QUÁ TRÌNH đổi mới ĐỒNG bộ GIỮA KINH tế và CHÍNH TRỊ ở VIỆT NAM HIỆN NAY

Mặc dù ra đời cách đây gần 100 năm, nhưng những tư tưởng nhất là tư tưởng về mối quan hệ giữa kinh tế và chính trị vẫn còn ý nghĩa đối với sự nghiệp đổi mới của nước ta hiện nay.. Lịch s

HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH

VIỆN TRIẾT HỌC



BÀI THU HOẠCH

MÔN: TRIẾT HỌC MÁC - LÊNIN

QUÁ TRÌNH ĐỔI MỚI ĐỒNG BỘ GIỮA KINH TẾ VÀ CHÍNH TRỊ Ở VIỆT NAM HIỆN

NAY

Học viên:

Mã số học viên: Lớp: Hoàn chỉnh CCLLCT

HÀ NỘI - 2019

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn vấn đề nghiên cứu 1

2 Mục đích nghiên cứu 1

3 Kết cấu của bài thu hoạch 1

NỘI DUNG 2

1 Quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin về quan hệ giữa kinh tế và chính trị 2

2 Đặc điểm và thực trạng mối quan hệ giữa kinh tế với chính trị ở Việt Nam hiện nay 6

3 Những định hướng đổi mới và nâng cao mối quan hệ giữa kinh tế với chính trị 9

KẾT LUẬN 15

TÀI LIỆU THAM KHẢO 16

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn vấn đề nghiên cứu

Trong triết học Mác - Lênin, mối quan hệ giữa kinh tế và chính trị là một trong những nội dung được quan tâm nhiều nhất Mối quan hệ giữa kinh tế và chính trị thường được biểu hiện trong đời sống xã hội, trong đường lối chính sách của các Đảng cộng sản Nó là cơ sở phương pháp luận để người lãnh đạo chỉ đạo cách mạng Chính sách kinh tế mới của V.I.Lênin ra đời năm 1921 như một cẩm nang làm cho nước Nga thoát khỏi tình hình “Ngàn cân treo sợ tóc”, là đường lối chiến lược và sách lược để xây dựng chủ nghĩa xã hội ở nước Nga Mặc dù ra đời cách đây gần 100 năm, nhưng những tư tưởng nhất là tư tưởng về mối quan hệ giữa kinh tế và chính trị vẫn còn ý nghĩa đối với sự nghiệp đổi mới của nước ta hiện nay

Mối quan hệ giữa kinh tế với chính trị luôn luôn là vấn đề quan trọng nhất của các cuộc cải cách và phỏt triển Xử lý mối quan hệ này như thế nào là thước

đo tầm vóc của đảng cầm quyền về đối nội cũng như đối ngoại Lịch sử cho thấy mối quan hệ kinh tế với chính trị trong cải cách phụ thuộc vào trình độ phát triển kinh tế, xã hội, văn hoá, chính trị trong nước và chịu tác động ngày càng tăng của những biến đổi trên thế giới nhất là ở giai đoạn hiện nay

2 Mục đích nghiên cứu

Bài thu hoạch nghiên cứu kỹ hơn các quan điểm của chủ nghĩa Mác -Lênin về mối quan hệ giữa kinh tế và chính trị, từ đó đề xuất một số định hướng nhằm đổi mới và nâng cao mối quan hệ giữa kinh tế với chính trị ở Việt Nam hiện nay

3 Kết cấu của bài thu hoạch

Ngoài phần mở đầu, Kết luận và danh mục Tài liệu tham khảo, bài thu hoạch được kết cấu thành 3 phần:

1) Quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin về quan hệ giữa kinh tế và chính trị 2) Đặc điểm và thực trạng mối quan hệ giữa kinh tế với chính trị ở Việt Nam hiện nay

3) Những định hướng đổi mới và nâng cao mối quan hệ giữa kinh tế với chính trị

NỘI DUNG

1 Quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin về quan hệ giữa kinh tế và chính trị

Theo quan điểm của Mác và Ăngghen, hai ông coi quan hệ giữa kinh tế và chính trị là biểu hiện tập trung nhất của quan hệ giữa cơ sở hạ tầng với kiến trúc thượng tầng Trong đó, cơ sở hạ tầng - kinh tế giữ vai trò quyết định Đồng thời, kiến trúc thượng tầng - chính trị cũng có tính độc lập tương đối, tác động trở lại

cơ sở hạ tầng Phát triển quan điểm trên, Lênin đã khái quát bản chất mối quan

hệ giữa kinh tế và chính trị như sau: “Chính trị là sự biểu hiện tập trung của kinh tế”; “Chính trị tức là kinh tế được cô đọng lại” Sự khẳng định này có nghĩa, chính trị ra đời từ kinh tế, do kinh tế quyết định; chính trị là sự phản ánh, là tính thứ hai so với kinh tế Chính trị phải được xây dựng trên cơ sở kinh tế, không được thoát ly những đặc trưng và những nhiệm vụ kinh tế của xã hội Khi cơ sở kinh tế biến đổi, chính trị phải biến đổi theo để phản ánh đúng cơ sở kinh tế, phù hợp với kinh tế để tạo được môi trường tốt nhất cho kinh tế phát triển theo đúng quy luật khách quan

Đồng thời với việc thừa nhận tính thứ nhất của kinh tế, Lênin cũng cho rằng, “chính trị không thể chiếm địa vị hàng đầu so với kinh tế” Khẳng định đó của Lênin đã nhấn mạnh tính độc lập tương đối và vai trò tác động trở lại rất tích cực của chính trị đối với kinh tế Sự tác động của chính trị đối với kinh tế thông qua sức mạnh của các thể chế của hệ thống chính trị, đặc biệt là của nhà nước được thể hiện ở chỗ nếu một nền chính trị đúng đắn khoa học, phù hợp với cơ sở kinh tế của xã hội hiện tại thì nó sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho kinh tế phát triển,

và vì thế, nó sẽ góp phần to lớn vào tăng trưởng kinh tế, giải phóng sức sản xuất, làm lành mạnh hóa các quan hệ xã hội Ngược lại, nếu chính trị sai lầm, trì trệ, không khoa học, không phù hợp với các thực tiễn kinh tế thì nó sẽ là lực lượng kìm hãm sự phát triển kinh tế, thậm chí đẩy kinh tế vào khủng hoảng, và hậu quả đi kèm tất yếu là mất ổn định chính trị - xã hội

Mối quan hệ giữa kinh tế và chính trị là mối quan hệ giữa kinh tế với quyền lực chính trị Nói cách khác, là mối quan hệ giữa quyền lực nhà nước với kinh tế hướng tới sự phát triển kinh tế, nhằm bảo vệ chế độ chính trị và lợi ích của giai cấp cầm quyền Giải quyết quan hệ chính trị với kinh tế trực tiếp quyết định tới mục tiêu của sự phát triển xã hội, phát triển kinh tế Hơn nữa, nó còn quan hệ tới việc định hướng cho sự phát triển kinh tế, bởi giải quyết quan hệ này trên quan điểm lý tưởng nào? Vì ai? Do đó, từ góc độ quan hệ với kinh tế, vấn

đề chính trị thực chất là vấn đề định hướng, tạo động lực cho phát triển kinh tế

Trong xã hội có giai cấp, giai cấp, nhóm xã hội nào nắm được quyền lực chính trị là nắm được công cụ cơ bản, trọng yếu để giải quyết quan hệ lợi ích với giai cấp, nhóm xã hội khác theo hướng có lợi cho giai cấp mình, nhóm mình Vì vậy, tác động của chính trị đến kinh tế thể hiện tập trung ở sự tác động của quyền lực chính trị (biểu hiện tập trung quyền lực nhà nước) đối với kinh tế Về

cơ bản, sự tác động đó thể hiện trên ba phương diện: cương lĩnh, đường lối chính trị với chính sách kinh tế; tổ chức, thiết chế chính trị với kinh tế; con người, chủ thể chính trị với kinh tế

Về bản chất, mối quan hệ giữa kinh tế và chính trị được thể hiện trên những nội dung sau:

+ Kinh tế là nhân tố suy cho cùng quyết định chính trị

Theo Lênin, chính trị xét trong mối quan hệ giữa nội dung và hình thức,

là một trong những hình thức biểu hiện của kinh tế, nhưng là hình thức biểu hiện tập trung nhất, cô đọng nhất Nội dung quyết định hình thức, nền kinh tế, suy cho cùng là nhân tố quyết định chính trị Nghĩa là, kinh tế làm nảy sinh chính trị, công cụ, phương tiện để thỏa mãn nhu cầu, mục đích chính trị Tương ứng với một trình độ phát triển nhất định về kinh tế là một trình độ phát triển nhất định về chính trị Cơ sở kinh tế như thế nào thì cơ cấu thể chế chính trị tương ứng như thế ấy Sự biến đổi, phát triển kinh tế là nguồn gốc sâu xa của mọi sự biến đổi về xã hội và đảo lộn về chính trị Do đó, khi giải thích mọi sự biến đổi về chính trị, cần phải xuất phát từ căn nguyên kinh tế Ngược lại, chính trị không ngoài mục đích là hướng vào sự phát triển của kinh tế Kinh tế

là gốc của chính trị, là thước đo tính hợp lý của chính trị Kinh tế phát triển thì chính trị tiến bộ Ngược lại, kinh tế khủng hoảng, chính trị cũng sẽ ảnh hưởng thậm chí có thể bị khủng hoảng theo Do đó, ở bất kỳ thời đại nào, chính trị nếu không hướng vào việc giải quyết thỏa đáng các quan hệ lợi ích nhằm phát triển kinh tế thì sẽ không có cơ sở để tồn tại, sớm muộn cũng phải thay thế bởi một chính trị mới tiến bộ hơn, phù hợp hơn Chính trị chủ yếu là xây dựng nhà nước về mặt kinh tế

Trong đường lối, chính sách của đảng cầm quyền tác động vào quá trình phát triển kinh tế – xã hội thì tính đúng đắn của đường lối, chính sách kinh tế giữ vai trò quyết định Đảng Cộng sản Việt Nam đã bắt đầu sự nghiệp đổi mới dựa trên cơ sở đó, đổi mới tư duy lý luận về kinh tế, lấy đổi mới kinh tế làm trọng tâm, từng bước đổi mới chính trị phù hợp với yêu cầu phát triển kinh tế

+ Chính trị có tính độc lập tương đối và tác động trở lại đối với kinh tế Chủ nghĩa Mác – Lênin không phủ nhận vai trò quyết định suy đến cùng của kinh tế, song cũng không có nghĩa là chỉ kinh tế là nguyên nhân duy nhất chủ động còn các yếu tố xã hội khác đóng vai trò thụ động: “Vấn đề hoàn toàn không phải là chỉ có hoàn cảnh kinh tế mới là nguyên nhân, chỉ có nó là tích cực, còn tất cả những cái còn lại đều chỉ là hậu quả thụ động” Trong tất cả sự tác động trở lại của các nhân tố xã hội khác đối với kinh tế thì sự tác động trở lại của chính trị giữ vị trí quan trọng hành đầu, thể hiện cụ thể là:

Thắng lợi của cách mạng chính trị là tiền đề, điều kiện tiên quyết cho những biến đổi về chất và phát triển kinh tế diễn ra tiếp theo Điều này hoàn toàn rõ ràng đối với cuộc cách mạng xã hội chủ nghĩa Giai cấp công nhân và nhân dân lao động muốn giải phóng mình ra khỏi sự bóc lột và tha hóa bởi quan

hệ tư sản và tiền tư sản, trước hết phải giành được quyền lực chính trị – quyền lực nhà nước Có như thế, họ mới có tiền đề cải tạo quan hệ kinh tế – biến mình thành chủ sở hữu các tư liệu sản xuất cơ bản Sẽ không có sự biến đổi và phát triển nào của nền kinh tế xã hội chủ nghĩa nếu như giai cấp vô sản chưa giành được chính quyền nhà nước – điều kiện tiên quyết để thành lập nền tảng kinh tế mới dựa trên cơ sở của chế độ công hữu về tư liệu sản xuất chủ yếu

Với tính độc lập tương đối, chính trị tác động trở lại kinh tế theo nhiều hướng khác nhau, thúc đẩy hoặc kìm hãm, hoặc vừa thúc đẩy vừa kìm hãm Tác động ngược lại của quyền lực nhà nước đối với sự phát triển kinh tế có thể có ba loại: có thể tác động ngược lại sự phát triển kinh tế, có thể cản trở sự phát triển kinh tế hoặc thúc đẩy sự phát triển ở chiều hướng khác Vì thế, muốn kinh tế phát triển đồng thuận với sự tác động của chính trị thì phải quan tâm tới ba phương diện: cương lĩnh, đường lối chính trị kinh tế; tổ chức, thiết chế chính trị với kinh tế; con người, chủ thể chính trị với kinh tế Bằng sự nhận thức khoa học những xu hướng và quy luật kinh tế khách quan, chính trị có thể vận dụng tổng hợp một số quy luật, điều kiện để tăng cường tác động của quy luật này, hạn chế hậu quả của quy luật khác, nhằm đưa nền kinh tế phát triển đúng quỹ đạo khách quan, đồng thời phù hợp với lợi ích của chủ thể chính trị Trên thực tế, không có đường lối chính trị đúng đắn thì không một giai cấp nào có thể giữ vững được sự thống nhất chính trị của mình, và do đó, cũng không có khả năng lãnh đạo kinh

tế Hơn nữa, nếu thiếu quan điểm chính trị đúng đắn trong việc giải quyết các vấn đề kinh tế thì có thể sản xuất vẫn phát triển, kinh tế vẫn tăng trưởng, thậm chí với tốc độ cao, nhưng trung tâm quyền lực chính trị không còn nằm trong tay giai cấp thống trị đương thời Muốn có đường lối chính trị đúng đắn, cần thiết phải có một thiết chế chính trị và các chủ thể chính trị phù hợp, bảo đảm hiện thực hóa có kết quả đường lối phát triển kinh tế

Chính trị đóng vai trò định hướng và tạo môi trường chính trị – xã hội ổn định bảo đảm cho sự phát triển kinh tế Sự định hướng chính trị cho sự phát triển kinh tế thể hiện trên tất cả các khâu của quá trình phát triển kinh tế như: xây dựng đường lối phát triển kinh tế, định hướng quá trình tổ chức thể chế hóa đường lối, quản lý quá trình phát triển kinh tế và định hướng xã hội phát triển kinh tế để không có sự hy sinh cái này cho cái kia, và để lợi ích giai cấp thống trị không bị vi phạm Hơn nữa, trong điều kiện toàn cầu hóa đời sống kinh tế, sự

ổn định chính trị là điều kiện thuận lợi cho mọi hoạt động đầu tư, kinh doanh và phát triển kinh tế

Chính trị không chỉ lãnh đạo kinh tế mà còn tham gia kiểm soát chặt chẽ các vấn đề cơ bản, then chốt của kinh tế như: ngân sách, vốn, hoạt động tài chính, tiền tệ, chính sách kinh tế đối ngoại… Sự lãnh đạo của chính trị đối với kinh tế không chỉ định hướng, tạo sự ổn định cho phát triển kinh tế mà còn tham gia quản lý nền kinh tế, điều chỉnh cơ cấu kinh tế, nâng cao hiệu quả hoạt động kinh tế, thúc đẩy kinh tế phát triển Việc kiểm soát chặt chẽ nội dung hoạt động của kinh tế góp phần nâng cao tính năng động của nền kinh tế và qua đó thực hiện sự thẩm định tính đúng đắn của đường lối phát triển kinh tế

Trong các mối quan hệ xã hội, mối quan hệ giữa kinh tế và chính trị là quan trọng nhất, đồng thời cũng nhạy cảm và phức tạp nhất Để giải quyết tốt mối quan hệ này cần phải tránh hai quan điểm sai lầm: một là, tuyệt đối hóa kinh tế; hai là, tuyệt đối hóa chính trị Nếu theo khuynh hướng thứ nhất, nền kinh tế

sẽ phát triển một cách tự phát, vô chính phủ Nếu theo khuynh hướng thứ hai, nền kinh tế sẽ phát triển theo hướng áp đặt, không theo quy luật khách quan Nếu đồng nhất chính trị với kinh tế sẽ làm chính trị trở nên cứng nhắc, giáo điều

Thực chất sự tác động của chính trị đối với kinh tế là tạo ra môi trường xã hội ổn định, giải phóng sức sản xuất, tạo động lực phát triển kinh tế và định hướng phát triển Sự phát triển xã hội đòi hỏi phải có sự ưu tiên của chính trị đối với kinh tế, phải có giải pháp chính trị để phát triển kinh tế Kinh tế càng phát triển thì chính trị càng phải mở rộng, đổi mới, tạo tiền đề tiên quyết thúc đẩy tăng trưởng kinh tế

2 Đặc điểm và thực trạng mối quan hệ giữa kinh tế với chính trị ở Việt Nam hiện nay

Từ khi nước ta chuyển sang kinh tế thị trường và tiếp tục đổi mới trong 30 năm qua, mối quan hệ giữa kinh tế với chính trị ngày càng thể hiện tầm quan trọng của nó trong những thành tựu đổi mới cũng như trong những sai lầm, khuyết điểm đó vấp phải Vì vậy, để chủ động giải quyết mối quan hệ này có hiệu quả cả về kinh tế và chính trị, cần thiết nhận từ những đặc điểm của mối quan hệ này

Trước hết, mối quan hệ giữa kinh tế với chính trị là mối quan hệ giữa

khách quan với chủ quan

Như chúng ta đã biết, mỗi hình thái kinh tế vận động phát triển dưới hình thức một phương thức sản xuất nhất định, bao gồm lực lượng sản xuất và quan

hệ sản xuất tương ứng Lực lượng sản xuất trong kinh tế thị trường dựa trên nền tảng cơ sở kỹ thuật nhất định do đòi hỏi của cạnh tranh Ngày nay, sự phát triển của lực lượng sản xuất nhờ những tiến bộ và cách mạng khoa học và công nghệ, nhờ sự phù hợp của thể chế kinh tế và quản lý C.Mác coi đó là "quá trình lịch

sử - tự nhiên" Những thời kỳ phồn vinh hay suy thoái kinh tế đều có chung nguồn gốc từ mối quan hệ giữa yêu cầu của lực lượng sản xuất với quan hệ sản xuất và thể chế quản lý Đó là mối quan hệ giữa khách quan (kinh tế) với chủ quan (chính trị) thể hiện trong suốt tiến trình đổi mới vừa qua

Trong những năm thực hiện Chính sách kinh tế mới (NEP) Lênin đó rút

ra nguyên lý về mối quan hệ giữa kinh tế với chính trị: "Chính trị là biểu hiện tập trung của kinh tế Chính trị không thể không chiếm địa vị hàng đầu so với kinh tế"

Nguyên lý đó chỉ ra rằng: đường lối chính sách phải phản ánh được nhu cầu và quy luật kinh tế Chỉ trong điều kiện đó, chính trị mới lãnh đạo, quản lý kinh tế có hiệu quả, mới giữ được vai trò chính trị Thực tiễn những thời kỳ sau này đó xác nhận tính đúng đắn của nguyên lý ấy biểu hiện ở những thất bại của các đảng cầm quyền rơi vào chủ quan duy ý chí trong lãnh đạo và quản lý kinh

tế - xã hội

Hai là, mối quan hệ giữa kinh tế với chính trị cũng là mối quan hệ giữa xã

hội với chính trị

Quá trình phát triển kinh tế thị trường tác động đến phát triển xã hội từ hai

mặt: Thứ nhất, sự phát triển phân công lao động xã hội dần dần làm thay đổi cơ

cấu xã hội dân cư Xã hội Việt Nam sau 30 năm chuyển sang kinh tế thị trường

đó khác xã hội trước đổi mới về phân tầng xã hội và cơ cấu xã hội dân cư Sự biến đổi này sẽ dẫn đến những thay đổi về yêu cầu việc làm và hưởng thụ, về