“Bên cạnh các thành phần chính của không khí, bất kì một chất nào ở dạng rắn, lỏng, khí đƣợc thải vào môi trƣờng không khí với nồng độ vừa đủ gây ảnh hƣởng tới sức khỏ[r]
Trang 1ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC TỰ NHIÊN
-
NGUYỄN THỊ THÙY HƯƠNG
ĐÁNH GIÁ HIỆN TRẠNG MÔI TRƯỜNG KHÔNG KHÍ
HUYỆN THANH OAI (HÀ NỘI) VÀ ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP BẢO VỆ
LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC
Hà Nội –2014
Trang 2ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC TỰ NHIÊN
-
NGUYỄN THỊ THÙY HƯƠNG
ĐÁNH GIÁ HIỆN TRẠNG MÔI TRƯỜNG KHÔNG KHÍ
HUYỆN THANH OAI (HÀ NỘI) VÀ ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP BẢO VỆ
Chuyên ngành: Sinh Thái học
Mã số: 60420120
LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC
NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS.TS Đoàn Hương Mai
Hà Nội - 2014
Trang 3Tôi xin gửi lời cảm ơn đến các thầy cô của Phòng thí nghiệm : Sinh thái học
và Sinh học môi trường đã nhiệt tình giảng dạy, cũng như giúp đỡ hướng dẫn nhiệt tình trong quá trình tôi hoàn thành đề tài của mình
Tôi xin chân thành cảm ơn đến PGS.TS Đoàn Hương Mai, đã tận tình hướng dẫn tôi trong thời gian thực hiện luận văn Mặc dù trong quá trình thực hiện luận văn còn có nhiều khiếm khuyết nhưng cô đã chỉ bảo đã cho tôi nhiều kinh nghiệm trong thời gian thực hiện đề tài
Tôi cũng xin gửi lời cảm ơn đến các cán bộ và nhân viên Công ty TNHH tư vấn môi trường Hà Nội, Phòng Tài nguyên Môi trường huyện Thanh Oai đã giúp đỡ nhiệt tình trong việc tham gia khảo sát cũng như góp ý về những thiếu sót trong bảng khảo sát, và giúp đỡ tôi trong quá trình thu thập dữ liệu và thông tin của luận văn
Sau cùng tôi xin gửi lời biết ơn sâu sắc đến gia đình đã luôn tạo điều kiện tốt nhất cho tôi trong suốt quá trình học cũng như thực hiện luận văn
Do thời gian có hạn và kinh nghiệm nghiên cứu khoa học chưa nhiều nên
luận văn còn nhiều thiếu, rất mong nhận được ý kiến góp ý của Thầy/Cô
Hà Nội , ngày 27 tháng 10 năm 2014
Trang 4MỤC LỤC
MỞ ĐẦU 67
CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU 69
1.1.TỔNG QUAN VỀ MÔI TRƯỜNG KHÔNG KHÍ VÀ Ô NHIỄM KHÔNG KHÍ 69
1.1.1 Môi trường 69
1.1.2 Ô nhiễm môi trường 70
1.1.3 Khái niệm không khí 71
1.1.4 Ô nhiễm không khí 72
1.2 TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VẤN ĐỀ Ô NHIỄM KHÔNG KHÍError! Bookmark not defined
1.2.1 Trên thế giới Error! Bookmark not defined 1.2.2 Tại Việt Nam Error! Bookmark not defined
1.3 ẢNH HƯỞNG CỦA Ô NHIỄM KHÔNG KHÍ ĐẾN SỨC KHỎE CỘNG ĐỒNG
Error! Bookmark not defined CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG, THỜI GIAN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU Error! Bookmark not defined 2.1 ĐỐI TƯỢNG VÀ ĐỊA ĐIỂM NGHIÊN CỨU Error! Bookmark not defined 2.2 THỜI GIAN NGHIÊN CỨU Error! Bookmark not defined 2.3 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU Error! Bookmark not defined 2.3.1 Phương pháp điều tra khảo sát thực địa Error! Bookmark not defined 2.3.2 Phương pháp quan trắc môi trường không khí Error! Bookmark not defined 2.3.3 Phương pháp tổng hợp và xử lý số liệu thứ cấpError! Bookmark not defined
CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬNError! Bookmark not defined
3.1 ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN, KINH TẾ XÃ HỘI HUYỆN THANH OAI Error! Bookmark not defined
3.1.1 Điều kiện tự nhiên Error! Bookmark not defined
Trang 53.1.2 Tình hình kinh tế xã hội Error! Bookmark not defined 3.1.3 Đa dạng sinh học Error! Bookmark not defined
3.2 HIỆN TRẠNG MÔI TRƯỜNG KHÔNG KHÍ HUYỆN THANH OAI NĂM 2013 Error! Bookmark not defined
3.3 SO SÁNH CHẤT LƯỢNG KHÔNG KHÍ HUYỆN THANH OAI NĂM 2012
VÀ NĂM 2013 Error! Bookmark not defined
3.3.1 Kết quả quan trắc hiện trạng môi trường không khí huyện Thanh Oai năm
2012 Error! Bookmark not defined
3.3.2 So sánh chất lượng môi trường không khí xung quanh huyện Thanh Oai năm
2012 và năm 2013 Error! Bookmark not defined
3.4 KẾT QUẢ PHÂN TÍCH VÀ ĐÁNH GIÁ TÁC ĐỘNG CỦA Ô NHIỄM KHÔNG KHÍ
ĐẾN SỨC KHỎE NGƯỜI DÂN HUYỆN THANH OAI Error! Bookmark not defined
3.4.1 Những hiểu biết của người dân huyện Thanh Oai vê ô nhiễm không khí
Error! Bookmark not defined
3.4.2 Tác động của ô nhiễm môi trường không khí xung quanh đến sức khỏe người
dân huyện Thanh Oai Error! Bookmark not defined
3.5 ĐỀ XUẤT MỘT SỐ GIẢI PHÁP BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG KHÔNG KHÍ
HUYỆN THANH OAI Error! Bookmark not defined
3.5.1 Giải pháp giảm thiểu ô nhiễm không khí do sản xuất công nghiệpError! Bookmark not defined
3.5.2 Giảm thiểu ô nhiễm không khí ở các làng nghề Error! Bookmark not defined 3.5.3 Về sinh hoạt và dịch vụ Error! Bookmark not defined 3.5.4 Giải pháp cho các phương tiện giao thông Error! Bookmark not defined 3.5.5 Hoàn thiện hệ thống pháp luật về môi trường Error! Bookmark not defined 3.5.6 Các giải pháp khác Error! Bookmark not defined KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ Error! Bookmark not defined TÀI LIỆU THAM KHẢO 77 PHỤ LỤC
Trang 7Bảng 9: Nồng độ các khí trong môi trường không khí tại các khu công nghiệp
Error! Bookmark not defined
Bảng 10: Kết quả quan trắc hiện trạng môi trường không khí huyện Thanh Oai năm 2012
Error! Bookmark not defined Bảng 11 So sánh chất lượng không khí xung quanh năm 2012 và năm 2013 Error! Bookmark not defined
Bảng 12: So sánh nồng độ khí H2S tại K1 trong 2 năm 2012 và 2013 Error! Bookmark not defined
Bảng 13: So sánh nồng độ bụi lơ lửng tại các làng nghề thủ công mỹ nghệ trong 2
năm 2012 và 2013 Error! Bookmark not defined
Trang 8Bảng 14: So sánh nồng độ khí NH3 tại các làng nghề chế biến lương thực thực phẩm
trong 2 năm 2012 và 2013 Error! Bookmark not defined
Bảng 15: So sánh nồng độ bụi lơ lửng tại khu công nghiệp trong 2 năm 2012 và 2013
Error! Bookmark not defined
Bảng 16: So sánh nồng độ khí SO2 tại các khu công nghiệp trong 2 năm 2012 và 2013 Error! Bookmark not defined
DANH MỤC HÌNH
Hình 1: Vị trí các điểm đo chất lượng môi trường không khí huyện Thanh Oai năm
2013 26 Hình 2: Vị trí khu vực huyện Thanh Oai, thành phố Hà Nội 29
Hình 3: Biểu đồ nồng độ bụi trong không khí tại các điểm dân cư Error! Bookmark not defined
Hình 4 : Biểu đồ nồng độ khí H2S trong không khí tại các điểm dân cư Error! Bookmark not defined
Hình 5: Biểu đồ nồng độ khí CO tại các làng nghề chế biến lương thực thực phẩm
Error! Bookmark not defined
Hình 6 : Biểu đồ nồng độ SO2, NO2 tại các làng nghề chế biến lương thực, thực
phẩm Error! Bookmark not defined Hình 7: Ô nhiễm ở làng nghề làm miến Cự Đà , Cự KhêError! Bookmark not defined
Trang 9Hình 8: Biểu đồ nồng độ khí NH3 trong không khí ở một số làng nghề chế biến
lương thực, thực phẩm Error! Bookmark not defined Hình 9 : Biểu đồ độ ồn ở một số làng nghề thủ công mỹ nghệ Error! Bookmark not defined
Hình 10 : Làng nghề luyện kim cơ khí Rùa Hạ (Thanh Thùy, Thanh Oai, Hà Nội)
Error! Bookmark not defined
Hình 11: Biểu đồ nồng độ bụi trong không khí ở một số làng nghề thủ công mỹ
nghệ huyện Thanh Oai Error! Bookmark not defined Hình 12: Biểu đồ nồng độ bụi tại hai khu công nghiệp ở Thanh Oai Error! Bookmark not defined
Hình 13 : Biểu đồ nồng độ khí CO tại khu công nghiệpError! Bookmark not defined
Hình 14 : Biểu đồ nồng độ khí SO2, NO2 tại hai khu công nghiệp Error! Bookmark not defined
Hình 15: So sánh nồng độ khí H2S tại điểm K1 trong 2 năm 2012 và năm 2013
Error! Bookmark not defined
Hình 16: So sánh nồng độ bụi lơ lửng tại các làng nghề thủ công mỹ nghệ trong 2
năm 2012 và 2013 Error! Bookmark not defined
Hình 17: So sánh nồng độ khí NH3 tại các làng nghề chế biến lương thực thực phẩm
trong 2 năm 2012 và 2013 Error! Bookmark not defined
Hình 18: So sánh nồng độ bụi lơ lửng tại khu công nghiệp trong 2 năm 2012 và
2013 Error! Bookmark not defined
Hình 19: So sánh nồng độ khí SO2 tại các khu công nghiệp trong 2 năm 2012 và
2013 Error! Bookmark not defined
Trang 10MỞ ĐẦU
Môi trường không khí có vai trò rất quan trọng góp phần tạo nên sự sống trên trái đất – cung cấp O2 cho quá trình hô hấp của sự sống hay CO2 cho quá trình quang hợp của các loại sinh vật trên Trái Đất, đây là hai quá trình quan trọng cho sự tồn tại và phát triển của con người Do đó chất lượng môi trường không khí là vấn
đề quan trọng cần được quan tâm hàng đầu Với sự phát triển kinh tế như hiện nay, bảo vệ môi trường không khí không chỉ là của riêng một quốc gia mà còn là vấn đề của tất cả các tập thể cá nhân, mọi vùng, mọi khu vực ở khắp nơi trên Trái Đất
Với các hoạt động để duy trì đời sống, loài người đang từng giờ từng phút thải vào môi trường không khí các khí độc, bụi Thực trạng phát triển kinh tế - xã hội của các quốc gia trên thế giới trong thời gian qua đã có những tác động lớn đến môi trường, làm cho môi trường sống của con người bị thay đổi và ngày càng trở nên tồi tệ hơn Những năm gần đây nhân loại đã phải quan tâm nhiều đến vấn đề ô nhiễm môi trường không khí đó là: sự biến đổi của khí hậu – nóng lên toàn cầu, sự suy giảm tầng ôzôn và mưa axít Quá trình phát triển công nghiệp từ thế kỷ XVII đến nay, đặc biệt từ thế kỷ XX đã phá huỷ, gây tổn hại quá nặng nề đến các thành phần của môi trường Vì thế, sang thế kỷ XXI này, việc bảo vệ các thành phần của môi trường đang là vấn đề cấp bách đối với toàn thể nhân loại
Trong những năm gần đây quá trình công nghiệp hóa, hiện đạị hóa đất nước
ta diễn ra mạnh mẽ và đã thu được nhiều thành công đáng khích lệ Đặc biệt Việt Nam là một trong những nước sớm vượt qua khủng hoảng kinh tế và đang vững bước trên con đường phát triển của mình Bên cạnh những thành tựu đó, hoạt động phát triển kinh tế cũng gây rất nhiều tác động tiêu cực không nhỏ tới môi trường như ô nhiễm, suy thoái môi trường nước, không khí và môi trường đất Tốc độ công nghiệp hoá và đô thị hoá khá nhanh và sự gia tăng dân số gây áp lực ngày càng nặng nề đối với tài nguyên trong vùng lãnh thổ Môi trường không khí ở nhiều đô thị, khu công nghiệp và làng nghề ngày càng bị ô nhiễm bởi nước thải, khí thải và chất thải rắn Ở các thành phố lớn, hàng trăm cơ sở sản xuất công nghiệp đang gây ô nhiễm môi trường không khí do không có công trình và thiết bị xử lý chất thải Ô
Trang 11nhiễm không khí do sản xuất công nghiệp là rất nặng Để phục vụ cho nhu cầu phát triển, chúng ta đã tiến hành hàng loạt các hoạt động ảnh hưởng trực tiếp đến môi trường như: xây dựng các công trình, nhà cửa, nhà máy, các khu công nghiệp; khai thác tài nguyên làm nguyên liệu phục vụ cho sản xuất Những hoạt động này đã gây
ra những tác động tiêu cực cho môi trường nói chung và không khí nói riêng Chính
vì vậy nhiệm vụ cấp bách đặt ra hiện nay là phải bảo vệ môi trường không khí
Là huyện nằm ở cửa ngõ ra vào Hà Nội, có số làng nghề nhiều nhất, Thanh Oai
có nhiều điều kiện phát triển kinh tế làng nghề Tuy nhiên hiện nay sự phát triển làng nghề còn mang tính chất tự phát, quy mô sản xuất còn nhỏ bé, trang thiết bị còn lạc hậu, cho nên ở các cơ sở làng nghề chưa có các biện pháp xử lý chất thải Các nguồn thải đó có ảnh hưởng không nhỏ đến môi trường không khí, đa dạng sinh học trong khu vực Ngoài các làng nghề, ở Thanh Oai còn có cụm công nghiệp, nhà máy cơ khí hoạt động, các nguồn chất thải từ các cơ sở này cũng gây tác động không nhỏ đến môi trường không khí
Xuất phát từ nhu cầu thực tế rất cần thiết phải đánh giá hiện trạng môi trường không khí toàn huyện Thanh Oai, thành phố Hà Nội, để từ đó đề xuất được những giải pháp hợp lý bảo vệ môi trường không khí, góp phần đảm bảo sức khỏe cho
nhân dân toàn huyện, đề tài luận văn của tôi là: “ Đánh giá hiện trạng môi trường
không khí huyện Thanh Oai (Hà Nội) và đề xuất giải pháp bảo vệ ”
Luận văn được thực hiện với các mục đích nghiên cứu như sau:
- Phân tích và đánh giá hiện trạng môi trường không khí huyện Thanh Oai năm 2013
- So sánh chất lượng môi trường không khí huyện Thanh Oai trong 2 năm
2012 và 2013
- Tìm hiểu tác động của ô nhiễm không khí đến sức khỏe cộng đồng
- Đề xuất một số giải pháp giảm thiểu ô nhiễm môi trường không khí, bảo bệ môi trường, đảm bảo an toàn cho việc sử dụng tài nguyên thiên nhiên vào các mục đích kinh tế
Trang 12CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
1.1 TỔNG QUAN VỀ MÔI TRƯỜNG KHÔNG KHÍ VÀ Ô NHIỄM KHÔNG KHÍ
1.1.1 Môi trường
Môi trường là một khái niệm rất rộng, được định nghĩa theo nhiều cách khác nhau và được sử dụng trong nhiều lĩnh vực khác nhau
Luật Bảo vệ môi trường Việt Nam 2014 sửa đổi của BTNMT có định nghĩa:
“Môi trường là hệ thống các yếu tố vật chất tự nhiên và nhân tạo có tác động đối với sự tồn tại và phát triển của con người”
“Thành phần môi trường là các yếu tố vật chất tạo thành môi trường như : đất, nước, không khí, âm thanh, ánh sáng, sinh vật, hệ sinh thái và các hình thái vật chất khác”[4]
Bách khoa toàn thư về môi trường năm 1994 có định nghĩa như sau:
“ Môi trường là tổng thể các thành tố sinh thái tự nhiên, xã hội- nhân văn và các điều kiện tác động trực tiếp hay gián tiếp lên sự phát triển, lên đời sống và hoạt động của con người trong thời gian bất kì” [39]
“Môi trường là một thành phần của ngoại cảnh, bao gồm các hiện tượng và các thực thể tự nhiên…mà ở đó, cá thể, quần thể, loài…có quan hệ trực tiếp hoặc gián tiếp bằng các phản ứng thích nghi của mình” [18]
Đối với cơ thể sống thì “Môi trường sống” là tổng hợp những điều kiện bên ngoài có ảnh hưởng tới đời sống và sự phát triển của cơ thể [11]
“Môi trường bao gồm tất cả những gì bao quanh sinh vật, tất cả các yếu tố vô sinh và hữu sinh có tác động trực tiếp hoặc gián tiếp lên sự sống, phát triển và sinh sản của sinh vật”[12]
Môi trường sống của con người là tổng hợp các điều kiện vật lý, hoá học, sinh học, xã hội bao quanh con người và có ảnh hưởng tới sự sống, sự phát triển của từng cá nhân và toàn bộ cộng đồng người Các thành phần của môi trường sống có ảnh hưởng trực tiếp tới con người trên Trái Đất gồm có bốn quyển : sinh quyển, thuỷ quyển, khí quyển, thạch quyển
Trang 13Có thể nêu ra một định nghĩa chung về môi trường như sau: Môi trường là tập hợp các yếu tố tự nhiên và xã hội bao quanh con người có ảnh hưởng tới con người
và tác động qua lại với các hoạt động sống của con người như: không khí, nước, đất, sinh vật, xã hội loài người
“Ô nhiễm môi trường là sự tích lũy trong môi trường các yếu tố (vật lý, hóa học, sinh học) vượt quá tiêu chuẩn chất lượng môi trường, khiến cho môi trường trở nên độc hại đối với con người,vật nuôi, cây trồng” [10]
“Ô nhiễm môi trường là tình trạng môi trường bị ô nhiễm bởi các chất hóa học, sinh học, bức xạ, tiếng ồn, gây ảnh hưởng đến sức khỏe con người và các cơ thể sống khác”[39]
Như trên phân tích thì các định nghĩa về ô nhiễm môi trường đều đề cập đến
sự biến đổi của các thành phần môi trường theo chiều hướng xấu, gây bất lợi cho con người và sinh vật
Sự biến đổi các thành phần môi trường có thể bắt nguồn từ nhiều nguyên nhân, trong đó nguyên nhân chủ yếu là do các chất gây ô nhiễm Chất gây ô nhiễm được các nhà môi trường đĩnh nghĩa là các chất hoặc yếu tố vật lý khi xuất hiện trong môi trường thì làm cho môi trường bị ô nhiễm
Môi trường có thể bị ô nhiễm với nhiều mức độ khác nhau: ô nhiễm, ô nhiễm nghiêm trọng, ô nhiễm đặc biệt nghiêm trọng Mức độ ô nhiễm môi trường đối với một thành phần môi trường cụ thể thường được xác định dựa vào mức vượt tiêu chuẩn chất lượng môi trường của các chất gây ô nhiễm có trong thành phần môi trường đó