Tôi xin chân thành cảm ơn Ban giám hiệu, Khoa sau đại học, các thầy cô giáo giảng dạy cùng toàn thể các bạn học viên lớp Cao học Lí luận và phương pháp dạy họcVật lí K[r]
Trang 1ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC
NGUYỄN THỊ LỘC
XÂY DỰNG VÀ TỔ CHỨC DẠY HỌC TÍCH HỢP CHỦ ĐỀ
‘‘ÁNH SÁNG” Ở TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
LUẬN VĂN THẠC SĨ SƯ PHẠM VẬT LÝ
HÀ NỘI – 2015
Trang 2ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC
NGUYỄN THỊ LỘC
XÂY DỰNG VÀ TỔ CHỨC DẠY HỌC TÍCH HỢP CHỦ ĐỀ
”ÁNH SÁNG” Ở TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
LUẬN VĂN THẠC SĨ SƯ PHẠM VẬT LÝ CHUYÊN NGÀNH: LÍ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC
(BỘ MÔN VẬT LÝ)
Mã số: 60 14 01 11
Người hướng dẫn khoa học: TS NGÔ DIỆU NGA
HÀ NỘI – 2015
Trang 3LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các số liệu và kết quả nghiên cứu nêu trong luận văn này là hoàn toàn trung thực, chưa từng được công
bố trong bất kì một công trình của tác giả nào khác
Hà Nội, tháng 11 năm 2015
Tác giả luận văn
Nguyễn Thị Lộc
Trang 4LỜI CẢM ƠN
Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới cô giáo hướng dẫn khoa học TS Ngô Diệu Nga, đã tận tình hướng dẫn tôi trong suốt quá trình thực hiện luận văn
Tôi xin chân thành cảm ơn Ban giám hiệu, Khoa sau đại học, các thầy cô giáo giảng dạy cùng toàn thể các bạn học viên lớp Cao học Lí luận và phương pháp dạy họcVật lí K9 - Trường ĐH Giáo dục , ĐH Quốc gia Hà Nội đã tận tình giảng dạy, góp nhiều ý kiến quý báu cho tôi trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu khoa họcvà làm luận văn
Tôi xin chân thành cám ơn Ban giám hiệu, các thầy cô giáo và các em học sinh của Trường THPT Nguyễn Thị Minh Khai, Bắc Từ Liêm, Hà Nội đã giúp đỡ tôi trong quá trình nghiên cứu
Chân thành cảm ơn những tình cảm quý báu của người thân, bạn bè, đồng nghiệp đã cổ vũ động viên, góp ý và tiếp thêm động lực giúp tôi hoàn thành luận văn này
Mặc dù có nhiều cố gắng, nhưng do thời gian có hạn bà năng lực bản thân còn nhiều hạn chế nên luận văn không tránh khỏi những thiếu sót Tôi rất mong nhận được
ý kiến đóng góp , chỉ bảo của các thầy côgiáo và các bạn đồng nghiệp
Hà Nội, tháng 11 năm 2015
Tác giả luận văn
Nguyễn Thị Lộc
Trang 5DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
NADPH : Nicotinamit Adenin Dinucleotitphotphat
PPDH : Phương pháp dạy học
QT : Quá trình SGK : Sách giáo khoa THCS : Trung học cơ sở THPT : Trung học phổ thông
TN : Thực nghiệm
Trang 6MỤC LỤC
Lời cam đoan i
Lời cảm ơn ii
Danh mu ̣c chữ viết tắt iii
Mục lục iv
Danh mu ̣c bảng vi
Danh mu ̣c hình vii
MỞ ĐẦU 1 CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ TỰC TIỄN CỦA VIỆC DẠY HỌC CHỦ ĐỀ TÍCH HỢP Error! Bookmark not defined
1.1.Dạy học tích hợp Error! Bookmark not defined 1.1.1.Khái niệm tích hợp và dạy học tích hợp Error! Bookmark not defined 1.1.2.Mục tiêu tích hợp Error! Bookmark not defined 1.1.3 Những mức độ tích hợp trong dạy học Error! Bookmark not defined 1.1.4 Các nguyên tắc dạy học tích hợp Error! Bookmark not defined
1.2.Môt số phương pháp dạy học phát huy tính tích cực tự chủ chiếm lĩnh kiến thức và
năng lực học tập hợp tác Error! Bookmark not defined 1.2.1 Dạy học nhóm Error! Bookmark not defined 1.2.2 Dạy học theo dự án Error! Bookmark not defined 1.2.3 Dạy học dựa trên vấn đề Error! Bookmark not defined 1.2.4 Dạy học theo góc Error! Bookmark not defined 1.3.Thực trạng của dạy học tích hợp Error! Bookmark not defined 1.3.1 Xu hướng dạy học tích hợp trên thế giới Error! Bookmark not defined 1.3.2.Thực trạng của dạy học tích hợp ở Việt nam hiện nayError! Bookmark not defined
1.4 Quy trình xây dựng và tổ chức dạy học tích hợp Error! Bookmark not defined 1.5 Một số quan điểm vận dụng dạy học tích hợp vào dạy học vật lý Error!
Bookmark not defined
1.5.1 Vận dụng dạy học tích hợp một cách có ý nghĩa Error! Bookmark not defined 1.5.2 Không làm học sinh học tập quá tải Error! Bookmark not defined
1.5.3 Vận dụng hợp lý các phương pháp dạy học tích cực, phương tiện dạy học để tạo
ra hiệu quả giáo dục tích hợp cao Error! Bookmark not defined
Trang 71.5.4 Tăng cường khai thác mối quan hệ liên môn và liên kết kiến thức trong nội bộ
môn học Error! Bookmark not defined 1.6 Một số công cụ đánh giá HS trong DHTH Error! Bookmark not defined 1.6.1 Đánh giá năng lực khoa học trong dạy học các môn khoa học tự nhiên Error!
Bookmark not defined
1.6.2 Đánh giá năng lực hợp tác nhóm Error! Bookmark not defined 1.6.3 Đánh giá năng lực phát triển bản thân Error! Bookmark not defined Kết luận chương 1 Error! Bookmark not defined
Chương 2 XÂY DỰNG NỘI DUNG, THIẾT KẾ PHƯƠNG ÁN DẠY HỌC TÍCH HỢP CHỦ ĐỀ ” ÁNH SÁNG” Ở THPT Error! Bookmark not defined
2.1 Phân tích nội dung kiến thức về Ánh sáng Error! Bookmark not defined 2.1.1 Nội dung kiến thức về Ánh sáng trong chương trình hiện hành Error!
Bookmark not defined
2.1.2 Những yêu cầu chuẩn kiến thức kỹ năng cần đạt được về Ánh sáng trong
chương trình hiện hành Error! Bookmark not defined 2.2.Thiết kế phương án dạy học tích hợp chủ đề “ Ánh sáng”Error! Bookmark not
defined
2.3 Công cụ đánh giá Error! Bookmark not defined 2.3.1 Công cụ đánh giá phát triển năng lực giải quyết vấn đề thực tiễn Error!
Bookmark not defined
2.3.2 Công cụ đánh giá các bài học trên lớp Error! Bookmark not defined 2.3.3 Công cụ đánh giá các bài dạy học dự án Error! Bookmark not defined 2.3.4 Tiêu chí đánh giá cá nhân Error! Bookmark not defined Kết luận chương 2 Error! Bookmark not defined
CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM Error! Bookmark not defined
3.1.Mục đích, nhiệm vụ thực nghiệm sư phạm Error! Bookmark not defined 3.1.1 Mục đích thực nghiệm Error! Bookmark not defined 3.1.2.Nhiệm vụ thực nghiệm sư phạm Error! Bookmark not defined 3.2.Đối tượng thực nghiệm sư phạm Error! Bookmark not defined 3.3.Phương pháp tiến hành thực nghiệm sư phạm Error! Bookmark not defined 3.3.1 Chọn mẫu thực nghiệm Error! Bookmark not defined 3.3.2 Các bước tiến hành thực nghiệm Error! Bookmark not defined
Trang 83.3.4 Nhận xét kết quả thực nghiệm Error! Bookmark not defined Kết luận chương 3 Error! Bookmark not defined
TÀI LIỆU THAM KHẢO 1 PHỤ LỤC Error! Bookmark not defined
DANH MỤC BẢNG
Bảng 2.1: Thời gian ngày dài nhất và ngắn nhất trong năm theo vĩ độ Error!
Bookmark not defined
Bảng 2.2 Phân bố bức xạ Mặt Trời theo vĩ độ ở Bắc bán cầu vào các ngày 21/3, 22/6, 23/9, 22/12(đơn vị: cal/cm2/ngày) Error! Bookmark not defined Bảng 3.1: Thời gian và công việc thực nghiệm sư phạmError! Bookmark not defined
Bảng 3.2 Kết quả đánh giá năng lực GQVĐ của các nhóm HS Bài số 1 Error!
Bookmark not defined
Bảng 3.4 Kết quả đánh giá năng lực GQVĐ của các nhóm HS Bài số 3 Error!
Bookmark not defined
Bảng 3.5 Tổng hợp kết quả đánh giá năng lực GQVĐ của các nhóm HS Error!
Bookmark not defined
Bảng 3.6 Tổng hợp kết quả đánh giá phiếu học tập của nhóm HSError! Bookmark not defined
Bảng 3.7 Tổng hợp kết quả đánh giá dự án của nhóm HSError! Bookmark not defined
Trang 9DANH MỤC HÌNH
Hình 1.1 Sơ đồ xương cá Error! Bookmark not defined Hình 1.2 Sơ đồ mạng nhện Error! Bookmark not defined Hình 1.3 Mô hình các yếu tố cấu thành năng lực Error! Bookmark not defined Hình 2.1 - Hiện tượng ngày , đêm trên Trái Đất Error! Bookmark not defined Hình 2.2 - Sự lệch hướng chuyển động của các vật thể trên bề mặt Trái Đất Error!
Bookmark not defined
Hình 2.3-Sự vận độngcủa Trái Đất quanh Mặt Trời và các mùa ở Bắc bán cầu Error!
Bookmark not defined
Hình 2.4 - Sự phân bố bức xạ Mặt Trời trên Trái Đất Error! Bookmark not defined Hình 2.5 : Sự phân bố các đới khí hậu theo vĩ độ Error! Bookmark not defined Hình 2.6 Hiện tượng tán sắc ánh sáng trắng qua lăng kính.Error! Bookmark not defined
Hình 2.7 Sơ đồ thí nghiệm về giao thoa ánh sáng Error! Bookmark not defined Hình 2.8.Cấu tạo của mắt và các tế bào nhạy quang Error! Bookmark not defined Hình 2.9 Sơ đồ bố trí thí nghiệm hiện tượng quang điệnError! Bookmark not defined
Hình 2.10 Cấu tạo của lục lạp Error! Bookmark not defined Hình 3.1 Một số hình ảnh hoạt động nhóm Error! Bookmark not defined Hình 3.2 Một số hình ảnh các nhóm làm thí nghiệm Error! Bookmark not defined
Hình 3.3 Sản phẩm dự án: ” Hệ quả chuyển động tự quay quanh trục của Trái Đất”
Error! Bookmark not defined Hình 3.4 Tự đánh giá của các thành viên của nhóm The Sun:Error! Bookmark not
defined
Hình 3.5 Bản tự đánh giá cá nhân của 1 học sinh nhóm Diệp lục:Error! Bookmark not defined
Trang 10MỞ ĐẦU
1 Lí do chọn đề tài
Mục tiêu giáo dục phổ thông là giúp học sinh (HS) phát triển toàn diện, chuẩn bị cho HS tiếp tục học lên hoặc đi vào cuộc sống lao động Để hiện thực mục tiêu đó, nội dung học vấn phổ thông thường bao gồm nhiều môn học khác nhau Tuy nội dung các môn học và nhiệm vụ của chúng có thể khác nhau, song chúng vẫn có những mối quan
hệ nhất định, nhiều khi là rất chặt chẽ Chính đặc trưng này của học vấn phổ thông đã giúp phát triển toàn diện nhân cách của HS, cũng là biểu hiện quan trọngcủa chất lượng giáo dục phổ thông Tuy nhiên, trong thực tế dạy học (DH) các môn học nói chung, môn vật lí nói riêng, việc thực hiện đầy đủ các nhiệm vụ của môn học,cũng như khai thác mối quan hệ giữa các môn học đã không được quan tâm đúng mức Điều
đó dẫn đến chất lượng giáo dục phổ thông, mà biểu hiện cụ thể thường là năng lực vận dụng kiến thức vào thực tế, cũng như năng lực giải quyết vấn đề của HS bị hạn chế Góp phần khắc phục những hạn chế này của chất lượng giáo dục phổ thông, nhiều nước có nền giáo dục tiên tiến đã nghiên cứu và vận dụng lý thuyết sư phạm tích hợp hay dạy học tích hợp (DHTH)
Đất nước ta đang thực hiện chính sách mở cửa , đẩy ma ̣nh quan hê ̣ với các nước trên thế giới , để đáp ứng yêu cầu của xã hội chúng ta phải đào tạ o đươ ̣c những con người biết ho ̣c tâ ̣p , biết làm viê ̣c hợp tác ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường Trong những năm qua, Đảng và nhà nước ta đã thực hiê ̣n nhiều chủ trương , chính sách
để đổi mới , làm hiện đại hóa nền g iáo dục theo hướng tiếp cận các nền giáo dục tiên tiến thế giới nhưng phù hợp với thực tiễn , văn hóa Viê ̣t Nam Nghị quyết hội nghị lần thứ IV (khóa VII, 1993), hô ̣i nghi ̣ lần III (khóa VIII, 1997) của Ban ch ấp hành Trung
ương Đảng cộng sản Viê ̣t Nam đã chỉ rõ mu ̣c tiêu của chương trình mới là “ góp phần
hình thành và phát triển các phẩm chất , phong cách lao động khoa học , biết lao động hợp tác, có ý chí và thói quen tự học thường xuyên” , và nhấn mạnh “Từng bước áp dụng các phương pháp tiên tiến và phương tiện hiện đại vào quá trình dạy học Các
quan điểm đó được thể chế hóa trong luâ ̣t giáo du ̣c (1998): “Phương pháp giáo dục
phổ thông phải phát huy tính tích cực , tự giác, chủ động sáng tạo của h ọc sinh (HS), phù hợp với đặc điểm của từng lớp học , môn học, bồi dưỡng phương pháp tự học , rèn luyê ̣n kĩ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn , tác động đến tình cảm , đem lại niềm vui, hư ́ ng thú học tập cho HS” Như vâ ̣y,đổi mới phương pháp d ạy học hiê ̣n nay ở
trường phổ thông là tổ chức cho HS được ho ̣c tâ ̣p trong hoa ̣t đô ̣ng và bằng hoa ̣t đô ̣ng mô ̣t
Trang 111 Lương Duyên Bình (Tổng chủ biên), Vũ Quang, Nguyễn Xuân Chi, Đàm Trung
Đồn, Bùi Quang Hân, Đoàn Duy Hinh (2012),” Vật Lí 11”, Nxb Giáo dục
2 Lương Duyên Bình (Tổng chủ biên), Vũ Quang, Nguyễn Xuân Chi, Đàm Trung
Đồn, Bùi Quang Hân, Đoàn Duy Hinh (2012),”Sách Giáo ViênVật Lí 11”, Nxb
Giáo dục
3 Lương Duyên Bình (Tổng chủ biên), Vũ Quang, Nguyễn Thượng Chung, Tô
Giang, Trần Chí Minh, Ngô Quốc Quýnh (2012),”Vật Lí 12”, Nxb Giáo dục
4 Lương Duyên Bình (Tổng chủ biên), Vũ Quang, Nguyễn Thượng Chung, Tô
Giang, Trần Chí Minh, Ngô Quốc Quýnh (2012),”Sách Giáo ViênVật Lí 12”,
Nxb Giáo dục
5 Nguyễn Hữu Châu (2005), Những vấn đề cơ bản về CT và quá trình DH, Nxb
Giáo Dục
6 Nguyễn Thành Đạt ( Tổng chủ biên), Lê Đình Tuấn, Nguyễn Như Khanh (2012), “
Sinh Học 11”, Nxb Giáo Dục
7 Nguyễn Thành Đạt ( Tổng chủ biên), Lê Đình Tuấn, Nguyễn Như Khanh (2012), “
Sách Giáo Viên Sinh Học 11”, Nxb Giáo Dục
8 Nguyễn Văn Khải (11/2007), “Vận dụng tư tưởng sư phạm TH trong DH Vật lí để
nâng cao chất lượng GD HS”, Tạp chí GD, (176), tr.29-30
9 Nguyễn Văn Khải (2011), “Tài liệu hướng dẫn dạy học tích hợp trong dạy học Vật
lý ở trường THPT”, Đề tài khoa học và công nghệ cấp bộ trọng điểm
10 Mai Thị Đắc Khuê (2013), Nghiên cứu các chủ đề hội tụ trong chương trình vật lí
thcs ở pháp và đề xuất vận dụng vào chương trình vật lí thcs ở Việt nam,luận
văn thạc sĩ GD, Đại học Sư Phạm TPHCM
11 Phan Trọng Ngọ (2005), Dạy học và phương pháp dạy học trong nhà trường, Nxb
Đại học sư phạm
12 Vũ Quang ( Tổng chủ biên) Đoàn Duy Hinh ( Chủ biên), Nguyễn Văn Hòa, Ngô
Mai Thanh, Nguyễn Đức Thâm (2013), “Vật lí 9”, Nxb Giáo dục
13 Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt nam Khóa XI, kỳ họp thứ 7
(06/2005), Luật GD, Nxb Chính trị Quốc gia
14 Nguyễn Đức Thâm, Nguyễn Ngọc Hưng, Phạm Xuân Quế (2002), “Phương pháp
DH Vật lí ở trường PT”Nxb Đại học Sư Phạm
Trang 1215 Lê Thông (Tổng chủ biên), Trần Trọng Hà, Nguyễn Minh Tuệ, Nguyễn Trọng
Hiếu, Phạm Thu Phương, Đỗ Ngọc Tiến, Nguyễn Viết Thịnh,(2012) “Địa lí
10”, Nxb Giáo dục
16 Lê Thông (Tổng chủ biên), Trần Trọng Hà, Nguyễn Minh Tuệ, Nguyễn Trọng
Hiếu, Phạm Thu Phương, Đỗ Ngọc Tiến, Nguyễn Viết Thịnh,(2012) “Sách
Giáo Viên Địa lí 10”, Nxb Giáo dục
17 Đỗ Hương Trà, (2012), “Các kiểu tổ chức dạy học hiện đại trong dạy học Vật lí ở
trường phổ thông”, Nxb ĐH Sư phạm
18 Đỗ Hương Trà (Chủ biên), Nguyễn Văn Biên, Trần Khánh Ngọc, Trần Trung
Ninh, Trần Thị Thanh Thúy, Nguyễn Công Khanh, Nguyễn Vũ Bích Hiền,
(2015), “Dạy Học tích hợp phát triển năng lực học sinh- Quyển 1: Khoa học tự
nhiên”, Nxb ĐH Sư phạm
19 Xavier Roegiers (1996- bản dịch), “Khoa sư phạm tích hợp hay làm thế nào để
phát triển các năng lực ở nhà trường”, Nxb Giáo dục, Hà Nội (Người dịch:
Đào Trọng Quang, Nguyễn Ngọc Nhị)
20 http://giaoducthoidai.vn/channel/2741/201106/Doi-moi-chuong-trinh-SGK
21 http://vndoc.com/giao-trinh-thien-van-hoc-dai-cuong-ebook/)
22 http://meohaybotui.com/cach-lam-lo-thuy-tinh-phat-sang-tu-bot-son-da-quang/
23
http://suckhoedoisong.vn/ban-can-biet-ve-y-hoc/o-nhiem-anh-sang-doi-voi-suc-khoe-con-nguoi-20110812105024606.htm
24 http://tailieu.vn/doc/quan-diem-day-hoc-tich-hop-1412883.html
25
http://thamvantamly.net/52/1113/tu-van-tam-ly-suc-khoe/Anh-sang-co-loi-nhu-the-nao-doi-voi-suc-khoe-con-nguoi.htm