- Không dùng ngân sách nhà nƣớc để làng nghề đổi mới công nghệ, dùng một phần ngân sách xây dựng đƣờng giao thông nông thôn để xây dựng cơ sở hạ tầng gắn với công nghệ xử lý ô nhiễm mô[r]
Trang 1ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
-
PHÙNG VĂN DIỆN
XÂY DỰNG CỤM SẢN XUẤT GẮN VỚI
CÔNG NGHỆ XỬ LÝ Ô NHIỄM MÔI TRƯỜNG ĐỂ
PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG LÀNG NGHỀ
(Nghiên cứu trường hợp làng nghề Gốm Chu Đậu,
huyện Nam Sách, tỉnh Hải Dương)
CHUYÊN NGÀNH QUẢN LÝ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ
Mã số: 60 34 04 12
LUẬN VĂN THẠC SỸ
Người hướng dẫn: TS Hoàng Văn Khanh
Hà Nội, năm 2016
Trang 22 Tổng quan tình hình nghiên cứu 10
3 Mục tiêu nghiên cứu 12
3.1 Mục tiêu chung 12
3.2 Mục tiêu cụ thể 12
4 Phạm vi nghiên cứu 13
4.1 Phạm vi không gian: Tỉnh Hải Dương 13
4.2 Phạm vi thời gian: Từ năm 2011 đến hết năm 2014 13
4.3 Giới hạn nội dung: 13
5 Mẫu khảo sát 13
6 Câu hỏi nghiên cứu 13
7 Giả thuyết nghiên cứu 13
8 Phương pháp nghiên cứu 14
9 Kết cấu của Luận văn 14
1.1.4 Vai trò của làng nghề Error! Bookmark not defined
1.1.5 Phát triển làng nghề Error! Bookmark not defined
1.2 Cơ sở lý luận về môi trường Error! Bookmark not defined
1.2.1 Khái niệm môi trường Error! Bookmark not defined
Trang 31.2.2 Khái niệm ô nhiễm môi trường làng nghề Error! Bookmark not
defined
1.3 Cơ sở lý luận về chính sách Error! Bookmark not defined
1.3.1 Khái niệm chính sách Error! Bookmark not defined
1.3.2 Chính sách khoa học và công nghệ Error! Bookmark not defined 1.3.3 Các loại tác động của chính sách Error! Bookmark not defined
1.4 Cơ sở lý luận về công nghệ và đổi mới công nghệ Error! Bookmark not defined
1.4.1 Khái niệm công nghệ Error! Bookmark not defined
1.4.2 Khái niệm đổi mới công nghệ Error! Bookmark not defined Kết luận Chương 1: Error! Bookmark not defined
CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG CÔNG NGHỆ XỬ LÝ Ô NHIỄM MÔI TRƯỜNG CÁC
LÀNG NGHỀ TỈNH HẢI DƯƠNG Error! Bookmark not defined
2.1 Thực trạng làng nghề tỉnh Hải Dương Error! Bookmark not defined
2.1.1 Sự phát triển số lượng và phân bố các làng nghề trên địa bàn tỉnh Error! Bookmark not defined
2.1.2 Về loại hình tổ chức sản xuất tại các làng nghề trên địa bàn tỉnh
Error! Bookmark not defined
2.1.3 Công nghệ, thiết bị và vốn sản xuất kinh doanh trong các làng nghề
Error! Bookmark not defined
2.1.4 Đánh giá kết quả trong sản xuất, kinh doanh của làng nghề Error! Bookmark not defined
2.1.5 Thực trạng lao động trong các làng nghề Error! Bookmark not
defined
2.1.6 Về đào tạo nghề trong các làng nghề Error! Bookmark not
defined
Trang 42.1.7 Thực trạng thu nhập theo nhóm ngành nghề chủ yếu Error!
Bookmark not defined
2.1.8 Thực trạng môi trường và công nghệ xử lý ô nhiễm môi trường
trong các làng nghề Error! Bookmark not defined
2.1.9 Thực trạng hạ tầng làng nghề và thu hút đầu tư phát triển làng nghề
Error! Bookmark not defined
2.2 Tổng quan làng nghề Gốm Chu Đậu, huyện Nam Sách, tỉnh Hải Dương
Error! Bookmark not defined
2.2.1 Lịch sử làng nghề Error! Bookmark not defined
2.2.2 Quy mô làng nghề Error! Bookmark not defined
2.2.3 Hiện trạng môi trường làng nghề Error! Bookmark not defined
Kết luận chương 2: Error! Bookmark not defined
CHƯƠNG 3 HÌNH THÀNH CHÍNH SÁCH XÂY DỰNG CỤM SẢN XUẤT GẮN VỚI
CÔNG NGHỆ XỬ LÝ Ô NHIỄM MÔI TRƯỜNG Error! Bookmark not defined
3.1 Định hướng, mục tiêu và quan điểm phát triển làng nghề trên địa bàn tỉnh Hải Dương Error! Bookmark not defined
3.1.1 Định hướng Error! Bookmark not defined
3.1.2 Mục tiêu Error! Bookmark not defined
3.1.3 Quan điểm phát triển làng nghề Error! Bookmark not defined
3.1.4 Dự báo các yếu tố tác động đến phát triển làng nghề trên địa bàn
tỉnh Error! Bookmark not defined
3.1.5 Thực hiện các chính sách cho phát triển làng nghề Error!
Bookmark not defined
3.2 Mục tiêu của chính sách xây dựng cụm sản xuất gắn với công nghệ xử lý ô nhiễm môi trường Error! Bookmark not defined
3.2.1 Quy hoạch chi tiết diện tích đất đai để xây dựng cụm sản xuất
Error! Bookmark not defined
Trang 53.2.2 Xây dựng Cụm sản xuất gắn với công nghệ xử lý ô nhiễm môi trường
Error! Bookmark not defined
3.2.3 Xử phạt vi phạm hành chính về môi trường Error! Bookmark not
defined
3.2.4 Định hướng đổi mới công nghệ trong cụm sản xuất Error!
Bookmark not defined
3.3 Đánh giá tác động của chính sách xây dựng cụm sản xuất gắn với công nghệ
xử lý ô nhiễm môi trường Error! Bookmark not defined
3.3.1 Đánh giá tác động dương tính Error! Bookmark not defined 3.3.2 Đánh giá tác động âm tính Error! Bookmark not defined
Kết luận chương 3: Error! Bookmark not defined
KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ Error! Bookmark not defined
TÀI LIỆU THAM KHẢO 20
Trang 6DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
1 BVMT Bảo vệ môi trường
2 CN-TTCN Công nghiệp - Tiểu thủ công nghiệp
3 CNH-HĐH Công nghiệp hoá - Hiện đại hoá
4 GTNT Giao thông nông thôn
5 HĐND Hội đồng nhân dân
6 UBND Uỷ ban nhân dân
Trang 7DANH MỤC BẢNG
Bảng 2.1 Mức độ sử dụng công nghệ tại làng nghề tỉnh Hải Dương Error!
Bookmark not defined.
Bảng 2.2: Quy mô đầu tư vốn tại làng nghề tỉnh Hải DươngError! Bookmark not
defined.
Bảng 2.3: Tổng hợp các chương trình, đề án, dự án ưu tiên đầu tư Error!
Bookmark not defined.
Bảng 2.4: Giá trị sản xuất của các làng nghề trên địa bàn tỉnh Hải Dương Error!
Bookmark not defined.
Bảng 2.5: Số lượng lao động các làng nghề trên địa bàn tỉnhError! Bookmark not
defined.
Bảng 2.6 Thống kê giao lưu văn hoá làng nghề tỉnh Hải DươngError! Bookmark
not defined.
Biểu 3.1 Dự toán kinh phí xây dựng cơ sở hạ tầng cụm sản xuất gắn với công nghệ
xử lý ô nhiễm môi trường Error! Bookmark not defined
Trang 8DANH MỤC BIỂU ĐỒ, HÌNH VẼ
Hình 1.1: Sơ đồ đánh giá mức độ ô nhiễm tại các làng nghề 18 Hình 1.2: Sơ đồ phân loại làng nghề Việt Nam theo ngành nghề sản xuất 19
Hình 2.1: Biểu đồ số lượng các Làng nghề CN-TTCN trên địa bàn tỉnh Error!
Bookmark not defined.
Hình 2.2: Biểu đồ phân bố làng nghề theo đơn vị hành chính cấp huyện Error!
Bookmark not defined.
Hình 2.3: Tỷ trọng các làng nghề phân theo ngành nghề chủ yếuError! Bookmark
Bookmark not defined.
Hình 2.9 Phun sơn trong làng nghề gỗ mỹ nghệ Error! Bookmark not defined Hình 3.1: Bản đồ quy hoạch sử dụng đất xã Thái Tân, huyện Nam Sách Error!
Bookmark not defined.
Hình 3.2: Bản đồ quy hoạch sử dụng đất xã Nam Hưng, huyện Nam Sách Error!
Bookmark not defined.
Trang 9Tuy nhiên, hiện nay, vấn đề ô nhiễm môi trường trong các làng nghề là rất bức thiết,
làm ảnh hưởng xấu đến chính sức khoẻ của người dân (cả hộ làm nghề và hộ không làm nghề); người làm nghề không có đủ kinh phí đổi mới công nghệ giảm thiểu ô nhiễm môi
trường hoặc không đầu tư kinh phí để đổi mới công nghệ hoặc không quan tâm đến vấn
đề môi trường; các hộ sản xuất trong làng nghề "mạnh ai nấy làm", nên ô nhiễm môi
trường ngày một trầm trọng, làm ảnh hưởng đến nhiều vấn đề xã hội của cư dân làng nghề
Do vậy, môi trường làng nghề bị ô nhiễm, mâu thuẫn giữa các hộ dân làm nghề và các hộ dân không làm nghề sẽ tăng lên, làm mất trật tự an toàn xã hội, ảnh hưởng xấu đến sức khoẻ của người dân, như vậy phát triển sẽ không ổn định, không bền vững
Trang 10Để giải quyết vấn đề này, đề tài "Xây dựng cụm sản xuất gắn với công nghệ xử lý ô nhiễm môi trường để phát triển bền vững làng nghề" sẽ là cơ sở đề xuất chính sách với các
giải pháp nhằm phát triển bền vững làng nghề thông qua các giải pháp cụ thể
2 Tổng quan tình hình nghiên cứu
Vấn đề phát triển làng nghề ở nông thôn và phát triển nông nghiệp, nông thôn theo hướng CNH, HĐH có ý nghĩa thực tiễn quan trọng đã được Đảng, Nhà nước quan tâm; được nhiều tác giả, nhiều nhà khoa học, chính quyền các cấp quan tâm, các sách chuyên khảo, các bài báo trên các tạp chí chuyên ngành đề cập và đã đạt được những kết quả nhất định Sau đây là tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài như sau:
Công trình "Phát triển làng nghề truyền thống vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ”
(2010), Luận án Tiến sĩ kinh tế của Bạch Thị Lan Anh đã hệ thống hóa những vấn đề lý luận và thực tiễn về phát triển bền vững làng nghề truyền thống Việt Nam trong giai đoạn hiện nay Đồng thời đề xuất quan điểm, định hướng và các giải pháp đồng bộ để giải quyết mâu thuẫn giữa sản xuất, hiệu quả xã hội, môi trường trong các làng nghề truyền thống đảm bảo sự phát triển bền vững tại các làng nghề vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ
Công trình "Một số chính sách chủ yếu phát triển bền vững làng nghề Việt Nam"
(2010), đề tài cấp Bộ do Thạc sĩ Đinh Xuân Nghiêm chủ nhiệm đã tập trung phân tích sâu
về một số chính sách hiện hành liên quan đến việc phát triển làng nghề, đồng thời đề xuất phương hướng hoàn thiện các chính sách nhằm phát triển làng nghề Việt Nam trong thời gian tới
Công trình "Đánh giá thực trạng và đề xuất các chính sách, giải pháp chủ yếu phát triển bền vững làng nghề Hà Nội đến năm 2020, tầm nhìn đến năm 2030" (2011), đề tài
cấp thành phố do Tiến sĩ Hoàng Hà chủ nhiệm đã đi sâu phân tích thực trạng hoạt động sản xuất kinh doanh của các làng nghề Hà Nội và đề xuất một số chính sách, giải pháp chủ yếu nhằm phát triển bền vững làng nghề Hà Nội đến năm 2020, tầm nhìn đến năm
2030
Ngoài ra còn nhiều đề tài, luận văn thạc sĩ có giá trị như:
Trang 11Đề tài "Nhận diện những rào cản trong đổi mới công nghệ tại các làng nghề ở tỉnh Nam Định" của Nguyễn Quỳnh Trang (2011)
Đề tài "Quản lý xung đột môi trường trong phát triển làng nghề bằng xây dựng khu sản xuất tách biệt và lập quỹ phòng chống ô nhiễm môi trường" của Thân Trung Dũng
(2009)
Đề tài "Chính sách thúc đẩy đổi mới công nghệ trong các doanh nghiệp sản xuất gốm nhằm xây dựng cụm công nghiệp gốm tại thành phố Biên Hoà, tỉnh Đồng Nai" của
Lê Tuấn Anh (2014)
Luận văn thạc sĩ "Giải pháp xây dựng làng nghề trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh theo hướng phát triển bền vững" của Nguyễn Hữu Loan (2007)
Đánh giá chung: Tất cả những công trình nêu trên đã tiến hành nghiên cứu làng
nghề tập trung ở các lĩnh vực chính sau:
+ Một là, nghiên cứu tổng quan về tình hình hoạt động của công nghiệp nông thôn;
thực trạng CNH-HĐH nông nghiệp và phát triển nông thôn;
+ Hai là, nghiên cứu về tình hình phát triển tiểu thủ công nghiệp và những vấn đề
môi trường tác động đến làng nghề;
+ Ba là, nghiên cứu về tình hình SXKD của làng nghề, làng nghề truyền thống từ
lao động, công nghệ, vốn, thị trường tiêu thụ sản phẩm… trong bối cảnh hội nhập quốc tế
+ Bốn là, đề xuất một số giải pháp để phát triển làng nghề
Các công trình nghiên cứu đã công bố của các tác giả về phát triển làng nghề chủ yếu ở tầm vĩ mô Ở đó có các giải pháp mang tính chung nhất Việc áp dụng vào các địa phương đơn vị lại rất cần quan tâm đến những nét đặc thù, chưa thật sự được đầy đủ, cụ thể Ví dụ như đất đai để xây dựng ở đâu, nguồn vốn lấy ở đâu và tính khả thi trong thực hiện như thế nào còn chưa toàn diện,
Luận văn này kế thừa chọn lọc kết quả nghiên cứu, xây dựng của các đề tài nêu trên, đồng thời, tập trung nghiên cứu đối với các loại hình làng nghề nói chung trong tỉnh
Trang 12Hải Dương, làng nghề gốm Chu Đậu - huyện Nam Sách nói riêng Tập trung theo các vấn
đề cần nghiên cứu chủ yếu như sau:
- Giải pháp đưa được hoạt động sản xuất của làng nghề ra khỏi địa bàn dân cư
- Phải quy hoạch và thực hiện được quy hoạch đất đai đã quy hoạch làm cơ sở xây dựng làng nghề
- Nhà nước không hỗ trợ cho làng nghề về đổi mới công nghệ mà dùng kinh phí đó với kinh phí hỗ trợ xây dựng hạ tầng giao thông nông thôn để xây dựng cụm sản xuất gắn với công nghệ xử lý ô nhiễm môi trường, cho cư dân làng nghề vào sử dụng miễn phí
- Trên cơ sở người dân không phải đầu tư xử lý ô nhiễm môi trường, kinh phí đó chuyển sang để đổi mới công nghệ của chính cơ sở sản xuất của họ, nâng cao chất lượng, giá thành sản phẩm
- Xử phạt các hộ hoạt động trong làng nghề gây ô nhiễm môi trường
Có được các vấn đề nêu trên là tất yếu để làng nghề phát triển bền vững
3 Mục tiêu nghiên cứu
3.1 Mục tiêu chung
Đề xuất chính sách xây dựng cụm sản xuất gắn với công nghệ xử lý ô nhiễm môi
trường để phát triển bền vững làng nghề
3.2 Mục tiêu cụ thể
Để đạt được mục tiêu chung của đề tài luận văn đặt ra mục tiêu cụ thể như sau:
- Hệ thống hoá các khái niệm có liên quan đến đề tài, bao gồm: Cụm sản xuất, công nghệ, đổi mới công nghệ, chính sách, chính sách khoa học và công nghệ, ô nhiễm môi trường, xử lý ô nhiễm môi trường, công nghệ xử lý ô nhiễm môi trường, làng nghề, phát triển bền vững
- Phân tích, đánh giá hiện trạng các làng nghề và công nghệ xử lý ô nhiễm môi trường làng nghề tại tỉnh Hải Dương, khảo sát sâu hơn về làng nghề Gốm Chu Đậu của huyện Nam Sách và làng nghề gỗ mỹ nghệ Đông Giao, huyện Cẩm Giàng, tỉnh Hải Dương
- Đề xuất chính sách xây dựng cụm sản xuất gắn với công nghệ xử lý ô nhiễm môi
Trang 13trường
4 Phạm vi nghiên cứu
4.1 Phạm vi không gian: Tỉnh Hải Dương
4.2 Phạm vi thời gian: Từ năm 2011 đến hết năm 2014
4.3 Giới hạn nội dung: Nghiên cứu hoạt động của các làng nghề thuộc tỉnh Hải
Dương, trong đó, khảo sát, nghiên cứu thực tế làng nghề Gốm Chu Đậu, huyện Nam Sách
và làng nghề gỗ mỹ nghệ Đông Giao, huyện Cẩm Giàng, tỉnh Hải Dương
5 Mẫu khảo sát
Tác giả luận văn tiến hành khảo sát tại làng nghề Gốm Chu Đậu, huyện Nam Sách
và làng nghề gỗ mỹ nghệ Đông Giao, huyện Cẩm Giàng, tỉnh Hải Dương
6 Câu hỏi nghiên cứu
Xây dựng chính sách gì để làng nghề phát triển bền vững?
7 Giả thuyết nghiên cứu
Giả thuyết nghiên cứu chủ đạo: Xây dựng cụm sản xuất tách biệt khu dân cư gắn
với công nghệ xử lý ô nhiễm môi trường là tất yếu để phát triển bền vững làng nghề
Giả thuyết nghiên cứu cụ thể:
- Quy hoạch chi tiết diện tích đất gần các làng nghề để xây dựng cơ sở hạ tầng
- Không dùng ngân sách nhà nước để làng nghề đổi mới công nghệ, dùng một phần ngân sách xây dựng đường giao thông nông thôn để xây dựng cơ sở hạ tầng gắn với công
nghệ xử lý ô nhiễm môi trường (đảm bảo có công trình nhà xưởng, việc cấp, thoát nước,
hệ thống điện, vệ sinh môi trường tại cụm sản xuất)
- Cho phép các hộ dân làng nghề sử dụng miễn phí hạ tầng kỹ thuật của cụm sản xuất đã đảm bảo các yếu tố nêu trên
- Phạt vi phạm hành chính và thu phí môi trường đối với các hộ sản xuất trong làng nghề mà gây ô nhiễm môi trường;
- Các hộ dân làng nghề không phải chi cho việc xây dựng hệ thống hạ tầng, hệ thống cấp, thoát nước, hệ thống điện, vệ sinh môi trường, từ đó giá thành sản phẩm sẽ
Trang 14giảm, tính cạnh tranh thị trường sẽ cao, lợi nhuận tăng lên; kinh phí để xử lý ô nhiễm môi trường không phải đầu tư nên hộ dân sẽ có kinh phí để tự đổi mới công nghệ sản xuất;
- Do nhìn thấy thuận lợi, lại không bị xử phạt hành chính nên việc tuyên truyền, vận động vào cụm sản xuất sẽ hiệu quả ngay
8 Phương pháp nghiên cứu
- Luận văn nghiên cứu và kế thừa các kết quả nghiên cứu của các nhà nghiên cứu, các học viên trước trong vấn đề phát triển làng nghề;
- Khảo sát thực tế tại làng nghề gốm Chu Đậu, huyện Nam Sách và làng nghề mộc Đồng Giao, huyện Cẩm Giàng
- Phương pháp nghiên cứu, phân tích tài liệu:
+ Thu thập tài liệu của UBND tỉnh Hải Dương, Sở Tài nguyên - Môi trường, Sở Công thương, Phòng Tài nguyên - Môi trường, Phòng Kinh tế - Hạ tầng, ;
+ Phân tích tài liệu;
+ Tổng hợp tài liệu
- Phương pháp phỏng vấn: Tiến hành phỏng vấn trực tiếp nhà quản lý doanh nghiệp,
hộ dân làm nghề, cơ quan quản lý nhà nước về khuyến công
- Phương pháp thống kê, so sánh, phân tích và tổng hợp để làm sáng tỏ những vấn
đề lý luận và thực tiễn liên quan đến đề tài
9 Kết cấu của Luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, nội dung của Luận văn bao gồm 3 chương:
- Chương 1 Cơ sở lý luận về chính sách, đổi mới công nghệ, làng nghề và môi
trường;
- Chương 2 Thực trạng các làng nghề trong tỉnh Hải Dương, giai đoạn 2011 - 2014;
- Chương 3 Hình thành chính sách xây dựng cụm sản xuất gắn với công nghệ xử lý
ô nhiễm môi trường