT bao gồm: Giáo dục về MT, Giáo dục trong MT và

GD vì MT Phần lớn các nhà giáo dục như K.Ushinsky, V.Suhomlinsky, Tolstoy[96] đều rất chú trọng đến cách tiếp cận truyền thống Trong đó, GDMT cần phảilưu ý ba lĩnh vực gồm nhận thức, tình cảm và tâm-vận động Nhìn chung, khi tiếpcận GDMT, các nhà khoa học trên thế giới và Việt Nam đều vận dụng ba quanđiểm tiếp cận cơ bản vì đây cũng chính là xu hướng chung của các nước trên thếgiới trong giáo dục BVMT

1.1.1.3 Về mục tiêu, nhiệm vụ, ND giáo dục BVMT trong trường MN

Ở hầu hết các quốc gia trên thế giới (ở Hàn Quốc [17], [92], Nga [100], )đều xác định mục tiêu của GDMT là bắt đầu hình thành nền văn hóa sinh thái,phát triển ở trẻ hứng thú và tò mò đối với sự đa dạng của các loài và trải nghiệmtình cảm thân thiết với MTXQ Nhiệm vụ GDMT cho trẻ là giúp trẻ tham gia trựctiếp và thích thú khám phá môi trường, nhận ra sự thay đổi trong thiên nhiên vàcuộc sống của con người; tạo ra những thứ phục vụ lại cho cuộc sống

Ở Việt Nam, các nhà nghiên cứu của các tác giả Hoàng Thị Phương [48],

[49], Nguyễn Thị Thanh Thuỷ [60], Lê Thanh Vân [72], Hoàng Thị Oanh, NguyễnThị Xuân [41] đã xác định mục tiêu GDMT cho trẻ ở trường mầm non là hìnhthành những biểu tượng ban đầu về môi trường sống gần gũi, quan tâm đến cácvấn đề về MT và hiểu được mối quan hệ giữa con người với MT, có kỹ năng hànhđộng BVMT phù hợp với đặc điểm lứa tuổi Giáo dục trẻ ý thức quan tâm đến

MT, xác định trách nhiệm của mình trong việc BVMT

1.1.1.4.Về các phương pháp, biện pháp GDMT cho trẻ trong trường MN

Các công trình nghiên cứu của các tác giả Hoàng Thị Phương [48], Lê ThanhVân [72], Vụ Giáo dục mầm non [75], phần nào đã làm sáng tỏ quan điểm vềGDMT trong nhà trường MN, giới thiệu được nhiều nhóm phương pháp GDMTcho trẻ như là: Nâng cao tính tích cực nhận thức cho trẻ; Nâng cao tính tích cực xúccảm cho trẻ; Tạo ra mối liên hệ giữa các dạng hoạt động; Điều chỉnh và làm chínhxác biểu tượng của trẻ về MTXQ [49]; Nhóm phương pháp chuẩn bị - nhómphương pháp triển khai GDMT và nhóm biện pháp kích thích trẻ tích cực tham giađánh giá hoạt động BVMT [75];

1.1.1.5 Về các bước tiến hành giáo dục trẻ mầm non BVMT

Trên thế giới, ở các nước như Nga [97], Hàn Quốc [84], GDMT cho trẻ thườngtiến hành theo các bước như sau: (1) Giáo viên lập kế hoạch giảng dạy và định hướngcho trẻ lập kế; (2) Cho trẻ tham gia một loạt các hoạt động trải nghiệm; (3) Trẻ thựchiện các hoạt động môi trường

Ở Việt Nam, qua tìm hiểu các nghiên cứu của các tác giả Hoàng Thị Oanh,Nguyễn Thị Xuân [41], Hoàng Thị Phương [48]: quá trình giáo dục MT cũng đượcdiễn ra với nhiều hình thức đa dạng, được tích hợp trong tất cả các hoạt động củatrẻ Quá trình khai thác các nội dung GDMT trong các chủ đề giáo dục được thựchiện qua 03 bước: (1) Phân tích chủ đề  (2) Xác định nội dung GDMT có trongchủ đề (3) Cụ thể hoá nội dung thông qua các hoạt động của trẻ

1.1.2 Nghiên cứu GD hành vi BVMT cho trẻ MN qua trải nghiệm

Trên thế giới, GDMT qua trải nghiệm cho trẻ mầm non được nhắc đến từnhững năm đầu của thế kỷ XIX với các tên gọi như Giáo dục văn hóa sinh thái (ởNga), Giáo dục Môi trường mầm non (Mỹ), Ở Nhật Bản [84], GDMT chú trọng

sự tương tác của trẻ với MT; Ở Anh, GDMT rất quan tâm đến GDMT qua trảinghiệm thông qua hoạt động ngoài trời; Ở Hàn Quốc [17], giáo viên chú trong tổchức GDMT cho trẻ thông qua các hoạt động thử nghiệm và quan sát, quan tâmnhiều đến việc tổ chức môi trường góc,

Ở Việt Nam, đã có rất nhiều tác giả nghiên cứu về giáo dục môi trường chotrẻ qua trải nghiệm như là Hoàng Thị Phương [48]; Hoàng Thị Oanh – NguyễnThị Xuân [41]; Phạm Thị Thanh Vân [75], xác định: Thực hành trải nghiệm làmột trong những cách thức GDMT có ưu thế nhất; Cần chú trọng GD trẻ theo bachức năng mà con người đã ứng xử với thiên nhiên đó là: nhận thức, tình cảm vàhành động; GDMT cho trẻ qua trải nghiệm được thể hiện dưới nhiều hình thức rất

đa dạng: hoạt động ngoài trời; thực hành trải nghiệm trong hoạt động khám phákhoa học; Giáo dục kĩ năng sống,

1.2 Lí luận về hành vi của trẻ 4-5 tuổi

1.2.1.Khái niệm “Hành vi”: Là biểu hiện bên ngoài của hoạt động được điều chỉnh

bởi tâm lí, ý thức bên trong của con người trong một bối cảnh nào đó nhằm mục

đích nhất định, trước tác động của các yếu tố trong môi trường.

1.2.2 Cấu trúc tâm lý của hành vi: Từ các quan điểm về cấu trúc hành vi của các

tác giả, có thể xác định các thành phần trong cấu trúc tâm lý của hành vi có ý thứcbao gồm nhận thức, kĩ năng hành động và thái độ Các thành phần này có mối liên

hệ chặt chẽ với nhau trong quá trình hợp thành hành vi con người

1.2.3 Đặc điểm hành vi của trẻ 4-5 tuổi

Trẻ chuyển từ hành vi bộc phát sang hành vi mang tính xã hội, đó cũng cónghĩa là có sự xuất hiện động cơ hành vi; Có sự phát triển mạnh động cơ đạo đức,đặc biệt là động cơ XH (làm vì người khác) chiếm vị trí ngày càng lớn trong hệthống các hành vi đạo đức; Biểu hiện tình cảm của trẻ cũng rất mãnh liệt với conngười, cỏ cây, hoa lá, con vật, ; Hành vi của trẻ bắt đầu bị chi phối bởi những quytắc, luật lệ do sự phát triển sự tự ý thức về bản thân

1.3 Hành vi bảo vệ môi trường của trẻ MG 4-5 tuổi

1.3.1 Khái niệm “Hành vi bảo vệ môi trường của trẻ MG 4-5 tuổi”

* Khái niệm “Môi trường” và phân loại môi trường: MT của con người là

toàn bộ những nhân tố tự nhiên và những yếu tố do con người tạo ra cần thiết cho

sự sống của con người, có liên quan mật thiết với nhau và ảnh hưởng trực tiếp tới

sự sinh tồn và phát triển của xã hội loài người MT thường được phân thành hailaoij: MT tự nhiên và MT xã hội

* Khái niệm “Bảo vệ môi trường”: BVMT là hoạt động của con người

nhằm giữ gìn, ngăn chặn, phòng ngừa, hạn chế các tác động xấu đến các nhân tố tựnhiên, xã hội cần thiết cho sự sống của con người, khai thác và sử dụng hợp línguồn tài nguyên thiên nhiên

* Khái niệm “Hành vi bảo vệ môi trường”: Hành vi BVMT là những hành

động ứng xử của con người với môi trường được điều chỉnh bởi tâm lí, ý thứctrong bối cảnh nhất định nhằm giữ gìn, ngăn chặn, phòng ngừa, hạn chế các tácđộng xấu đến các nhân tố tự nhiên, xã hội cần thiết cho sự sống của con người,khai thác và sử dụng hợp lí nguồn tài nguyên thiên nhiên

* Khái niệm “Hành vi BVMT của trẻ mẫu giáo 4-5 tuổi”: Là những hành

động ứng xử của trẻ MG 4-5 tuổi với MT được điều chỉnh bởi tâm lí, ý thức trongmột bối cảnh nhất định nhằm giữ gìn, ngăn chặn, phòng ngừa, hạn chế các tácđộng xấu đến các nhân tố tự nhiên, xã hội cần thiết cho sự sống của con người,khai thác và sử dụng hợp lý nguồn tài nguyên thiên nhiên

1.3.2 Các yếu tố cấu thành hành vi BVMT của trẻ mẫu giáo 4-5 tuổi

Luận án xác định các yếu tố cấu thành hành vi BVMT của trẻ MG 4-5 tuổicũng bao gồm: Nhận thức, kĩ năng hành động và thái độ Các thành phần này cũng

có mối liên hệ chặt chẽ với nhau trong quá trình hợp thành hành vi BVMT của trẻ

MG 4-5 tuổi Trong đó: Nhận thức (Trẻ biết một số vấn đề MT đơn giản diễn ratrong cuộc sống xung quanh, bước đầu có thể hiểu được một số nguyên nhân dẫnđến ô nhiễm, suy giảm MT, biết mọi người cần phải BVMT bằng hành động tíchcực của mình); Hành động (Trẻ có khả năng phát hiện và giải quyết vấn đề MT

đơn giản, gần gũi theo những cách khác nhau, phù hợp với khả năng của lứa tuổi);Thái độ (Trẻ thể hiện cảm xúc tích cực, sự quan tâm đến các đối tượng quen thuộc,gần gũi trong môi trường sống; tự giác thực hiện một số qui tắc, qui định về ứng

xử với MT trong sinh hoạt và hoạt động hàng ngày; thể hiện sự yêu thích, hàohứng tham gia vào các hoạt động BVMT)

1.3.3 Sự hình thành hành vi BVMT của trẻ mẫu giáo 4-5 tuổi

Quá trình hình thành hành vi BVMT ở trẻ mẫu giáo 4-5 tuổi gồm 3 giaiđoạn như sau: Giai đoạn 1: Hình thành biểu tượng về hành vi BVMT quan sátđược; Giai đoạn 2: Hình thành hành vi BVMT trên cơ sở bắt chước; Giai đoạn 3:Hình thành hành vi có ý thức với môi trường

1.3.4.Biểu hiện hành vi bảo vệ môi trường của trẻ MG 4-5 tuổi

* Nhận thức về bảo vệ môi trường: Biết được các dấu hiệu về MT cần bảo

vệ, Nêu được cách bảo vệ MT phù hợp với tình huống cụ thể, Giải thích được tạisao cần BVMT trong tình huống đó

* Hành động bảo vệ môi trường: Nhận biết đúng vấn đề MT cần bảo vệ ,

Lựa chọn được cách bảo vệ MT phù hợp với tình huống cụ thể, Thực hiện hànhđộng bảo vệ MT có hiệu quả trong tình huống đó

* Thái độ tích cực đối với môi trường: Hứng thú với các vấn đề MT diễn ra

xung quanh, Tự giác thực hiện hành động bảo vệ MT, Vui vẻ, thoải mái khi thựchiện hành động bảo vệ MT có kết quả

Bảng 1.1: Biểu hiện hành vi bảo vệ môi trường của trẻ MG 4-5 tuổi Các vấn đề

môi trường

cần bảo vệ

Biểu hiện hành vi BVMT của trẻ 4-5 tuổi Nhận thức Hành động Thái độ Giữ gìn sạch đẹp

-Giải thích đượctại sao cần bảo vệ

MT trong các tìnhhuống đó (giữ gìnkhông khí, nước,

-Xác định được cácdấu hiệu ô nhiễm

MT không khí,nước, mặt đấttrong các tìnhhuống cụ thể(thông qua quansát, thu thập thôngtin, làm thí nghiệm,trao đổi với bạn,người lớn )

-Lựa chọn đúngcách bảo vệ môitrường phù hợpvới tình huống cụthể (các giải phápnhư làm sạch, cảitạo, trang trí, xâydựng nội qui )

-Hứng thú, quantâm đến các dấuhiệu ô nhiễm MT(chú ý, tò mò, để

ý đến những sựthay đổi trong

MT sống)-Tự giác thựchiện hành độngbảo vệ MT phùhợp với khả năngcủa trẻ (tự thựchiện, không cầnnhắc nhở, thựchiện thườngxuyên )

-Vui vẻ, thoảimái khi thực hiệnhành động bảo vệ

mặt đất trong lành,sạch để bảo vệsức khỏe, để vuichơi được thoảimái, để môitrường được đẹp)

-Thực hiện hànhđộng giữ cho môitrường trong sạch(Thực hiện theođúng các giải pháp

đã lựa chọn)

MT có kết quả(vui sướng khithấy môi trườngsạch, đẹp )

-Nêu được cách sửdụng tài nguyênphù hợp với tìnhhuống cụ thể

-Giải thích đượctại sao cần Sửdụng tài nguyênđúng mục đích,không lãng phítrong những tìnhhuống cụ thể

-Sử dụng các tàinguyên đúng vớimục đích cụ thể

-Lựa chọn đượccách sử dụng tàinguyên tiết kiệm,tránh lãng phí,phù hợp với cáccông việc cụ thể

-Sử dụng các loạitài nguyên đểhoàn thành tốtcông việc cầnlàm

-Hứng thú với cácloại tài nguyêncần dùng trongcuộc sống

-Chủ động, tựgiác, tích cựctham gia các hoạtđộng sử dụng tàinguyên

-Vui vẻ, thoảimái khi tham giacác hoạt động vàthấy được sảnphẩm làm ra

MT (xả rác, bứthoa, bẻ cành, pháhoại động vật ) -Nêu được cáchbảo vệ, ngăn chặncác tác hại xấucủa con ngườiđến MT phù hợpvới tình huống cụthể (cách quétdọn, tưới nước,làm cỏ, lau bụi )-Giải thích đượctại sao cần bảo vệ,ngăn chặn các táchại xấu của conngười đến MTtrong tình huống

-Phát hiện cáctác hại xấu củacon người đến

MT (qua quansát, thu thậpthông tin về cácdấu hiệu cụ thể,chia sẻ với bạn,thông bảo vớingười lớn )-Lựa chọn đượccách bảo vệ, ngănchặn các tác hạixấu của conngười đến MTphù hợp với tìnhhuống cụ thể

-Thực hiện hànhđộng bảo vệ,ngăn chặn các táchại xấu của con

-Chú ý đến cáchành động xấucủa mọi ngườiđến môi trường -Chủ động bảo

vệ, ngăn chặn cáctác hại xấu củacon người đến

MT -Vui vẻ, thoảimái khi làm việctốt cho môitrường

đó (bứt hoa bẻcành thì câykhông lớn được,không tưới nướcthì cây sẽ chết, xảrác sẽ bẩn )

người đến MT cóhiệu quả trongtình huống đó

1.4 Trải nghiệm và việc GD hành vi BVMT cho trẻ MG 4-5 tuổi

1.4.1 Lí luận về trải nghiệm

1.4.1.1.Khái niệm “Trải nghiệm”, “Giáo dục trải nghiệm”

* Khái niệm “Trải nghiệm”: Là quá trình cá nhân tham gia trực tiếp vào hoạt

động, tích cực tương tác với đối tượng, được cảm nhận và đúc kết những tri thức, kỹnăng, hình thành thái độ về sự vật – hiện tượng nhất định, tạo thành kinh nghiệmsống cho bản thân

* Khái niệm “Giáo dục qua trải nghiệm: Là một quá trình tác động có mục

đích, có kế hoạch của nhà giáo dục nhằm tổ chức các hoạt động để người học thamgia trực tiếp, tích cực tương tác, được cảm nhận và đúc kết những tri thức, kỹnăng, thái độ về sự vật - hiện tượng nhất định, tạo thành kinh nghiệm sống riêngcho mình

1.4.1.2 Quy trình giáo dục qua trải nghiệm

* Quy trình trải nghiệm nói chung của các giả nước ngoài

Nổi bật đó là các quy trình giáo dục của các tác giả như Jean Piaget,Lewin, John Dewey và David Kolb [14] Trong phạm vi luận án này vận dụng quytrình “học thông qua kinh nghiệm” của tác giả David Kolb [14], [79] Quy trìnhhọc tập dựa vào trải nghiệm của ông bao gồm bốn giai đoạn trong một vòng trònkhép kín: Kinh nghiệm cụ thể → Quan sát, đối chiếu và phản hồi → Hình thànhkhái niệm trừu tượng →Thử nghiệm chủ động

* Vận dụng quy trình học tập qua trải nghiệm của David Kolb vào quá trình giáo dục hành vi BVMT cho trẻ MG 4-5 tuổi bao gồm bốn giai đoạn: Giai đoạn 1:

Trải nghiệm thực tiễn→ Giai đoạn 2: Quan sát, đối chiếu, phản hồi → Giai đoạn3: Hình thành khái niệm trừu tượng → Giai đoạn 4: Thử nghiệm chủ động trongtình huống mới

1.4.1.3 Vai trò của trải nghiệm đối với việc giáo dục hành vi BVMT cho trẻ MG 4-5 tuổi

Trải nghiệm đối với việc giáo dục hành vi BVMT cho trẻ MG 4-5 tuổi cónhững vai trò như sau: Góp phần thực hiện hiệu quả mục tiêu giáo dục mầm non,tạo nhiều cơ hội cho trẻ được trực tiếp tham gia các hoạt động BVMT, sử dụngkinh nghiệm sẵn có vào tình huống thực tiễn, dễ dàng phối hợp với phụ huynh,cộng đồng trong quá trình giáo dục trẻ và Tạo điều kiện sử dụng nhiều phươngpháp dạy học tích cực và phối hợp nhiều hình thức giáo dục

1.4.2 Quá trình GD hành vi BVMT cho trẻ MG 4-5t qua trải nghiệm

1.4.2.1 Khái niệm “Giáo dục hành vi BVMT cho trẻ MG 4-5 tuổi qua trải nghiệm”: Là quá trình tác động có mục đích, có kế hoạch của nhà giáo dục thông

qua việc tổ chức các hoạt động phù hợp với khả năng của trẻ MG 4-5 tuổi để trẻ

được tham gia trực tiếp, tích cực tương tác, được cảm nhận và đúc kết những trithức, kỹ năng, thái độ, tạo thành hành vi ứng xử tích cực của trẻ với môi trườngxung quanh

1.4.2.2 Khái niệm “Biện pháp GD hành vi BVMT cho trẻ MG 4-5 tuổi qua trải nghiệm”: Là những cách thức tác động cụ thể của nhà giáo dục thông qua việc tổ

chức các hoạt động phù hợp với khả năng của trẻ MG 4-5 tuổi nhằm giúp trẻ đượctham gia trực tiếp, tích cực tương tác, được cảm nhận và đúc kết những tri thức, kỹnăng, thái độ, tạo thành hành vi ứng xử tích cực của trẻ với môi trường xungquanh

1.4.2.3 Mục tiêu giáo dục hành vi BVMT cho trẻ MG 4-5 tuổi: Cung cấp cho trẻ

những kiến thức về MT, BVMT, hiểu một số nguyên nhân dẫn đến các vấn đề MT

và sự cần thiết phải BVMT; Hình thành và rèn luyện cho trẻ kỹ năng phát hiện,lựa chọn các hành động BVMT phù hợp với hoàn cảnh cụ thể, biết đề xuất và lựachọn các cách giải quyết khác nhau, phù hợp với khả năng của trẻ; Hình thành ởtrẻ tình cảm tích cực, quan tâm đến các đối tượng trong môi trường sống; tự giác,hào hứng thực hiện các qui định về ứng xử với MT

1.4.2.4 Nội dung giáo dục hành vi BVMT cho trẻ MG 4-5 tuổi

 Giáo dục nhận thức về môi trường và các vấn đề về môi trường

 Giáo dục kỹ năng hành động BVMT

 Giáo dục thái độ khi thực hiện hành vi BVMT

1.4.2.5 Phương pháp GD hành vi BVMT cho trẻ MG 4-5 tuổi qua trải nghiệm

Nhà giáo dục cần lựa chọn và sử dụng phối kết hợp nhiều phương pháp, biệnpháp giáo dục phù hợp với mục đích giáo dục hành vi BVMT qua trải nghiệm, cầnphát huy tối đa tính tích cực, chủ động của trẻ trong mọi hoạt động Có thể sử dụngcác phương pháp như: Nhóm phương pháp trực quan, Nhóm phương pháp dùng lời

và Nhóm phương pháp thực hành luyện tập

1.4.2.5 Hình thức giáo dục hành vi BVMT cho trẻ MG 4-5 tuổi qua trải nghiệm

Trong thực tế, giáo dục qua trải nghiệm được tổ chức dưới rất nhiều hìnhthức đa dạng, phong phú như là tổ chức trò chơi, thiết kế hội thi, diễn đàn, giaolưu, tham quan du lịch, lao động, câu lạc bộ, tổ chức các ngày hội, ngày lễ, tổ chứccác dự án giáo dục,

1.5 Các yếu tố ảnh hưởng đến việc giáo dục hành vi BVMT cho trẻ MG 4-5 tuổi qua trải nghiệm

1.5.1 Các yếu tố chủ quan: Đặc điểm tâm sinh lí của từng trẻ; Thái độ của trẻ khi

tham gia các hoạt động trải nghiệm; Vốn kinh nghiệm hoạt động với môi trườngcủa trẻ (trải nghiệm cá nhân); Năng lực sư phạm của GV

1.5.2.Các yếu tố khách quan: Đặc trưng về văn hoá và sự phối hợp giữa nhà

trường - gia đình - cộng đồng: Nội dung của các hoạt động trải nghiệm ở trường

mầm non; Môi trường cho trẻ trải nghiệm

Kết luận Chương 1

1 Việc GDMT cho trẻ MG 4-5 tuổi đã nhận được rất nhiều sự quan tâmnghiên cứu của các nhà tâm lý học và GD học trong và ngoài nước Các nghiên

cứu đã khẳng định sự cần thiết của GDMT cho trẻ , tiếp cận vấn đề GDMT cho trẻvới nhiều hướng khác nhau, đã khái quát rất rõ nét các vấn đề về mục tiêu, nộidung, phương pháp và hình thức giáo dục BVMT cho trẻ ở trường MN

2 Hành vi BVMT là hành vi có ý thức với MT, là biểu hiện khả năng vậndụng những tri thức, kinh nghiệm về MT đã tích lũy được vận dụng vào thực tiễncuộc sống nhằm giữ gìn, ngăn ngừa và hạn chế các tác động xấu đến MT, sử dụngtiết kiệm nguồn tài nguyên thiên nhiên Hành vi BVMT được cấu thành bởi cácyếu tố: Nhận thức, hành động và thái độ của con người đối với MT Vận dụng quytrình học tập của David Kolb, quá trình hình thành hành vi BVMT qua trải nghiệm chotrẻ MG 4-5 tuổi có thể diễn ra qua bốn giai đoạn: Trải nghiệm thực tiễn –Quan sát, đốichiếu, phản hồi – Hình thành khái niệm trừu tượng – Thử nghiệm chủ động trong tìnhhuống mới

3 Giai đoạn 4-5 tuổi là giai đoạn thuận lợi trong việc hình thành hành vi ứng xử

có ý thức đối với MT cho trẻ so với trẻ 3-4 tuổi nhờ sự phát triển khả năng tự nhậnthức, phát triển động cơ xã hội tích cực, hình thành hệ thống thứ bậc các động cơ vàkhả năng tư duy trực quan hình tượng

4 Có rất nhiều hoạt động theo chế độ sinh hoạt hàng ngày của trẻ MG 4-5 tuổi có

ưu thế trong giáo dục hành vi BVMT cho trẻ qua trải nghiệm, trong đó, tổ chức chotrẻ tham gia các hoạt động BVMT đơn giản, phù hợp với lứa tuổi đều là cơ hội giúptrẻ trở thành một chủ thể hoàn toàn chủ động, tự lực và tích cực

5 Trong quá trình GD hành vi BVMT qua trải nghiệm cho trẻ, cần phải chú ýnhững yếu tố ảnh hưởng như là: đặc điểm phát triển tâm sinh lý của trẻ, thái độ củatrẻ khi tham gia các hoạt động trải nghiệm, vốn kinh nghiệm hoạt động với MT củatrẻ, năng lực tổ chức hoạt động của giáo viên, đặc trưng về văn hoá và sự phối hợpgiữa nhà trường - gia đình - cộng đồng, nội dung của các hoạt động trải nghiệm ởtrường mầm non và môi trường cho trẻ trải nghiệm

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG GIÁO DỤC HÀNH VI BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG QUA TRẢI NGHIỆM

CHO TRẺ MẪU GIÁO 4-5 TUỔI

2.1 Vấn đề giáo dục hành vi BVMT cho trẻ mẫu giáo 4-5 tuổi trong Chương trình Giáo dục mầm non hiện hành

2.1.1 Mục tiêu giáo dục BVMT cho trẻ mẫu giáo 4-5 tuổi

Mục tiêu giáo dục hành vi BVMT cho trẻ đã được đề cập rất rõ trong Chươngtrình GDMN, thể hiện trong các nội dung giáo dục theo các lĩnh vực phát triển (lĩnhvực phát triển thể chất, phát triển nhận thức và phát triển tình cảm - kĩ năng xã hội)như sau: Có một số thói quen, kĩ năng tốt trong ăn uống, giữ gìn sức khoẻ; Có khảnăng phát hiện và giải quyết vấn đề đơn giản theo những cách khác nhau; Thực hiệnmột số qui tắc, qui định trong sinh hoạt ở gia đình, trường lớp mầm non, cộng đồnggần gũi,

2.1.2 Nội dung giáo dục BVMT cho trẻ MG 4-5 tuổi: Chương trình GDMN cũng

đã đề cập đến các nội dung GD hành vi BVMT cho trẻ trong các lĩnh vực phát

triển (thể chất, nhận thức, tình cảm – kĩ năng xã hội) như: Dạy trẻ biết đi vệ sinhđúng nơi qui định; lợi ích của việc giữ gìn vệ sinh môi trường đối với sức khoẻ conngười; Rèn luyện khả năng quan sát, phán đoán mối liên hệ đơn giản giữa con vật,cây với MT sống; Cách chăm sóc và bảo vệ cây, con vật; Một số hiện tượng thời tiếttheo mùa và ảnh hưởng của nó đến sinh hoạt của con người; Các nguồn tài nguyên

và ích lợi đối với đời sống con người; những nguyên nhân gây ô nhiễm MT và cáchBVMT; Dạy trẻ biết một số qui định ở lớp, gia đình và nơi công cộng; Phân biệtđược hành vi “đúng” – “sai”, “tốt” – “xấu” với MT

2.1.3 Hình thức giáo dục BVMT cho trẻ MG 4-5 tuổi: Chương trình GDMN đã

chuyển tải các nội dung GDMT đến trẻ thông qua tất cả các hoạt động ở trường MNnhư: Hoạt động học; Hoạt động lao động (lao động tự phục vụ, lao động trực nhật, laođộng tập thể); Hoạt động ăn, ngủ, vệ sinh cá nhân

2.1.4 Phương pháp giáo dục hành vi BVMT cho trẻ MG 4-5 tuổi: Chương trình

GDMN đã xác định các nhóm phương pháp dạy học đặc trưng phù hợp với trẻ MN như là: thực thành – trải nghiệm; Trực quan – minh hoạ; dùng lời nói; GD bằng tình

cảm khích lệ; nêu gương – đánh giá Chương trình đã thể hiện nhiều ưu điểm khi

luôn đề cao nhóm phương pháp cho trẻ thực hành, trải nghiệm.

2.1.5 Đánh giá kĩ năng BVMT của trẻ: Chương trình GDMN chọn thời điểm và

căn cứ đánh giá trẻ là vào cuối giai đoạn dựa vào mục tiêu giáo dục chủ đề/tháng, kếtquả mong đợi cuối độ tuổi Nội dung đánh giá trẻ chú trọng đến đánh giá trạng tháicảm xúc, thái độ và hành vi của trẻ, đánh giá kiến thức và kĩ năng của trẻ thông quacác phương pháp đánh giá cụ thể Các phương pháp được sử dụng để đánh giá trẻ baogồm: Quan sát; Trò chuyện, Dùng tình huống; Phân tích sản phẩm hoạt động của trẻ;Trao đổi với cha mẹ/ người chăm sóc trẻ

2.2 Thực trạng GD hành vi BVMT cho trẻ 4-5 tuổi qua trải nghiệm ở trường MN

2.2.1 Khái quát quá trình tổ chức khảo sát thực trạng

2.2.1.1 Mục đích: Tìm hiểu thực trạng nhận thức và việc giáo dục hành vi BVMT

qua trải nghiệm cho trẻ MG 4-5 tuổi của giáo viên ở một số trường mầm non

2.2.1.2 Nội dung khảo sát: Nhận thức của GVMN; Mức độ biểu hiện hành vi

BVMT của trẻ MG 4-5; Nội dung, phương pháp, hình thức GDMT,

2.2.1.3 Đối tượng khảo sát: 151 GVMN (Đồng Tháp, Sóc Trăng, Kiên Giang) và

60 trẻ MG 4-5 tuổi trường mầm non tại thành phố Cao Lãnh, tỉnh Đồng Tháp

2.2.1.4 Thời gian khảo sát: Tháng 01/2018 đến tháng 5/2018

2.2.1.5 Phương pháp khảo sát: Dùng phiếu điều tra, đàm thoại, quan sát, bài tập

tình huống

2.2.2 Kết quả khảo sát thực trạng